Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-2-42 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-35/443-115
Karar Tarihi : 22.5.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
II. Başkan : Tuncay SONGÖR 10
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ, İbrahim AYDEMİR, Ali ARIÖZ,
Remzi Özge ARITÜRK
C. ŞİKAYET EDEN : - Eğitem Ltd. Şti.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Teknoloji Geliştirme
Merkezi (ODTÜ-TEKMER) No:308 06531 20
ODTÜ/Ankara
- Venero Bilişim Ltd. Şti.
Dudulu Organize Sanayi Bölgesi 2. Cadde No:7
Ümraniye/İstanbul
- Okan YILMAZ
(Elektronik posta yolu ile başvuruda bulunulmuştur.)
D. HAKKINDA
ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Bilsa Yazılım A.Ş. ve Bilsa Grup bünyesindeki yazılım 30
şirketleri
1454 Sokak No:11 35220 Alsancak/İzmir
- Gonca Grubu Yazılım ve Bilgisayar Sistemleri San. ve
Ltd. Şti.
İzzetpaşa, Yeniyol Cd. No:16/18 K:2 80260 Şişli/İstanbul
- Seçkin Yazılım Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti.
Levazım Sitesi Yolu Korukent Sitesi A3 Blok No:13
1.Levent/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Bilsa Yazılım A.Ş. ve Bilsa Grup bünyesindeki yazılım 40
şirketleri, Gonca Grubu Yazılım ve Bilgisayar Sistemleri San. ve Ltd. Şti. ve Seçkin
Yazılım Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiklerine
ilişkin iddialar.
06-35/443-115
2
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayetçiler tarafından yapılan başvurularda özetle;
Bilsa Yazılım A.Ş. (Bilsa) adlı firmanın Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullar ve
özel okullarla bir paket program lisans anlaşması yaptığı,
Bilsa’nın programının hali hazırda okulların büyük çoğunluğunda kullanılmakta
olduğu ve adı geçen firma ile birlikte aynı alanda faaliyet gösteren Gonca 50
Grubu Yazılım ve Bilgisayar Sistemleri San. Tic. Ltd. Şti. (Gonca) ve Seçkin
Yazılım Sistemleri San. Tic. Ltd. Şti.’nin (Seçkin) de okul otomasyon sistemine
girilmiş öğrenci bilgilerine erişimi engelleyici kripto koymaları (şifreleme)
nedeniyle bu bilgilere ulaşılamadığı ve bu bilgilerin başka programlara
aktarılamadığı, bunun sonucunda okulların Bilsa’ya bağımlı hale getirildiği ve
başka firmaların programlarını kullanmak isteyen okulların bu engel nedeniyle
bunu gerçekleştiremedikleri,
Söz konusu kriptonun kaldırılmasını talep eden okullara ya çeşitli gerekçelerle
olumsuz yanıt verildiği ya da bu işlem için yüksek bedeller talep edildiği,
Bilsa Nöbetçi adlı yazılım yoluyla kullanıcı okullardaki bilgisayarlara başka 60
programların kurulmasının gereksiz yere engellendiği,
Bilsa’nın, Bilsa okul yönetimi programı çerçevesinde öğrenci bilgi, not ve
devamsızlıkları gibi verilerin internet ortamına aktarımını sağlamak amaçlı
adlı bir site kurduğu,
bu siteye ilgili verilerin aktarımının gerçekleştirilmesinin Bilsa Programı
kullanılması ile mümkün olduğu,
böylece herhangi bir okuldaki bir öğrencinin ilgili verilerini internet ortamına
aktarmak için dışında hiçbir veri yolu kullanılmasına izin
verilmediği,
Şikayet konusu uygulamalar nedeniyle okulların, memnun olmamalarına ve 70
değiştirmek istemelerine karşın, kendilerine ait bilgileri söz konusu şirketlerin
programları aracılığıyla aktardıkları bilgi havuzlarını kaybetmeyi göze
alamamaları nedeniyle önceden kullandıkları programları kullanmaya devam
etmek ve anılan şirketlerle yeni sözleşmeler imzalamak zorunda bırakıldıkları;
bunun sonucunda okulların, ücretini ödeyerek aldıkları okul otomasyon
programlarını istedikleri zaman değiştirme ve piyasadaki bir başka şirketin
ürününü tercih etme imkanlarını fiilen kullanamadıkları,
bunun sonucunda okulların okul otomasyon alanındaki yeniliklerden
yararlanmalarının engellendiği, eski programların üreticisi şirketlere mecbur
kılınmak suretiyle söz konusu şirketlerin dikte ettiği ücretleri ödemek zorunda 80
bırakıldıkları ve söz konusu piyasaya girişlerin engellendiği ve Bilsa tarafından
hakim durumun kötüye kullanıldığı,
ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 28.2.2006 tarih-1201 sayı,
2.3.2006 tarih-1269 sayı ve 15.3.2006 tarih-1633 sayı ile giriş yapan başvurular üzerine
yapılan inceleme üzerine hazırlanan 23.3.2006 tarih ve 2006-02-32/İİ-06-İA sayılı İlk
İnceleme Raporu ve 29.03.2006 tarih ve 2006-2-34/BN-06-AD sayılı Bilgi Notu, Rekabet
Kurulu’nun 6.4.2006 tarih ve 06-24/302-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve okul
yazılım piyasasında faaliyette bulunan Bilsa ve Bilsa Grup bünyesindeki yazılım 90
şirketleri, Gonca ve Seçkin’in 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
06-35/443-115
3
hükümlerini ihlal edip etmediğinin ve bu konuda bir soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının belirlenmesi amacıyla, önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 10.5.2006 tarih 2006-2-42/ÖA-06-HSÖ
sayılı önaraştırma raporu, 12.5.2006 tarih ve REK.0.06.00.00-110/81 sayılı Başkanlık
önergesi ile 06-35 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Önaraştırma sürecinde elde edilen bilgi
ve belgelerden Bilsa, Gonca ve Seçkin tarafından okulların veritabanlarına kripto
uygulaması gerçekleştirildiği, bununla birlikte Gonca ve Seçkin’in pazardaki payları ve 100
güçleri ihmal edilebilir düzeyde olduğundan bu uygulamalarının önemli bir etki
doğurmadığı ve söz konusu üç firmanın arasında şikayet konusuna ilişkin olarak
herhangi bir anlaşma veya iletişim izine veya herhangi bir koordinasyona rastlanmaması
nedenleriyle hakkında inceleme yapılan Bilsa, Gonca ve Seçkin hakkında, Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. YAPILAN İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. TARAFLAR
I.1.1. Bilsa A.Ş. (Bilsa)
110
Dosyada yer alan bilgilere göre, okul yönetimi ve eğitim yazılımları alanında faaliyet
gösteren Bilsa 1987 yılında İzmir’de kurulmuştur. Genel Merkezi İzmir’de bulunan şirket
faaliyetlerini eğitim alanında yoğunlaştırmıştır. “Bilsa Grup” bünyesindeki şirketlerden
Bilsa A.Ş. satış ve eğitim destek hizmetlerini; Bilsa Soft Ltd. Şti. yazılım geliştirme,
güncelleme hizmetlerini, ar-ge çalışmalarını; Bilsa Form Ltd. Şti. de Bilsa yazılımları ile
birlikte kullanılan sürekli form baskı işlerini gerçekleştirmektedir. Grubun diğer şirketleri
arasında yer alan Bilsa Eğitim ve Bilişim Teknolojileri Ltd. Şti. tüm resmi ve özel kurum
ve kuruluşlara AB Eğitim ve Gençlik Programlarıyla Dünya Bankası ve diğer kuruluş
fonları için proje, danışmanlık, fizibilite ve rapor hazırlama hizmetlerini; Bilsa Yayıncılık
ve Eğitim Araçları Ltd. Şti. ise her seviyedeki okul ve eğitim kurumları için ders ve 120
yardımcı ders kitapları ile kültürel ve mesleki yayınların ve eğitim araçlarının üretimini
gerçekleştirmektedir. Bilsa, İzmir, İstanbul Anadolu/Avrupa, Ankara, Adana, Bursa,
Diyarbakır, Erzurum, Trabzon, Konya, Denizli, Antalya, Samsun ve Van’da kurduğu 15
bölge müdürlüğünde çalışan 250 personeli ve 350 bayii ile yurt genelindeki 35.000
kullanıcısına hizmet vermektedir. Birbirleri ile entegre çalışabilen 73 farklı ürüne sahip
Bilsa, 20’den fazla eğitim yazılımını geliştirip yerelleştirmiştir. Bilsa’nın ortaklık yapısı
aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 1: Bilsa A.Ş. Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Tutarı (YTL) Pay Oranı (%)
Ebuzer Özgür ÇAKMAK (……..) (……..)
Zeynep ÇAKMAK (……..) (……..)
Caner ÇAKMAK (……..) (……..)
Hakan ÇAKMAK (……..) (……..)
Şevkat Yaman ÖZDEMİR (……..) (……..)
Toplam 500.000 100
Bilsa A.Ş.’nin 2005 yılı net satışları toplamı (………………) YTL’dir. 130
06-35/443-115
4
I.1.2. Gonca Grubu Yazılım ve Bilgisayar Sistemleri San. Tic. Ltd. Şti. (Gonca)
Dosyadaki bilgilere göre, Ocak 1988’de adi ortaklık olarak kurulan, Aralık 1994’te limited
ortaklığa geçiş yapan Gonca, farklı gereksinimleri olan kuruluşlardan gelen talepler
doğrultusunda, anahtar teslimi projelerde ön araştırma çalışmalarından, ana proje
hazırlanması, sistem kuruluşu, kullanıcı eğitimi ve sonrası destek hizmetlerine kadar
süren bir bütün içindeki uyumu sağlayan yazılım ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Kiosk ve
dokunmatik ekran çözümleri, devlet/kamu sektörü program üretimi ve sektörel program
üretimi ana başlıkları altında dokunmatik ekranlar, kiosk çözümleri, araç takip
yönetimleri, okul-öğrenci programları ve kurumsal çözümler gibi ürün ve hizmetleri 140
sunan Gonca’nın faaliyet alanı geniş bir alana yayılmıştır. Gonca’nın ortaklık yapısı
aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 2: Gonca’nın ortaklık yapısı
Pay Sahibi Pay Tutarı (YTL) Pay Oranı (%)
Gökhan UÇARKAYA (……..) (……..)
Mustafa BEKTAŞ (……..) (……..)
Suavi SIRDAR (……..) (……..)
Toplam 5.000 100
Gonca’nın 2005 yılı net satışları toplamı (……………) YTL’dir.
I.1.3. Seçkin Yazılım Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. (Seçkin)
Dosyada yer alan bilgilere göre, 1995 yılında kurulan Seçkin’in merkezi İstanbul'da
bulunmaktadır. Seçkin, Türkiye’ deki ilk ve orta dereceli okullar için okul yazılımları
üretmekte ve bu yazılımlara yönelik satış ve destek konusunda hizmet vermektedir.
Seçkin’in ayrıca aylık olarak çıkartmış olduğu ‘’Seçkin Eğitim ve Bilim Gazetemiz’’ adlı
yayını Türkiye’de pek çok okula ücretsiz olarak gönderilmektedir. Seçkin’in ortaklık 150
yapısı aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 3: Seçkin’in ortaklık yapısı
Pay Sahibi Pay Tutarı (YTL) Pay Oranı (%)
Sami ESKENAZİ (……..) (……..)
Dursune ESKENAZİ (……..) (……..)
Toplam 5.000 100
Seçkin’in 2005 yılı net satışları toplamı (………………) YTL’dir.
I.2. İlgili Pazar
Tarafların faaliyet alanları değerlendirildiğinde, ana veya tek faaliyet alanlarının genelde
eğitim kurumlarına, dosya konusu bakımından ise okullara yönelik, okulların tüm
gereksinimlerini karşılamak üzere hazırlanan okul yazılımları olduğu anlaşılmaktadır.
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Tarafların faaliyet gösterdikleri ilgili ürün pazarını doğru belirleyebilmek açısından, okul
yazılımları pazarındaki uygulama ve hizmetlerin arz ve talep yapılarına kısaca 160
değinmekte yarar vardır.
Okul yazılım programları, bir okulda yapılması gereken; tüm öğrenci işleri, öğrenci ve
okul ile ilgili bilgilere uzaktan erişim imkanı sağlayan ağ işlemleri, e-posta işlemleri ve
GSM işlemleri; personel özlük, ücret, rehberlik ve psikolojik danışma servisi, her türlü
büro işleri, öğrenci yöneltme uygulamalarının bilgisayar ortamında gerçekleştirilmesi,
06-35/443-115
5
bireyi tanıma tekniklerinin bilgisayar ortamında değerlendirilmesi, okul yönetim işleri,
yürütülen tüm işlemlerle ilgili verilerin raporlanması-yedeklenmesi-arşivlenmesi şeklinde
örneklendirilebilecek her türlü işlemin otomasyon sürecine aktarılmasını sağlayan, çoklu
kullanıcıya açık ve kullanıcı yetkilendirmeleri ile gizlilik ve güvenliği temin eden bir
programlar paketidir. 170
Talep açısından bakıldığında, yukarıda yer verilen tanımlama ve örneklerden de
anlaşılacağı üzere, söz konusu okul yazılımlarını oluşturan modüllerin her birisi,
okullarda yürütülen, nitelik ve kullanım amacı açısından farklılık gösteren işlemleri
otomasyon sürecine katan, bu anlamda birbirleri yerine geçemeyecek nitelikteki yazılım
programlarından oluşmaktadır. Bu modüllerin her birisi okullarda yürütülen farklı işleri
otomasyon sürecine dahil ederek birbirlerini tamamlayıcı nitelik gösterirler. Tek tek ya da
hepsi birlikte kullanılması teknik olarak mümkün olan okul yazılımlarını oluşturan
modülleri yine hepsi bir arada ya da tek tek satın almak da mümkün olmaktadır. Bununla
birlikte, okullar teknolojideki gelişmelere paralel olarak verilere erişim kolaylığı sağlamak
amacıyla otomasyon sürecine geçişi en üst düzeye taşımak üzere okul yazılımlarını 180
oluşturan modüllerin tümünden yararlanmayı tercih etmektedirler. Bu anlamda teknik ve
satın alma koşulları açısından birbirlerinin yerine geçme özelliği olmayan, aksine
birbirlerini tamamlayıcı nitelikteki bu modülleri, okulların tercihleri de göz önünde
bulundurulduğunda ayrı ayrı ürünler olarak kabul etmek yerine, bir bütünsel ürünün
birbirini tamamlayıcı parçaları olarak değerlendirmek yerinde olacaktır. Son olarak
okulların gereksinimlerinin homojen nitelik göstermesi, okul yazılımlarına yönelik talebi
de esasında homojen kılmaktadır.
Arz yönünden bakıldığında ise, bu alanda faaliyet gösteren firmalar okulların olası
taleplerini karşılamak amacıyla, okul yazılımlarının her birinin içinde yer alan tüm temel
modülleri üretmektedirler. Okul yazılımlarını oluşturan tüm modülleri bir arada üretebilen 190
firmalar, bu modüllerin hepsini ya da bir kısmını bir araya getirmek suretiyle çeşitli
kombinasyonlardan oluşan değişik içerikteki okul yazılımlarını ya da her bir modülü ayrı
ayrı satabilmektedirler (örneğin bir okul bütçe imkanları doğrultusunda sadece kendisi
için en temel birkaç modülü satın alabilirken bir başka okul, tam otomasyon sürecine
geçişe olanak sağlayan tüm modülleri içeren bir okul yazılımını satın alabilmektedir).
Bazı okullarda ise münferit örnekler olarak, okul çalışanlarının kişisel çabaları ile
birtakım gereksinimleri karşılamak üzere belli yazılım programları tasarlanmaktadır.
Ancak nihai olarak firmalar açısından ele alındığında piyasada faaliyet gösteren ciddi
firmaların hepsi okullardaki tüm işlemlere yönelik olarak her çeşit modülü tasarlamakta
ve tüm temel modülleri içerebilecek şekilde okul yazılımlarını eksiksiz üretmektedirler. 200
Bu anlamda okul yazılımlarını oluşturan modüller arasında arz açısından ikameden söz
etmek mümkündür.
Sonuç olarak, gerek talep gerekse arz koşulları göz önünde bulundurulduğunda, dosya
konusu bakımından tarafların faaliyette bulunduğu ilgili ürün pazarının genel olarak
“okul yazılımları pazarı” olduğu sonucuna varılmıştır.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Her ne kadar ilgili ürün pazarında yer alan firmaların esas olarak yöneldikleri coğrafi
alanlar firmaların bayi ağlarının genişliği, nüfus yoğunluğundaki farklılıklar gibi
nedenlerden ötürü zaman zaman birbirinden farklılık gösterse ve bazı bölgelerde yerel 210
06-35/443-115
6
firmaların sayısı ve gücü daha belirgin hissedilse de, hem ilgili pazardaki ürünün Bir
yazılım programı olması dolayısıyla satış, teslimat, kurulum ve destek gibi firma hizmet
ve faaliyetleri fiziksel ürünlere görece kolaylık arz etmekte (örneğin bu işlemlerin çok
büyük bir kısmı internet üzerinden gerçekleştirilebilmektedir) hem de gereksinimlerin
özdeş olması nedeniyle ülke çapındaki her okulun bu alandaki talepleri birbirinin aynısı
olmaktadır. Bu nedenlerle yukarıda belirlenen ilgili ürün pazarında yer alan okul
yazılımlarının ülke içerisinde rekabet şartlarını farklılaştıracak bir unsur
bulunmadığından ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
I.3. DEĞERLENDİRME 220
4054 Sayılı Kanun’un 4. maddesi rekabetin birden fazla teşebbüsün aralarında yaptıkları
anlaşma, uyumlu eylem veya kararlar neticesi bozulmasını hukuka aykırı ve yasak
olarak kabul etmektedir. Şikayetçilerden Venero firması tarafından sunulan şikayet
dilekçesinde Bilsa, Gonca ve Seçkin’in veritabanına şifre uygulayarak pazara girişi
engelledikleri iddiası yer almaktadır. Bu üç teşebbüsün anılan şikayetteki davranışlarının
bir koordinasyon içersinde, açık veya gizli bir anlaşma ile rakiplerinin piyasadaki
faaliyetlerini zorlaştırmak amacıyla yaptıklarının tespit edilmesi durumunda 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi anlamında bir ihlal ihtimali gündeme gelecektir.
Önaraştırma sürecinde elde edilen bilgi ve belgelerden Bilsa, Gonca ve Seçkin arasında
şikayet konusuna ilişkin olarak yukarıda belirtilen şekilde herhangi bir anlaşma veya 230
iletişim izine rastlanmamıştır. Seçkin firması Bilsa’nın kriptolama uygulaması nedeniyle
kendilerinin de okullarla anlaşma yapmakta zorlandıklarını belirtmiş, buna ilişkin Ordu
ilindeki bir okuldan kendilerine ulaşan şikayeti de örnek göstermiştir.
Gonca ve Seçkin okul yazılımı işinde Türkiye genelinde gelişememiş, İstanbul ağırlıklı
olmak üzere az sayıda okulla anlaşması bulunan firmalardır. Seçkin’in toplam (….-….)
arasında Gonca’nın ise (…) okulla anlaşması bulunmaktadır. Dolayısıyla bu
teşebbüslerin pazarda kayda değer bir gücü bulunmadığı ifade edilebilir. Nitekim her iki
firma da ayakta kalabilmek için başka alanlara yöneldiklerini belirtmişlerdir. Gonca
hastane yazılımları alanında, Seçkin ise internet üzerinden hediye paketi satışı işinde
yoğunlaşma çabasındadır. 240
Ancak bu firmalar da okullardaki veritabanlarına şifre uyguladıklarını ifade etmişlerdir.
Seçkin firmasının yetkilileri şifre uygulamasını Bilsa’yı örnek alarak başlattıklarını,
bundaki amaçlarının da bilgisiz ve yetkisiz kişilerin verileri bozarak programı çalışamaz
hale getirmeleri sonucu hem okulların zarar görmesinin engellenmesi hem de
kendilerinin bu tahribatı ortadan kaldırmak için ilave iş yüküne katlanmalarını
engellemek olduğunu belirtmişlerdir. Kripto uygulamasının rakiplerin girişini engelleme
amaçlı olmadığını, istenirse bu şifreyi kendilerinin vereceklerini de ilave etmişlerdir.
Burada tespit edilen husus şikayete konu her üç firmanın da veritabanına kripto
uygulamasını yaptığı yönündedir. Ancak aralarında bir koordinasyonun bulunmadığı
anlaşılmaktadır. Ayrıca Gonca ve Seçkin’in pazardaki payları ve güçleri ihmal edilebilir 250
düzeyde olduğundan bu uygulamalarının önemli bir etki doğurmadığı ifade edilebilir.
Bu değerlendirmelerden hareketle, hakkında inceleme yapılan Bilsa, Gonca ve Seçkin
hakkında, Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı
sonucuna varılmıştır.
06-35/443-115
7
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bilsa Yazılım A.Ş. ve Bilsa Grup bünyesindeki yazılım şirketleri, Gonca Grubu Yazılım
ve Bilgisayar Sistemleri San. ve Ltd. Şti. ve Seçkin Yazılım Sistemleri San. ve Tic. Ltd.
Şti.’nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri
yönünde herhangi bir bulguya ulaşılamadığından dolayı adı geçen şirketlere Kanun’un 260
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy