Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Danıştay’ın İptal Kararı Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/2/Y.T.-00/7 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 06-36/463-125
Karar Tarihi : 26.5.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof.
Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Orçun SENYÜCEL
C. ŞİKAYET EDEN : Hüseyin ERPINAR
Erpınar Kuyumculuk, Altay Mahallesi
Şadırvan Meydanı, No:20 Turgutlu/Manisa 20
D. KARŞI TARAF : Turgutlu Sarraflar ve Kuyumcular Derneği
Yaşar Kuyumculuk Altay Mahallesi
Tuhafiyeciler Cad. No:14 Turgutlu/Manisa
E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulu’nun 26.3.2002 tarihli, 02-16/176-70 sayılı
Kararı’nın iptaline ilişkin Danıştay 13. Dairesi’nin 10.10.2005 tarih ve 2005/1049
E., 2005/4932 K. sayılı Kararı üzerine soruşturmaya konu Turgutlu Sarraflar ve
Kuyumcular Derneği (TSKD)'nin, altın satışına ilişkin koşulları belirlemek ve bu
koşullara uymayan sarraflara çeşitli yaptırımlar uygulamak suretiyle 4054 sayılı 30
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (Kanun)'u ihlal eder nitelikteki
eylemlerinin yeniden değerlendirilmesi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ
Şikayet dilekçesinde;
- TSKD'nin, altın alış ve satış fiyatını belirleyerek fiyatları kontrol altında tutmaya
çalıştığı,
- belirlenen liste fiyatına uymayanların ürünlerinin alınmaması, nakde 40
dönüştürülmemesi, kendisi ile alış-veriş yapılmaması gibi çeşitli yaptırımlar
uygulanarak ticaretlerine engel olunduğu ve dolayısıyla rekabetin engellendiği,
- Üye olmayanlara dernek tarafından üye olmaları yönünde baskı yapıldığı,
06-36/463-125
2
- TSKD’nin 2908 sayılı Dernekler Kanunu’na aykırı eylemleri nedeniyle, konunun
ayrıca Turgutlu Cumhuriyet Başsavcılığı’na ve 21.4.2000 tarihinde Turgutlu
Kaymakamlığı’na bildirildiği
belirtilmektedir.
50
G. DOSYA EVRELERİ
Rekabet Kurumu kayıtlarına 21.8.2000 tarih ve 3536 sayı ile giren Hüseyin Erpınar
imzalı şikayet dilekçesi üzerine Rekabet Kurulu 3.10.2000 tarih ve 00-37/414-231
sayı ile önaraştırma yapılmasına karar vermiştir. Yapılan önaraştırma sonucunda
hazırlanan 16.11.2000 tarih ve D3/2/Y.T-00/7 sayılı Önaraştırma Raporu, Kurul’a
sunulmuştur. Kurul’un 23.11.2000 tarih ve 00-46/490-268 sayılı kararında, Kanun’un
3. maddesi çerçevesinde bir teşebbüs birliği olan ve rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki
karar ve eylemleri mezkur yasa kapsamında olan TSKD’nin, altın satış koşullarını
belirlemek suretiyle Kanun’u ihlal ettiği yönünde ciddi ve yeterli delillerin bulunduğu 60
kanaatine varılarak söz konusu dernek hakkında soruşturma açılmasına karar
verilmiştir. Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca hakkında soruşturma açılan tarafa
bildirim yapılmış ve tarafın ilk yazılı savunması alınmıştır. Kurul’un 22.5.2001 tarih ve
01-24/226-M sayılı kararı ile; yürütülmekte olan soruşturmanın süresi 6 ay
uzatılmıştır.
Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan 22.11.2001 tarih ve SR/01-8 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun’un 45. maddesi uyarınca TSKD'ye tebliğ edilmiştir. İlgili
teşebbüs birliğinin ikinci yazılı savunması, 25.1.2002 tarih ve 466 sayı ile Kurum
kayıtlarına girmiştir. İkinci yazılı savunma üzerine Soruşturma Heyeti tarafından 70
hazırlanan 11.2.2002 tarih, 359 sayılı Ek Görüş TSKD’ye tebliğ edilmiştir ve ilgili
teşebbüs birliğinin bu Ek Görüş'e ilişkin savunması 26.2.2002 tarih ve 893 sayılı yazı
ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
Yürütülen soruşturmaya ilişkin olarak, Kurul 26.3.2002 tarihinde 02-16/176-70 sayılı
nihai kararını vermiştir.
Gerekçeli karar taraflara 21.1.2004 tarihinde tebliğ edilmiştir. Taraflar gerekçeli kararı
22.1.2004 tarihinde tebellüğ etmiştir. TSKD ve yönetim kurulu üyeleri, Danıştay’da
süresi içinde dava açmıştır. Danıştay 13. Dairesi 10.10.2005 tarih ve 2005/1049 E., 80
2005/4932 K. sayılı Kararı’nda; soruşturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai karar
toplantısına katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle, 26.3.2002
tarihli, 02-16/176-70 sayılı Rekabet Kurulu Kararı’nın davacılara ilişkin kısımlarının
iptalini hükme bağlamıştır. Kurul, bunun üzerine mevcut dosya üzerinden yeniden
karar verilmesini teminen gerekli hazırlık çalışmalarının yapılmasına ve konunun kurul
gündemine getirilmesine karar vermiştir.
Dosya üzerinde yapılan değerlendirmeler ışığında düzenlenen 22.5.2006 tarihli
yönetici özeti 24.5.2006 tarihli, REK.0.07.00.00-110/113 sayılı Başkanlık önergesi ile
Rekabet Kurulu ilk inceleme, önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek 90
savunma, raporlar, Danıştay’ın iptal kararı, tüm dosya münderecatında yer alan bilgi
06-36/463-125
3
ve belgeleri inceleyerek, 26.5.2006 tarih ve 06-36/463-125 sayılı nihai kararını
vermiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili yönetici özetinde; soruşturma sürecinde elde
edilen bilgi ve belgeler ışığında, Soruşturma Raporu’nda verilen sonuçlarda herhangi
bir değişikliğe gidilmesine gerek olmadığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
100
I.1. Hakkında Soruşturma Yapılan: Turgutlu Sarraf ve Kuyumcular Derneği
2908 sayılı Dernekler Kanunu’na uygun olarak kurulmuş olan TSKD, 4054 Sayılı
Kanun'un 3'üncü maddesinde "teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için
oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikler" olarak
yapılan tanım çerçevesinde bir teşebbüs birliğidir. Turgutlu'da faaliyet gösteren
hemen hemen tüm sarraf ve kuyumcular bu Derneğe üyedir. Kuruluş Tüzüğünde yer
aldığı şekliyle, Dernek üyeleri arasında dayanışmayı sağlamak, üyelerin mesleki bilgi
ve becerilerini geliştirmek, meslek onurunun korunması, mesleki sorunların
çözümlenmesi gibi amaçlar gütmektedir. 110
I.2. Elde Edilen Bulgular
I.2.1. Dernek Kayıtları
Şikayetçi Hüseyin Erpınar; iddialarına ilişkin olarak Derneğin 17.3.1999 tarihli Yönetim
Kurulu Toplantısı’na atfen üyelerine dağıtılan 20.3.1999 tarihli “Sevgili
Meslektaşlarımız” başlıklı mektubu şikayet dilekçesine ek olarak sunmuştur. Bu
belgede şu ifadeler bulunmaktadır:
120
"… Eski yönetimin uygulamış olduğu protokol şartnamesinde kalıplara aynen
uyularak bazı maddelerin günümüz şartlarına ve sarrafların menfaatleri
gözönünde bulundurularak değiştirmesine karar verilmiştir. Bu maddeleri
sizlere şöyle sıralıyoruz.
1. Öncelikle altın fiyatları belirli milyemlere oturtularak otomatik hale
getirilmiştir.
2. (…)
3. Vitrinlerimizde sattığımız altınlar belirli kalıplara sokularak bunları şöyle
sıralayabiliriz. 130
a- markası ve çeşidi ne olursa olsun bütün 14 ayar pres bilezik ve setlere
Etiket+0,270 milyon, bütün taşlı bilezik ve setlere Etiket+0,460 milyon işçilik
konulacaktır.
b- 18 ayar kösteklerin fiyatı Etiket+200,000 TL dir.
c- Saatlerin her türü ve markasına % 40 kar konularak satış yapılacaktır.
06-36/463-125
4
4. Yapmış olduğumuz bu düzenlemelerin hepimiz için hayırlı olacağına
inanarak bunları takip etmek de hepimizin görevidir. Biz yönetim kurulu
olarak almış olduğumuz kararların arkasındayız. Elimizden geldiğince 140
kurallara uyulup uyulmadığını denetlemeye çalışacağız. Fakat bu görev
hepimizin görevidir. Sizler de hem bizleri, herkes de birbirini denetlemeye
yetkilidir. Bu konuda yönetim kurulu ile birlikte hareket edilir.
5. Bütün arkadaşların akıllı ve bilinçli kişiler olduğunu biliyoruz ve yukarıda
sıralamış olduğumuz kaide ve kurallara harfiyen uyacağını düşünerek hiç
kimsenin cezai bir işleme maruz kalmasını istemiyoruz. Herhangi bir
arkadaşımızın aldığı cezanın bir hafta içinde ödenmesi gerekmektedir.
Caydırıcı olması açısından cezalar konusu yeniden düzenlenmiştir. Buna
göre; 150
a. Birinci cezada 10,00 gr has altın
b. Ikinci cezada 20,00 gr has altın
c. Üçüncü cezada 30,00 gr has altın
d. Dördüncü cezada senet tahsilatı ve ihraç
Derneğimize üye olup da senet vermeyen arkadaşlar da en kısa zamanda
dernek başkanlığına gelerek diğer kişiler gibi senet vermesi gerekmektedir.
Senet vermeyen arkadaşların durumları tekrar gözden geçirilecektir. Aynı
zamanda şu ana kadar dükkan açan yeni arkadaşlarımızdan daha önce 160
aldığımız karar gereği 100,00 gr has altın alınmasına bu tarihten itibaren
dükkan açarak derneğimize üye olan arkadaşlardan 500,00 gr altın
alınmasına karar verilmiştir.
6. Önümüzdeki hafta içerisinde Derneğimize üye veya üye olmayan
arkadaşların durumları incelenerek uyum sağlamayan arkadaşlar için
yaptırımları en katı şekliyle uygulanacaktır. Bu nedenle yönetim kurulumuz
çalışmalarını sürdürmekte ve yaptırımların uygulanacağı kişileri
belirlemektedir."
170
Diğer yandan raportörler tarafından yapılan yerinde incelemelerde, dernek yönetim
kurulu karar defteri ve ilgili diğer belgeler incelenmiş ve gerekli görülenlerin örneği
alınmıştır. Alınan bu belgelerde geçen bazı ifadelere aşağıda yer verilmiştir:
- 31.5.1995 tarihli Yönetim Kurulu Toplantısı’na ilişkin kararda aynen şu ifadeler yer
almaktadır: "…a. fiyat birliği sağlanması için üyelerin vitrinlerinde derneğe kayıtlı
olduğunu tevsik eden yazı ile fiyat miktarını gösterir panonun yapılıp belirli sırayla
üyelere dağıtılmasına, b. yol boyunca fiyatları deşifre eden panoların
yaptırılmasına karar verilmiştir."
180
- 6.11.1997 tarihli ve dönemin Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Kaplan imzalı “esnaf
arkadaşların dikkatine” başlıklı bir yazıda aynen; “…Esnafın etiket fiyatlarına ne
derecede uyup uymadıklarının tespiti için çarşı içerisinde müşteri şeklinde eleman
06-36/463-125
5
dolaştırılmaktadır. Yapılan tespitte gerekli cezai uygulamaya itiraz hakkınız
yoktur…” ifadesi yer almaktadır.
- 10.10.1997 tarih ve 64 sayılı Yönetim Kurulu Toplantısı’na ilişkin karar metninde
ise şu ifadeler bulunmaktadır:
"…dernek üyeleri arasında yapılan ve üyelerce imza ve teminat altına alınan 190
Ana Sözleşmeyle şekle bağlanan kurallara uymayan üyeler hakkında
aşağıdaki kararların alınmasına ve bu protokol gereği cezai işlemin
yapılmasına oybirliği ile karar verilmiştir.
1.Üye Tevfik Berri Ata hakkında yönetim kurulunun yetkisinde olan fiyatların
kurallar dışında ifşa edilmesi ile gün boyunca bunun devam edilmesinden
dolayı ana sözleşmenin cezai şartının A ve B bendini birlikte uygulanarak 30
gram altınla (bedeli ile) cezalandırılmasına ve bu cezanın tahsiline ve güçlük
çıkarılırsa teminatının tahsil edilmesine,
200
2. Üye Ali Sazalan hakkında, 27.9.1997 tarihindeki nöbetinde fiyat dağıtımında
hata yaptığı ve üyeler arasında ihtilafa neden olduğu gerekçesiyle dinlenilen
savunmasında ihmal ve hatası sonucunda ana sözleşmenin cezai şartının A
bendi ile kendisine 10 gram altın cezasının uygulanmasına ve bu cezanın
tahsiline, tahsilde güçlük çıkarırsa teminatın tahsiline,
3. Üye Zühtü Mengutemür hakkında, dernek üyeleri arasında yapılan ana
sözleşme hükümlerine uymadığı, diğer üyeler hakkında müşteri-satıcı
ilişkisinin zedelendiği nedeniyle ana sözleşmenin cezai şartının a bendinin
uygulanarak 10 gram altın bedelinin tahsiline tahsilde güçlük çıkarıldığında 210
protokol gereği tahsiline,
4. Üye Özgür Asıl hakkında, diğer üyenin müşteri ilişkisini zedelediği ve yanlış
fikir uyanmasına neden olduğu gerekçesiyle 10 gr. Altın bedeli ile
cezalandırılması ve tahsiline,
5. Üye Mehmet Zincir hakkında, dernek yönetim kurulu kararlarına
uymadığının tesbiti ve kendisinde kabuluyle sabit olduğundan hakkında 10 gr
ceza uygulanmasına ve tahsiline oybirliği ile karar verilmiştir. "
220
İlgili karar incelendiğinde, üyelerden Tevfik Berri Ata'ya açıkça fiyat listesine bağlı
kalmadığı için ceza kesilirken, diğerlerine farklı ama belirgin olmayan nedenlerle ana
sözleşmeye dayanarak ceza kesildiği anlaşılmaktadır. Daha sonraki kararlarda
benzer şekilde ana sözleşmeye uyulmadığı gerekçesiyle çeşitli cezai yaptırımlar
uygulanmıştır.
Dernek Yönetim Kurulunca kesilen bu cezalardan, 10.10.1997 tarihinde Ali Sazalan'a
ve 11.11.1997 tarihinde Furkan Simav’a kesilen cezanın 30.3.1998 tarihinde tahsil
edildiği ve 2.11.1999 tarihinde Kutlu Erbaş, Ekrem Zincir, Niyazi Simav, Tevfik Berri
Ata, Mehmet Bozkurt, M. Ali Orkun'a kesilen cezaların 19.11.1999 tarihinde 63 ila 68 230
06-36/463-125
6
arasında sıra numaralı makbuzlar karşılığı tahsil edildiği anlaşılmaktadır. Bunlar
dışında diğer cezaların tahsil edildiğine ilişkin Dernek defterlerinin gelir bölümlerinde
ya da bağış makbuzları arasında herhangi bir kayda rastlanmamıştır.
I.2.2. Mahkeme İfadeleri
Şikayetçi Hüseyin Erpınar’ın Turgutlu Kaymakamlığı'na yaptığı şikayet üzerine
Dernek yöneticileri hakkında haksız rekabet teşkil edecek eylemde bulunmak
iddiasıyla da Turgutlu Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2000/305 Esas sayılı dava
dosyasının 11.5.2000 tarihli duruşmasında yönetim kurulu üyesi Tevfik Berri Ata 240
sanık sıfatıyla verdiği ifadesinde “...dernek üyeleri aldığımız kararlara rıza
göstermektedirler, biz hem dernek üyesi sarrafları hem de mal satmaya gelen
toptancıları denetleriz, müşteki dernek üyesi değildir ve bizim belirlediğimiz fiyatlara
karşı çıkmaktadır...” diyerek fiyat tespiti yapıldığını kabul etmektedir.
Tanık olarak dinlenen Hasan Mengütemür duruşmada tekrar ettiği polise verdiği
ifadesinde
"…Dernek üyeleri tarafından bir milyar tl.lik senet alındığını biliyorum. Bunun
nedeni de fiyat birliğine uymayan kişiler tespit edildiği takdirde . has altın,
tekrarında 20 gr. has altın cezasını derneğe verildiğini, altın pazarlamacıları 250
dernek üyesi olmayan sarraf ve kuyumculara girdikleri takdirde, dernek üyeleri
ile alışverişi yasaklanıyor ve diğer üyelere alışveriş yapamıyor.”
şeklinde beyanda bulunmuştur.
Mahkemede tanık sıfatıyla ifade veren diğer kişiler de benzer doğrultuda beyanda
bulunmuşlardır.
I.2.3. Delil Olarak Sunulan Kaset
260
TSKD'nin 3.2.2000 tarihli toplantısındaki konuşulanlara ilişkin olarak bir kaset ve
buna ilişkin döküm gönderilmiştir. Ayrıca, bu kaset mahkemeye de delil olarak
sunulmuş ve mahkemece bilirkişi aracılığıyla çözümü yaptırılmıştır.
Kasette yer alan konuşmalarda, Dernek tarafından belirlenen fiyat listelerine üyelerin
uyma konusunda göstermeleri gereken hassasiyet vurgulanmakta ve bazı üyelerin
uymadıkları konusunda duyulan kaygılar dile getirilmektedir. Bu toplantı sırasında
dernek fiyatlarına uyulmaya devam edilip edilmeyeceği sorulmakta ve yapılan
oylamada Dernek fiyatlarına uyum konusunda görüş birliğine varılmaktadır. Toplantı
sırasında bu karara rağmen üyelerin dernek fiyatlarına uymalarının nasıl sağlanacağı 270
tartışılmakta ve nasıl bir kontrol mekanizması oluşturulacağı konusunda fikir alış
verişinde bulunulmaktadır. Dernek başkanı çeşitli üyelerine bağış adı altında ceza
kesildiğini, ancak bunun çok fazla işe yaramadığını ifade etmektedir. Bu bağlamda,
daha önce Dernek tarafından belirlenen fiyatlara tüm üyelerin uyumunu sağlamak için
getirilen senet alma yolunun yetersiz olduğu vurgulanmakta ve daha sert yaptırımlar
olması gerektiği belirtilmektedir.
06-36/463-125
7
I.2.4. Yerinde İnceleme
Raportörlerce 17.4.2001 tarihinde yapılan yerinde incelemede, Dernek Başkanı 280
Zeynel Yaşar ile görüşülmüştür. Ayrıca Dernek üyesi sarraflar örnekleme yöntemiyle
dolaşılmıştır. Tüm üye sarrafların camlarında Dernek tarafından hazırlanan ve
bastırılan fiyat listelerinin olduğu raportörler tarafından belirlenmiştir. Bazı üyelerden
alınan matbu listelere göre, yerinde incelemenin yapıldığı tarih itibariyle, fiyat listesi
Tablo 1’de sunulmuştur.
Tablo 1: Fiyat Listesi
TKSD
22 Ayar 9600 + İşçilik
18 Ayar 7500+ İşçilik
14 Ayar 6000+ İşçilik
Bu çerçevede, Dernek tarafından hazırlanan fiyat listelerinin tüm üyelere dağıtıldığı 290
ve üyelerin bu listeleri dışarıdan müşteri tarafından görülecek şekilde asarak listeye
uyum sağladıklarını göstermek durumunda kaldıkları anlaşılmaktadır.
I.3. Yanıltıcı Bilgi Verilmesi
Önaraştırma döneminde Raportörlerce 24.10.2000 tarihinde yapılan yerinde inceleme
sırasında, Dernek yönetim kurulu kararlarında atfedilen "ana sözleşme (protokol
şartnamesi)" metni bulunamamış, ilgili belge 30.4.2001 tarih ve 982 sayılı yazı ile
istenmiştir. Bu yazı üzerine “Ana Sözleşme” başlığını taşıyan bir metin 4.5.2001
tarihinde Kurum'a gönderilmiştir. 300
Gönderilen sözleşmenin tarihi belli değildir ve belgenin tarihine ilişkin raportörlerin
sorularına çelişkili yanıtlar verilmiştir. Diğer yandan "ana sözleşme" olarak gönderilen
metnin maddeleri incelendiğinde, "…Dernek’çe çeşitli Türkiye Borsalarında (İstanbul-
İzmir-Manisa) alınan günün altın fiyatlarını sarraf esnafının ve halkımızın bilgilerine
sunmak ve bilgilendirmek” olarak ifade edilen hüküm dışında Dernek tarafından altın
fiyatlarının belirlenmesine ve bu fiyatların altında yapılan satışlara yasak getirilmesine
ilişkin hiç bir hüküm içermemektedir.
Öte yandan yukarıda ele alınan “Sevgili Meslektaşlarımız” başlıklı mektupta yer alan 310
“...Eski yönetimin uygulamış olduğu protokol şartnamesinde kalıplara aynen uyularak
bazı maddelerin günümüz şartlarına ve sarrafların menfaatleri gözönünde
bulundurularak değiştirilmesine karar verilmiştir. Bu maddeleri sizlere şöyle
sıralıyoruz…” ifadesi çerçevesinde geçmişteki yönetimlerce hazırlanan ve üyelerce
kabul edilen bir sözleşmenin (protokol) maddelerinin değiştirildiği anlaşılmaktadır. Bu
mektupta açıklanan ve eklendiği ya da gözden geçirildiği ifade edilen maddelerin
tamamı altın satış fiyatlarının tespitine ilişkindir. Ancak Dernek tarafından "Ana
Sözleşme" adı altında gönderilen metin, söz konusu mektupta yapıldığı ifade edilen
değişiklikleri ve içeriği taşımamaktadır.
06-36/463-125
8
320
I.4. Savunmalar ve Bunlara İlişkin Değerlendirmeler
TSKD’ye yöneltilen suçlamaları ve Dernek tarafından bunlara ilişkin yapılan
savunmaları iki temel başlık altında toplamak mümkündür. Bunlardan ilki Derneğin
altının alış-satış fiyatlarını belirlemeye dönük eylem ve işlemlerinin rekabeti kısıtladığı,
diğeri ise Kurum’a gönderilen ana sözleşme olarak adlandırılan metnin, yönetim
kurulu kararlarında atıfta bulunulan "ana sözleşme" ya da “protokol şartnamesi”nden
farklı olduğu ve bu yolla yanlış ya da yanıltıcı bilgi verildiğidir.
Derneğin ilk suçlamaya yönelik savunması genel olarak değerlendirildiğinde, alınan 330
kararlar reddedilmemekte ancak, amacın rekabetin sınırlanması değil fiyatın belirli bir
sınırın altına düşmesinin önlenerek zayıf yapıdaki sarrafların korunması ve halkın
bilgilendirilmesi olduğu ileri sürülmektedir. Bu itibarla, mektubun dernek yönetiminin
hiçbir yaptırımı bulunmayan, karar dahi almayan üyelerine göndermiş bulunduğu
yazılar olduğu iddia edilmektedir. Ancak, ilgili mektup incelendiğinde içerdiği ifadelerin
temenni olamayacak kadar kesin olduğu, yapılan savunmanın aksine Dernek
yönetiminin fiyat birlikteliğini sağlamak için ortaya koyduğu kararlılığı ifade eden ve bu
kararlara uyulmaması halinde yaptırımlar öngören bir metin olduğu görülmektedir.
Diğer yandan Dernek, üyelerine ceza kesilmediğini savunmaktadır. Oysa yönetim 340
kurulu kararlarındaki ifadelerde üyelere Dernek kurallarına uyulmadığı gerekçesiyle
ceza kesildiği açıkça belirtilmektedir.
Dernek tarafından yanlış ya da yanıltıcı bilgi verildiği iddiasına yönelik savunmada ise
bu iddia reddedilmekte ve gönderilen metnin doğru metin olduğu ileri sürülmektedir.
Ancak bu savunma, yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde kabul edilmemiştir.
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Kanun’un 4. maddesi, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı 350
olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüs birlikleri karar ve eylemlerini
yasaklamaktadır.
23.10.2000 ve 17.4.2001 tarihlerinde TSKD’de yapılan yerinde incelemelerde
bulunan belgelerden ve şikayetçi Hüseyin Erpınar’a ait başvuru dosyası ekinde
bulunan bilgi/belgelerden, söz konusu Derneğin, üyeleri arasında bir fiyat birlikteliği
sağlamaya çalıştığı görülmektedir. Yazılı savunmada geçen "fiyat tespiti denen belirli
fiyatın altına düşürülmemesi olayı Derneğin, ekonomik gücü zayıf olan üyelerinin
korunması ve kollanması amacına yöneliktir. Derneğin kartelleşme diye bir çalışması 360
yoktur. Bundan aynı zamanda tüketiciler de faydalanmaktadırlar." şeklindeki ifadeden
de, hakkında soruşturma yürütülen Derneğin üyeleri olan teşebbüslerin uygulayacağı
fiyatlar üzerinde etkide bulunduğu ya da bulunmaya çalıştığı anlaşılmaktadır. Yerinde
inceleme esnasında, bir kısım dernek üyesi ile yapılan görüşmelerde de bu durum
teyit edilmiştir.
06-36/463-125
9
Teşebbüs birliklerinin üyeleri üzerinde bağlayıcı olmayan tavsiye niteliğindeki
kararlarının rekabet hukuku içindeki yerinin ne olduğu hususu üzerinde durulması
gerekmektedir. Mehaz Rekabet hukuku mevzuatında, teşebbüs birliklerinin üyeleri
üzerinde bağlayıcılığı olmayan tavsiye niteliğindeki kararları, bu karara üyelerin 370
uyumu sonucunda rekabet üzerinde önemli bir etki oluşmuşsa yasak saymaktadır.
Kaldı ki hakkında soruşturma yapılan dernek, üyelerinin uygulayacağı fiyatı tavsiye
etmekten öte belirleyici ve uyulmaması halinde müeyyide uygulanması şeklinde
zorlayıcı bir davranış içerisindedir. Mevcut delillere göre, bu davranışa uymayanlara
müeyyide (para cezası) uygulanmıştır. Müeyyide uygulanmadığı yolundaki
savunmanın kabulü halinde dahi teşebbüs birliğinin davranışı sonucunda, üyeleri
olan teşebbüslerin kendilerini bu karara uymak zorunda kabul etmeleri veya hiç
değilse karara uyma yolunda davranış sergilemeleri (dernek tarafından gönderilen
fiyat listelerini işyerlerinin görünür bir yerine asmaları) kararın piyasada kısmen de
olsa etki doğurmuş olduğunu göstermektedir. 380
Diğer yandan ilgili piyasa oldukça şeffaftır ve tamamen homojen ve fiyatları dünya
borsalarına bağımlı bir ürün olan altından oluşmaktadır. Altının önemli bir miktarı
yatırım amaçlı alındığından, piyasada faaliyet gösteren teşebbüsler bakımından aşırı
fiyat farklılıklarının varlığı beklenmemektedir. Turgutlu ilçesi coğrafi bakımdan
Manisa'ya 20 dk. ve İzmir'e 40 dk.'lık uzaklıkta bulunduğundan tüketiciler, fazla bir
masrafa katlanmadan rahatlıkla buralardan da alım yapabilme olanağına sahiptir.
Piyasanın bu özelliklerinden dolayı, sarraf ve kuyumcuların biraraya gelerek kartel
oluşturmaları ve rekabetçi fiyatların çok üzerinde satış fiyatı belirlemeleri olası
değildir. Bununla birlikte, mevcut bilgi/belgelerden tespit edilen TSKD’nin aşırı fiyat
belirlemekten ziyade, altının satış fiyatının belirli bir fiyatın altına düşmesini önlemeye 390
ve fiyat farklılıklarının giderilerek bir fiyat birlikteliği sağlamaya yönelik eylemleri
rekabeti sınırlama amacı taşımakta ve Kanun'un 4. maddesi kapsamında yasak
sayılmaktadır.
K.SONUÇ
Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, raporlar, Danıştay’ın
iptal kararı, tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgelerin okunup
incelenmesi sonucunda:
400
1- Turgutlu Sarraf ve Kuyumcular Derneği’nin, altın fiyatının belirli bir seviyenin altına
düşmesini önlemeye yönelik eylem ve işlemlerinin rekabeti sınırlama amacı taşıdığına
ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bulunduğuna,
2- Ceza miktarının takdirinde, alınan kararların piyasa üzerinde önemli bir etki
yaratmaması ve ilgili piyasanın coğrafi bakımdan küçüklüğü göz önünde
bulundurularak, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eden eylem ve işlemleri
gerçekleştiren Turgutlu Sarraf ve Kuyumcular Derneği'ne, aynı Kanun’un “Para
Cezaları” başlıklı 16. maddesinin ikinci fıkrası ve Rekabet Kurulu'nun 2006/1 sayılı
Tebliğine göre asgari ceza tutarı 6.368 YTL para cezası verilmesi gerektiğine; ancak 410
Rekabet Kurulu’nun vermiş olduğu 26.3.2002 tarih ve 02-16/176-70 sayılı Karar,
Danıştay tarafından hakkında karar tesis edilen teşebbüs birliği lehine
bozulduğundan ve önceki kararda verilen para cezasından daha fazla miktarda para
cezası verilemeyeceğinden 5.816,11 YTL para cezası verilmesine,
06-36/463-125
10
3- 24.10.2000 ve 17.4.2001 tarihlerinde yapılan yerinde incelemelerde ve
önaraştırma döneminde 31.10.2000 tarih ve 2655 sayılı yazıyla istenen "Ana
Sözleşme (Protokol Şartnamesi)" metninin gönderilmeyip en son yazılan 30.4.2001
tarih ve 982 sayılı yazıya cevaben bir metin gönderilmesi, ancak gönderilen metnin
raporda açıklanan nedenlerle gerçek metin olmadığının anlaşılması nedeniyle 420
Turgutlu Sarraf ve Kuyumcular Derneği’ne, 4054 sayılı Kanun’un bilgi isteme veya
yerinde inceleme hallerinde eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgi verilmesi veya hiç bilgi
verilmemesi halini düzenleyen 16. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ve Rekabet
Kurulu'nun 2006/1 sayılı Tebliği uyarınca 3.184 YTL para cezası verilmesi
gerektiğine; ancak Rekabet Kurulu’nun vermiş olduğu 26.3.2002 tarih ve 02-16/176-
70 sayılı Karar, Danıştay tarafından hakkında karar tesis edilen teşebbüs birliği lehine
bozulduğundan ve önceki kararda verilen para cezasından daha fazla miktarda para
cezası verilemeyeceğinden 2.908,05 YTL para cezası verilmesine,
4- Aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince eksik, yanlış veya 430
yanıltıcı bilgi verme eylemlerinin gerçekleştiği tarihte, Derneğin yönetim kurulu üyeleri
olan Zeynel Yaşar, Mustafa Türksoy, Tevfik Berri Ata, Ömer Gündüz, Mehmet
Uzun’a ayrı ayrı ve %5 oranında olmak üzere 145,40’ar YTL idari para cezası
verilmesine (Kurul Üyeleri Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL ve Süreyya ÇAKIN
takdiren %10 oranında idari para cezası verilmesi yönünde oy kullanmalarına karşılık,
Rekabet Kurulu’nun vermiş olduğu 26.3.2002 tarih ve 02-16/176-70 sayılı Kararın,
Danıştay tarafından hakkında karar tesis edilen teşebbüs birliği lehine bozulması ve
önceki kararda verilen para cezasından daha fazla miktarda para cezası
verilememesi nedeniyle %5 oranında ceza verilmesine ilişkin karara iştirak
etmişlerdir), 440
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy