Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-34 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 06-32/394-104
Karar Tarihi : 4.5.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet
Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Osman Tan ÇATALCALI
C.ŞİKAYET EDEN
:
Tekel, Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol
İşletmeleri A.Ş.Genel Müdürlüğü
Atatürk Bulvarı No:27 Unkapanı 34083 İstanbul
D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILANLAR :
Philip Morris Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş.
Dr. Fahrettin Kerim Gökay Caddesi No: 62-64
K. Çamlıca Üsküdar İstanbul
Japan Tobacco International Tütün Ürünleri
Pazarlama A.Ş.
Maya Plaza Yıldırım Oğuz Göker Cad. Sümbül Sok. Kat:4
80630 Akatlar İstanbul
British American Tobacco Exports B.V.
Oycan Plaza Eski Büyükdere Cad.
No:15 K:3 34398 Maslak İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Philip Morris Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. (PMSA),
Japan Tobacco International Tütün Ürünleri Pazarlama A.Ş. (JTI), British
American Tobacco Exports B.V. (BAT) teşebbüslerinin satış noktalarına
verdikleri promosyon ve bedelsiz ürünler ile düzenledikleri kampanyalar
yoluyla hakim durumlarını kötüye kullandıkları ve PMSA’nın satış 10
noktalarına verdiği standlarda diğer üreticilerin ürünlerinin bulunmasına
izin vermediği iddiası.
06-32/394-104
2
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; PMSA, JTI ve BAT’a ilişkin
olarak aşağıdaki iddialara yer verilmiştir:
- Tokat ili Erbaa İlçesi gezici toptan satıcısı Mustafa Telefoncu’dan Tekel’e
gönderilen 4.1.2005 tarihli dilekçede özetle, PMSA’nın Niksar Bölge Distribütörü
Canibey Ticaret’in 28.12.2004 tarih ve 157616 sayılı faturasında bedelsiz
malların varlığının görüldüğü, tütün mamullerinde bir kampanya düzenlendiğinin 20
anlaşıldığı, söz konusu kampanya nedeniyle pazar payının %(…) azaldığı
belirtilerek gerekli düzenlemelerin yapılması talebi.
- Ayrıca (………………………………….) görevlileri tarafından zincir mağazalar
nezdinde incelemeye yönelik olarak hazırlanan (………….) tarihli raporda,
piyasada sigara sektörüne hâkim durumda bulunan PMSA tarafından Tütün
Kurumu Tebliği’ne aykırı düzenlemeler yaparak Tekel’in ve diğer özel sektör
firma ürünlerinin standlarda bulundurulmamasını sağladıkları ve bu yolla rekabeti
engellediklerinin tespit edildiği.
30
- Diğer yandan İstanbul İli gezici toptan satıcısı Gün-Bak A.Ş. firmasının
18.11.2005 tarihinde Tekel’e verdiği dilekçe ve (…………………………..)
hazırlanan (………….) tarihli dilekçede PMSA, JTI ve BAT firmalarının
promosyonlu satış yaptığı.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.3.2006 tarih, 1954 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Kanun'un uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 28.4.2006 tarih ve 2006-3-34/İİ-06-MBA sayılı İlk İnceleme Raporu
1.5.2006 tarih ve REK.0.07.00.00-110/89 sayılı Başkanlık önergesi ile 4.5.2006
tarih ve 06-32 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; başvuru konusu iddialar
hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşıldığı
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Sektörün Genel Yapısı
Sigara, üretiminde kullanılan tütün çeşitlerine göre dört ayrı grupta 50
değerlendirilmektedir. Bunlar; Şark tipi, Fransız tipi, İngiliz tipi ve Amerikan tipidir.
Türkiye’de sigara tüketiminin tamamı uzun yıllar TEKEL’in üretimiyle karşılanmış,
1983 yılından itibaren bazı yabancı sigaralar TEKEL tarafından ithal edilip
satılmaya başlamıştır. 1986 yılında yürürlüğe giren 86/10911 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararıyla tütün mamullerinin üretim, dağıtım ve satışında devlet tekeli
kaldırılmış ve 1991 yılında yayımlanan 91/1755 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla
özel sektör tarafından üretilen sigaraları fiyatlandırma yetkisi üretici firmalara
verilmiştir.
06-32/394-104
3
60
3.1.2002 tarih ve 4733 sayılı Kanun’un 6. maddesi; “Türkiye’de tütün mamülleri
üretmek isteyenlerin yıllık üretim kapasitesi tek vardiyada sigara için iki milyar
adet, diğer tütün mamülleri için ise onbeş tondan az olmayan, tütün hazırlama
bölümleri dahil tam ve yeni teknoloji ile tesisler kurmaları şarttır.” şekindedir.
Yukarıda yer verilen hüküm gereğince, sigara üretebilmek için kurulacak tesisin
belirli kapasitede, entegre ve yeni teknoloji ile donanmış olma zorunluluğunun
bulunması, sigara pazarında önemli bir giriş engeli yaratmaktadır. Öte yandan,
4207 sayılı “Tütün Mamüllerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun” ile sigara
ve diğer tütün mamüllerinin reklamının ve bu ürünlere ilişkin her türlü promosyon 70
faaliyetinin yasak olması da pazara giriş engeli yaratan bir diğer durumdur.
Sigaranın tüketicide bağımlılık yapan özelliğinin bulunması, talebin fiyat
esnekliğinin düşük olması sonucunu doğurmaktadır. Bu özellik söz konusu
ürünün üzerine oldukça yüklü miktarda vergi konulabilmesine olanak
tanımaktadır. Nitekim ülkemizde satılan sigaranın perakende satış fiyatının
%75’ine yakın bir kısmını vergi ve diğer fonlar oluşturmaktadır.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, Tekel tarafından Kurumumuza yapılan 80
başvuru ekinde yer alan Gün-Bak A.Ş.’ye ait 28.11.2005 tarihli dilekçesinin
Rekabet Kurumu nezdinde daha önce değerlendirildiği anlaşılmıştır. Anılan
teşebbüse ait başvuru Kurum kayıtlarına 28.11.2005 tarih ve 8442 sayı ile intikal
etmiş; başvuruya istinaden hazırlanan 23.12.2005 tarih ve 2005-3-133/BN-05-OS
sayılı Bilgi Notu’nda aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:
“Kurum kayıtlarına 28.11.2005 tarih ve 8442 sayılı ile giren Güngörenler Bakkallar
ve Bayiler Gıda, Temz. Day. Tük. Mad. San. ve Tic. A.Ş. (Gün-Bak A.Ş.) adına
yapılan başvuruda; Philip MorrisSa (PMSA)’nın satış noktalarına yönelik olarak
yaptığı bazı uygulamaların haksız rekabet yaratmak suretiyle Gün-Bak A.Ş.’nin 90
satışlarını olumsuz yönde etkilediği iddia edilmektedir. Şikayet dosyasında satış
noktasının, PMSA ürünlerinin raflarda düzenli ve eksiksiz bir şekilde bulunması,
alım miktarının artırılması gibi ölçütlerin yerine getirilmesi durumunda, çeşitli
puanlar kazandığı ve bu puanlar sonucunda çeşitli hediyeler alma imkanına sahip
olduğu belirtilmektedir1.
…Gün-Bak A.Ş.’nin TEKEL ürünlerinin dağıtım işiyle iştigal ettiği, dosyada
belirtilen unsurların kendilerini zor duruma düşürdüğü ve pazar payı kaybına yol
açtığı belirtilmiştir. Gün-Bak A.Ş.’nin devlet tarafından üretilen sigaraları dağıtan
bir teşebbüs olarak benzer uygulamalar içerisinde bulunmasının mümkün 100
olmadığı, dolayısıyla anılan düzenlemelerin haksız rekabete yol açtığı iddia
edilerek bu faaliyetlerin önlenmesi istenmiştir. Aynı şikayet aynı firma tarafından
1 Söz konusu hediyeler ağırlıklı olarak elektronik ve dayanıklı tüketim mallarından oluşmaktadır. Puanlama
kriterleri ve hediyeler için ayrıntılı bilgi şikayet dosyasından edinebilir.
06-32/394-104
4
7.9.2004 tarihinde de yapılmış ve şikayete yönelik hazırlanan 2004-3-101/BN-04-
PU sayılı raporda aynı görüşte olduğumuz aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“PMSA tarafından uygulanan puanlama kriterleri incelendiğinde bunun bir rekabet
ihlali olarak değerlendirilemeyeceği düşünülmektedir. Nitekim ürünlerin düzenli ve
iyi bir şekilde görülmesi ve anılan teşebbüs tarafında üretilen bütün sigaraların
noktada bulunmasını teşvik eden uygulamaların, ürünlerin sergilenmesine yönelik
düzenlemeler olduğu görülmektedir. PMSA ürünlerinin PMSA tarafından sağlanan 110
standların üst raflarında bulunması Kurul’un sigara standlarına yönelik olarak
aldığı kararlarda izin verdiği bir husustur. Bu noktada Rekabet Kurulu tarafından
getirilen kriter söz konusu satış noktası ile yapılan sözleşmelerde stand
münhasırlığına yönelik hükümler bulunmamasıdır. Nitekim PMSA ile Maxi Market
Tüketim Malları Pazarlama ve Ticaret A.Ş. arasında imzalanan “Tütün Mamulleri
Satım Sözleşmesi”ne menfi tespit/muafiyet başvurusuna ilişkin olarak alınan
kararda Kurul satış noktasının, ürünlerin raflardaki görünebilirliği, düzeni,
tamamının bulunabilirliği gibi PMSA tarafından belirlenen kriterleri yerine
getirdikçe ek kazanımlar elde edebileceğine dair sözleşme hükmüne, stand
münhasırlığının olmaması kaydıyla izin verilebileceğini kabul etmiştir… 120
Dolayısıyla şikayet konusu faaliyetlerin 4054 sayılı Kanun’u ihlal eder bir nitelik
taşımadığı düşünülmektedir. “
Kurul konu ile ilgili olarak, 30.9.2004 tarih ve 04-63/918-M sayılı kararında;
şikayetin niteliğine ve düzenlenen rapora göre; başvuru konusu uygulamanın
4054 sayılı Kanun’un 4. ve/veya 6. maddesi çerçevesinde bir ihlal niteliğinde
olmadığına, Kanun’un 42/2. maddesine göre OYBİRLİĞİ ile karar vermiştir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde Philip MorrisSa tarafından yapılan
şikayet konusu uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 4 ve/veya 6. maddesi 130
çerçevesinde bir ihlalin varlığına işaret etmediği, önaraştırma ya da soruşturma
açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Rekabet Kurulu yukarıda yer verilen şikayet ve ona istinaden hazırlanan Bilgi
Notu’na ilişkin olarak söz konusu olayın 4054 sayılı Kanun’un kapsamı dışında
olduğuna; dolayısıyla herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığına
4.1.2006 tarih ve 06-01/15-M sayılı karar ile hükmetmiştir. Bu nedenle Gün-Bak
A.Ş.’ye ait şikayete ilişkin olarak tekraren yapılacak herhangi bir işlem
bulunmamaktadır.
140
Diğer yandan standlarda Tekel markalı ürünlerin bulunmasının engellendiği
iddiasına ilişkin olarak dilekçe ekinde gönderilen sigara standlarının fotoğrafları
incelendiğinde, toplam 56 adet standın 37’sinde (%66) tekel ürünlerinin yer aldığı
geri kalanında ise (%34) yer almadığı tespit edilmiştir. Ancak belirtilmesi gereken
bir diğer husus ise Tekel ürünlerinin yer almadığı tespit edilen standlara ilişkin
fotoğrafların tam net olmayıp, standın tümünün görülemediği dolayısıyla söz
konusu fotoğrafların bu iddiayı destekleyecek nitelikte olmadığı kanaatine
varılmıştır.
06-32/394-104
5
Ayrıca aynı konuya ilişkin olarak Kurumumuza Tekel Baş Satıcıları Dernek 150
Başkanı tarafından 23.3.2006 tarihinde bir başvuru yapılmış; konuya ilişkin olarak
hazırlanan 13.4.2006 tarih ve 2006-3-29/İİ-06-Ş.YA sayılı ilk inceleme raporuna
istinaden Kurul, 24.4.2006 tarih ve 06-29/363-92 sayı ile bahse konu şikayet
hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına karar vermiştir.
Dolayısıyla standlara ilişkin olarak yapılan şikayetin benzer nitelikli olması
sebebiyle 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı sonucuna varılmıştır.
J. SONUÇ
Dosya konusu şikayete ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir 160
işlem yapılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy