Rekabet Kurumu - Karar Sayı 06-36/465-127

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2005-3-28 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-36/465-127
Karar Tarihi : 26.5.2006

A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof .Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya
ÇAKIN

B.RAPORTÖRLER : Onur Yelda YÜKSEL, Alper KARAKURT,
Neşe Nur YAZGAN, Bedia Sanem ŞİMŞEK

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. 20

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.
Gülbahar Mahallesi Avni Dilligil Sokak
No: 24-A/6 İstanbul

Accor Servisleri International A.Ş.
Talatpaşa Cad. No:5 Kat:1 Gültepe İstanbul

Multinet Kurumsal Hizmetler A.Ş. 30
Esentepe Yıldız Posta Caddesi Dedeman
İş Hanı No:48/21 İstanbul

Network Servisleri A.Ş.
Valikonağı Cad. YKB. Vakıf Apt. No: 173
Kat: 4 D: 2 Nişantaşı Şişli İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Yemek çeki piyasasında faaliyet göstermekte olan
Sodexho Restoran Servisleri A.Ş., Accor Servisleri International A.Ş. ve
Multinet Kurumsal Hizmetler A.Ş.’nin aralarında kartel kurmak suretiyle 40
müşteri paylaştıkları iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda; Türkiye’de hizmet veren Sodexho
Restoran Servisleri A.Ş. (Sodexho A.Ş.), Accor Servisleri International A.Ş.
(Ticket Restaurant) ve sonradan Multinet Kurumsal Hizmetler A.Ş. (Multinet
A.Ş.) firmalarının aralarında kartel oluşturdukları, anılan firmaların belediye
ihalelerini önceden bölüştükleri, birbirlerinin özel sektör müşterilerini almamak
için düşük teklifler verdikleri, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant firmalarının
Rekabet Kurulu’ndan 1’er Trilyon TL ceza almalarına rağmen bu tür
uygulamalara halen devam ettikleri, bu firmaların müşterileri bakımından 50
06-36/465-127
2
rekabetin oluştuğu ve karlı alışveriş yapabilecekleri bir ortamın yaratılmasının
gerektiği, aksi takdirde bu firmaların almış olduğu kararlara müşterilerin uymak
zorunda bırakıldığı, insanların kötü hizmet aldıkları bir ortamın var olduğu ve var
olmaya devam edeceği iddia edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.3.2006 tarih ve 1736 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 7.4.2006 tarih ve 2006-3-28/İİ-06-YY sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 14.4.2006 tarih ve 06-27 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi 60
amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
17.5.2006 tarih ve 2006-3-28/ÖA-06-YY sayılı Önaraştırma Raporu 23.5.2006
tarih, REK.0.07.00.00-110/110 sayılı Başkanlık önergesi ile 06-36 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Sodexho A.Ş., Ticket
Restaurant, Multinet A.Ş. ve Network Servisleri A.Ş.’nin yemek çeki
piyasasındaki uygulamalarına yönelik olarak yürütülen önaraştırma sonucunda,
önaraştırmaya konu teşebbüsler arasındaki rekabetçi davranışların koordine 70
edildiğine veya bu teşebbüslerin aralarında müşteri paylaşmak üzere
anlaştıklarına işaret eden herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamamış olması
nedeniyle, soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler1
80
Sektörle ilgili bazı tanımlara yer verilmesi gerekmektedir.

Yemek Çeki/Kuponu (Cheque Restaurant, CR): Bir kısım işyerleri ile bu
işyerlerinde çalışan personelin yiyecek ihtiyaçlarının işyerine ait tesisler dışında,
nakit para yerine, üzerinde değeri yazılı bulunan ve bu değer üzerinden
hamiline para ödemeksizin, sisteme üye işyerlerinde yemekten yararlanma
olanağı veren ve yalnızca yemek ve tüketime hazır gıda hizmeti satın alınabilen
kupon ya da çeklerdir.

Yemek Çeki Sistemi (Cheque Restaurant Sistemi): Yemek çeki hizmeti veren 90
firma tarafından üye kuruluşlar aracılığıyla müşteri personeline yemek
hizmetinin organizasyonudur.

Müşteri: Yemek çeki hizmeti veren firmalarla "hizmet sözleşmesi" imzalayarak
personelinin bu firmaların verdiği hizmetlerden faydalanmasını sağlayan kurum
ya da kuruluşlardır.


1 29.11.2004 tarih ve 04-74/1084-270 sayılı Rekabet Kurulu Kararından yararlanılmış, bu
karardaki bilgiler önaraştırma sürecinde teşebbüslerden alınan verilerle güncellenmiştir.
06-36/465-127
3
Kullanıcı: Müşteri personeli olup, üye işyerlerinin hizmetinden faydalanacak
kişidir.
100
Üye İşyeri (Üye Kuruluş): Yemek çeki sistemine dahil olan ve yemek çekleri
karşılığında yemek ve tüketime hazır gıda veren lokanta, restoran, büfe,
pastane, café, kebapçı, hamburgerci, pizzacı, muhallebici, şarküteri, market vs.
türü kuruluşlardır.

Bu tanımlarla bağlantılı olarak yemek çeki sisteminin işleyişi şu şekilde
özetlenebilir;

- Yemek çeki hizmeti veren firmalar personeline yemek çeki vermek
isteyen müşteriler ile "hizmet satış sözleşmesi" imzalarlar. 110
- Müşteri her ay verilmek üzere hazırlanmış standart yemek kuponu sipariş
formunu doldurarak o ay için ne kadar yemek çeki talep ettiğini yemek
çeki firmasına iletir.
- Yemek çeki firması almış olduğu sipariş formuna göre, yemek çeklerini
belirli formatlar içerisinde basarak, müşterinin talebi doğrultusunda
kullanıcı sayısına göre ciltleyerek hazırlar.
- Yemek çeki hizmeti veren firma tarafından hazırlanan yemek çeklerinin
kullanıcıları bu kuponların geçtiği tüm üye işyerlerinde istedikleri
miktarda, istedikleri zamanlarda (Satın alınan yemek çekleri sadece
içinde bulunulan senede geçerlidir. Bu nedenle çekler her senenin 31 120
Aralık tarihine kadar kullanılmalıdır.) yemek tüketme olanağına sahip
olurlar.
- Üye işyerleri hizmet verdikleri kullanıcılardan elde ettikleri yemek
çeklerini, bunlara çeklerin toplam bedeli tutarındaki faturayı ekleyerek
yemek çeki firmasının anlaşmalı olduğu banka şubesine makbuz karşılığı
teslim eder.
- Üye işyerleri bankaya teslim ettiği yemek çeklerinin karşılığında yemek
çeki firmasından yine banka aracılığıyla ortalama 15 günde bir ödeme
alır.
- Üye işyerleri bankaya teslim ettikleri yemek çeklerinin faturaları 130
üzerinden belli bir komisyon oranı kadar daha düşük ödeme alarak bir
anlamda yemek çeki firmasına komisyon oranı kadar ödeme yapmış
olurlar.

Yukarıda yer verilen açıklamalardan anlaşılacağı üzere; yemek çeki hizmetleri,
diğer bir çok hizmet türünden farklı olarak, yemek çeki firmasının üye işyerleri
ile olan ilişkileri ile yemek çeki firmasının müşterileri ile olan ilişkileri olmak
üzere iki ayrı aşamadan oluşan bir hizmettir.

Türkiye'de yemek çeki sistemi 1992 yılında Ticket Restaurant'ın, 1993 yılında 140
ise Sodexho A.Ş.'nin faaliyete geçmesi ile uygulanmaya başlamıştır. Aynı yıl
Chegue Dejeuner üçüncü Fransız şirketi olarak sektöre girmiş ve 1997 yılında
yerli bir firma olan ve 1995 yılında faaliyet göstermeye başlayan Card
Restaurant'ı alarak Yemek Çeki adı altında bu firma ile birleşmiştir. 1998 yılında
Kupon Restaurant unvanlı bir firma Yemek Çeki'nden ayrılan Net Group A.Ş.
tarafından kurulmuştur. 1999 yılında ise Sodexho A.Ş. Yemek Çeki'ni
devralmıştır. Aynı yıl sektöre ilk akıllı kart (smart kart, çipli kart) uygulamasını
06-36/465-127
4
getiren Multinet A.Ş. kurulmuştur. 2002 yılının Ocak ayında ise Kupon
Restaurant pazardan çekilmiştir. Orbis A.Ş. ise 2002 yılının sonlarında
kurulmuş, 2003 yılının ortalarında aktif olarak faaliyet göstermeye başlamıştır. 150
2006 yılında ise Gencer Şirket Grubu bünyesindeki Win-Win firması pazara
girmiştir.

1995 yılı Temmuz ayında çekli yemek sistemine ilişkin olarak kanun ve
yönetmeliklerde yapılan düzenlemelerle yemek çeki organizasyonu yapılan
şirketlerden alınan yemek kupon faturalarının direkt olarak gider yazılarak
vergiden düşülmesi olanağı doğmuştur. Kanun değişikliğinin sisteme olumlu
destek vermesiyle yemek çeki uygulaması Türkiye'de benimsenerek süratle
gelişmiştir. Buna göre yapılan değişiklikle 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun
23/8. maddesinde hizmet erbabına işverenlerce işyeri ya da müştemilatı dışında 160
kalan yerlerde yemek verilmek suretiyle ve ödemenin yemek yeme hizmetini
sağlayan mükelleflere yapılması şartıyla sağlanan günlük yemek bedeline ilişkin
istisna tutarına yer verilmiştir. Her yıl Bakanlar Kurulu kararı ile yenilenen bu
tutar 2006 yılı için KDV dahil 9,74 YTL’dir. Bu tutar 2005 takvim yılında 7.5 YTL
+ KDV, 2004 yılında ise 7 YTL+KDV olarak tespit edilmiştir.

Son yıllarda akıllı kartların ekonomik hayatın birçok alanına girmesiyle birlikte,
özel ya da kamu kuruluşlarının personeline ücret dışındaki her türlü sosyal
yardım, ödeme, avantaj ya da desteği sağlamalarında kullanılmaları gündeme
gelmiştir. Bu çerçevede market, restoran gibi yerlerde gıda ya da yemek için 170
yapılan harcamalarda, benzin, konaklama, taksi, parkmetre ve telefon
harcamalarında akıllı kart kullanımına başlanmıştır. Bu doğrultuda pazara ilk
girdiği yıllardan beri müşterilerine tüketime hazır gıda maddeleri temin hizmetini
akıllı kartlarla vermiş olan Multinet A.Ş.'nin yanı sıra Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant da söz konusu hizmeti bu kartlarla sağlamak üzere gerekli
yatırımları yapmışlardır. Akıllı kartlara geçiş sürecini önemli ölçüde tamamlayan
bu firmalar hem akıllı kartlarla hem de yemek çekleriyle hizmet vermektedirler.

Akıllı kartların kullanımı çeşitli alanlar için sağladığı harcama bütçelerini tek bir
kart üzerinde ayrı ayrı limitlendirebilme özelliği ile müşterilerin bütçe kontrollerini 180
kolaylaştırmaktadır. Diğer yandan bu uygulama ile üye işyerleri kaşeleme,
tasnifleme, sayma, bankaya gitme, takvime uygun davranma gibi işlemlerden
kurtulmaktadır. Ayrıca akıllı kartlar müşterilerin personellerine tahsis ettikleri
harcama ödeneklerinin amacına uygun olarak kullanılmasını sağlamaktadırlar.

Hiç bir dönemde 4'den fazla firmanın faaliyet göstermediği Türkiye yemek çeki
sektöründe şu anda 4 firma bulunmaktadır. 2005 yılı sonu itibari ile pazarda
faaliyet gösteren 3 teşebbüsün sahip oldukları kullanıcı sayısı ve pazar payı
bilgileri ise aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.
190
Tablo-1: 2005 Sonu Pazar Payları
Firma Adı Kullanıcı Sayıları
Pazar Payı
(%)
Ticket Restaurant (……….) (…)
Sodexho A.Ş. (……….) (…)
Multinet A.Ş. (……….) (…)
Toplam (……….) (…)

06-36/465-127
5
Halihazırda bu pazarda faaliyet gösteren firmalar müşterilerinden kimi
durumlarda hizmet bedeli alırlarken, yalnızca vadeli çalışılan müşteriler de
bulunmaktadır. Bir kısım müşterilere ise değişen oranlarda iskonto
verilmektedir. Bunun bir sonucu olarak bu pazarda faaliyet gösteren
teşebbüslerin asıl gelirlerini üye işyerlerinden aldıkları komisyonlar
oluşturmaktadır. Yemek çeki firmalarının müşterilerine verdikleri iskontolar ve
uyguladıkları vadeler (ya da hizmet bedelleri) sektörün en önemli rekabet etme
araçlarıdır. 200

I.1.2. İlgili Ürün Pazarı

Yukarıda yemek çeki sisteminin işleyişine ilişkin yapılan açıklamalar
doğrultusunda; yemek çeki hizmeti, müşterisinin çeşitli lokanta ve restoranlarda
yemek çeki karşılığında yemek ihtiyacının giderilmesine olanak veren;
organizasyon, koordinasyon ve finansman hizmetlerinden oluşan bir hizmet
olarak nitelendirilmektedir. Söz konusu hizmetlere yaygın tabiriyle “yemek çeki”
hizmetleri2 denilmekle birlikte günümüzde bu hizmetlerin sunulmasında yemek
çeklerinin yanı sıra akıllı kartlar da kullanılmaktadır. 210

Yemek çeki hizmetlerinin toplu yemek hizmetleriyle karşılaştığında kullanıcısına
seçme özgürlüğü sağlaması, bu hizmetler arasında arz yönüyle bir ikamenin
bulunmaması, personeli yoğunlukla gezici olan müşteriler için tek alternatif
olması, maliyetinin nakit ödemeye göre önemli ölçüde farklılaşması ve bu
hizmetlerin yemek çeki firması ile üye işyerleri arasındaki ilişki bakımından
tamamen kendine özgü nitelik göstermesi gibi unsurlar dikkate alınarak,
Rekabet Kurulu’nun 29.11.2004 Tarih ve 04-74/1084-270 sayılı Yemek Çeki
Soruşturması Kararında "para temsili araçlarla müşterilere tüketime hazır
yiyecek ve gıda temini pazarı" ilgili ürün pazarı olarak belirlenmiştir. 220

Söz konusu dosya bakımından da ilgili ürün pazarı "para temsili araçlarla
müşterilere tüketime hazır yiyecek ve gıda temini pazarı" olarak belirlenmiştir.

I.1.3. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili hizmetin tüm Türkiye çapında sunulması, çeşitli bölgeler bazında rekabet
koşullarında farklılıkların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar olarak
"Türkiye Cumhuriyeti Sınırları" olarak tespit edilmiştir.
230
I.2. Taraflar

I.2.1. Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. (Sodexho A.Ş.)3

İstanbul’da faaliyet göstermekte olan Sodexho A.Ş., merkezi Paris’te bulunan
Sodexho Pass International’ın iştirakidir. Söz konusu teşebbüsün sermaye
yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir.


2 Kararda, "yemek çeki hizmetleri" ya da "yemek çeki sektörü" gibi ifadeler ilgili hizmetlerin akıllı
kartlarla sunulmasını da kapsayacak şekilde kullanılmaktadır.
3 Kararda yer verilen belgelerde geçen Sdx (Sodexho), "Sodexho Pass", "Sodexho Pass
Türkiye" gibi ifadeler Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.'yi tanımlamaktadır.
06-36/465-127
6
Tablo-2: Sodexho A.Ş.'nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Sodexho Pass International 73,92
Sargon Finance Ltd 10,00
Cheque Dejenuer CCR 10,00
Etinbis SA 1,53
Etin SA 1,53
Sodexho Alliance 1,53
Sofinsod SA 1,53
Toplam 100,00
240
Sodexho Pass International; hizmet çekleri, catering ve turizm konularında
yavru şirketleri ile 70 ülkede 274.000 çalışanı ile hizmet veren Fransız
şirketlerinden birisi olup, 1993 yılının ilk yarısından itibaren Sodexho Pass
Türkiye adı altında ülke çapında 7 ilde yer alan Bölge Müdürlükleri aracılığıyla
bankacılık, finans, sigorta sektörleri başta olmak üzere değişik iş kollarından
8.675’e yakın müşterisinin 213.000 çalışanına hizmet vermektedir.

I.2.2. Accor Servisleri International A.Ş. (Ticket Restaurant)4

İstanbul’da faaliyet göstermekte olan Ticket Restaurant, dünya çapında 31 250
ülkede tüketime hazır yiyecek ve yemek sektörü, otel işletimi gibi faaliyetlerin
dışında yemek çeki hizmeti de vermektedir. Söz konusu teşebbüsün sermaye
yapısına Tablo 3’de yer verilmiştir.

Tablo-3: Ticket Restaurant'ın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Accor S.A. 98,0000
Accor Serv. Part. SAS 1,6992
Soltis BV 0,2902
Sodetis Sarl 0,0008
Koray Özbay 0,0008
Ferhan Görgün 0,0008
Toplam 100,0000

I.2.3. Network Servisleri A.Ş. (Network A.Ş.)5

İstanbul’da faaliyet göstermekte olan ve 31.7.2001 tarih ve 01-37/365-97 sayılı
Rekabet Kurulu kararı ile kurulmasına izin verilen Network Servisleri A.Ş. 260
(Network A.Ş.), Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant firmalarının ortak
kontrolündedir. Söz konusu teşebbüsün ana faaliyet konusu; özel ve kamu
kuruluşları tarafından çalışanlarına verilecek olan her türlü sosyal yardım,
avantaj ve desteğin sağlanmasının akıllı kartlar vasıtasıyla gerçekleştirilmesine
olanak sağlayacak altyapı yatırımlarının yapılması ve işletilmesidir. Söz konusu
teşebbüsün sermaye yapısına Tablo 4’te yer verilmiştir.



4 Kararda yer verilen belgelerde geçen “Yemek Servisleri A.Ş.”, “ (AST) Accor Servisleri Türkiye”
ve “TR (Ticket Restaurant)” ifadeleri, Accor Servisleri International A.Ş.’yi tanımlamaktadır.
5 Kararda yer verilen belgelerde geçen "Netser" ifadesi Network Servisleri A.Ş.'yi tanımlamaktadır.
06-36/465-127
7
Tablo-4: Network A.Ş.'nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Hisse Adedi
Accor Serv.A.Ş. 621.332
Sodexho A.Ş. 621.332
Nadir Levent 1
Koray Özbay 1
Mustafa Emre Üge 1
Mert Yücesir 1
Toplam 1.242.668
270
I.2.4. Multinet Kurumsal Hizmetler A.Ş. (Multinet A.Ş.)

Multinet A.Ş. 1999 yılında kurulmuş olup halen yemek çeki sektöründe
İstanbul’da faaliyet göstermektedir. Yemek çeki hizmetini bütünüyle akıllı kart
sistemine dayalı olarak yürütmekte olan Multinet A.Ş.’nin sermaye yapısına
Tablo 5’te yer verilmiştir.

Tablo-5: Multinet A.Ş.'nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Fatma Başer 98,67
Metin Bakır 0,60
Mahmut Özbaş 0,20
Emine Başer 0,20
Hacer Özdemir 0,33
Toplam 100,0

I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 280

I.3.1. Yemek Çeki Soruşturması

Rekabet Kurulu’nun 29.11.2004 tarih ve 04-74/1084-270 sayılı kararına konu
Yemek Çeki Soruşturması, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant tarafından
gerçekleştirilen uygulama ve davranışların 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine
aykırılık oluşturup oluşturmadığının tespiti amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Yürütülen soruşturma sonucunda Kurul;
“1-Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ile Accor Servisleri International A.Ş.’nin 290
müşteri paylaşımı ve müşterilere verilen vadelerin tespiti konularında anlaşma
içinde olduklarına ve böylece 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca
yasaklanan eylemleri gerçekleştirdiklerine;

2- Bu nedenle 2002 yılı net satışlarının %1’i oranında olmak üzere takdiren;
Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.’ne 913.585.963.000.- (dokuzyüzonüç
milyarbeşyüzseksenbeşmilyondokuzyüzatmışüçbin) TL, Accor Servisleri
International A.Ş.’ye 833.059.518.000.-
(sekizyüzotuzüçmilyarellidokuzmilyonbeşyüzonsekizbin)TL para cezası
verilmesine; 300

3- a) Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ile Accor Servisleri International A.Ş.
arasında gerçekleştirilen anlaşmanın Rekabet Kurumu'na bildirilmemesi
sebebiyle, 4054 sayılı Kanun’un 2004/1 sayılı Tebliğ ile değişik 16. maddesinin
(c) bendi gereğince Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ile Accor Servisleri
06-36/465-127
8
International A.Ş.’ye ayrı ayrı 2.970.794.000.-
(ikimilyardokuzyüzyetmişmilyonyediyüzdoksandörtbin) TL. para cezası
verilmesine,

b) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, önceki 310
maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemekten dolayı
9.7.2002 tarihli anlaşmanın yapıldığı tarihte Sodexho Restoran Servisleri
A.Ş.’nin Yönetim Kurulu'nda görevde bulunanlara ayrı ayrı, yine aynı tarihte
Accor Servisleri International A.Ş. ’nin Yönetim Kurulu'nda görevde bulunanlara
ayrı ayrı teşebbüslere verilen bildirimde bulunmama cezasının takdiren %10'u
oranında olmak üzere 297.079.400.-
(İkiyüzdoksanyedimilyonyetmişdokuzbindörtyüz)’er TL. para cezası verilmesine,

4- 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eden eylemlerinden dolayı, rekabetin
tesisi ve ihlalden önceki durumun korunmasını teminen yerine getirilmesi ya da 320
kaçınılması gereken davranışların ve ihlale son verilmesi gereğinin, aynı
yasanın 9. maddesi uyarınca, ilgili teşebbüslere bildirilmesine” karar vermiştir.

Kararın içeriğinde, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant arasında yapıldığı
belirlenen müşteri paylaşımı amacına yönelik anlaşmanın unsurları olarak şu
tespitler yapılmıştır: Her iki teşebbüsün yetkilileri, belirli dönemler itibarıyla
birbirleriyle iletişim kurarak ayrı ayrı tuttukları ve aralarında gidip-gelen
müşterilerin yer aldığı listeleri karşılıklı kontrol etmektedirler. Bu sayede
dönemler itibarıyla aralarında gidip-gelen müşterileri kullanıcı sayıları bazında
tespit edebilmektedirler. Dönemler sonunda ortaya çıkan ve tarafların üzerinde 330
mutabakata vardıkları nihai borç/alacak bakiyesi, tarafların ticari stratejilerini bu
sonuca göre şekillendirmelerinde etkili olmaktadır. Buna göre daha fazla
kullanıcıyı sistemine dahil etmiş olan taraf (borçlu taraf) ileriki aylarda geri
planda durmayı tercih etmekte ve bu şekilde karşı tarafın (alacaklı taraf) daha
fazla kullanıcı alarak farkı kapatmasına yardımcı olmaktadır.

Kararda özellikle, daha fazla kullanıcı elde eden tarafın (borçlu tarafın) nasıl geri
planda durduğu sorusunun cevabı hem tarafların uygulamaları hem de tespit
edilen belgeler ile ayrıntılı olarak ortaya konulmuştur. Aynı zamanda her iki
teşebbüsün birbirlerinin müşterilerini almak üzere teklif götürmedikleri, buna 340
karşılık rakiplerinin müşterilerini de aralarındaki müşteri paylaşımı anlaşmasının
koşullarına uygun olarak almaya çalıştıkları belirlenmiştir.

04-74/1084-270 sayılı kararda, Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ile Accor
Servisleri International A.Ş.’nin müşteri paylaşımı ve müşterilere verilen
vadelerin belirlenmesi konularında aralarında varolduğu tespit edilen
anlaşmanın üç temel kuralı bulunmaktadır. İstisnaları hariç genel hatları ile bu
kurallar aşağıda özetlenmiştir:

Taraflar, birbirlerinin müşterilerine teklif götürmemektedirler: Burada 350
bahsedilen eylem, tarafların kendi iradeleri ile diğer tarafın müşterisine daha
yüksek bir iskonto ya da vade ile teklif götürmemelerine işaret etmektedir. Diğer
bir ifade ile bu kural, tarafların aktif bir şekilde diğer tarafın müşterilerini
aramamalarını, kendi iradeleri ile diğer tarafın müşterisine daha uygun şartlar
teklif ederek almamalarını kapsamaktadır.
06-36/465-127
9
Taraflar, birbirlerinin müşterilerini almamaya çalışmaktadırlar: Bu kural,
taraflardan herhangi birinin aktif bir eylemi olmamasına rağmen, teklif istemek
üzere arayan diğer taraf müşterisini almayacak şekilde teklif vermesini
kapsamaktadır. Bu kuralın bir öncekinden farkı, tarafın aktif bir eylemi
olmaksızın, diğer taraf müşterisinin kendi inisiyatifi ile teklif almak üzere yemek 360
çeki firmasını aramasıdır.

Yukarıdaki iki kurala rağmen bir şekilde diğer taraf ile çalışmaya başlayan
müşterilerin kaydı tutulmakta, bu şekilde belirli dönemler itibari ile ortaya
çıkan borç-alacak ilişkisi, her dönem sonunda taraflarca belirlenmektedir:
Bu kural sayesinde taraflar, yukarıdaki iki kurala aykırı davranışları ya da bu iki
kurala rağmen tamamen kendi isteği ile diğer taraf ile çalışmaya başlayan
müşterilerden kaynaklanan problemleri çözebilmektedirler.

04-74/1084-270 sayılı kararda yer alan müşteri paylaşımı anlaşmasının yukarıda 370
yer verilen genel kuralları; rekabetin olmadığı bir pazarın genel karakteristiğini
ortaya koymaktadır. Buna göre pazarda faaliyet gösteren en büyük iki aktör
birbirleri ile rekabet etmemekte, buna karşılık rakip olarak diğer aktör olan
Multinet A.Ş.’yi görmektedirler. Nitekim söz konusu Kurul kararı incelendiğinde,
hem Sodexho A.Ş.’nin hem de Ticket Restaurant’ın Multinet A.Ş.’ye karşı
rekabetçi bir strateji benimsediklerine ilişkin deliller bulunmaktadır.

Yukarıda özetlenen tablo; pazarın en büyük iki aktörü Sodexho A.Ş. ile Ticket
Restaurant arasında müşteri paylaşımı anlaşmasının tespit edildiği, bu
anlaşmaya dayalı olarak tarafların birbirlerinin müşterilerine teklif 380
götürmedikleri, kendilerini arayan diğer tarafın müşterilerini almamaya
çalıştıkları, buna karşılık pazardaki diğer en büyük aktör olan Multinet A.Ş.’ye
karşı rekabetçi stratejilerin benimsendiği bir pazar yapısının göstergeleridir.

I.3.2. Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Bulgular

Raportörlerce yerinde yapılan incelemeler sırasında elde edilen bilgi ve
belgelere aşağıda yer verilmiştir.

1. Multinet A.Ş.’nin Antalya Bölge Müdürlüğü’nde Raportörlerce yapılan yerinde 390
incelemede elde edilen, 12.11.2003 tarihli ve “Günlük Aktivite Raporu-Satış”
başlıklı belgede, çeşitli müşterilerle yapılan görüşmeler ile ilgili olarak,
görüşülen müşteriler hakkında halihazırda hangi sisteme dahil oldukları
(eşdeyişle, hangi yemek çeki firmasıyla çalıştıkları) gibi bilgiler ve yapılan
görüşmeye ilişkin açıklamalar yer almaktadır. Söz konusu belgede, Ticket
Restaurant ve Sodexho A.Ş. ile çalışan müşteriler hakkında aşağıda yer
verildiği şekilde açıklamalar bulunmaktadır:
“TR Şimdilik bir sonuca varamadıklarını, ileride belki düşünebileceklerini
söylediler.
SDX Cem Bey ile görüşüldü ve broşür bırakıldı. İstanbul Merkez ile görüşüp 400
bize SDX ile çalışma şartları hakkında bilgi verecek.
SDX Personelin bir kısmı nakit bir kısmı SDX kullanıyormuş. Gelecek sezon
başlangıcı için bizim sistemimizi düşünebileceklerini söylediler. Şubat ayında
tekrar aranacak.
TR TR yüksek iskonto vermiş. Onlarla çalışmaya devam kararı vermişler.”
06-36/465-127
10
2. Multinet A.Ş. Genel Müdürlüğü’nden alınan “FERHAT ÇİÇEKÇİ/İSTANBUL
1. BÖLGE” başlıklı belgede, 17.9.2004 tarihine kadar teklif verilen
Ticket/Sodexho Müşterileri tablolaştırılmıştır. Tabloda, her bir rakip firma
müşterisine verilen iskonto ve vadelere yer verilmiştir. Tabloda yer alan toplam
90 tekliften 8 müşteriye %(…) iskonto teklif edilirken, geri kalan 82 müşteriye 410
%(…) ile %(…) arasında değişen oranlarda iskonto teklif edilmiştir.

3. Multinet A.Ş. Antalya Bölge Müdürlüğü’nde Ezgi Savaş’ın bilgisayarından
alınan 16.9.2004 tarihli ve “İki gün sürecek promosyonla ilgili” konulu elektronik
postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“...sadece iki gün sürecek olan bir promosyon başlatılmış durumda. Buna göre
aşağıda belirttiğimiz şartlar dahilinde bu promosyondan faydalanarak sözleşme
yapabilirsiniz.
1- Promosyon sadece 16 ve 17 Eylül 2004 tarihinde alınan sözleşmeleri
kapsamaktadır. 420
2- Sadece Ticket ve Sodexho dan alınan müşteriler için geçerlidir. (Halihazırda
TR ve Sodexho ile çalışmayan hiçbir firma bu kampanyadan yararlanamaz)
3- Ekim ayı siparişinin de sözleşme ile beraber alınması gerekmektedir.
Bu şartları taşıyan firmalara sadece ilk ay için %(…) iskonto uygulanacaktır.
Takip eden aylarda da normalde vereceğiniz iskonto teklifini verebilirsiniz.
(örneğin TR müşterisi olan ve %3 teklif vereceğiniz bir firmaya eğer bu iki gün
içinde bize geçerse ilk ay %(…) devamında %3 şeklinde sözleşme
yapabilirsiniz)”

4. Multinet A.Ş.’nin Ankara Bölge Müdürlüğü’nde yapılan yerinde inceleme 430
kapsamında, Satış Yöneticisi Seçil Çıvgın’ın bilgisayarından alınan, 25.2.2005
tarihli ve “teklif isteyen müşteriler” konulu elektronik postanın ekinde, çeşitli
müşterilerle yapılan görüşme sonuçlarına yer verilmektedir. Söz konusu bilgiler
içinde, özellikle rakip teşebbüslerle çalışan firmalara önerilen çalışma şartlarına
ilişkin olanları dikkat çekicidir.

5. Multinet A.Ş. Ankara Bölge Müdürlüğü’nden alınan, satış elemanı Seçil
Çıvgın’dan bölge müdürü Didem Kuş’a gönderilen “Görüşülen Firmalar” başlıklı
9.8.2005 tarihli e-postada, ilgili satış elemanı tarafından görüşülen firmalar ve
sonuçlarına yer verilmiştir. E-postada yer alan müşterilerin bir kısmına teklif 440
sunulmuş, buna karşılık müşterilerin cevapları “Multinet Sistemine geçecekler”,
“Tekrar Görüşülecek”, “Düşünecekler”, “Karar Verecekler”, “Olumsuz” şeklinde
açıklanmıştır. Halihazırda Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant ile çalışan
müşterilere ilişkin açıklamalar ise şu şekildedir:

“SERKOM…5 kişi SDX
FANMEDİKA… 10 kişi TR
TRANSTAŞ GLOBAL… 8 kişi TR KOÇAN
CRISPINO… İst. Merkezden SDX Yeni Geçmişler
RASYONEL PATENT… SDX Olumsuz” 450

6. Multinet A.Ş. Genel Müdürlüğü’nden alınan 3.3.2006 tarihli elektronik
postada, Teksan Jeneratör’ün, sözleşme yapmak üzere Multinet A.Ş. Antalya
Bölge Müdürlüğü’nü aradığı ve Multinet A.Ş. Antalya Bölge Müdürü Ahmet
06-36/465-127
11
Narinç’den telefon beklediği belirtilmektedir. Buna karşılık Ahmet Narinç
aşağıdaki açıklamaya yer vermiştir:
“Konuyla ilgili bilgim vardı. Ticket firması olduğundan biraz uzak durmaya
çalıştık. Bugün ziyaret edilecek”

7. Sodexho A.Ş.’nin Genel Merkezinde yapılan yerinde incelemede Satış 460
Müdürü Emel Astam’ın bilgisayarından alınan 19.4.2006 tarihli ve “BİZİ
ARAYAN FİRMALAR LİSTESİ” konulu elektronik posta ekinde çeşitli
müşterilere ilişkin bilgiler yer almaktadır.

8. Yine Sodexho A.Ş. Genel Merkezinde Satış Müdürü Emel Astam’ın
bilgisayarından alınan 19.4.2006 tarihli ve “RAKİP FİRMA MÜŞTERİSİNE
VERİLEN TEKLİFLER” konulu elektronik posta ekinde, rakip firmaların toplam
56 müşterisinin tamamına, (……..) ve %(…) ila %(…) arasında değişen
oranlarda (…………) teklif edildiği görülmektedir.
470
9. Sodexho A.Ş.’nin Ankara Bölge Müdürlüğü’nden alınan belgede, söz konusu
bölge müdürlüğünde çalışan satış elemanlarınca 30.1.2006-14.4.2006 tarihleri
arasında yapılan (……..)’den fazla müşteri aramalarının kayıtları yer
almaktadır. Belgeden söz konusu yaklaşık 2,5 aylık dönem zarfında rakip
teşebbüslerden Multinet A.Ş.’nin (…) müşterisinin, Ticket Restaurant’ın (…)
müşterisinin arandığı görünmektedir.

10. Ticket Restaurant Ankara Bölge Müdürlüğü’nden elektronik ortamda alınan
“Prospect Girişi Raporu” başlıklı Excel dosyasında, Ticket Restaurant’ın tüm
bölgelerince, genel olarak 2006 yılının Şubat ayında yapılan müşteri 480
taramalarının sonuçlarına yer verilmiştir. Dosyada toplam (……) firmanın
kayıtlarına rastlanmaktadır. Yapılan aramalardan (…)’sı, halihazırda rakip bir
yemek çeki firması ile çalışmakta olan müşterileri kapsamaktadır.

11. Ticket Restaurant’ın 2006 yılı kayıplarını gösteren “2006 Attrition Report”
başlıklı belgede, 2006 yılının ilk üç ayında Ticket Restaurant ile çalışmayı
bırakan müşterilere yer verilmiştir. Buna göre söz konusu üç ayda Ticket
Restaurant’ın toplamda (……) müşterisi, Ticket Restaurant’tan yemek çeki
almaya son vermiştir. Bu müşterilerin oransal olarak %11’i (…… kullanıcı)
rakiplere gitmiştir. 490

12. Ticket Restaurant’ın 2005 yılı kayıplarını gösteren “2005 Attrition Report”
başlıklı belgede, 2005 yılında Ticket Restaurant ile çalışmayı bırakan
müşterilere yer verilmiştir. Bu belgeden, toplam (……) adet kullanıcının
%12’sine tekabül eden (……)’sının rakip Multinet A.Ş. ya da Sodexho A.Ş.’ye
gittiği anlaşılmaktadır.

I.3.3. Bulguların Değerlendirilmesi

Dosya konusu önaraştırma çerçevesinde genel müdürlüklerde ve bölge 500
müdürlüklerinde Raportörlerce yapılmak istenen yerinde incelemeler, Sodexho
A.Ş. ve Ticket Restaurant tarafından engellenmiştir. Bu engellemeler
neticesinde, ancak alınan mahkeme kararlarının akabinde bir gün sonra
raportörlerce yerinde incelemeler yapılabilmiştir. Multinet A.Ş.’de ise bu türden
06-36/465-127
12
bir engelleme olmaksızın, planlanan şekilde yerinde inceleme yapılabilmiştir.
Böyle bir ortamda gerçekleştirilen yerinde inceleme neticesinde elde edilen bilgi
ve belgeler incelendiğinde, önaraştırmanın tarafları arasında müşteri paylaşımı
amacı güden bir anlaşmanın varlığı tespit edilememiştir. Nitekim ele
geçirilebilen belgeler incelendiğinde; Sodexho A.Ş., Ticket Restaurant ya da
Multinet A.Ş.’nin aralarındaki olası bir koordinasyonu ortaya koyan herhangi bir 510
belgenin olmadığı görülmektedir. Bununla birlikte, tek başlarına ele
alındıklarında doğrudan herhangi bir rekabet ihlalini ortaya koymayan,
“Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Bulgular” bölümündeki belgeler; Kurul’un
29.11.2004 tarih ve 04-74/1084-270 sayılı Yemek Çeki Soruşturması gerekçeli
kararında yer alan ve yukarıda değinilen, Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant
arasındaki müşteri paylaşımı anlaşmasının kuralları ile yine aynı gerekçeli
karardan alıntılı yapılarak aktarılan, Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant’ın,
Multinet A.Ş.’ye karşı rekabetçi baskıları göz önünde bulundurularak
değerlendirilmiştir.
520
Multinet A.Ş.’den alınan ve “Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Bulgular”
bölümünün başında yer alan belgeler ikiye ayrılarak incelenmiştir. İlk 3 belge,
sırasıyla 12.11.2003, 17.9.2004 ve 16.9.2004 tarihlidir. 2005 yılı öncesine ait
olan bu belgelerin ortak özelliği, Multinet A.Ş.’nin rakipleri olan Sodexho A.Ş. ve
Ticket Restaurant’tan müşteri kapmak amacıyla; söz konusu iki firmanın
müşterileri ile iletişime geçmeye çalıştığı, aranan rakip firma müşterilerine
iskonto verdiği, promosyon düzenlediğini göstermeleridir. 2005 yılı sonrasına
ilişkin 25.2.2005 tarihli 4. belge, 9.8.2005 tarihli 5. belge ve 3.3.2006 tarihli 6.
belgede ise, tablo bir ölçüde farklılaşmaktadır. 25.2.2005 tarihli 4. belgede
Multinet A.Ş., “TR İLE (…) GÜNE %(…) İLE ÇALIŞIRKEN (….) GÜNE (……..) 530
ÇEKİLMİŞ.” şeklinde çalışma şartları açıklanan İşbir Sünger’e %(…) (………)
ve (…) gün vade teklif etmiştir. “TR (….) GÜNE ÇEKMİŞ” şeklinde vadesinin
(…) gün olduğunu bildiği Ticket Restaurant müşterisi Biem İlaç’dan %(…)
……..ve (…) gün vade istemiştir. “SDX İLE (…) GÜN VADELİ” çalışan İncekara
İnşaat’a (…………) teklif etmiştir. Söz konusu belgenin başlığı, “teklif isteyen
müşteriler”dir. Bu belge Multinet A.Ş.’nin, kendisini arayan rakip firma
müşterilerine çok da cazip olmayan teklifler verdiğini göstermektedir. Bu
durumdan Multinet A.Ş.’nin rakiplerinin müşterilerini almak için daha önceki
dönemlerdeki kadar yoğun çaba harcamadığını, hatta bundan kaçındığı
anlaşılmaktadır. 540

9.8.2005 tarihli 5. Belge ise “Görüşülen Firmalar” başlıklıdır. Bu yönüyle belge,
Multinet A.Ş.’nin aktif bir eylemi neticesinde bizzat kendisinin aradığı
müşterilere ilişkin bilgiler içermektedir. Belgenin rakiplerinin müşterilerine ilişkin
olan kısmı aşağıda sunulmaktadır:
“SERKOM…5 kişi SDX
FANMEDİKA… 10 kişi TR
TRANSTAŞ GLOBAL… 8 kişi TR KOÇAN
CRISPINO… İst. Merkezden SDX Yeni Geçmişler
RASYONEL PATENT… SDX Olumsuz” 550

Belgeden Multinet A.Ş.’nin rakiplerinin müşterileri dışındakilere teklif götürdüğü
bu müşterilerin isimlerinin yanına düşülen “Multinet Sistemine geçecekler”,
“Tekrar Görüşülecek”, “Düşünecekler”, “Karar Verecekler”, “Olumsuz”
06-36/465-127
13
şeklindeki ibarelerden anlaşılmaktadır. Bununla birlikte rakip firmaların
müşterilerine de teklif verildiğine yönelik böyle bir ibareye “Rasyonel Patent”
adlı müşteri hariç rastlanmamaktadır.

Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, Multinet A.Ş.’den alınan, 2005 yılının
sonrasına ilişkin olarak değerlendirilen son belge olan 3.3.2006 tarihli Belge-560
6’da Multinet A.Ş. Antalya Bölge Müdürü; Ticket Restaurant’ın müşterisi olan
Teksan Jeneratör’ün, Multinet A.Ş. ile sözleşme yapmak isteği ile araması
karşısında, “Ticket firması olduğundan biraz uzak durmaya çalıştık. Bugün
ziyaret edilecek” açıklamasını yaptığı anlaşılmıştır. Belge’de adı geçen Teksan
Jeneratör yetkilisi ile raportörlerce yapılan telefon görüşmesinden; önceden
Ticket Restaurant ile çalışmakta oldukları, söz konusu yemek çeki firmasından
ayrıldıktan sonra Multinet A.Ş.’yi iki kez aradıkları, Multinet A.Ş.’nin satış
elemanının ancak ikinci aramadan sonra kendileri ile görüşmeye geldiği ve
ancak (……………) ve (……………) bir şekilde Multinet A.Ş. ile sözleşme
imzaladıklarını bildirdikleri anlaşılmıştır. 570

Multinet A.Ş.’ye ilişkin yukarıdaki 6 belge bir bütün olarak değerlendirildiğinde,
Multinet A.Ş.’nin; 2005 yılından önce rakip olarak gördüğü ve ciddi anlamda
rekabetçi bir baskı oluşturduğu Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant ile 2005
yılının başından itibaren daha önceki dönemle aynı ölçüde rekabet etmediği
kanaatine ulaşılmıştır.

Sodexho A.Ş.’de tespit edilen ve “Önaraştırma Döneminde Elde Edilen
Bulgular” bölümünde yer verilen 3 belgenin ilki olan Belge-7’nin başlığı “BİZİ
ARAYAN FİRMALAR LİSTESİ”dir. Sodexho A.Ş.’yi arayan rakip firma 580
müşterilerine verilen teklifleri gösteren belgeden, Sodexho A.Ş.’nin bu
müşterilerin tamamından /………………………………………) istediği, buna
karşılık söz konusu müşterilerden yalnızca birinin Sodexho A.Ş. ile sözleşme
imzaladığı anlaşılmaktadır. Benzer şekilde 19.4.2006 tarihli ve “RAKİP FİRMA
MÜŞTERİSİNE VERİLEN TEKLİFLER” konulu Belge-8’den, rakip firmaların
toplam(…) müşterisinin tamamına, (…………………………………………) teklif
edildiği görülmektedir.

Yine Sodexho A.Ş.’den alınan 2006 yılının ilk iki buçuk aylık döneminde,
Sodexho A.Ş. satış ekibince yapılan müşteri aramalarını gösteren Belge-9’dan, 590
(……)’den fazla arama içerisinde aranan rakip firma müşterilerinin sayısının
(…) olduğu anlaşılmaktadır. Bu belgeler de Sodexho A.Ş.’nin pazardaki diğer
rakiplerinin müşterilerine kısıtlı sayıda teklif verdiği (elde edilen belge
çerçevesinde bu oran (…….)’den fazla müşteri içinde (….)’dır), arayan rakip
firma müşterilerine ise hizmet bedeli talep etmek suretiyle çok da cazip
olmayan teklifler götürdüğü görülmektedir.

Ticket Restaurant’tan alınan Belge-10, Ticket Restaurant’ın tüm bölgelerince,
genel olarak 2006 yılının Şubat ayında yapılan müşteri taramalarının
sonuçlarını içermektedir. Dosyada yer alan toplam (……) firmadan sınırlı 600
sayıda (…) rakip firma müşterisinin arandığı anlaşılmıştır.

Ticket Resturant’ın 2005 yılı ile 2006 yılının ilk üç ayına ilişkin kaybettiği
müşterilere yer verdiği Belge-11 ve Belge-12’den 2005 yılında Ticket
06-36/465-127
14
Restaurant’ın sisteminin dışına çıkan müşterilerden %12’sinin rakip firmalara
gittiği, benzer bir şekilde 2006 yılında da bu oranın %11 şeklinde gerçekleştiği
görülmektedir.

Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’ta tespit edilen belgeler, tam olarak
söylenemese de, birbirlerinin müşterilerine ve Multinet A.Ş. müşterilerine karşı, 610
önemli ölçüde bir rekabetçi baskı uygulamadıklarını göstermektedir. Ancak
belgelerin içeriğinden, taraflar arasında rekabetin olmadığını da söylemek
mümkün görünmemektedir. Örneğin Belge-11 ve 12 tarafların birbirlerinden
müşteri aldıklarını ortaya koymaktadır. Ancak söz konusu müşterilerin nasıl
alındığı, teklif edilen vade ve iskonto koşullarının ne olduğu, yemek çeki
firmalarının aktif bir eyleminin olup olmadığına ilişkin herhangi bir bilgi ya da
belge elde edilemediğinden, yalnızca yukarıdaki belgeler çerçevesinde
önaraştırmanın tarafları arasında tam anlamıyla etkin rekabetin olduğunu ya da
hiçbir rekabetin olmadığını söylemek mümkün değildir.
620
Söz konusu üç teşebbüsün aylık ortalama iskonto oranları Şekil-1’de
gösterilmiştir:

Şekil-1: Aylık Ortalama İskonto Oranları6




GRAFİK
630



(TİCARİ SIR)





640




Tabloda kesik dikey çizgi ile işaretlenen 2005 yılının başından itibaren
önaraştırma kapsamında incelenen her üç teşebbüsün de aylık ortalama
iskontoları düşmeye başlamıştır. Bu durum, Multinet A.Ş.’ye ilişkin belgelerin
değerlendirilmesinde, 2005 yılından önceki ve sonraki belgelerin rekabetçi
açıdan farklılaşması ile örtüşmektedir. Nitekim 2005 yılından önceki belgelerde,
diğer iki rakibin müşterilerine yönelik rekabetçi bir tehdit mevcut iken, 2005 650
yılının başından itibaren bu baskının azaldığı görülmektedir.

Yukarıda belirtildiği üzere Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’ın birbirleriyle
kısıtlı seviyede bir rekabet içinde olmalarının da, 2005 yılından itibaren her üç
teşebbüsün iskontolarının düşmeye başlamasında etkili olduğu ileri
sürülebilecektir.

6 Grafiğin oluşturulmasında her bir teşebbüsten alınan veriler esas alınmıştır.
06-36/465-127
15

Önaraştırmanın tarafları arasındaki rekabetin boyutları, tarafların yıllar itibarıyla
birbirlerinden aldıkları müşteri adetleri ile de belirlenebilir. Her bir teşebbüsün
diğer taraflardan aldığı kullanıcılar ve bunların yıllara göre dağılımı aşağıdaki 660
tabloda ve grafikte gösterilmiştir.

Tablo-6: Teşebbüslerin Birbirlerinden Aldıkları Kullanıcı Sayıları7
Ticket Restaurant'ın
Rakiplerinden Aldığı
Kullanıcı Sayısı
Sodexho'nun
Rakiplerinden
Aldığı Kullanıcı
Sayısı
Multinet'in
Rakiplerinden
Aldığı Kullanıcı
Sayısı
2003 (……) (……) (……)
2004 (……) (……) (……)
2005 (……) (……) (……)
TOPLAM (……) (……) (……)

Şekil-2: Teşebbüslerin Birbirlerinden Aldıkları Kullanıcı Sayıları




670
GRAFİK


(TİCARİ SIR)





680



Grafikten, üç yıllık toplam itibarıyla rakiplerinden en çok müşteri almayı başaran
Multinet A.Ş.’nin, 2004 yılında rakiplerinden önemli miktarda müşteriyi (……..
kullanıcı) kendi sistemine geçirdikten sonra 2005 yılında, bir önceki yıla kıyasla
ancak 1/3 oranında rakip müşteriyi (…….. kullanıcı) aldığı anlaşılmaktadır. Hem
Sodexho A.Ş.’nin hem de Ticket Restaurant’ın diğer rakiplerinden aldıkları
kullanıcı sayısında da, 2005 yılında 2004 yılına göre gözle görülür bir düşüş
mevcuttur. Bu düşüşün nedeni, her bir teşebbüsün kazanımlarının ayrı ayrı 690
incelenmesi neticesinde netleşecektir. Sodexho A.Ş.’nin 2003, 2004 ve 2005
yıllarının toplamında Multinet A.Ş.’den aldığı kullanıcı sayısının yıllar itibarıyla
oransal dağılımı 2003 yılı için %71, 2004 yılı %24 ve 2005 yılı %5’tir. Sodexho
A.Ş.’nin 2003, 2004 ve 2005 yıllarının toplamında Ticket Restaurant’tan aldığı
kullanıcı sayısının yıllar itibarıyla oransal dağılımı ise, 2003 yılı %10, 2004 yılı
%59, 2005 yılı ise %31 olmuştur.

Ticket Restaurant’ın 2003, 2004 ve 2005 yıllarının toplamında Multinet A.Ş. ve
Sodexho A.Ş.’den ayrı ayrı aldığı kullanıcı sayısının yıllar itibarıyla oransal

7 Tablonun oluşturulmasında her bir teşebbüsten alınan veriler esas alınmıştır.
06-36/465-127
16
dağılımı ise, Multinet A.Ş.’den 2003 yılı %44, 2004 yılı %52, 2005 yılı %4; 700
Sodexho A.Ş.’den 2003 yılı %24, 2004 yılı %49, 2005 yılı %27’dir.

Elde edilen veriler ışığında; Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’ın 2003 yılında
birbirlerinden en düşük oranda kullanıcı aldıkları, 2004 yılında her ikisinin de en
yüksek seviyeye çıktıkları tespit edilmiştir. Buna karşılık söz konusu iki
teşebbüsün Multinet A.Ş.’den kazandıkları kullanıcıların oranlarında, 2005
yılında önceki iki yıla göre önemli bir düşüş yaşanarak sırasıyla %5 ve %4’e
inmektedir. Bu veriler, 2005 yılından itibaren Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant’ın Multinet A.Ş.’ye karşı önemli bir rekabetçi baskı
uygulamadıklarını doğrular niteliktedir. Ancak aynı veriler, taraflar arasında 710
halen bir müşteri hareketliliğinin olduğunu da göstermektedir. Daha önceden de
belirtildiği üzere, söz konusu müşteri hareketliliğinin nedenlerini, yerinde
incelemede tespit edilen belgeler ışığında açıklamak mümkün değildir.

Hem önaraştırma sırasında elde edilen belgelerden hem de tarafların iskonto
oranlarının ve birbirlerinden aldıkları müşteri oranlarının yıllar itibarıyla
hareketliliğinden, 2005 yılından itibaren her üç teşebbüsün de birbirlerinin
müşterilerine yönelik olarak ancak kısıtlı bir seviyede rekabet içinde oldukları
söylenebilecektir.
720
Üç teşebbüste eşanlı yapılmak istenen, ancak ikisinde yerinde incelemenin
engellendiği dosyada; daha önceden de belirtildiği üzere, taraflar arasında
rekabeti kısıtlama amacını ortaya koyan, anlaşma olarak nitelendirilebilecek
herhangi bir belgeye ulaşılamamıştır. Bu yönüyle her üç teşebbüsün müşteri
paylaşımı anlaşmasının tarafı olduğunu ya da Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant’ın aralarında, 04-74/1084-270 sayılı Kararda tespit edilen müşteri
paylaşımı anlaşması gibi bir anlaşma içinde olduklarını söylemek mevcut
belgeler çerçevesinde mümkün değildir. Ancak yukarıda yapılan açıklamalar
çerçevesinde rekabetin kısıtlı bir seviyede yaşanmasının bir uyumlu eylem
olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin analiz edilmesi gerekmektedir. 730

I.3.4.Bulguların Uyumlu Eylem Çerçevesinde Değerlendirilmesi

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un, “Belirli bir mal veya
hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma
veya kısıtlama amacını taşıyan ya da bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek
nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs
birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” şeklindeki 4.
maddesi, teşebbüslerin bir araya gelerek rekabeti kısıtlamaya yönelik
davranışlarını düzenlemektedir. Söz konusu madde hükmünde görüldüğü 740
üzere, teşebbüsler arası irade uyuşmalarının ortaya çıkabileceği yollardan bir
tanesi uyumlu eylemler olarak öngörülmüştür. Kanun gerekçesinde yer alan,
“Teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı tespit edilemese bile, teşebbüsler
arasında kendi bağımsız davranışları yerine geçen bir koordinasyon veya pratik
işbirliği sağlayan doğrudan veya dolaylı ilişkiler de eğer aynı sonucu
doğuruyorsa yasaklanmıştır.” ifadesi, uyumlu eylem kavramı ile karinesinin
Kanun’a koyuluş amacının, 4. madde kapsamındaki irade uyuşmalarının
ispatında kolaylık sağlanmak olduğunu ortaya koymaktadır.

06-36/465-127
17
Rekabet hukukunda uyumlu eylemlere yönelik olarak temel sorunlar, kavramsal 750
bir çerçevenin çizilmesinden ziyade pratikte uyumlu eylemlerin varlığının tespiti
aşamasında ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla, teşebbüs davranışlarının
yorumlanması mekanizmasını da içeren bu tip durumlarda hangi kriterlerin göz
önünde bulundurulması gerektiği hususu önem arz etmektedir.

Pratikte karşılaşılan sorunların temeline işaret eden nokta, incelemeler
kapsamında ulaşılan delillerin niteliğine ilişkindir. Nitekim, açık anlaşmanın söz
konusu olduğu davalarda, tarafların birbirlerine belli bir şekilde davranmak
konusunda güvence verdiklerini gösteren, doğrudan, hemen görülebilir deliller
bulunurken, gizli anlaşmalarda, anlaşmaların varlığı sonucuna ikinci derecede 760
delillerle ulaşılması gerekmektedir. Bu tip durumlarda, teşebbüslerin paralel
davranışlarının anlaşmanın ya da uyumlu eylemin varlığı sonucuna götürüp
götüremeyeceği, yahut hangi koşullar altında böyle bir sonuca ulaşılabileceği,
özellikle oligopol nitelik taşıyan pazarlarda ciddi bir sorun teşkil etmektedir.
Burada hareket noktası, az sayıda teşebüsün bulunduğu piyasalarda
teşebbüslerin karar alırken diğer teşebbüslerin vereceği tepkileri de hesaba
katması gerekeceği, bunun ise doğal olarak paralel davranışlara yol açacağı
görüşüdür. Söz konusu pazarlardaki teşebbüslerin kendi stratejilerinin rakiplerin
stratejilerine bağlı olduğunun farkında olması “oligopolistik bağımlılık” olarak
adlandırılmakta, bu koşulda, herhangi bir anlaşma olmaksızın, salt paralel 770
davranışlar sonucunda rekabetçi düzeyin üzerinde kârlar elde edilebilmektedir.

4054 sayılı Kanun’un gerekçesinin ilgili kısmından da anlaşılacağı üzere,
uyumlu eylem Türk Rekabet Hukuku anlamında “teşebbüsler arasında kendi
bağımsız davranışları yerine geçen bir koordinasyon veya pratik işbirliği” hali
olarak tanımlanmıştır. Bu çerçevede uyumlu eylemin unsurları aşağıdaki
şekilde özetlenmektedir;

 Teşebbüsler arasında bir tür koordinasyon ya da işbirliği bulunmalıdır.
 Koordinasyon, taraflar arasındaki doğrudan ya da dolaylı bir bağlantıdan 780
kaynaklanmalıdır.
 Bu bağlantının amacı, rakiplerin gelecekteki davranışlarına ilişkin
belirsizlikleri ortadan kaldırmak olmalıdır.

Buradaki önemli nokta, uyumlu eylem için, teşebbüsler arası koordinasyon ya
da işbirliğinin taraflar arasındaki doğrudan veya dolaylı bir bağlantıdan
kaynaklanması gerekliliğidir. Teşebbüsler arasında gelecekteki rekabetçi
davranışlarına ilişkin bilgi alışverişi bu bağlantı için yeterli olabilecektir. Bu
doğrultuda, uyumlu eylem için gerekli olan firmalar arası bilgi alışverişinin
taşıması gereken özellikler şu şekilde sıralanmaktadır: (i) Bilgi akışı karşılıklı 790
olmalıdır. (ii) İletişimin konusu firmaların uygulamayı düşündükleri rekabetçi
davranışlar olmalıdır ve iletişim davranıştan önce gerçekleşmelidir. (iii) İletişim
sonucunda firmaların davranışlarına ilişkin belirsizlikler azalmış ya da bertaraf
edilmiş olmalıdır. Bu görüşün karşısında ise, bilgi akışının mutlaka karşılıklı
olmasının uyumlu eylem sonucuna ulaşmak için bir gereklilik olmadığını, ancak
uyumlu eylemin ispatlanmasında fayda sağlayabileceğini savunan görüşler de
bulunmaktadır.

06-36/465-127
18
Uyumlu eyleme ilişkin iki temel unsurun mevcudiyeti, uyumlu eylem
tartışmalarının belirleyicisi olmaktadır. Bunlar, taraflar arasındaki 800
koordinasyonun ortaya konulması ve ortaya konulan koordinasyonun, taraflar
arasındaki rekabetçi davranışları konu almasıdır. Diğer bir ifade ile uyumlu
eylem iddialarının, taraflar arasındaki koordinasyonu gösteren herhangi bir
belge ile desteklenmesi beklenmektedir.

Kurul’un uyumlu eylem nedeniyle ceza uyguladığı kararlarda yukarıda
bahsedilen iki koşul kullanılmıştır. Uyumlu eylemin tespit edildiği Kurul
kararlarının çoğunluğunda, taraflar arasındaki rekabetçi davranışları konu alan
koordinasyon unsuru belirleyici kıstas olmuştur.
810
Uyumlu eyleme ilişkin yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, pazarda kısıtlı
seviyede yaşandığı düşünülen rekabetin teşebbüslerin tek taraflı kararlarıyla
uyguladıkları “birbirinin müşterilerine teklif götürmeme” ve “birbirinin müşterisini
almamaya çalışma” stratejilerinin değil de, ortaklaşa belirlenen stratejilerin
sonucu olduğunun gösterilebilmesi için koordinasyona işaret eden bir belgeye
ihtiyaç vardır. Ancak teşebbüsler arasında bir koordinasyon, işbirliği ya da en
azından fikri bir uzlaşma olduğuna işaret edebilecek bir iletişimin, bilgi
alışverişinin olduğunu gösterir bir belgeye önaraştırma sürecinde
ulaşılamamıştır. Nitekim “Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Bulgular”
bölümünde yer verilen belgeler her bir teşebbüsün yalnızca kendi stratejilerini 820
ortaya koyan belgelerdir.

Diğer taraftan, dosya kapsamında değerlendirilen belgelerin tamamı, tarafların
yalnızca mevcut müşterilerine yönelik kısıtlı seviyedeki rekabete işaret eden
belgelerdir. Bunun dışında, yemek çeki sistemine yeni dahil olacak olan
potansiyel müşteriler kanadındaki rekabet yapısını ortaya koyan bir belgeye
ulaşılamamıştır. Bu yönüyle pazarın tüm segmentlerindeki rekabetin boyutlarını
analiz etmek ve bu analiz neticesinde, önaraştırmanın tarafları arasındaki
rekabetin kısıtlı seviyede olduğunu söylemek, mevcut belgelerle mümkün
değildir. 830

J. SONUÇ

Düzenlenen rapor ve incelenen dosya kapsamına göre; önaraştırmaya konu
teşebbüsler arasındaki rekabetçi davranışların koordine edildiğine veya bu
teşebbüslerin aralarında müşteri paylaşmak üzere anlaştıklarına işaret eden
herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamamış olması nedeniyle, soruşturma
açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

840




Full & Egal Universal Law Academy