Rekabet Kurumu - Karar Sayı 06-38/478-130

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2005-4-28 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 06-38/478-130
Karar Tarihi : 31.5.2006

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Bekir KOCABAŞ

C. ŞİKAYET EDEN : İhbar

D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR :

- Es Nevtur Adi Komandit Şirketi (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ) 20
Nevşehir Adnan Menderes Şehirlerarası Otobüs Terminali Nevşehir
Temsilcisi: Av. Mehmet PARLAK
Strazburg Caddesi 16/27 Sıhhiye Ankara
- Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ)
(Yeni ünvanı Lüks Göreme Turizm - Recep ÖNCÜ)
Nevşehir Adnan Menderes Şehirlerarası Otobüs Terminali Nevşehir
- Nevşehir Kapadokya Turizm Taşımacılık Limited Şirketi
Nevşehir Adnan Menderes Şehirlerarası Otobüs Terminali Nevşehir
Temsilcisi: Av. Mehmet PARLAK
Strazburg Caddesi 16/27 Sıhhiye Ankara 30
- Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi.
(Yeni ünvanı Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.)
Bayrampaşa Büyük İstanbul Otogarı No.51-52 İstanbul
Temsilcileri: Av. Nedim Korhan ŞENGÜN, Av. Özlem EREZ.
- Nevşehirliler Turizm Seyahat İşletmeciliği ve Ticaret Limited Şirketi
Nevşehir Adnan Menderes Şehirlerarası Otobüs Terminali Nevşehir
Temsilcisi: Av. Mehmet PARLAK
Strazburg Caddesi 16/27 Sıhhiye Ankara
- Yeni Aksaray Seyahat Turizm ve Ticaret Limited Şirketi.
Temsilcisi: Av. Özgür Şinasi EKİCİ 40
Toros Sok. Deya Apt. No:25/A-13 Sıhhiye Ankara

- Yeşil Aksaray Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi.
Temsilcisi: Av. Özgür Şinasi EKİCİ
06-38/478-130
2
Toros Sok. Deya Apt. No:25/A-13 Sıhhiye Ankara
- Aksaray Birlik Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi.
Şehirlerarası Otobüs Terminali No:24 Aksaray
- Lüks Kent Turizm Uluslararası Taşımacılık Ticaret Limited Şirketi.
Belediye Otobüs Terminali No:28 Kayseri
- Halil İbrahim MIZRAK 50
Şehirlerarası Otobüs Terminali Kent Turizm Yazıhanesi Göreme – Nevşehir

E. DOSYA KONUSU: Nevşehir ili merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu
taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren Es Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan
AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ), Lüks Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ), Nevşehir
Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti., Lüks Kent Turizm Seyahat Ltd. Şti. ve Halil
İbrahim MIZRAK’ın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesini, Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesini ve Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 4054 sayılı
Kanun’un 4. ve 6. maddelerini; Aksaray ili merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu 60
taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti,
Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti, Aksaray Birlik Tur. Nak. San. ve
Tic. Ltd. Şti.’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edip etmedikleri.

F. İDDİALARIN ÖZETİ : İddialar, Nevşehir’de yerleşik otobüs işletmecisi
teşebbüslerin fiyatlarını birlikte belirledikleri, ayrıca 2005 yılı başında birleşerek
aralarındaki rekabete kalıcı olarak son verdikleri savlarını içermektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: İhbar başvurusunun Kurum kayıtlarına 22.2.2005 tarih
ve 1188 sayı ile girmesi üzerine hazırlanan 2005-4-28/İİ-05-M.O.A sayılı İlk 70
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 10.2.2005 tarih ve 05-10 sayılı
toplantısında görüşülerek 4054 sayılı Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

Karara istinaden hazırlanan 9.6.2005 tarih ve 2005-4-28/Ö.A.-05-M.O.A. sayılı
Ön Araştırma Raporu Rekabet Kurulu'nca değerlendirilerek 13.6.2005 tarih ve
05-39/523-M sayılı kararla, Nevşehir Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti., Göreme
Turizm (Recep ÖNCÜ), Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş., Es Nevtur Adi
Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ), Nevşehirliler Turizm
Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti., Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., Yeşil 80
Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti ve Aksaray Birlik Tur. Nak. San. ve Tic.
Ltd. Şti’ne yönelik soruşturma açılmıştır. Soruşturma süreci içerisinde Rekabet
Kurulu’nun 28.10.2005 tarih ve 05-75/1020 sayılı Kararı ile, Lüks Kent Turizm
Seyahat Ltd. Şti. ve Halil İbrahim MIZRAK soruşturmaya dahil edilmiştir.
Hazırlanan 12.12.2005 tarih ve S.R./05-10 sayılı Soruşturma Raporu, aynı
Kanun’un 45. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu’nun tüm üyeleri ile ilgili taraflara
tebliğ edilmiş; Soruşturma Raporunda, haklarında Kanun ihlali olup olmadığı
tespit ve değerlendirilmesi yapılan on adet teşebbüsten 30 gün içerisinde yazılı
savunmalarının gönderilmesi talep edilmiştir.
06-38/478-130
3
90
Taraflardan Nevşehir Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti., Göreme Turizm (Recep
ÖNCÜ), Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş., Es-Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan
AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ), Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.,
Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd.
Şti, Aksaray Birlik Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti ve Lüks Kent Turizm Ulusl. Taş.
Tic. Ltd. Şti. ikinci yazılı savunmalarını yapmışlar; vefat ettiği gerekçesiyle
soruşturma bildirimi de Kurumumuza iade edilen Halil İbrahim MIZRAK’ın ise ilk
yazılı savunması ve ikinci yazılı savunması alınamamıştır. İkinci savunmalarında
birincisine nazaran farklılıklar bulunan teşebbüslerin savunmalarına yönelik
Soruşturma Heyetinin değerlendirmelerini içeren Ek Görüş Raporu 6.3.2006 100
tarihinde hazırlanmış, Kanun’un 45. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu’nun tüm
üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. Taraflardan Metro Seyahat Taşımacılık
San. Ve Tic. A.Ş.’nin yaptığı ek savunma 7.3.2006 tarih ve 1390 sayı ile
Kurumumuza intikal etmiştir. Soruşturmanın diğer taraflarının ek savunmaya
ilişkin 30 günlük süreleri 6.4.2006 tarihinde sona ermiştir; Nevşehirliler Turizm
Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti, Nevşehir Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd. Şti. ve
Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ)’nün ek savunmaları ise 7.4.2006 tarihinde
Kurumumuz kayıtlarına intikal etmiştir.

14.4.2006 tarih ve 06-27/324-M sayılı Kurul kararı ile, sözlü savunma toplantısının 110
30.5.2006 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir. Anılan tarihte yapılan sözlü
savunma toplantısının ardından Kurul, 31.5.2006 tarih ve 06-38/478 sayı ile nihai
kararını vermiştir. Kurul’un nihai kararı, gerekçeli karar daha sonra tebliğ edilmek
üzere 14.5.2006 tarihinde taraflara tefhim edilmiştir


H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Soruşturma Heyetinde yer alan raportörler tarafından;
Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’nin ve Metro Seyahat
Taşımacılık Tic. A..Ş.’nin birlikte hakim durumda bulundukları Nevşehir ili 120
merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmet pazarında pazara yeni
girecek teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırmak amacıyla ve bu sonucu doğuran
bir şekilde birlikte davranış yoluyla hakim durumlarını kötüye kullanmakla 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri;

Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’nin aynı zamanda, komşu
coğrafi pazardaki teşebbüsler ile coğrafi pazar paylaşımı ve rekabet
koordinasyonunu amaçlayan ve bu sonucu doğuran bir anlaşma yapmak
suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği;
130
Es Nevtur Adi Komandit Şti (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ), Nevşehir
Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti.. ve Lüks Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ)’nün,
Nevşehir ili merkezli şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmet pazarında rekabeti
bozma amacı taşıyan birden fazla anlaşmaya taraf olmak suretiyle 14.1.2005
tarihine kadar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri;
06-38/478-130
4

Lüks Kent Turizm Ulusl. Taş. Tic. Ltd. Şti.’nin Göreme ilçesinde faaliyet gösteren
teşebbüsler arasında yapılan anlaşmaya iştirak ettiği ve dolayısıyla, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği; firmanın, rekabet ihlali olarak değerlendirilen
sözkonusu anlaşmaya taraf olmadığı yönündeki ilk yazılı savunmasındaki 140
iddiasına ilişkin ispat yükünün Lüks Kent Turizm Ulusl. Taş. Tic. Ltd. Şti.’nde
olduğu ve teşebbüsün anılan anlaşmaya taraf olmadığının kabul edilebilmesi için
“firma kaşesini ihtiva eden rekabeti bozucu anlaşmanın Lüks Kent Turizm Ulusl.
Taş. Tic. Ltd. Şti.’nin piyasadaki davranışlarını hiçbir surette etkilemediği”nin
anılan teşebbüsce ispat edilmesi gerektiği;

Aksaray İli merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmet pazarında
faaliyet gösteren Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., Yeşil Aksaray Tur. Nak.
San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 2001
yılından bu yana rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmaya taraf olmak suretiyle 4054 150
sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri;

Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic.
Ltd. Şti.’nin ayrıca, komşu coğrafi pazardaki teşebbüs ile coğrafi pazar paylaşımı
ve rekabet koordinasyonunu amaçlayan ve bu sonucu doğuran bir anlaşma
yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri;

Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic.
Ltd. Şti.’nin bahse konu rekabet ihlaline öncülük etmiş olduklarının ve ihlale
katılmayarak 4054 sayılı Kanun hükümlerine uymaya kararlı olan rakip 160
teşebbüsün faaliyetlerini zorlaştırmak üzere komşu coğrafi pazarda hakim
durumda bulunan Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti. ile 4054 sayılı
Kanuna aykırı bir anlaşma imzalamalarının anılan teşebbüslerin ihlaldeki
kusurlarını artırdığı;

4054 Sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerine aykırılık oluşturan anlaşmaya son
verme çabası gösteren Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. ’nin aynı
zamanda söz konusu anlaşmayı ilgili coğrafi pazardaki diğer iki teşebbüse oranla
daha kısa süre uygulamış olmasının bu teşebbüsün ihlaldeki kusurunu azalttığı;
170
Halil İbrahim MIZRAK hakkında herhangi bir yasal işlem yapılmasına gerek
bulunmadığı

ifade edilmiştir.





180

06-38/478-130
5


I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

İlgili ürün pazarı, haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate 190
alınarak “otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri” pazarı olarak
belirlenmiştir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Önaraştırmaya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerini Nevşehir
ve Aksaray merkezli hatlarda sunmaları sebebiyle ilgili coğrafi pazarlar “Nevşehir
merkezli karayolu yolcu taşıma hatları” ve “Aksaray merkezli karayolu yolcu
taşıma hatları” olarak tespit edilmiştir.
200
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirmeler

I.2.1. Nevşehir Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti., Göreme Turizm (Recep
ÖNCÜ), Es-Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ)
Hakkında

I.2.1.1. “Göreme Kasabası Otobüs Yazıhaneleri Ön Anlaşmasıdır” Başlıklı
Anlaşma

Ön araştırma kapsamında Raportörler tarafından Nevşehir’de yapılan yerinde 210
inceleme esnasında, Nevtur Turizm’in (Osman BUDAK imzasıyla), Göreme
Turizm’in (Yüksel ÇİNER imzasıyla), Kapadokya Turizm’in (Ersin ULUDAĞ ve
Yusuf DAĞDELEN imzasıyla) ve Kent Turizm’in (Halil İbrahim MIZRAK
imzasıyla) kaşesinin bulunduğu “Göreme Kasabası Otobüs Yazıhaneleri Ön
Anlaşmasıdır” başlıklı bir protokol bulunmuştur. Ön araştırma ve soruşturma
safhalarında yapılan incelemeler sonucunda, anlaşmada imzası bulunan, Osman
BUDAK, Yüksel ÇİNER, Ersin ULUDAĞ ve Yusuf DAĞDELEN adlı gerçek
kişilerin her birinin, bağlı bulundukları ana firmaların Göreme şubelerinde görevli
olarak çalıştıkları öğrenilmiştir.
220
I.2.1.2. Geçerlilik Tarihi 1.2.2003 Olarak Tanımlanan “Protokol” Başlıklı
Anlaşma

Nevşehir İlinde yapılan yerinde inceleme esnasında, Nevtur Turizm, Göreme
Turizm ve Kapadokya Turizm arasında imzalanan ve 1.2.2003 tarihinden itibaren
geçerli olacağı belirtilen bir anlaşma daha bulunmuştur. Söz konusu anlaşma ile
06-38/478-130
6
İstanbul-Nevşehir bilet fiyatı 30.000.000 TL (30 YTL) olarak belirlenmiş, ayrıca
firmaların sefer sayıları ve sunacakları ikramlar da koordine edilmiştir.

I.2.2. Lüks Kent Turizm Ulusl. Taş. Tic. Ltd. Şti. ve Halil İbrahim Mızrak 230
Hakkında

I.2.2.1. “Göreme Kasabası Otobüs Yazıhaneleri Ön Anlaşmasıdır” Başlıklı
Anlaşma

Ön araştırma kapsamında Nevşehir’de yapılan yerinde inceleme esnasında,
Nevtur Turizm’in (Osman BUDAK imzasıyla), Göreme Turizm’in (Yüksel ÇİNER
imzasıyla), Kapadokya Turizm’in (Ersin ULUDAĞ ve Yusuf DAĞDELEN
imzasıyla) ve Kent Turizm’in (Halil İbrahim MIZRAK imzasıyla) kaşelerinin
bulunduğu “Göreme Kasabası Otobüs Yazıhaneleri Ön Anlaşmasıdır” başlıklı bir 240
protokol bulunmuştur.

Anlaşmada Halil İbrahim MIZRAK’ın bağımsız bir teşebbüs olduğu şeklinde
yorumlanabilecek ibare ve hükümler yer almaktadır. Örneğin, anlaşmanın 3.
maddesine el yazısı ile “Halil İbrahim merkez firmadır” ibaresi eklenmiştir. Yine 5.
maddesinde “Göreme Kasabasındaki merkez firma ve Halil İbrahim MIZRAK
yukarıdaki şartlara uyacaklardır” hükmü yer almaktadır. Anlaşmanın 8.
maddesinde ise, “Doğu ve Halep biletlerini Halil İbrahim satacak, doğacak karın
yarısı havuza atılacaktır” hükmü bulunmaktadır.
250
I.2.3. Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti. Hakkında

I.2.3.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamındaki Tespit ve Deliller:

I.2.3.1.1 Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Ticaret Ltd. Şti. Yetkilisi ile
Yapılan Görüşmeye İlişkin Bilgi Tutanağı:

Şirket Yetkilisi tarafından, raportörlerin, “Birleşmeden istediğiniz ekonomik
neticeyi elde ettiniz mi?” şeklindeki sorusuna ilişkin olarak; “Hayır, elde
edemedik… .Hatta Aksaray şirketleri olan Yeni Aksaray Seyahat ve Aksaray 260
Birlik Nevşehir’den İstanbul’a 15 YTL’ye yolcu taşımaya başladılar. Biz bu
durumdan dolayı mağdur oluk. Bu yüzden Nevşehir’den İstanbul’a yolcu taşıyan
Yeni Aksaray Seyahat ile karşılıklı olarak Aksaray’dan ve Nevşehir’den Ankara
ve İstanbul’a yolcu taşımama anlaşması yaptık. Özetle, Yeni Aksaray Seyahat’in
Nevşehir’den yolcu almaması karşılığı biz de Aksaray’dan yolcu almıyoruz. Bu
anlaşmayı sözlü olarak yaptık, protokole dökmedik” ifadesi kullanmıştır.

I.2.3.1.2. Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti., Yeni Aksaray
Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.
arasında imzalanan Sözleşme: 270

06-38/478-130
7
Görevli Raportörlerce yapılan yerinde incelemede, Nevşehirliler Turizm Seyahat
İşletme ve Ticaret Ltd. Şti., Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Ticaret Ltd. Şti. ve Yeşil
Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanmış bir sözleşme
bulunmuştur.

I.2.3.2. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamındaki Tespit ve Deliller:

I.2.3.2.1. Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd. Şti. ile Metro Seyahat
Taşımacılık Tic. A.Ş.’nin Nevşehir Ili Coğrafi Pazarında Birlikte Hakim 280
Duruma Gelmesi:

Kurum raportörlerinin Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd. Şti. Yetkilisi
ile yaptıkları görüşmeden ve Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş’nin İlk yazılı
savunmasındaki ifadelerden, Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş. ile
Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd Şti. arasındaki ilişkinin, 16.5.2003
tarihinde imzalanan acentelik sözleşmesi ile başladığı anlaşılmaktadır.

Nevşehir ili merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında,
14.1.2005 tarihi öncesinde, Es Nevtur Adi Komanfit Şti. (İhsan Akkoç, Muharrem 290
ERYILMAZ) Nevşehir Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti. ve Lüks Göreme Turizm
(Recep ÖNCÜ), D1 yetki belgesiyle şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapmakta;
Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.. ise F1 yetki belgesiyle ilgili
ürün pazarında Metro Turizm adına acentelik hizmeti sunmaktadır. Öte yandan,
Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’nin ortaklarından Mehmet
ÖZBAY, sahip olduğu otobüsleri Metro Turizm’in Nevşehir filosunda sözleşmeli
olarak çalıştırmaktadır.

14.1.2005 tarihine kadar süren birleşme sürecinde önce Es Nevtur Adi
Komandit Şirketi(İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ), Nevşehir Kapadokya 300
Tur. Taş. Ltd. Şti. ve Lüks Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ), kendilerinde
sözleşmeli olarak çalışan otobüslerin sözleşmelerini feshetmişlerdir. Bunun
ardından, öz mal otobüslerinin bir kısmını Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve
Tic. Ltd. Şti.’ne devreden söz konusu firma ortaklarına, Nevşehirliler Turizm
Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’nin toplam 5.000.000.000 Türk Liralık ana
sermayesini oluşturan Mehmet ÖZBAY ve Mustafa DURMUŞ’un sahip oldukları
yüzer hisseden Lüks Göreme Turizm’in eski sahibi Recep ÖNCÜ’ye 48;
Nevşehir Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd. Şti.’nin ortaklarından Tevfik
KURTÇU’ya 10, Tevfilk ORAL’a 10, Mustafa ARMAĞAN’a 10; Es Nevtur Adi
Komandit Şti.’nin ortaklarından Muharem ERYILMAZ’a 48 olmak üzere toplam 310
126) hisse verilmiştir. Es Nevtur Adi Komandit Şti.’nin diğer ortağı İhsan AKKOÇ
yeni şirketten hisse almamış, daha önce ortaklığı bulunmayan Ali AKKOÇ’a 10,
Doğan AKKOÇ’a 10, Raşit DURMUŞ’a ise 10 hisse verilmiştir.

Yukarıda detayları sunulan hisse devirlerine paralel olarak, daha önce Es
Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ), Nevşehir
Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti. ve Lüks Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ)’de
06-38/478-130
8
otobüslerini sözleşmeli olarak çalıştıran otobüs sahipleri, Nevşehirliler Turizm
Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti. ile yeni bir sözleşme yaparak bu firma ile çalışmaya
başlamışlardır. Son olarak da daha önce sadece F1 acentelik yetki belgesi 320
bulunan Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti., D1 şehirlerarası yolcu
taşıma yetki belgesi almış; birleşme öncesinde D1 yetki belgesi bulunan diğer
üç firma ise bu yetki belgelerini iptal ettirmişlerdir. Böylece, Nevşehirliler Turizm
Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti., Nevşehirliler Seyahat adıyla, hem Nevşehir merkez
olmak üzere, İstanbul, Ankara, İzmir Antalya, Mersin, Çanakkale, Kayseri,
Marmaris ve Hopa güzergâhlarında şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapmaya
başlamış hem de Nevşehir merkezli Ankara, İstanbul ve Antalya
güzergâhlarında faaliyet gösteren Metro Turizm’in acenteliğini devam ettirmiştir.
Öte yandan bu işlemin gerçekleşmesiyle Nevşehirliler Seyahat, Nevşehir
merkezli İzmir, Mersin, Çanakkale, Kayseri, Marmaris ve Hopa güzergâhlarında 330
tek firma olarak kalmış; İstanbul, Ankara ve Antalya güzergâhlarında ise Metro
Turizm ile beraber iki firma kalmıştır. Dolayısıyla 14.1.2005 tarihinde,
Nevşehirliler Seyahat ve Metro Turizm’in, Nevşehir ili merkezli otobüs ile
şehirlerarası yolcu taşımacığı pazarında toplam %100’e varan pazar payıyla
birlikte hakim duruma geldikleri noktasında herhangi bir şüphe
bulunmamaktadır.

İlgili pazardaki bu durum, 2005 yılının Temmuz ayına kadar devam etmiş, bu
süreç içerisinde pazara girmek isteyen teşebbüsler, terminalde boş yazıhane
bulunmadığı için pazara girememişlerdir. Bu yönde başvuru yapıp da 340
Belediye’den olumlu yanıt alamayan teşebbüslerden birisi, Yeni Aksaray
Seyahat olup, teşebbüs yetkililerinin konuyla ilgili ifadeleri önaraştırma
aşamasında tutulan görüşme tutanaklarında yer almaktadır. Öte yandan,
Nevşehir Belediyesi’nden alınan 7.11.2005 tarih ve 2947 sayılı yazıda da
Nevşehir Adnan Menderes Şehirlerarası Yolcu Terminali’nde boş yazıhane
olmadığı için mevcut şartlarda talep eden firmalara yazıhane tahsisinin mümkün
olmadığı vurgulanmıştır.

Birleşme işleminin gerçekleştiği 14.1.2005 tarihinden yaklaşık altı ay sonra, 2005
yılının Temmuz ayında, Kent Turizm, Nevşehir Adnan Menderes Otogarında 350
yazıhanesi bulunan Cemal YILMAZ ile anlaşarak ilgili ürün pazarında faaliyete
başlamıştır. Böylece ilgili ürün pazarında, Nevşehirliler Seyahat, Metro ve Kent
Turizm faaliyet gösterir hale gelmiştir. Nevşehirliler Seyahat İstanbul, Ankara,
İzmir Antalya, Mersin, Çanakkale, Kayseri, Marmaris ve Hopa güzergahlarında
faaliyet göstermekteyken; Kent Turizm İzmir, Antalya, Kayseri ve Marmaris
güzergahlarında, Metro Turizm ise, İstanbul, Ankara ve Antalya güzergahlarında
faaliyet göstermektedir. Kent Turizm’in pazara girişiyle Nevşehirliler Seyahat ve
Metro Turizm’in toplam %100’e varan pazar payı azalmıştır. Ancak Kent
Turizm’in Nevşehir üzerinden geçen tüm otobüslerinin Kayseri’den kalktığı
dolayısıyla, sınırlı yolcu kapasitesi ile Nevşehir’den geçtiği hususu ile pazarın 360
önemli bir kısmını teşkil eden İstanbul ve Ankara güzergahlarında halen sadece
Metro Turizm ile Nevşehirliler Seyahat’in faaliyet gösterdikleri hususu dikkate
alındığında, Kent Turizm’in pazara girişinin, Metro Turizm ve Nevşehirliler
06-38/478-130
9
Seyahat’in ilgili pazardaki birlikte hakim durum pozisyonunu değiştirmediği
anlaşılmakktadır.

I.2.3.2.2. Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd Şti. ile Metro Seyahat
Taşımacılık Ticaret A.Ş.’nin Nevşehir ili Coğrafi Pazarındaki Birlikte Hakim
Durumlarını Kötüye Kullanmaları:
370
- Nevşehir Adnan Menderes Şehirlerarası Yolcu Terminali’ndeki Mevcut
Durum ve Nevşehir Belediyesi ile Yapılan Yazışma:

Nevşehir Adnan Menderes Şehirlerarası Yolcu Terminali’nde Raportörlerce
yapılan yerinde incelemeler esnasında, anılan terminalde Metro Turizm’in ve
Nevşehirler Seyahat’in yazıhanelerinin yanında, birtakım otobüs firmalarının
tabelalarının asılı olduğu yazıhanelerin de var olduğu gözlenmiş; ancak yapılan
incelemler sonucunda sözkonusu yazıhanelerin de esasında Nevşehirliler
Seyahat tarafından işletildiği tespit edilmiştir.
380
Soruşturma esnasında, Nevşehir Belediyesi’ne bir yazı yazılmış ve otogardaki
yazıhanelerin mevcut durumu ve yeni firmaların Nevşehir Otogarı’na girip
giremeyecekleri hususu sorulmuştur. Nevşehir Belediyesi’nden alınan cevabi
yazıda halen Nevşehir Adnan Menderes Şehirlerarası Yolcu Terminali’nde
bulunan 16 yazıhanenin, iki tanesinin Es-Nevtur’da, dört tanesinin yine Es-
Nevtur’un ortakları Muharrem ERYILMAZ ve İhsan AKKOÇ’ta, dört tanesinin
Lüks Göreme Turizm’in sahibi Recep ÖNCÜ’de, iki tanesinin Metro Turizm’de, bir
tanesinin Kent Turizm’in acenteliğini yürüten Cemal YILMAZ’da, iki tanesinin
Kapadokya Turizm’de, bir tanesinin de sadece Kırşehir’e çalışan Ahmet AKYAR
ve Ahmet ŞENCAN’da kiralık olduğu belirtilmiştir 390

Nevşehir Belediyesinin yazısında ayrıca, mevcut şartlarda Nevşehir Adnan
Menredes Şehirlerarası Yolcu Terminali’nde yazıhane açmak isteyen firmaların
yer bulunmadığı için geri çevrilmek zorunda kalındığı; ancak firmaların şehir
merkezinden yer kiralamaları halinde, sadece ara durak olarak kullanılması
kaydıyla otogarda peron tahsisi yapılabileceği belirtilmiştir.

Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.’nin yazılı savunmasında ise, firmalarının
Nevşehir Adnan Menderes Şehirlerarası Yolcu Terminali’nde yazıhane sahibi
veya kiracısı durumunda bulunmadığı, Nevşehir Terminali’ndeki Metro Turizm 400
Yazıhanesinin Metro Turizm’in acentası olan Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic.
Ltd. Şti.’ne ait olduğu belirtilmiştir. Bu bilgiler ışığında, Nevşehir Adnan
Menderes Şehirlerarası Yolcu Terminali’ndeki onaltı yazıhaneden ondördünün,
halen Nevşehirliler Seyahat’in kendisi veya ortakları tarafından kiralık olarak
tutulduğu anlaşılmaktadır.

- Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. Yetkilileri ile Yapılan Görüşmeye
İlişkin Bilgi Tutanağı:

06-38/478-130
10
Önaraştırma sürecinin devam ettiği 12.5.2005 tarihinde kurum raportörlerinin 410
Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. yetkilileri ile yaptıkları görüşmede, anılan
şahıslar, “Nevşehir Belediyesi’ne, Nevşehir Otogarı’nda yazıhane açabilmek için
yazılı bir talepte bulunduk. Ancak, bize otogarda boş yazıhane olmadığı
belirtilerek yardımcı olunamayacağı söylendi. Bize verilen yazılı belgenin bir
örneğini size de sunabiliriz “ demişlerdir..

I.2.4. Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.

I.2.4.1. Metro Seyahat Taşımacılık Ticaret A.Ş. ile Nevşehirliler Turizm
Seyahat İşl. ve Tic Ltd Şti.’nin Nevşehir ili Coğrafi Pazarında Birlikte Hakim 420
Duruma Gelmesi:

Konuyla ilgili tespitler, Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd Şti. ile ilgili
bölümde sunulduğu için bu bölümde tekrar sunulmayacaktır.

I.2.4.2. Metro Seyahat Taşımacılık Ticaret A.Ş. ile Nevşehirliler Turizm
Seyahat İşl. ve Tic Ltd Şti.’nin Nevşehir ili Coğrafi Pazarındaki Birlikte
Hakim Durumlarını Kötüye Kullanmaları:

Konuyla ilgili tespitler, Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd Şti. ile ilgili 430
bölümde sunulduğu için bu bölümde tekrar sunulmayacaktır.

I.2.5. Aksaray İli Merkezli Otobüs ile Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı
Pazarında Faaliyet Gösteren Teşebbüsler:

I.2.5.1. Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. , Yeni Aksaray Sey.
Tur. ve Tic. Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.
arasındaki Havuz Anlaşması:

Ön Araştırma sürecinde anılan teşebbüslerin yazıhanelerinde yapılan yerinde 440
incelemeler esnasında, Aksaray’da yerleşik üç teşebbüsün sürdürmekte oldukları
bir havuz anlaşmasının yürütülmesinde kullanılan bilgisayar donanımına
rastlanmıştır. Havuz anlaşması uyarınca tarafların otobüslerinin hareket saatlerini
birlikte belirlemelerinden elde edilen gelir de üç teşebbüs arasında paylaşılmak
üzere havuzda toplanmaktadır.

Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve
Tic. Ltd. Şti. ve Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 11.5.2004 tarihinde
yaptıkları ve rekabete son veren anlaşmada, taraflar rekabeti ortadan
kaldıracaklarını ve söz konusu protokolü bozan tarafın güvenilir bir kişiye 450
verilecek olan 100.000 (Yüzbin) Euro değerindeki senedinin karşı tarafa
verileceğini kararlaştırmışlardır.

Konuya ilişkin tutanaklarda, otobüs şirketlerinin yetkilileri anlaşma yaptıklarını
kabul etmektedirler. Raportörlerin Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti.
yetkilileri ile birlikte düzenledikleri tutanakta şu ifadeler yer almaktadır: “2001
06-38/478-130
11
yılının Mayısında Yeşil Aksaray, Yeni Aksaray ve Aksaray Birlik olarak fiyat
anlaşması yaptık. Ortak bir havuz kurduk. Kesilen biletlerin karı havuza atılıyordu
ve yukarıda değinilen üç firma arasında (Aksaray Birlik Turizm ve Nakliye Sanayi
ve Ticaret Limited Şirketi, Yeşil Aksaray Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret 460
Limited Şirketi ve Yeni Aksaray Seyahat Turizm ve Ticaret Limited Şirketi) eşit
olarak paylaşılıyordu. Bu durumdan gayet memnunduk”.

2001–2005 yılları arasında yürütülen işbirliği, Aksaray Birlik firmasının yetkilileri
tarafından da doğrulanmaktadır. Nitekim, Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic.
Ltd. Şti. yetkilileri ile yapılan görüşmede, raportörlerin “2001–2005 yılları
arasında havuz sistemi nasıl işliyordu?” şeklindeki sorusuna yetkililer, “Her firma
ayrı yazıhanelerde ayrı biletlerle çalışıyordu, ancak firmaların bilgisayarları
birbirine bağlı idi. Her firmada biriken para, havuza aktarılıyor ve üç firma
arasında paylaşılıyordu” yanıtını vermişlerdir. Öte yandan, Aksaray Birlik 470
firmasının yetkilileri, firmalarının 11.5.2004 tarihinde Yeşil Aksaray ve Yeni
Aksaray ile protokol imzalayarak havuz sistemine dahil olmasının sebebini “O
dönemde yeni otobüs almıştık, zor durumdaydık. Yeni Aksaray ve Yeşil Aksaray,
havuza girmememiz halinde fiyat düşürmekle bizi tehdit etti. Dolayısıyla havuza
katılmak zorunda kaldık.” şeklinde açıklarken, 2005 yılının Şubat ayında havuz
sisteminden ayrılmalarının sebebini ise, “…Bir dönem biz de havuz uygulaması
içerisinde bulunduk. Ancak servisimiz de diğerlerinden daha kaliteli idi. Havuz
uygulamasında bizler bu farkımızı ortaya koyamıyorduk. Bizler hizmette rekabet
etmek istiyoruz ve firmamıza güveniyoruz ancak havuz sisteminde bu mümkün
olmuyor…Belirttiğim gibi, havuz sisteminde Yeni Aksaray ve Yeşil Aksaray çok 480
kötü bir servis sundular ve bizlerin de imajını zedelediler. Bu dönemde pek çok
müşterimizi kaybettik. Bu yüzden havuzdan ayrıldık.” şeklinde ifade etmişlerdir.

Aksaray Birlik Tur. Nak. San. Ve Tic. Ltd. Şti. havuzdan 2005 yılının şubat ayında
ayrılmasına rağmen, Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Yeni
Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. havuz uygulamasına devam etmişlerdir.

Konuyla ilgili olarak, düzenlenen tutanaklarda otobüs şirketlerinin yetkilileri
havuzun Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Tur. Nak. San.
ve Tic. Ltd. Şti. arasında devam ettiğini kabul etmektedirler. Yeni Aksaray Sey. 490
Tur. ve Tic. Ltd. Şti. yetkilileri ilgili tutanakta aşağıdaki ifadelerde bulunmuşlardır:
“… Şu anda havuz uygulamamız devam edememektedir. Çünkü Aksaray Birlik
rekabet etmektedir. Ancak, havuz uygulamamız devam etmemesine rağmen,
bizler Yeşil Aksaray ve Aksaray Seyahat olarak birlikte hareket etmekteyiz ve
zararımızı azaltabilmek için Aksaray Birliğe karşı tek araba kaldırmaktayız.”

Dosya mevcudu bilgilere göre, yapılan yerinde incelemeler sırasında, hakkında
önaraştırma yapılan taraflarca özel bir “bilgisayar sisteminden” bahsedilmiştir.
Aynı konuda, Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. yetkilileri ile düzenlenen
tutanakta aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: “... Konya’dan programcı bir arkadaş 500
çağırdık, bizim için özel bir program yazdı. Her firma kendi yazıhanesinde
bulunan bilgisayarlara bu programı yükledi ve bilgisayarlar network (ağ)
06-38/478-130
12
kablosuyla birbirine bağlandı. Bu bilgisayar programı ve bilgisayarların birbirlerine
bağlanması suretiyle bilet hangi firmadan kesilirse kesilsin, her firmadan kesilen
biletler görülebilmekteydi ve karımızı yani havuzda biriken parayı anlık olarak
görebiliyorduk. Sistemimiz gayet güzeldi ve Türkiye’de bu uygulamayı ilk biz
yaptık…Bu program halen, şu anda Aksaray Seyahat ve Yeşil Aksaray’ın
yazıhanelerinde çalışmaktadır.”

I.2.5.2. Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. 510
ve Tic. Ltd. Şti. ve Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti. arasında
imzalanan Sözleşme:

Görevli Raportörlerce yapılan yerinde incelemede, Nevşehirliler Turizm Sey. İşl.
ve Tic. Ltd. Şti., Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Ticaret Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Tur.
Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanmış bir sözleşme bulunmuştur.

Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti.’nin temsilcileri, ile yapılan görüşmede,
taraflar, Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti. ile pazar paylaşımı
anlaşması yaptıklarını kabul etmişler ve “Nevşehir Belediyesi’ne, Nevşehir 520
Otogarı’nda yazıhane açabilmek için yazılı bir talepte bulunduk. Ancak, bize
otogarda boş yazıhane olmadığı belirtilerek yardımcı olunamayacağı söylendi.
Bize verilen yazılı belgenin bir örneğini size de sunabiliriz. Bu durum üzerine
Nevşehir Turizm ile karşılıklı olarak Aksaray ve Nevşehir’den otobüs kaldırmama
kararı aldık. Diğer bir ifadeyle biz Nevşehir’den yolcu almıyoruz, Nevşehir Turizm
de Aksaray’dan yolcu almıyor. Bu sözlü anlaşmayı henüz protokol olarak
hazırlamadık. Bu anlaşmayı bir yerde, Nevşehir’de yazıhane açamadığımız için
yapmak zorunda kaldık” ifadesini kullanmışlardır.

Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin temsilcisi ile yapılan görüşmede 530
ise, raportörlerin “Kayseri arabanız Nevşehir’den geçiyor. Nevşehir’den yolcu
indirip bindiriyor musunuz?” şeklindeki sorusuna, “Nevşehir Turizm ile karşılıklı
olarak anlaştık. Nevşehir Turizm ile Yeşil Aksaray ve Yeni Aksaray olarak birlikte
birbirimizin otogarına girmeme ve sefer düzenlememe kararı aldık. Aksaray Birlik
bu anlaşmanın dışındadır.” şeklinde cevap verilmiştir. Söz konusu görüşmede
şirket temsilcisi, anılan anlaşmanın yazılı hale getirildiğini de belirtmiştir.

I.3. Savunmalar

I.3.1. Nevşehir Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti., Lüks Göreme Turizm (Recep 540
ÖNCÜ) ve Es-Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem
ERYILMAZ)’ın Savunmaları

I.3.1.1. ilk Yazılı Savunmaları

Teşebbüslerin temsilci tarafından Kurum’a gönderilen ilk yazılı savunmalarda,
kararda bahsedilen ve dosyada yer alan bilgi ve belgelerden bir suret almak
amacıyla Kuruma başvurulduğu, ancak herhangi bir cevap alınamadığı ve bu
suretle savunma haklarının sınırlandırıldığı ileri sürülmektedir.
06-38/478-130
13
550
Sözkonusu savunmalarda ayrıca, soruşturma usulü ve soruşturmacının ifade
alma sırasında kullandığı taktik ve diğer yöntemlerin hukuka aykırı olduğu ileri
sürülmekte, dosyada bulunan tüm ifade ve beyanlara itiraz edilmekte,
raportörlerin ifade sırasında yönlendirme yapmış oldukları, oluşa uygun
olmayan beyanları el yazısı ile yazmış oldukları ve imza ettirdikleri iddia
edilmektedir.

Savunmalarda devamla, soruşturma sırasında müvekkil şirketler adına yapılan
açıklamalar ile sunulan belgelerin şirketi temsil yetkisi olan kişilerce mi yoksa
bu hususta yetkisi bulunmayan kişilerce mi yapıldığının tartışmalı olduğu 560
belirtilmekte ve soruşturmaya konu olan hususların müvekkil şirket tarafından
gerçekleştirildiği kabul edilse dahi, yapıldığı iddia edilen fiyat anlaşmalarının
uygulanmadığı iddia edilmektedir.

Savunmalarda ayrıca, Kara Taşımacılığı sektöründe Ulaştırma Bakanlığı’nın fiyat
belirleme yetkisinin bulunduğu ileri sürülmekte ve konuyla ilgili değerlendirme
yapılırken bu hususun da dikkate alınması gerektiği ifade edilmektedir.

Taraflarn savunmalarında son olarak, soruşturma konusu iddialara konu olan
eylemlerin Nevşehir ili’nde gerçekleştiğinden hareketle, bölgenin küçüklüğüne ve 570
ihlalin boyutuna dikkat çekilmekte ve hissedilir derecede etkinin oluşmadığı
gerekçesiyle müvekkileri aleyhine herhangi bir cezai işlem tesis edilmemesi talep
edilmektedir.

I.3.1.2 İkinci Yazılı Savunmaları

Teşebbüslerin temsilcisince yapılan ikinci yazılı savunmalarda, ilk yazılı
savunmalarda ifade edilen hususlara ek olarak, soruşturma raporunun taraflara
tebligatında rapor ekinde yer alan ve ticari sır niteliği taşımayan birtakım
belgelerin kendilerine gönderilmemesinin taraflarının savunma hakkını kısıtladığı 580
iddia edilmektedir.

Savunmalarda ayrıca, soruşturma raporundaki iddalara dayanak teşkil eden
belge ve delillerin ne şekilde, nereden elde edildiğinin belirli olmadığı iddia
edilmektedir.

I.3.2. Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Savunması:

Nevşehir Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti., Lüks Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ) ve
Es-Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ)’ın temsilcisi 590
aynı zamanda Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’nin temsilcisi
olup, Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti adına yapılan savunmalar,
Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti., Lüks Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ) ve Es-
Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ)’ın savunmaları
ile aynı içeriğe sahiptir. Dolayısıyla, Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd
Şti.’nin savunmaları burada tekrar edilmeyecektir.
06-38/478-130
14


I.3.3. Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.’nin Savunması
600
I.3.3.1. İlk Yazılı Savunma

Şirket temsilcisi tarafından imzalanan savunmada, soruşturmaya dayanak teşkil
eden deliller taraflarına sunulmadığı için savunma haklarının önemli ölçüde
sınırlandırıldığı öne sürülmüş Avrupa Birliği’nden, “AEG - Telefunken v.
Commission”, “ICI-Solvay” ve “Soda Ash” davalarına atıfta bulunulmuştur.
Temsilciye göre, dosyada olduğu belirtilen bilgi ve belgelere dayanılarak, müvekkil
aleyhine karar oluşturulması hukuka aykırı olacaktır. Yasanın 44/3. fıkrası gereği,
ilgili belgeler kurum kararına dayanak yapılamaz.
610
Savunmada devamla, taraflarına gönderilen soruşturma tebligatında herhangi bir
delil ve değerlendirmenin bulunmadığı belirtilmekte, Nevşehir Terminali’nde
herhangi bir yazıhanenin sahibi veya kiracısı değilken ve ilgili pazarda sadece
Ankara, Antalya ve İstanbul güzergahlarında faaliyet gösterirken firmalarının
birlikte hakim durumda bulunduğu ve bu hakim durumu kötüye kullandığı
iddiasının hukuki dayanaktan yoksun olduğu ileri sürülmektedir.

Yazılı savunmada devamla, müvekkil şirketin Nevşehirliler Turizm Sey. İşl.
ve Tic. Ltd. Şti. ile bu şirketin henüz kendi adına taşıma yapma yetkisinin
bulunmadığı 16.5.2003 tarihinde acentelik sözleşmesi imzaladığı belirtilmekte, 620
soruşturma kapsamındaki iddiaların aslında Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve
Tic. Ltd. Şti.’nin daha sonraki faaliyetlerine ilişkin olduğuna değinilmekte,
müvekkil şirketin acentesinin kendi iç işleyişi ve idari kararlarıyla
ilgilenmediği ve ilgilenme yükümlülüğünün de bulunmadığına dikkat
çekilmekte ve Nevşehirliler Turizm’in gerçekleştirmiş olduğu bir işlemden dolayı
sırf acentalık ilişkisi var diye müvekkilinin sorumlu tutulamayacağı ileri
sürülmektedir.

I.3.3.2. İkinci Yazılı Savunma
630
Teşebbüsün ikinci yazılı savunmasında, soruşturma raporundaki iddiaların hukuki
dayanaktan yoksun olduğu iddiasının yanında, soruşturma raporunda Metro
Seyahatin süregiden diğer soruşturmalarda da tahkikat kapsamında olduğunun
belirtilmiş olmasından hareketle, soruşturma raporunun objektiflikten uzak ve son
derece ön yargılı olduğu ileri sürülmektedir.

Savunmada ayrıca, Metro Seyahat’in akit serbestisine sahip olduğuna vurgu
yapılmakta ve Metro Seyahat’in Nevşehirliler Seyahat ile olan ticari ilişkisini
yasaklayan herhangi bir Kanun hükmünün bulunmadığı ileri sürülmektedir.
640
Teşebbüsün, Kurum raportörleri tarafından hazırlanan Ek Görüş’e ilişkin cevabı
da alınmış olup, sözkonusu yazıda Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.’nin
06-38/478-130
15
Nevşehir ilinde faaliyet gösteren teşebbüsler arasındaki oluşuma taraf
olmadığına değinilmiş ve teşebbüslerinin Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic.
Ltd. Şti.’nin yolcu taşıma faaliyetine başlayarak kendilerine rakip duruma geldiği
dönemde de Nevşehirliler Seyahat ile olan acentalık ilişkisini sürdürmesinin
sözleşme serbestisi çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

I.3.4. Lüks Kent Turizm Seyahat Ltd. Şti.’nin Savunması
650
Teşebbüs tarafından gönderilen ilk yazılı savunmada, Lüks Kent Turizm Ulusl.
Taş. Tic. Ltd. Şti.’nin Göreme Kasabasındaki yetkili acentesinin 23.8.1999
tarihinden bu yana Ali ULUDAĞ olduğuna dikkat çekilmiştir.

Teşebbüsün ikinci yazılı savunmasında, taraflarının soruşturma kapsamına
alınmasına neden olan “Göreme Kasabası Otobüs Yazıhaneleri Ön
Antlaşmasıdır” başlıklı ve bir dizi rekabet ihlali içeren anlaşmanın kendilerini
temsile yetkili olmayan bir şahısça imzalandığı, o şahsın kullandığı kaşenin Lüks
Kent Turizm kaşesinden bir bakışta ayırt edilebileceği ve kendilerinin bu
anlaşmadan haberdar olmadıkları ileri sürülmüş, haberdar olmadıkları ve 660
kendilerini bağlamayan anlaşma hükümlerinin şirketleri tarafından
uygulanmadığının da bilet numunelerinden görülebileceği belirtilmiş ve fiyat
anlaşmasına konu hattın kendi iş hacimleri içinde kayda değer bir payı
olmadığına vurgu yapılarak şirketlerinin bu kadar sınırlı sayıda bilet için bir fiyat
anlaşmasına katılmasının ticari hayatın doğal akışına aykırı olacağı
savunulmuştur.

I.3.5. Halil İbrahim MIZRAK

Halil İbrahim MIZRAK’ın soruşturma tebligatı, kendisinin vefat ettiği gerekçesiyle 670
Kurumumuza iade edilmiş olup, savunması alınamamıştır.

I.3.6. Aksaray Birlik Tur. Nak. San. Ve Tic. Ltd. Şti.’nin Savunması

Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin ilk yazılı savunmasında
özetle, Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin soruşturmaya konu
havuz uygulamasına, ilgili pazarda faaliyet gösteren Yeni Aksaray Sey. Tur. ve
Tic. Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. ünvanlı firmaların
tehdit ve baskıları sonucunda zorunluluk icabı taraf olduğu ileri sürülmekte, bu
durumun kendileri tarafından defalarca ilgili makamlara iletildiği belirtilmekte ve 680
baskı ve zorlama sonucu sözkonusu havuz anlaşmasına taraf olan
teşebbüslerinin, 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğinin ileri sürülemeyeceği ifade
edilmektedir.

Teşebbüsün ikinci yazılı savunmasında da ilk yazılı savunmasındaki hususlar
tekrar edilmiştir.


06-38/478-130
16

I.3.7. Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti ve Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. 690
ve Tic. Ltd. Şti.’nin Savunmaları

Teşebbüslerin temsilcisi tarafından sunulan savunma dilekçelerinin esasa ilişkin
bölümünde ağırlıklı olarak, nüfus yönünden küçük bir il olarak kabul edilebilecek
Aksaray’ın coğrafi konumu itibariyle, değişik güzergahlarda faaliyet gösteren
otobüs firmalarının uğrak yeri olduğuna ve bu durumun Aksaray merkezli faaliyet
gösteren otobüs firmalarını zor duruma düşürdüğüne dikkat çekilmekte, bu şartlar
altında müvekkillerinin bir havuz anlaşması yapmak zorunda kaldıkları ifade
edilmekte ve sözkonusu anlaşmanın da Rekabet Kurumu uzmanlarınca tespit
edildiği tarihten itibaren sonlandırıldığı” ileri sürülmektedir. 700

Savunmada ayrıca, “Nevşehir’de yerleşik otobüs firmaları ile imzalanan
anlaşmanın, teşebbüslerinin Nevşehir ilindeki faaliyetlerini güçleştirmeye yönelik
şiddet ve fiziki güç kullanımını da içeren birtakım uygulamaların sonucunda
imzalanmış bir centilmenlik anlaşması olduğu belirtilmekte ve sözkonusu
anlaşmanın hiçbir zaman uygulanmadığı” ifade edilmektedir.

I.4. Savunmaların Değerlendirilmesi

I.4.1. Nevşehir Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti., Lüks Göreme Turizm (Recep 710
ÖNCÜ), Es-Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ)


Teşebbüslerin temsilci tarafından Kurum’a gönderilen ilk yazılı savunmalarda,
kararda bahsedilen ve dosyada yer alan bilgi ve belgelerden bir suret almak
amacıyla Kurum’a başvurulduğu, ancak herhangi bir cevap alınamadığı ve bu
suretle savunma haklarının sınırlandırıldığı ileri sürülmektedir.

4054 sayılı Kanun ve AB mevzuatı çerçevesinde, literatürde “dosyaya giriş hakkı”
olarak adlandırılan konuya ilişkin olarak kısa bir değerlendirme yapılmalıdır. 720
Dosyaya giriş hakkı 4054 sayılı Kanun’un 44. maddesinde düzenlenmiştir.
Maddenin ikinci fıkrasında, “Haklarında soruşturmaya başlandığı bildirilen taraflar
sözlü savunma hakkını kullanma taleplerine kadar Kurum bünyesinde kendileri
ile ilgili düzenlenmiş her türlü evrakın ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü
delilin bir nüshasının kendilerin verilmesini isteyebilir.” denilmekte, devamı
fıkrada ise, “Kurul, tarafları bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği
konuları kararlarına dayanak teşkil edemez” hükümlerine yer verilmektedir.

Bu hükümlerden de anlaşılacağı üzere, hakkında soruşturma açılmış taraflara
Kanun’un 44/2. maddesi ile dosyaya giriş hakkı tanınmış, 44/3. maddesi ile de 730
teşebbüslerin kendini savunma hakkı bir bakıma güvence altına alınmıştır.

Kanun’un 44/2. maddesiyle teşebbüslerin “Kurum bünyesinde kendileri ile ilgili
düzenlenmiş her türlü evrakın ve mümkünse elde edilmiş her türlü delilin bir
nüshasını” sözlü savunmaya kadar talep edebilecekleri ifade edilmiştir.
06-38/478-130
17

Bu noktada, dosya kapsamında karartılması muhtemel delillerin varlığı ve
soruşturmanın güvenliği, hakkında soruşturma yürütülen taraflara ilişkin ileri
sürülen iddiaların ancak soruşturma raporunun tamamlanması ile net bir şekilde
ortaya konulabileceği hususları göz önünde bulundurularak, soruşturma açılması 740
kararının alındığı aşamada taraflara yapılan bildirimde kararda yer alan temel
suçlama ve iddialara yer verilmesinin yeterli olduğu, taraflara herhangi bir
belgenin gönderilmemesi gerektiği kanaati ile hareket edilmiştir. Sözü edilen
aşamada da yukarıda yer verilen sakıncalar ortaya çıkabileceğinden bu şekilde
dosyaya giriş hakkının tanınması uygun görülmemiştir.

Bununla birlikte, dosya kapsamındaki taraflara ilişkin belgeler ticari sırlar
çıkarıldıktan sonra soruşturma raporu ile birlikte taraflara gönderilmiştir.

Yukarıda da değinildiği üzere, Kanun’un 44/2. maddesi uyarınca taraflar, sözlü 750
savunma hakkını kullanma taleplerine kadar Kurum bünyesinde kendileri
hakkında düzenlenmiş her türlü evrakı ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü
delilin bir nüshasını talep edebilmektedir. Bunun yanı sıra, aynı maddenin üçüncü
fıkrası uyarınca Kurulun tarafları bilgilendirmediği ve savunma hakkı vermediği
konuları kararlarına dayanak yapması da mümkün olmamaktadır. Tüm bu
güvencelerin yanında Kanun’un 45. ve 46. maddeleri ile hakkında soruşturma
yürütülen taraflara soruşturma raporunun tebliğ edilmesini takiben iki defa yazılı,
bir defa da sözlü savunma hakkı tanınmaktadır. Dolayısıyla ilk yazılı savunma
aşamasında belge gönderilmemesi nedeniyle tarafların savunma hakkının
kısıtlandığının ileri sürülmesinin yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır. 760

Sözkonusu savunmalarda ayrıca, soruşturma usulü ve soruşturmacının ifade
alma sırasında kullandığı taktik ve diğer yöntemlerin hukuka aykırı olduğu ileri
sürülmekte, dosyada bulunan tüm ifade ve beyanlara itiraz edilmekte
Raportörlerin ifade sırasında yönlendirme yapmış oldukları, oluşa uygun
olmayan beyanları el yazısı ile yazmış oldukları ve imza ettirdikleri iddia
edilmektedir.

Yerinde incelemeler esnasında Raportörlerce firma yetkililerine yetki belgeleri ve
kurum kimlik kartları sunulmuş ve önaraştırmanın amacı hakkında gerekli bilgiler 770
verilmiştir. Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’nin yetkilisi ile yapılan
görüşmede de bu kişinin ifadeleri doğrultusunda görüşme tutanağı hazırlanmış,
tutanak yetkilinin kendisi tarafından da okunup onaylanarak imzalanmıştır.
Dolayısıyla, tarafların soruşturma usulüne ilişkin itirazlarının kabul edilmesi
mümkün değildir.

Savunmada devamla, soruşturma sırasında, müvekkil şirketler adına yapılan
açıklamalar ile sunulan belgelerin şirketi temsil yetkisi olan kişilerce mi yoksa
bu hususta yetkisi bulunmayan kişilerce mi yapıldığının tartışmalı olduğu ileri
sürülmekte, soruşturmaya konu olan hususların müvekkil şirket tarafından 780
06-38/478-130
18
gerçekleştirildiği kabul edilse dahi, yapıldığı iddia edilen fiyat anlaşmalarının
uygulanmadığı iddia edilmektedir.

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi’nde, “belirli mal veya hizmet pazarında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikteki teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliği karar ve eylemleri” yasak kabul
edilmiştir. Kanun’un metninden de anlaşılacağı üzere teşebbüsler arasındaki
herhangi bir anlaşmanın veya teşebbüs birliği kararı’nın 4054 sayılı Kanun
kapsamında suç teşkil etmesi için bu anlaşmanın uygulanmış olmasına gerek 790
yoktur. Öte yandan tarafların ifadelerinde, soruşturmaya konu anlaşmaların
uygulanmadığının, taraflarınca sunulacak bilet örnekleriyle ispatlanabileceği
belirtilmiş olmasına rağmen, savunmanın hiçbir aşamasında herhangi bir bilet
örneği sunulmamıştır.

Savunmada ayrıca, Kara Taşımacılığı sektöründe Ulaştırma Bakanlığı’nın fiyat
belirleme yetkisinin bulunduğu ifade edilmekte ve konuyla ilgili değerlendirme
yapılırken bu hususun da dikkate alınması gerektiği ileri sürülmektedir.

Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 38. maddesinde ücret tarifelerine ilişkin olarak, 800
“Düzenli yolcu, eşya ve kargo taşımaları ile ilgili ücret tarifeleri, yetki belgesi
sahiplerince geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanır. Bu ücret
tarifelerinin uygulamaya konulmasından önce, yetki belgesi sahiplerince
Bakanlığa bildirilerek “Görülmüştür’’ şerhinin alınması zorunludur.” hükmü yer
almaktadır. Buna göre, Ulaştırma Bakanlığı’nın fiyat belirleme yetkisi
bulunmamaktadır. Firmalar uygulamak istedikleri fiyatı Ulaştırma Bakanlığı’na
sunmakta, Bakanlık ise sadece “görülmüştür” şerhi düşmektedir.

Savunmada son olarak, soruşturma konusu iddialara konu olan eylemlerin Nevşehir
ili’nde gerçekleştiğinden hareketle, bölgenin küçüklüğüne ve ihlalin boyutuna dikkat 810
çekilmekte ve hissedilir derecede etkinin oluşmadığı gerekçesiyle müvekkileri
aleyhine herhangi bir cezai işlem tesis edilmemesi talep edilmektedir.

Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti
engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar “hissedilir derecede
etki” oluşmamış olsa bile, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
yasaklanmıştır. Dolayısıyla, teşebbüslerin yukarıdaki savunmasına katılmak
mümkün değildir.
820
I.4.2. Lüks Kent Turizm Uluslararası Taşımacılık Ticaret Ltd. Şti

Teşebbüsün savunmasında, taraflarının soruşturma kapsamına alınmasına
neden olan “Göreme Kasabası Otobüs Yazıhaneleri Ön Antlaşmasıdır” başlıklı
ve bir dizi rekabet ihlali içeren anlaşmanın kendilerini temsile yetkili olmayan bir
şahısça imzalandığı, o şahsın kullandığı kaşenin Lüks Kent Turizm kaşesinden
bir bakışta ayırt edilebileceği ve kendilerinin bu anlaşmadan haberdar olmadıkları
06-38/478-130
19
ileri sürülmüş, haberdar olmadıkları ve kendilerini bağlamayan anlaşma
hükümlerinin şirketleri tarafından uygulanmadığının da bilet numunelerinden
görülebileceği belirtilmiş ve fiyat anlaşmasına konu hattın kendi iş hacimleri 830
içinde kayda değer bir payı olmadığına vurgu yapılarak şirketlerinin bu kadar
sınırlı sayıda bilet için bir fiyat anlaşmasına katılmasının ticari hayatın doğal
akışına aykırı olacağı savunulmuştur.

Lüks Kent Turizm Seyahat Ltd. Şti.’nin savunmasında ileri sürdüğü hususların
kabul edilebilmesi, anlaşmanın şirketi temsile yetkili kişilerce imzalanmamış
olduğunun ve sözkonusu anlaşmanın fiili olarak şirketleri tarafından
uygulanmadığının birlikte ispat edilmesine bağlıdır.

840
Lüks Kent Turizm Ulusl. Taş. Tic. Ltd. Şti. tarafından savunma yazısının ekine
iliştirilen kaşeler ile Ön Araştırma esnasındaki yerinde incelemelerde bulunan
anlaşmanın imza/mühür kısmında görülen “Kent Turizm” başlıklı mührün
tamamen farklı oldukları anlaşılmaktadır.

Öte yandan, savunma yazısı ekinde sunulan bilet fotokopileri, değişik tarihlerde
Göreme’den Kent Turizm adına satılan biletlerin belirli bir fiyat esnekliği olduğunu
ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla, Lüks Kent Turizm Ulusl. Taş. Tic. Ltd. Şti., rekabet ihlalleri içeren 850
fiyat anlaşmasındaki kaşenin şirketin kaşesinden farklı olduğunu ve ayrıca fiyat
anlaşmasının belirlendiği Göreme’den Kent Turizm adına kesilen biletlerinin
büyük bölümünün, anlaşma hükümlerinin aksine indirim ihtiva ettiğini somut
olarak kanıtlayabilmektedir.

I.4.3. Halil İbrahim MIZRAK

Vefat ettiği gerekçesiyle soruşturma tebligatı Kurum’a geri dönen Halil İbrahim
MIZRAK’ın, vefatından önce Göreme Kasabası’nda Kent Turizm’in biletlerinin
satıldığı yazıhanede ücretli olarak çalıştığı, dolayısıyla mütevaffa şahsın 4054 860
sayılı Kanun kapsamında teşebbüs niteliğini haiz olmadığı anlaşılmıştır.

I.4.4. Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd Şti.

Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd Şti.’nin savunmasına ilişkin
değerlendirmeler, Nevşehir Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd. Şti., Göreme
Turizm (Recep ÖNCÜ) ve Es-Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ,
Muharrem ERYILMAZ) ile ilgili bölümde yapıldığından burada tekrar
yapılmayacaktır.
870




06-38/478-130
20

I.4.5. Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.

Şirket temsilcisi tarafından imzalanan savunmada, soruşturmaya dayanak teşkil
eden deliller taraflarına sunulmadığı için savunma haklarının önemli ölçüde
sınırlandırıldığı öne sürülmüş Avrupa Birliği’nden, “AEG - Telefunken v. 880
Commission”, “ICI-Solvay” ve “Soda Ash” davalarına atıfta bulunulmak suretiyle,
dosyada olduğu belirtilen bilgi ve belgelere dayanılarak, müvekkil aleyhine karar
oluşturulmasının hukuka aykırı olacağı iddia edilmiştir.
Dosyaya erişim hakkına ilişkin savunmalar, kararın Nevşehir Kapadokya Turizm
Taşımacılık Ltd. Şti., Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ), Es-Nevtur Adi Komandit
Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ)’a ilişkin bölümde ayrıntılı
değerlendirildiği için bu bölümde tekrar edilmeyecektir.

Savunmada devamla, taraflarına gönderilen soruşturma tebligatında herhangi bir
delil ve değerlendirmenin bulunmadığı belirtilmekte, Nevşehir Terminalinde 890
herhangi bir yazıhanenin sahibi veya kiracısı değilken ve ilgili pazarda sadece
Ankara Antalya ve İstanbul güzergahlarında faaliyet gösterirken firmalarının
birlikte hakim durumda bulunduğu ve bu hakim durumu kötüye kullandığı
iddiasının hukuki dayanaktan yoksun olduğu ileri sürülmektedir.

Sözkonusu savunma noktasına ilişkin detaylı değerlendirmeye, Nevşehirliler
Seyahat’e ilişkin yukarıdaki bölümde yer verilmiştir.

Yazılı savunmada devamla, müvekkil şirketin Nevşehirliler Turizm Seyahat
İşletmeciliği ve Ticaret Ltd. Şti. ile 16.5.2003 tarihinde acentelik sözleşmesi 900
imzaladığı, bu tarihte Nevşehirliler Turizm’in kendi adına taşıma yapma
yetkisinin bulunmadığı belirtilmekte, soruşturma kapsamındaki iddiaların
aslında Nevşehirliler Seyahat’in daha sonraki faaliyetlerine ilişkin olduğu ileri
sürülmekte, müvekkil şirketin acentesinin kendi iç işleyişi ve idari kararlarıyla
ilgilenmediği ve ilgilenme yükümlülüğünün de bulunmadığına dikkat
çekilmekte ve Nevşehirliler Turizm’in gerçekleştirmiş olduğu bir işlemden dolayı
sırf acentalık ilişkisi var diye müvekkilinin sorumlu tutulamayacağı iddia
edilmektedir.

Piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin sözleşme özgürlüklerinin bulunduğu 910
muhakkaktır. Bu bağlamda, Metro Turizm’in de istediği gerçek veya tüzel kişi ile
acentalık ilişkisi kurması ve bu ilişkiyi sürdürmesi mümkündür. Ancak
teşebbüslerin bu özgürlüklerinin, 4054 sayılı Kanun’un yasakladığı eylemleri
kapsayacak şekilde geniş yorumlanmasına imkan bulunmamaktadır. Dolayısıyla,
piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin, sürdürmekte oldukları acentalık ilişkileri
de dahil olmak üzere tüm faaliyetlerini basiretli bir tüccar titizliği ile, 4054 sayılı
Kanun’un emredici hükümlerini ve yasaklamalarını gözeterek tanzim etmeleri
gerekmektedir.

06-38/478-130
21
Teşebbüsün savunmasında, soruşturma raporundaki iddiaların hukuki 920
dayanaktan yoksun olduğu iddiasının yanında, soruşturma raporunda Metro
Seyahat’in süregiden diğer soruşturmalarda da tahkikat kapsamında olduğunun
belirtilmiş olmasından hareketle, soruşturma raporunun objektiflikten uzak ve son
derece ön yargılı” olduğu ileri sürülmektedir.

Soruşturma Raporunun ilgili bölümünde resmi kayıtlara intikal etmiş “veri”
niteliğindeki hususlar (teşebbüsün hangi soruşturmaların kapsamında yer aldığı)
yer almaktadır ve hiçbir bölümünde Metro Seyahatin başkaca coğrafi pazarlarda
rekabeti ihlal etmiş olabileceği yönündeki kuşkuların işbu soruşturma konusu
eylemi gerçekleştirmiş olduğu şüphesini kuvvetlendirdiği ya da benzeri bir yorum 930
bulunmamaktadır. Dolayısıyla teşebbüsün savunmadaki iddiasının kabul edilmesi
mümkün değildir.

I.4.6. Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Tur. Nak. San.
ve Tic. Ltd. Şti.

Teşebbüsler savunmalarının bir bölümünü küçük bir yerleşim birimindeki küçük
ölçekli işletmeler oldukları verisine dayandırmaktadır. Küçük ölçekli işletmelerin
etkinlik sağlamak yoluyla büyük ölçekli teşebbüslerle rekabetlerini devam
ettirebilmek amacıyla ortak hareket etmeleri belirli koşulların yerine getirilmesi 940
durumunda muafiyet hükümlerinden yararlanır. Ancak bu somut davada
etkinlikten sağlanan ticari ve ekonomik avantajların tüketiciye yansıtıldığına dair
bir emare bulunmadığı gibi, rekabetin gereğinden fazla kısıtlandığı da
görülmektedir. Ayrıca, fiyat belirleme ve pazar paylaşımı içerikli anlaşmanın
komşu coğrafi pazarda hakim durumda bulunan teşebbüsü de içerecek şekilde
genişletilmesi ve rekabet ihlali teşkil eden eyleme katılmayan rakip teşebbüsün
ikna edilmesi amacıyla onun ticari faaliyetini zorlaştıracak kapsamda olması,
etkinlik savunmasını zaafa uğratmaktadır.

Savunmanın bir diğer unsuru da fiziki güç kullanılarak ve hukuka aykırı eylemler 950
yoluyla (otobüslerin camlarının kırılması, vb) teşebbüslerin birbirlerinin
faaliyetlerini güçleştirmesinin tek alternatifi rekabete son veren bir anlaşmanın
imzalanmasıymış gibi bir sav içermektedir. Yasadışı fiillere son verilmesinin
ancak rekabetin ortadan kaldırılmasıyla mümkün olacağına inanmak
olanaksızdır. Türkiye Cumhuriyeti yasalarına tabi her gerçek ve tüzel kişi,
aralarında rekabet olsun ya da olmasın diğer birey ya da teşebbüslerle olan
ilişkilerinde hukuk kurallarına uymakla yükümlüdür. Dolayısıyla, savunmanın bu
unsurunun kabul edilmesi mümkün değildir.

I.4.7. Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. 960

Anılan teşebbüsün savunması, ilgili ürün pazarındaki rakiplerinin şirket ortaklarını
ve ailelerini tehdit ettikleri, ayrıca teşebbüsün ticari faaliyetlerini güçleştirici
anlaşmalar yoluyla kendilerini havuz anlaşmasına taraf olmaya zorladıkları
hususlarını içermektedir.
06-38/478-130
22

Savunmanın adli makamların yetki alanına giren unsurları hakkında kesinleşmiş
bir yargı kararı bulunmadığı için değerlendirme yapmak mümkün olmamakla
birlikte, Aksaray ilinde faaliyet gösteren diğer iki firmanın Aksaray Birlik Turizm
Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.‘ni havuz anlaşmasına riayet etmeye zorlayıcı ve bu 970
firmanın faaliyetlerini güçleştirci bir takım uygulamalar içerisinde bulunduklarına
ilişkin deliller tespit edilmiştir. Teşebbüsün savunmasında belirttiği hususları
destekleyen bu tespitler Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin
sorumluluğunu ortadan kaldırmamakla birlikte, teşebbüse yönelik idari para
cezasının tayininde dikkate alınacaktır.


İ. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

İ.1. Nevşehir Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd. Şti., Göreme Turizm 980
(Recep ÖNCÜ) ve Es-Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem
ERYILMAZ)’a İlişkin Tespit ve Delillerin 4054 Sayılı Kanun Kapsamında
Değerlendirilmesi:

Yerinde incelemeler esnasında, Nevşehir Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd.
Şti., Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ) ve Es-Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan
AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ)’nin taraf oldukları iki adet anlaşma ele
geçirilmiştir.

Bu anlaşmalardan ilki, “Göreme Kasabası Otobüs Yazıhaneleri Ön Anlaşmasıdır” 990
başlıklı anlaşmadır. Sözkonusu anlaşmanın bütünü incelendiğinde, anlaşma ile
hem otobüs işletmesi firmaların fiyatlarında koordinasyonun amaçlandığı, hem de
bu firmaların biletlerini kesen acenteler arasında bir havuz oluşturularak Göreme
Kasabası’ndaki acentelik hizmetinde bir işbirliğine gidildiği görülmektedir.
Anlaşmanın fiyat koordinasyonuyla ilgili temel hükmü, 1. maddesindeki, “Firmalar
arasında antlaşma yapılarak bilet ücretlerinin kesinlikle düşük yazılmaması
hakkında mutabakata varılmıştır.” ibaresidir. Anlaşmanın diğer maddeleri ise,
dolaylı olarak firmaları da ilgilendirmekle beraber esasen Göreme Kasabası’ndaki
acentelik hizmetlerinin koordinasyonuna ilişkindir. Dolayısıyla, “Göreme Kasabası
Otobüs Yazıhaneleri Ön Antlaşmasıdır” başlıklı anlaşma, 4054 sayılı Kanun’un 4. 1000
maddesinde yasaklan “belirli mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı
olarak rekabeti engelleme, bozma, ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte teşebbüsler arası anlaşmalar” kapsamına
girmektedir. Bahse konu anlaşmayla ilgili olarak değinilmesi gereken bir diğer
husus ise, anlaşmanın imzalanma tarihinin belli olmadığıdır.

Anlaşmanın 6. maddesi’ndeki “Göreme Kasabası’ndaki üç merkez firma ve Halil
İbrahim Mızrak yukarıdaki şartlara uyacaklardır. Uymayan firma ve şahıslar
20.000 Amerikan Doları Tazminat ödeyecektir” maddesi, anlaşmanın
uygulanması noktasında tarafların kararlılığını göstermektedir. 1010

06-38/478-130
23
Yerinde incelemeler esnasında ele geçirilen bir diğer anlaşma ise, 1.2.2003
tarihinden itibaren geçerli olacağı belirtilen “Protokol” başlıklı anlaşmadır.
Sözkonusu anlaşma ile İstanbul-Nevşehir bilet fiyatı 30.000.000 TL (30 YTL)
olarak belirlenmiş, ayrıca firmaların sefer sayıları ve sunacakları ikramlar da
koordine edilmiştir.

Öte yandan yaklaşık 700 km olan İstanbul-Nevşehir seferleri için 1.2.2003
tarihinden itibaren geçerli olmak üzere fiyat anlaşması yoluyla birlikte belirlenen
30 YTL’lik fiyatın, Ulaştırma Bakanlığı tarafından 7.9.2005 tarih ve 25929 Sayılı 1020
Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren “Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu
Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ”de
belirlenen 25 YTL’lik fiyatın üzerinde olduğu göze çarpmaktadır. Artan petrol
fiyatları nedeniyle firmaların bugünkü maliyetlerinin 2003’ün Ocak ayındaki
maliyetlerinden çok daha yüksek olacağı şüphesizdir. Şu halde, bugünkü
şartlarda bile 25 YTL’nin makul kabul edildiği bir güzergahta, 2003’ün Ocak
ayında firmalarca birlikte belirlenen 30 YTL’lik fiyatın piyasa tarafından
oluşabilecek rekabetçi fiyatın üzerinde ve “yapay” olduğu anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, “Protokol” başlıklı anlaşmanın da, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinde yasaklan “belirli mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı 1030
olarak rekabeti engelleme, bozma, ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte teşebbüsler arası anlaşmalar” kapsamına
girdiği anlaşılmaktadır.

Bu noktada, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yapılan son değişikliklerle
bildirim mecburiyetinin kalkması dolayısıyla ilgili eylemlerin muafiyet tanınıp
tanınmaması açısından değerlendirmelerin re’sen yapılması da gerekmektedir.
Bilindiği üzere Kanun’un 5 inci maddesine göre Kurul, Kanunla belirlenen
koşulların sağlanması halinde, teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birlikleri kararlarının 4 üncü madde hükümlerinin uygulanmasından 1040
muaf tutulmasına karar verebilir. 02.07.2005 tarihli ve 5388 sayılı Kanunla
getirilen değişiklikler çerçevesinde maddenin yeni şekli aşağıda yer almaktadır:
Kurul, aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığı halinde
(Mülga:02.07.2005- 5388/1.Md) (...) teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birlikleri kararlarının 4üncü madde hükümlerinin uygulanmasından
muaf tutulmasına karar verebilir:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b)Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, 1050
d) Rekabeti (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması,
(Değişik:02.07.2005-5388/1.Md) Muafiyet belirli bir süre için verilebileceği
gibi, muafiyetin verilmesi belirli şartların ve/veya belirli yükümlülüklerin yerine
getirilmesine bağlanabilir. Muafiyet kararları anlaşmanın ya da uyumlu eylemin
06-38/478-130
24
yapıldığı veya teşebbüs birliği kararının alındığı yahut bir koşula bağlanmışsa
koşulun yerine getirildiği tarihten itibaren geçerlidir. Kurul, birinci fıkrada
gösterilen şartların gerçekleşmesi halinde, belirli konulardaki anlaşma türlerine
bir grup olarak muafiyet tanınmasını sağlayan ve bunların şartlarını gösteren
tebliğler çıkarabilir. 1060
Yapılan değişiklikle, “ilgilinin talebi üzerine” ibaresi madde metninden
çıkartılmıştır. Artık muafiyet değerlendirmesi yapılabilmesi için ilgilinin talebine
ihtiyaç duyulmamaktadır. Dolayısıyla, soruşturma dosyasına konu olay
bakımından da ilgillerin bu yönde taleplerinin olmamasına rağmen muafiyet
değerlendirmesi yapılmalıdır. Bu noktada, yapılan anlaşmaların fiyat anlaşması
olması ve yukarıda sunulan muafiyet şartlarını sağlamaması sebebiyle
anlaşmaların Kanun’un 5. maddesinde düzenlenmiş olan muafiyet kapsamında
değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.

Yukarıda aktarılan bilgi, belge ve değerlendirmeler ışığında; Nevşehir İli coğrafi 1070
pazarında Faaliyet Gösteren Nevşehir Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd. Şti.,
Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ) ve Es-Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ,
Muharrem ERYILMAZ)’ın 14.1.2005 tarihi öncesinde birden fazla rekabeti
kısıtlayıcı anlaşmaya taraf oldukları ve böylece 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettikleri anlaşılmaktadır.

İ.2. Lüks Kent Turizm Uluslararası Taşımacılık Ticaret Ltd. Şti.’ne İlişkin
Tespit ve Delillerin 4054 Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi

Ön araştırma kapsamında Nevşehir’de yapılan yerinde inceleme esnasında, 1080
Nevtur Turizm’in (Osman BUDAK imzasıyla), Göreme Turizm’in (Yüksel ÇİNER
imzasıyla), Kapadokya Turizm’in (Ersin ULUDAĞ ve Yusuf DAĞDELEN
imzasıyla) ve Kent Turizm’in (Halil İbrahim MIZRAK imzasıyla) kaşelerinin
bulunduğu “Göreme Kasabası Otobüs Yazıhaneleri Ön Anlaşmasıdır” başlıklı bir
protokol bulunmuştur.

Lüks Kent Turizm Seyahat Ltd. Şti.’nin savunmasında ise, Kent Turizm’in faaliyet
alanı içerisinde Göreme Kasabası’nın küçüklüğü, anlaşmadaki kaşeler ile
firmanın kullandığı kaşelerin farklı oluşu ve değişik zamanlarda Göreme
Kasabasından Kent Turizm adına kesilen biletlerin anlaşmadaki fiyatlardan 1090
farklılık arzetmesi gibi hususlara dikkat çekilerek, Lüks Kent Turizm Ulusl. Taş.
Tic. Ltd. Şti.’nin “Göreme Kasabası Otobüs Yazıhaneleri Ön Anlaşmasıdır”
başlıklı anlaşmaya taraf olmadığı ileri sürülmüştür.

Bilindiği üzere, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma,
tarafların kendilerini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma ya da uyuşmayı ifade
etmektedir. Bu bağlamda, herhangi bir teşebbüsün anlaşmanın uygulanması
yönündeki irade beyanı, bu teşebbüsün anlaşmaya taraf olduğu yönünde önemli
bir karine teşkil etmektedir.
1100
06-38/478-130
25
Lüks Kent Turizm Ulusl. Taş. Tic. Ltd. Şti.’nin savunma yazısının ekine iliştirilen
kaşeler ile Ön Araştırma esnasındaki yerinde incelemelerde bulunan anlaşmanın
imza/mühür kısmında görülen “Kent Turizm” başlıklı mührün tamamen farklı
oldukları anlaşılmaktadır.

Öte yandan teşebbüsün savunma yazısı ekinde sunulan bilet fotokopileri, Kent
Turizm adına Göreme’den satılan biletlerin belirli bir fiyat esnekliğinin olduğunu
ortaya koymaktadır.

Lüks Kent Turizm Ulusl. Taş. Tic. Ltd. Şti.’nin savunmasında sunmuş olduğu 1110
diğer hususlarla birlikte, yukarıdaki tespitlerin değerlendirilmesi neticesinde, Lüks
Kent Turizm Ulusl. Taş. Tic. Ltd. Şti.’nin Nevşehir ili merkezli otobüs ile
şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında 4054 sayılı Kanunun 4. maddesini ihlal
eden herhangi bir anlaşmaya taraf olmadığı anlaşılmıştır.

İ.3. Halil İbrahim MIZRAK’a İlişkin Tespit ve Delillerin 4054 sayılı Kanun
kapsamında değerlendirilmesi

Vefat ettiği gerekçesiyle soruşturma tebligatı Kurum’a geri dönen Halil İbrahim
MIZRAK’ın, vefatından önce Göreme Kasabası’nda Kent Turizm’in biletlerinin 1120
satıldığı yazıhanede ücretli olarak çalıştığı, dolayısıyla mütevaffa şahsın 4054
sayılı Kanun kapsamında teşebbüs niteliğini haiz olmadığı anlaşılmıştır.

İ.4 Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd Şti.’ne İlişkin Tespit ve
Delillerin 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi

İ.4.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme:

Görevli Raportörlerce yapılan yerinde incelemede, Nevşehirliler Turizm Seyahat
İşletme ve Ticaret Ltd. Şti., Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Ticaret Ltd. Şti. ve Yeşil 1130
Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanmış bir sözleşme
bulunmuştur.

Yeni Aksaray, Yeşil Aksaray ve Nevşehirliler Seyahat arasında yapılan
anlaşmanın hükümleri incelendiğinde, anlaşmanın salt pazar paylaşımından
ibaret olmadığı görülmektedir. Örneğin, sözleşmenin; “Nevşehirliler Seyahat,
Aksaray’daki Aksaray Birlikle olan sözleşmesini feshedip hiçbir şekilde bilet
kesmeyecektir. 20.05.2005 tarihinden sonra Yeşil Aksaray ve Yeni Aksaray’ın
güzergahları haricinde Yeni Aksaray ve Yeşil Aksaray firmaları ile sözleşme
yapacaktır” ve “Aksaray Birlik de Kayseri-Nevşehir Güzergahında Nevşehirliler 1140
Seyahat’in raişine uyacak. rayiş bedeline uymaz ise Nevşehirlilerin
yazıhanesinden çıkarılacaktır” hükümleri, Yeşil Aksaray ve Yeni Aksaray
firmalarının, Nevşehirliler Seyahat ile vardıkları anlaşma yoluyla, Aksaray ili
coğrafi pazarında rakip durumda oldukları Aksaray Birliği zor duruma sokmayı ve
böylece anlaşma tarihi itibarıyla Aksaray ilinde bu iki firma arasında yürütülen
havuz uygulamasına Aksaray Birliğin tekrar katılmasını amaçladıklarını
06-38/478-130
26
göstermektedir. Öte yandan, sözleşmenin “Konya, Aksaray güzergâhında
Nevşehirliler Seyahat Aksaray firmalarının raiş bedeline uyacak, Aksaray Birlik
de Kayseri, Nevşehir güzergâhında Nevşehirliler Seyahat’in raişine uyacak”
hükmü ise, ayrı coğrafi pazarlarda faaliyet gösteren firmaların, faaliyetlerinin 1150
çakıştığı güzergahlardaki fiyat rekabetini koordine etmeyi amaçladıklarını
göstermektedir.

Yukarıda da vurgulandığı üzere, Yeni Aksaray, Yeşil Aksaray ve Nevşehirliler
Seyahat arasında yapılan anlaşmanın bir amacı bu üç firmanın faaliyetlerinin
çakıştığı güzergâhlarda rekabetin kısıtlanması iken; bir diğer amacı ise Aksaray
ili’ndeki havuz uygulamasından ve Nevşehir ilindeki birleşmeden tarafların
amaçladığı verimi alabilmesini sağlamaktır. Böylece taraflar, birbirlerinin
pazarlarını tehdit etmeksizin kendi pazarlarında daha rahat faaliyet
gösterebileceklerdir. Bu yönüyle, bahse konu anlaşma, gerek Nevşehir ili ve 1160
gerekse Aksaray ili özelinde gerçekleştirilen rekabete aykırı olabilecek işlemlerin
bir nevi tamamlayıcısı niteliğindedir.

Sözleşmede dikkati çeken bir diğer husus ise, tarafların anlaşmaya istinaden
20.000 Euro’luk teminat senedini teminat olarak şahit Mustafa DİRIKOÇ’a
vermelerine ilişkin hükümdür ki bu da tarafların anlaşmanın uygulanması
yönündeki kararlılığını göstermektedir.

Bu noktada, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yapılan son değişikliklerle
bildirim mecburiyetinin kalkması dolayısıyla ilgili eylemlerin muafiyet tanınıp 1170
tanınamaması açısından değerlendirmelerin re’sen yapılması da gerekmektedir.
Bilindiği üzere Kanun’un 5. maddesine göre Kurul, Kanunla belirlenen koşulların
sağlanması halinde, teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına
karar verebilir. 2.7.2005 tarih, 5388 sayılı Kanunla getirilen değişiklikler
çerçevesinde maddenin yeni şekli aşağıda yer almaktadır:
Kurul, aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığı halinde (Mülga:02.07.2005-
5388/1.Md) (...) teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri
kararlarının 4üncü madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına
karar verebilir: 1180
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b)Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabeti (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması,
(Değişik:2.7.2005-5388/1.Md) Muafiyet belirli bir süre için verilebileceği gibi,
muafiyetin verilmesi belirli şartların ve/veya belirli yükümlülüklerin yerine
getirilmesine bağlanabilir. Muafiyet kararları anlaşmanın ya da uyumlu eylemin
yapıldığı veya teşebbüs birliği kararının alındığı yahut bir koşula bağlanmışsa 1190
06-38/478-130
27
koşulun yerine getirildiği tarihten itibaren geçerlidir. Kurul, birinci fıkrada
gösterilen şartların gerçekleşmesi halinde, belirli konulardaki anlaşma türlerine
bir grup olarak muafiyet tanınmasını sağlayan ve bunların şartlarını gösteren
tebliğler çıkarabilir.
Yapılan değişiklikle, “ilgilinin talebi üzerine” ibaresi madde metninden
çıkartılmıştır. Artık muafiyet değerlendirmesi yapılabilmesi için ilgilinin talebine
ihtiyaç duyulmamaktadır. Dolayısıyla, soruşturma dosyasına konu olay
bakımından da ilgillerin bu yönde taleplerinin olmamasına rağmen muafiyet
değerlendirmesi yapılmalıdır. Bu noktada, fiyatların koordinasyonu, bölge ve
pazar paylaşımı, rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması gibi amaçlar taşıyan 1200
sözkonusu anlaşmanın, Kanun’un 5. maddesinde düzenlenmiş olan muafiyet
kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
Yukarıda aktarılan bilgi, belge ve değerlendirmeler ışığında; Nevşehirliler Turizm
Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’nin, Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. ve Yeşil
Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile yaptığı anlaşma ile 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği anlaşılmıştır.

İ.4.2. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Değerlendirme:

Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti. ile Metro Seyahat Taşımacılık Tic. 1210
A.Ş.’nin Nevşehir ili merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında
birlikte hakim durumda bulunduklarına ilişkin tespit ve değerlendirmelere Kararın
1.2.3.2.1 bölümünde ayrıntılı olarak yer verilmiştir.

Nevşehir Adnan Menderes Şehirlerarası Yolcu Terminali’nde raportörlerce
yapılan yerinde incelemeler esnasında, anılan terminalde Metro Turizm’in ve
Nevşehirler Seyahayat’in yazıhanelerinin yanında, birtakım otobüs firmalarının
tabelalarının asılı olduğu yazıhanelerin de var olduğu gözlenmiş; ancak yapılan
incelemler sonucunda sözkonusu yazıhanelerin de esasında Nevşehirliler
Seyahat tarafından işletildiği tespit edilmiştir. 1220

Kararın 1.2.3.2.1. bölümünde de belirtildiği üzere, Nevşehir Belediyesi tarafından
gönderilen yazıda, mevcut şartlarda Nevşehir Şehirlerarası Yolcu Terminali’nde
yazıhane açmak isteyen firmaların yer bulunmadığı için geri çevrilmek zorunda
kalındığı; ancak firmaların şehir merkezinden yer kiralamaları halinde, sadece
ara durak olarak kullanılması kaydıyla otogarda peron tahsisi yapılabileceği
belirtilmiştir.

Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 13. maddesi uyarınca, firmaların şehirlerarası
yolcu taşımacılığı faaliyetine başlayabilmeleri için, “seferlerin başladığı kalkış ve 1230
bittiği varış noktalarındaki en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya
birlikte sahip olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları, ayrıca
buralarda faal taşımacı olduklarını da mahalli ve mülki makamlardan aldıkları bir
yazı ile belgelemeleri” gerekmektedir. Yukarıda belirtildiği şekliyle, terminalin ara
durak olarak kullanılması, firmaların yolcu taşıma faaliyetine başlamaları için
06-38/478-130
28
yeterli değildir. Dolayısıyla herhangi bir firmanın Nevşehir merkezli şehirlerarası
yolcu taşımacılığı faaliyetine başlayabilmesi için, Nevşehir Terminali’nden kalkış
yapabilmesi, bunun için de mutlaka terminalde yazıhane bulundurması
gerekmektedir. Ne var ki, halihazırda terminaldeki tüm yazıhaneler kiralanmış
olduğu için, mevcut yazıhane sahiplerinin kabul etmediği firmaların Nevşehir 1240
merkezli sefer düzenleme imkanı bulunmamaktadır. Bu da Nevşehir ili coğrafi
pazarında faaliyet göstermek isteyen firmalar için pazara giriş engeli
oluşturmaktadır.

Nevşehir İli merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında iki bulgu
dikkat çekmektedir. Bunlardan birincisi, Nevşehir Adnan Menderes otogarında
Metro Turizm’in acenteliğini, kendisiyle aynı hatlarda yolcu taşımacılığı
faaliyetinde bulunan Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic Ltd Şti’nin
yürütmesidir. Diğer bir bulgu da Nevşehirliler Turizm ortaklarının artık kendileri
otobüs işletmedikleri halde yazıhane kontratlarını sürdürmeleri ve sınırlı sayıdaki 1250
otogar yazıhanelerini fuzuli yere işgal etmeleridir. Şüphesiz, söz konusu şahıs ve
işletmeler bu yazıhanelerin kira ve sair masrafları nedeniyle maddi bir yük altına
girmektedirler ki, bu da ticaretin olağan akışına aykırı bir tasarruf olarak dikkat
çekmektedir. Her iki davranışın bir arada değerlendirilmesi ile ortaya çıkan tablo,
Nevşehirliler Seyahat ortaklarının kendi kullanmayacakları yazıhanelerin kira
kontratlarını devam ettirmek suretiyle kendilerine ve Metro Turizme rakip
gelmesini fiilen engelledikleri, bunun maddi külfeti karşılığında da o teşebbüsün
biletlerini tekelden kesmek yoluyla acentelik kazancı sağladıklarıdır.

Metro Turizm ile Nevşehirliler Seyahat arasında, var olduğu anlaşılan işbirliğinin 1260
yazılı metne dayanmadan yürütülmesini sağlayacak bir ilişki de mevut
bulunmaktadır. Aynı gerçek kişi (Mehmet Özbay), bir yandan Metro Turizm’in
Nevşehir filosundaki otobüslerin büyük bir kısmının sahibi iken diğer yandan
Nevşehirliler Turizmin ortağıdır. Bunun yanında, Nevşehirliler Seyahat aynı
zamanda rakibi olan Metro Turizm’in acentesidir. Bu şartlar altında, tarafların
birlikte hareket etmesi için ayrıca bir anlaşmaya da zaten gerek
bulunmamaktadır. Dolayısıyla, tarafların içinde bulundukları eylem, 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinde bahsi geçen “birlikte davranış” kavramı ile
tanımlanmaktadır.
1270
Bahse konu birlikte davranışın, 4054 Sayılı Kanunun 6. maddesi (a) bendinde
anılan şekilde ilgili pazardaki hakim durumun “ticari faaliyet alanına başka bir
teşebbüsün girmesine engel olunması” içerikli bir kötüye kullanma eylemi olduğu
görülmektedir. Yazıhanelerin bloke edilmesi eylemi ile ilgili pazara başkaca rakip
teşebbüsün girememesi gerçeği arasındaki illiyet bağı yukarıda açıkça ortaya
konulmuştur. Genel kabul gördüğü üzere, otobüs ile yolcu taşımacılığı hizmeti
üretim faktörlerinin en mobil (hareketli) olduğu ticari faaliyetler arasındadır. Bir
coğrafi pazardaki karlılık komşu ya da uzak coğrafyalardaki karlılıktan çok küçük
ölçüde dahi yüksek olsa bir ya da daha fazla sayıda teşebbüs kolayca bu coğrafi
pazara girer ve hizmet (birim) bedelleri ülke ortalamasına geriler. Bu davada, ilgili 1280
06-38/478-130
29
coğrafi pazara girişi engelleyen tek unsur, otogardaki yazıhanelerin bloke edilmiş
olmasıdır.

Metro Turizm’in Nevşehirliler Seyahat’in kendisine rakip olarak faaliyete
başladığını bilmesine rağmen Nevşehirliler Seyahat’le acentelik ilişkisine devam
etmesi, Türk Ticaret Kanununda tanınan bir kavram olan “basiretli bir tüccar gibi
davranma” sorumluluğunun dışında kalmaktadır. Aynı şekilde, Nevşehirliler
Turizm hissedarlarının da fiilen kullanmadıkları yazıhaneleri belli bir maliyete
katlanarak tutmaya devam etmeleri anılan Kanun ile tanınan kavrama aykırı
görülmektedir. Her iki davranışın uyumlu olarak ve ilgili ticaret alanına girecek 1290
teşebbüslerin faaliyetini zorlaştırmak üzere yerine getirildiği dikkate alındığında,
bu birlikte davranışın 4054 sayılı Kanun’un ilgili 6. maddesine aykırılık içerdiği
anlaşılmaktadır. Tarafların yazıhane kira sözleşmelerini devam ettirdiklerinde, ya
da Metro Turizm’in rakibine komisyon ödemeye devam ettiğinden haberi
olmaması gibi bir olasılık görülmediğinden, kastın varlığından kuşku
duyulmamaktadır.

Ortak davranış içinde olduğu belirlenen teşebbüsler bu davranışlarına
başladıkları an itibarıyla pazarın tamamına yakınına hakimdiler. 2005 yılının
Temmuz ayında, Kent Turizm’in pazara girişi bu hakim pozisyonu etkilemiş olsa 1300
da iki firma, birlikte hakim durumlarını devam ettirmişlerdir. Ancak bu noktada,
İstanbul, Ankara, İzmir Antalya, Mersin, Çanakkale, Kayseri, Marmaris ve Hopa
güzergahlarında faaliyet gösteren Nevşehirliler Seyahat’in ilgili coğrafi pazardaki
payının İstanbul, Ankara ve Antalya faaliyet gösteren Metro Turizm’den daha
fazla olduğunun dikkate alınması gerekmektedir.

İ.5. Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.’ne İlişkin Tespit ve Delillerin 4054
sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi

Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.’nin Nevşehir ili merkezli otobüs ile 1310
şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında Nevşehirliler Seyahat ile birlikte hakim
durumunu kötüye kullanmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal
ettiği anlaşılmıştır. Nevşehirliler Seyahat’e ilişkin yukarıdaki bölümde konuya
ilişkin detaylı değerlendirmeler yapılmış olup bu bölümde tekrar yapılmayacaktır.

İ.6. Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Tur. Nak. San.
ve Tic. Ltd. Şti.’ne İlişkin Tespit ve Delillerin 4054 Sayılı Kanun Kapsamında
Değerlendirilmesi:

Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. 1320
Ltd. Şti. yetkililerinin ifadeleri ve raportörlerin yerinde incelemeler esnasındaki
tespitleri, Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., Yeşil Aksaray Tur. Nak. San.
ve Tic. Ltd. Şti. ve Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında,
2001 yılının Mayıs ayından 2004 yılının Ocak ayına kadar; 2004 yılının Mayıs
ayından da 2005 yılının Şubat ayına kadar bir havuz uygulamasının
yürütüldüğünü, 2005 yılının şubat ayında, Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic.
06-38/478-130
30
Ltd. Şti.’nin havuz sisteminden çıkmasıyla üçlü işbirliğinin sona erdiğini ancak
buna rağmen Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti, Yeşil Aksaray Tur. Nak.
San. ve Tic. Ltd. Şti’nin söz konusu havuz uygulamasına devam ettiklerini
göstermektedir. Havuz uygulamasında büyük bir maliyete katlanılarak ortak 1330
bilgisayar ağının kurulması ve 100.000 Euro’luk teminat sisteminin bulunması,
anılan teşebbüsler arasındaki işbirliğinin boyutunu açık bir şekilde
göstermektedir.

Havuz anlaşmaları, tarafların daha kaliteli, daha ekonomik ve daha ulaşılabilir
hizmet sunma güdülerini yok ederek ilgili pazardaki rekabeti bozan eylemlerdir.
Buna karşılık, araçların boş koltukla sefere çıkmamaları, yazıhane sayısının
azaltılmasına olanak vermesi gibi nedenlerle bir ölçüde etkinlik sağlanmış, ancak
sağlanan bu etkinliğin olumlu ticari sonuçları tüketiciye yansıtılmadığı gibi rekabet
etkinlik için gereken ölçüden daha fazla kısıtlanmıştır. Bu yönden, Aksaray’daki 1340
otobüs işletmelerinin gelirlerini bir havuzda toplayarak aralarındaki rekabete fiilen
son vermeleri, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi (a) bendi ile gösterildiği şekilde
ilgili hizmet piyasasındaki rekabetin kısıtlanması sonucunu doğuran bir eylemdir
ve Kanun’un 5. maddesi ile koşulları belirlenen muafiyetten yararlanması olası
görülmemektedir.

Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., Yeşil Aksaray Tur. Nak. San. ve Tic. Ltd.
Şti. ve Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti. arasında yapılan ve 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eden anlaşmaya ilişkin detaylı
değerlendirmelere, kararın Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’ne ilişkin 1350
1.4.1. bölümünde ayrıntılı olarak değinildiği için bu bölümde tekrar
edilmeyecektir.

İ.7. Aksaray Birlik Turizm Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne İlişkin Tespit ve
Delillerin 4054 Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi:

Soruşturma sürecinde elde edilen bilgi ve bulgulardan, Aksaray Birlik Turizm
Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 2001 yılından 2005 yılının Şubat ayına kadar
değişik dönemlerde havuz anlaşmasına dahil olduğu, ve 2005 yılının şubat
ayında ise, anlaşmadan ayrıldığı anlaşılmaktadır. Aksaray Birlik Turizm Nak. 1360
San. ve Tic. Ltd. Şti.‘nin kendi iradesiyle havuz anlaşmasından ayrılması, bu
teşebbüsün havuz anlaşmasına dahil olmasından doğan sorumluluğunu ortadan
kaldırmamakla birlikte, teşebbüse ilişkin idari para cezası tayin edilirken bu husus
dikkate alınacaktır.

Havuz anlaşmasına ilişkin ayrıntılı değerlendirmeler yukarıdaki bölümde yapıldığı
için bu bölümde tekrar edilmeyecektir.


1370


06-38/478-130
31
J. SONUÇ

Nevşehir ilinde faaliyet gösteren Es Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ,
Muharrem ERYILMAZ), Lüks Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ), Nevşehir
Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd. Şti., Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.,
Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti., Lüks Kent Turizm Ulusl. Taş.
Tic. Ltd. Şti., Halil İbrahim MIZRAK ile Aksaray İlinde faaliyet gösteren, Yeni
Aksaray Seyahat Turizm ve Ticaret A.Ş. (Yeni Aksaray Sey. Tur. ve Tic. Ltd. 1380
Şti.), Yeşil Aksaray Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., Aksaray Birlik
Turizm Nakliye Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. unvanlı karayolu ile yolcu taşımacılığı
hizmeti veren şirketlerin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiası üzerine
13.6.2005, 05-39/523–M, 28.10.2005, 05-75/1020-M sayılı Kurul kararları
uyarınca yürütülen sorşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan
delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;

1. Nevşehirliler Turizm Seyahat İşletme ve Ticaret Limited Şirketi’nin ve Metro
Seyahat Taşımacılık Ticaret A.Ş.’nin birlikte hakim durumda bulundukları
Nevşehir İli merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmet pazarında 1390
pazara yeni girecek teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırmak amacıyla ve bu
sonucu doğuran bir şekilde birlikte davranış yoluyla hakim durumlarını kötüye
kullanmakla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiklerine OYBİRLİĞİ ile,

2. Nevşehirliler Turizm Seyahat İşletme ve Ticaret Ltd. Şti.’nin aynı zamanda,
komşu coğrafi pazardaki teşebbüsler ile coğrafi pazar paylaşımı ve rekabet
koordinasyonunu amaçlayan ve bu sonucu doğuran bir anlaşma yapmak
suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine OYÇOKLUĞU ile,

3. a) Nevşehirliler Turizm Seyahat İşletme ve Ticaret Limited Şirketi’nin, 4054 1400
sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle, aynı Kanun’un 16.
maddesinin ikinci fıkrası ve 2006/1 sayılı Tebliğ uyarınca 6.368 YTL’den az
olmamak üzere 2004 yılında oluşan yıllık gayrı safi gelirinin takdiren %2’si
oranında 13.453,72 YTL para cezası ile cezalandırılmasına OYÇOKLUĞU ile,

b) Metro Seyahat Taşımacılık Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini
ihlal ettiği gerekçesiyle aynı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve 2006/1
sayılı Tebliğ uyarınca 6.368 YTL’den az olmamak üzere 2004 yılında oluşan yıllık
gayrı safi gelirinin takdiren %2’si oranında 2.962.529,88 YTL para cezası ile
cezalandırılmasına OYÇOKLUĞU ile 1410

4. a) Kapadokya Turizm Taşımacılık Limited Şirketi, Es Nevtur Adi Komandit
Şirketi ve Lüks Göreme Turizmin, Nevşehir ili merkezli şehirlerarası yolcu
taşımacılığı hizmet pazarında rekabeti bozma amacı taşıyan birden fazla
anlaşmaya taraf olmak suretiyle 14.1.2005 tarihine kadar 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiklerine OYÇOKLUĞU ile,

06-38/478-130
32
b) Bu nedenle; adıgeçen teşebbüslerin her birinin 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesinin ikinci fıkrası ve 2006/1 sayılı Tebliğ uyarınca 6.368 YTL’den az
olmamak üzere 2004 yılında oluşan yıllık gayrı safi gelirinin takdiren %2’si 1420
oranında

- Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd. Şti.’nin 17.337,10 YTL
- Es Nevtur Adi Komandit Şti.’nin 30.062,88 YTL
- Lüks Göreme Turizm’in 46.973,82 YTL

para cezası ile cezalandırılmalarına OYÇOKLUĞU ile

5. Aksaray İli merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmet
pazarında faal Yeni Aksaray Seyahat Turizm ve Ticaret Ltd. Şti., Yeşil Aksaray 1430
Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ve Aksaray Birlik Turizm ve Nakliye
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin 2001 yılından bu yana rekabeti kısıtlayıcı bir
anlaşmaya taraf olmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettiklerine OYÇOKLUĞU ile,

6. Yeni Aksaray Seyahat Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. ve Yeşil Aksaray Turizm
Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin ayrıca, komşu coğrafi pazardaki teşebbüs
ile coğrafi pazar paylaşımı ve rekabet koordinasyonunu amaçlayan ve bu sonucu
doğuran bir anlaşma yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettiklerine OYÇOKLUĞU ile, 1440

7. a) Yeni Aksaray Seyahat Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. ile Yeşil Aksaray Turizm
Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin bahse konu rekabet ihlaline öncülük etmiş
olduklarının ve ihlale katılmayarak 4054 sayılı Kanun hükümlerine uymaya kararlı
olan rakip teşebbüsün faaliyetlerini zorlaştırmak üzere komşu coğrafi pazarda
hakim durumda bulunan Nevşehirliler Turizm Seyahat İşletme ve Ticaret Ltd. Şti.
ile yine 4054 sayılı Kanun’a aykırı bir anlaşma imzalamalarının anılan
teşebbüslerin ihlaldeki kusurlarını artırdığı gözönüne alınarak:

Yeni Aksaray Seyahat Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. ile Yeşil Aksaray Turizm 1450
Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin 2001 yılından bu yana rekabeti kısıtlayıcı
bir anlaşmaya taraf olarak ve ayrıca komşu coğrafi pazardaki teşebbüs ile coğrafi
pazar paylaşımı ve rekabet koordinasyonu amaçlayan ve bu sonucu doğuran bir
anlaşma yaparak, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri gerekçesiyle,
her birinin aynı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 6.368 YTL’den az
olmamak üzere 2004 yılında oluşan yıllık gayrı safi gelirinin takdiren %2’si
oranında

- Yeni Aksaray Seyahat Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.’nin 6.368 YTL.,
- Yeşil Aksaray Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin 44.838 YTL. 1460

para cezası ile cezalandırılmalarına OYÇOKLUĞU ile,

06-38/478-130
33
b) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerine aykırılık oluşturan anlaşmaya
son verme çabası gösteren Aksaray Birlik Turizm ve Nakliye Sanayi ve Ticaret
Ltd. Şti.’nin aynı zamanda söz konusu anlaşmayı ilgili coğrafi pazardaki diğer iki
teşebbüse oranla daha kısa süre uygulamış olmasının bu teşebbüsün ihlaldeki
kusurunu azalttığı gözönüne alınarak:

Aksaray İli merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmet pazarında 1470
faal Aksaray Birlik Turizm ve Nakliye Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin 2001 yılından
bu yana rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmaya taraf olarak 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle aynı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca 6.368 YTL’den az olmamak 2004 yılında oluşan yıllık gayrı safi gelirinin
takdiren %1.5’i oranında 27.039,27 YTL para cezası ile cezalandırılmasına
OYÇOKLUĞU ile

8. Lüks Kent Turizm Uluslararası Taşımacılık Ticaret Ltd. Şti.’nin, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal etmediğine OYBİRLİĞİ ile,
1480
9. 4054 sayılı Kanun kapsamında teşebbüs niteliğinin bulunmadığının tespit
edilmesi nedeniyle Halil İbrahim MIZRAK hakkında herhangi bir yasal işlem
yapılmasına gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.





1490









1500









06-38/478-130
34
1510



31.5.2006 tarih ve 06-38/478-130 Sayılı Kurul Kararına
KARŞI OY GEREKÇESİ



Nevşehir ilinde faaliyet gösteren Es Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ,
Muharrem ERYILMAZ), Lüks Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ), Nevşehir
Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd. Şti., Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.,
Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti. ile Aksaray İlinde faaliyet
gösteren, Yeni Aksaray Seyahat Turizm ve Ticaret A.Ş., Yeşil Aksaray Turizm
Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., Aksaray Birlik Turizm Nakliye Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti. ünvanlı karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmeti veren şirketlerin
4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiasına yönelik olarak yürütülen soruşturma
sonucunda alınan kararın 3., 4(b), 5. ve 7. maddelerine aşağıdaki nedenlerden
dolayı katılmıyorum:

- İlgili pazarın kısmi düzenlemeye tabi bir pazar olması nedeniyle rekabetin
engellenmesine yönelik eylemlerin pazardaki etkisinin sınırlı kaldığı dikkate
alındığında verilen cezaların asgari ceza olarak uygulanması gerekmektedir.

- Metro Seyahat Taşımacılık Tic. A.Ş.’ye başka bir bölgedeki ihlalinden dolayı
bölgesel ciro uygulandığı ve ayrıca eylemi birlikte gerçekleştiren teşebbüslerin
sadece Nevşehir ili pazarındaki ciroları dikkate alındığı halde, anılan
teşebbüsün Türkiye cirosunun cezaya esas alınması, cezanın adilliği
bakımından uygun bulunmamaktadır.

- Kararın 5. maddesinde yer alan ihlale Aksaray Birlik Turizm ve Nakliye Sanayi
ve Ticaret Limited Şirketi’nin dahil olmadığı, dolayısıyla 7. maddede yer alan
cezanın verilmemesi gerekmektedir.






Mustafa PARLAK
Başkan





06-38/478-130
35



31.5.2006 Tarih ve 06-38/478-130 Sayılı Kurul Kararı’na

KARŞI OY GEREKÇESİ

İlgili Kurul Kararı’nın 1. maddesindeki, “Nevşehirliler Turizm Seyahat
İşletme ve Ticaret Limited Şirketi’nin ve Metro Seyahat taşımacılık Seyahat
Anonim Şirketi’nin birlikte hakim durumda bulundukları Nevşehir İli’nde pazara
yeni girecek teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırma ve bu sonucu doğuracak
şekilde birlikte hareket ederek hakim durumlarını kötüye kullanmak suretiyle
rekabeti ihlal ettikleri” iddiasına kısmî olarak katılmakla birlikte, ilgili teşebbüsler
için belirlenen ceza oranlarına ve soruşturma dosyasındaki diğer teşebbüslerle
ilgili olarak alınan Kurul Kararı’nın diğer maddelerine, daha önce Kastamonu
İli’nde faaliyet gösteren otobüs işletmeleri ile ilgili Kurul Karar’ındaki (09.02.2006
tarih ve 06-11/143-33 sayılı) Karşı Oy Gerekçemde belirttiğim benzer sebepler ile
katılamıyorum:

1. Gerek ihbar veya şikayet, gerekse ön araştırma veya soruşturma şeklinde
olsun Rekabet Kurulu’nun gündemini sıklıkla işgal eden hususlardan biri, “otobüs
işletmelerinin aralarında anlaşma yaparak, rekabeti ihlâl ettikleri” konusudur.
Hakkında çok sayıda işlem yapılan; soruşturma açılıp karar verilen ve hatta ilgili
çevrelere, ihlâl anlamına gelecek uygulamalardan uzak durulması yönünde
defâetle görüş bildirilen bir konuda şikayetlerin devam etmesi, yeni soruşturma
kararlarının alınması ve cezaların verilmesi, kanaatimce, konunun bir başka
açıdan ele alınıp değerlendirilmesini gerektirmektedir. Kurul Karar’larının etkinliği
bakımından ve gerekirse yeni bir yaklaşımın geliştirilmesi için de böyle bir
değerlendirmeye ihtiyaç vardır.

2. ”Rekabetin kalitesi” ve “kaynak etkinliği” bir tarafa bırakılırsa “şehirlerarası
yolcu taşımacılığı” pazarı, belki de ülkemizdeki en rekabetçi pazarlardan biridir.
500 (beş yüz)’ün üzerindeki firma ve 10.000 (on bin)’e yakın otobüsün faal
olduğu bu sektörde, ülke çapındaki pazar açısından en son söylenecek şey, “fiyat
anlaşmaları yaparak veya pazarı paylaşarak ya da pazara girişi engelleyerek,
4054 Sayılı Kanun’un 4.maddesini ihlal etmek” diye tanımlanacak davranışlar
olacaktır. Nitekim, pazarın bütünü itibariyle, böyle bir şikâyet, iddia veya tespit de
yoktur: Kurul gündemine gelen ihlâl şikâyetleri, bilindiği gibi daha ziyade “mikro
coğrafi pazar”lara, küçük denebilecek şehir ve bölgelere yöneliktir.

3. Hem ülke pazarı hem de bölgesel pazarlarla ilgili tahlil ve
değerlendirmeler yapılırken, “tablo”nun tamamının görülmesi, sektörün yapı ve
işleyişinin birlikte düşünülmesi, faaliyette bulunan piyasa aktörlerinin özelliklerinin
ihmal edilmemesi gerekmektedir: “Sektör analizi”nin dikkatle yapılması, bu alana
dönük “rekabet politikası”nın etkinliği bakımından “olmazsa olmaz” niteliktedir.
06-38/478-130
36
Konuyla ilgili kararları etkileyeceğini düşündüğüm bazı “olgu”lara kısaca işaret
etmek istiyorum:

a) İlgili piyasada, talebin çok üzerinde bir üretim kapasitesi ya da arz fazlası
vardır. Esasen, bugünkü özellikleri, yapı ve işleyişi ile geçici olduğunu,
sürdürülebilir olmadığını düşündüğüm “şehirlerarası yolcu taşımacılığı
pazarındaki” teşebbüsler, sadece kendi aralarındaki rekabetin değil, gittikçe
yaygınlaşan otomobil kullanımı ve havayolu taşımacılığının da üstesinden
gelmek durumundadır. Talebin çok üzerindeki otobüs sayısı ile çalışan firmalar,
kısa dönemlik dolulukların dışında genellikle düşük kapasite ile çalışmaktadırlar.
Ve fizibilitesi yapılmadan alınan yeni otobüsler, kıyasıya artan rekabet sonucu
büyük ölçüde düşen kâr marjları, değişen tüketici tercihleri ve yükselen alternatif
araçlar çerçevesinde pazarın sıkışıklığı giderek artmaktadır.

b) Bırakınız ülke çapındaki sayıları, yüzleri aşan ve birden fazla il ve bölgede
ya da bütün ülkede yolcu taşımacılığı yapan otobüs işletmelerini, küçük
denebilecek coğrafi pazarlarda (il ve bölgeler) da, kartel oluşturamayacak,
anlaşma yapıp belli bir süre uygulayamayacak sayıda teşebbüs vardır. Hatta bu
sektör veya piyasalardaki en yaygın fakat tüketicilerin şikayetçi olmadığı
olumsuzluğun, yıkıcı fiyat uygulamaları olduğunu söylemek, hiç de, mevcut
problemi abartmak değildir. Zaman zaman yazılı, imzalı, mühürlü ve hattâ “noter
tasdikli” şekillerde karşımıza çıkan ve rekabete aykırı dediğimiz “anlaşma”lar,
esasen bir bakıma yıkıcı fiyatlandırma sonrası geçici uzlaşmalara ilişkin birtakım
mutâbakatlardır.Çok sayıda, düşük kâr marjı ile çalışan firmanın bulunduğu
sektörde, en kolay rekabet yolu düşük fiyatlandırma ve arkasından da yıkıcı
fiyatlandırma olmuştur. Daha düşük fiyatla yolcu taşımak şeklindeki, kuralsız,
kaba rekabet, sonuçta aşırı fiyatlandırmaya vardığı gibi, daha kötüsü de, bitmez
tükenmez kavgaların olduğu kadar adlî ve idarî mercilerin sulh teşebbüslerinin de
ana konularından biri olmuştur. Nitekim, daha sonra işaret edileceği gibi,
sektördeki asıl problemi, yani, yıkıcı fiyatlandırmayı önlemek için, kamu yönetimi
tedbir almak, düzenlemeler yapmak zorunda kalmıştır.Ayrıca, yeni
düzenlemelerle, sektörün düşük kapasitede çalışmasını önlemek ve “ölçek
ekonomisi” imkanlarından yararlanmasını teminen, diğer yandan da birleşmeleri
teşvik amacıyla, yeni kurulacak teşebbüslerin belli bir koltuk sayısından daha
aşağıda kapasiteye sahip olamayacağının öngörülmesi ve hükme bağlanması
dikkat çekicidir.

c) Şaşırtıcı bir diğer husus, ilgili sektörde, bir bakıma, başka her sektörden
daha fazla kamu müdâhalesinin varlığı olgusudur: Bugünkü mevzuat itibariyle,
otobüs işletmeleri uygulayacakları fiyatları, Ulaştırma Bakanlığı’nın ilgili birimine
onaylatmak durumundadır. Daha önemlisi de, 7 Eylül 2005 tarih ve 25929 sayılı
Resmi Gazete’de yayınlanan “Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı
Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ” ile, firmaların
uymaları gereken taban ücretler, “Bakanlık” tarafından belirlenerek yürürlüğe
girmiştir. Ayrıca, firmalar belirledikleri tarifelere uymak mecburiyetinde oldukları
gibi, bu tarifeleri görülebilecek şekilde asmak da zorundadırlar. Asgari dört ay,
06-38/478-130
37
azami altı aylık süreler için belirlenen ücret tarifelerinin üzerinde ücret
alınamazken, en fazla %20 indirim uygulanabilmektedir. Rekabet ihlalleri
soruşturma konusu yapılır ve kararlar verilirken, bir kere daha düşünmeyi
gerektirecek nitelikte mevzuat hükümleri vardır: 3348 sayılı Kanun’un 10 uncu
maddesi (d) bendinde, “Karayolu taşımacılığında kamu ve özel sektör tarafından
yürütülen faaliyetlerin kamu yararı ve piyasa ihtiyaçlarına göre gelişmesini
sağlayıcı tedbirleri almak, gerektiğinde taban ve tavan fiyatlarını tespit etmek ve
uygulamayı denetlemek”, Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü’nün görevleri
arasında sayılmıştır.

d)Taşıyıcıların, acente ve komisyoncuların yeterlilik şartlarını düzenlemek,
gereken hallerde yetki belgesi vermek ve denetlemek, taban ve tavan fiyatlarını
tespit etmek, hatta indirim oranlarını dahi belirlemek gibi yetki ve sorumlulukların
ya da birtakım inisiyatiflerin kamu yetkililerine verildiği bir sektörde, birtakım
anlaşmalar yoluyla rekabetin ihlal edildiğini iddia etmek ne derece doğru bir
tespit, verilecek cezalar ne derece hakkaniyete uygun olacaktır? Mevcut
düzenlemelere bakılırsa, sektörün “birincil düzenleyicisi” ve yetkili otoritesi
Ulaştırma Bakanlığı’dır. Kestirmeden ifade etmek gerekirse, Bakanlığın görev ve
yetkileri ile ilgili duyarlılığı ve uygulamadaki başarısı, şikayet ve rekabete
aykırılığı iddia konusu olan problemi büyük ölçüde çözümleyecek ve ortadan
kaldıracak niteliktedir.

e) Tabipler Odası, Barolar, TMMOB, Esnaf ve Sanatkârlar Odaları gibi kamu
kurumu niteliğindeki meslek teşekküllerinin, fiyatlarla ilgili uygulamalarına rekabet
açısından gösterilen yaklaşım ve değerlendirmeler, bir bakıma daha fazlasıyla,
şehirlerarası otobüs işletmeciliği ya da taşımacılığı için de geçerli ve gereklidir.
Bilindiği gibi, yukarıda sözü edilen meslek mensupları, üyesi bulundukları
kuruluşlar aracılığı ile, kuruluş kanunlarından kaynaklanan yetkilere dayanarak,
rekabete aykırı fiyat belirlemeleri yapabilmektedirler. Halbuki, otobüs
işletmelerinin tabi oldukları mevzuat ve bu alandaki kamusal müdâhale araçları,
diğer meslek alanlarına, piyasalara ve hizmet türlerine göre daha fazladır.

4. Rekabet Hukuku ve Politikası çerçevesinde, per se rekabet ihlali olarak
telâkki edilen anlaşmaların temel ve tipik özelliği, bu anlaşmaların yazılı veya
sözlü olmalarından ziyade, rekabeti önlemeye veya azaltmaya dönük kasıt ve
niyet ile yapılmış olma özellikleridir. Gerçekten de, kasdın veya niyetin kötü
olduğu, savunulamayacak türden anlaşmalar, kamuya açık olarak yapılmaz,
genellikle gizlidir ve çoğu kere ilan edilmez. Çünkü gizlenecek, ayıplanacak ve
cezaî müeyyidelere konu olacak tarafları, istismar, fahiş kâr, piyasaya girişi
engelleme, yıkıcı fiyatlandırma gibi hedefleri vardır. Hâlbuki, şehirlerarası yolcu
taşımacılığı pazarında, Rekabet Kurulu’nun önüne gelen rekabet ihlâli iddiası
taşıyan şikâyet ve tespitler, genellikle ilgili coğrafi pazardaki teşebbüslerin, hep
birlikte aldıkları kararlar, hatta bazen kamuoyuna ve kurum yetkililerine
açıkladıkları gibi, kendilerince, haksız rekabeti önlemek amacıyla sağladıkları
mutâbakatlar (anlaşmalar) şeklindedir. (Rekabet Kurulu’nun arşivinde, ilgili kamu
kurumlarınca belirlenen taban fiyatlara, bir şehirde otobüs işletmeciliği yapan
06-38/478-130
38
herkesin uymasını temin amacıyla yapılan ve noter huzurunda imzalanan
anlaşma örnekleri vardır!) Yaygın şekilde görüldüğü gibi, terminallerde her
firmanın bilet satış mahalline astığı tarifelerin altında genellikle, o terminalden
yolcu alan teşebbüs yetkililerinin imzaları veya mühürleri vardır. Bu tarifeler,
imza ve mühürler gizlenmemiştir, okunup görülmesi için bilakis panolara
asılmıştır. “Per se” rekabet ihlâli olarak değerlendirilebilecek bir “anlaşma”ya
teşebbüsler niçin bu kadar rahatlıkla imza atarlar ve sonra ilan ederler acaba?
Bilgisizlik mi, yoksa, kasıt veya cür’et mi? Meseleye biraz daha yakından bakmak
gerekmektedir: Kanuna, Rekabet Kurumunun varlığına rağmen, bu kadar açık
veya aleni bir “rekabet ihlali”, kasıt, ısrar veya kötü niyet ya da cür’etkârlıkla değil,
olsa olsa, bilgisizlikle veya uygulamanın sakıncalı olmadığı algılaması ile
açıklanabilir. Bu görüşü destekleyecek, çok sayıda gözlem ve tespit vardır;
doğrusu bir ilde, dar bir coğrafi pazarda faaliyette bulunan, aynı ortak mekanda,
aynı hatlar için bilet satan teşebbüslerin farklı fiyatlar belirlemesini beklemek,
gerçekçi ve uygulanabilecek bir yöntem değildir. Aynı terminalde, farklı
teşebbüslerin, aynı hatlar için kesecekleri biletin fiyatının, farklı olmasını istemek
ve beklemek, uygulamaya bakılırsa, olmayacak bir duaya âmin demektir!
Rekabetin tesisini, tabir caiz ise bir “formalite”nin varlığı veya yokluğuna
indirgemek , rekabet savunuculuğu açısından gerekli gibi görülse de yeterli
olmayacaktır.
5. Kurul tarafından rekabet ihlâli olarak tanımlanan “tablo”, aynı terminalde
bilet kesen teşebbüslerin yan yana çalışırken geliştirdikleri ve esasen başka türlü
uygulamanın da zor veya mümkün olmadığı, bir bakıma kaçınılmaz bir
durumdur. Dolayısıyla Ülkenin hemen her tarafında yaygın şekilde uygulanan bu
tarzı, teşebbüs veya müteşebbislerin kasdı mahsusla, ısrarla sürdürdükleri bir
rekabet ihlali yolu olarak görmek, biraz da gerçeklere göz yummak demektir.Bir
coğrafi pazarda, teşebbüslerin aynı fiyatları belirlemesi ve uygulaması her zaman
illâ ki “anlaşma” değildir. En azından, her zaman bu tür “anlaşma”lar, ihlâl teşkil
eden türden olmayabilir. Hatta, tüketicinin korunması vb. mülâhazalara itibar
edilirse, belki, bu tür mutâbakatlar, piyasa dinamiklerinin sonucu ortaya çıkan, bir
tür zorunlu paralellikler olarak da mütalaa edilebilir: Ulaştırma Bakanlığı’nın,
konuya bu kadar müdâhil olmasının gerekçeleri nelerdir acaba?, sorusunun
cevabı bulunmaya çalışılırsa, zannederim konu biraz daha aydınlanacaktır.?

6. Ülkemizde, nasıl, hangi kurallar çerçevesinde çalışılması gerektiğinin
kamu idaresi tarafından ayrıntıları ile belirlendiği bir alanda, rekabete aykırı
olmayacak yaygın bir uygulamanın sağlanamamış olması dikkat çekicidir.
Konunun, defâetle Kurul gündemine gelmesine, cezalar verilmesine, rekabetçi
uygulamanın nasıl
olacağına dair Kamu idaresi aracılığıyla birden fazla “bilgilendirme” yapılmasına
rağmen, tabir caiz ise, “vukuât” devam ediyorsa, devam etmesinin sebeplerine ve
çözüm yolunun ne olması gerektiğine yeniden bakmak gerekir.

7. Kurumsal etkinlik, âdil, yol gösterici ve caydırıcı kararlar kadar, ele
alınan konunun rekabetçi açıdan doğru dürüst tanımlanmasından ve tablonun
bütününün görülmesinden de geçer. Otobüsle yolcu taşımacılığı pazarında,
06-38/478-130
39
iktisadî analizle birlikte, pazarın sahip olduğu özellikler topluca düşünüldüğünde,
ilgili dosyada da görüldüğü gibi, esasen , Rekabet Kurumunu tedirgin edecek,
“vahim bir ihlal olgusu” yoktur.Kanaatime göre, Kurulun müdâhil olması gereken,
önemli, tipik bir rekabet ihlali, belirgin bir istismar olmadıkça, soruşturma açmak
ve ceza vermek yerine Kurul, sektöre yönelik ve uygulanabilirliği olan görüş ve
tavsiyelerini etkili yöntemlerle ilgili çevrelere intikal ettirmeye devam etmelidir.
Câri mevzuata göre, bu alandaki yetkileri hayli belirleyici olan, diğer kamu kurum
ve kuruluşlarının etkin olması, Kurulun gündemine taşınan ihbar veya şikayet
kaynaklı, “rekabet ihlâli” iddialı problemleri büyük ölçüde halledecek niteliktedir.


8.Yukarıda sözü edilen bütün bu sebep ve mülâhazalar ile, Nevşehir ilindeki
iki teşebbüsle ilgili, ortak fiyat belirleme ve terminalde bulunan bilet satış
mahallerinin kapatılması şeklinde somutlaşan “hakim durumun kötüye
kullanılması” eyleminin daha düşük bir ceza ile hükme bağlanabileceği, Nevşehir
ve Aksaray ilindeki diğer teşebbüslerin eylem ve işlemlerinin ise, zaten, rekabet
açısından istenilen sonuç da alındığı için cezalandırılmaması gerektiği görüşünü
savunuyorum.





Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy