Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-1-81 (Devralma)
Karar Sayısı : 06-44/546-146
Karar Tarihi : 15.6.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: Cengiz SOYSAL, Harun ULU, Harun GÜNDÜZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Enerjisa Enerji Üretim A.Ş.
Sabancı Center Kule 2 Kat. 5 4. Levent/İstanbul 20
D. TARAFLAR : - Enerjisa Enerji Üretim A.Ş.
Sabancı Center Kule 2 Kat. 5 4. Levent/İstanbul
- Park Holding A.Ş.
Paşalimanı Cad. No:73 Üsküdar/İstanbul
- Park Enerji Ekipmanları A.Ş.
Paşalimanı Cad. No:73 Üsküdar/İstanbul
- Park Elektrik Madencilik San. Tic. A.Ş.
Paşalimanı Cad. No:73 Üsküdar/İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Enerjisa Enerji Üretim A.Ş.’nin Tufanbeyli Elektrik
Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.’yi maden ruhsatları, elektrik üretim lisansı
ve diğer tüm haklarıyla birlikte devralması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.5.2006 tarih, 3250 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4, 5 ve
7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 8.6.2006 tarih, 2006-1-81/Öİ-06-CS sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu, 9.6.2006 tarih, REK.0.05.00.00-120/102 40
sayılı Başkanlık önergesi ile 06-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Enerjisa Enerji Üretim
A.Ş.’nin Tufanbeyli Elektrik Üretim Sanayii ve Ticaret A.Ş.’yi maden ruhsatları,
elektrik üretim lisansı ve diğer tüm haklarıyla birlikte devralması işleminin;
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında ciro eşiğini aştığı için izne tabi olduğu; ancak
söz konusu devralmanın elektrik üretimi ve satışı pazarı ile sanayi amaçlı yerli
kömür pazarında 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum
06-44/546-146
2
yaratan veya mevcut hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ilgili 50
pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte
bulunmadığı; bu nedenle söz konusu işleme izin verilmesinde sakınca
bulunmadığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Enerjisa Enerji Üretim A.Ş. (Enerjisa A.Ş.)
Dosyada yer alan bilgilere göre, Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. bünyesinde
yer alan Enerjisa A.Ş. Türkiye’de elektrik üretimi ve ticareti alanında faaliyette 60
bulunmaktadır. Şirket hâlihazırda toplam 370 MW kapasiteli dört elektrik
santraline (Çanakkale, Kentsa, Adana ve Mersin) sahiptir. Yönetim Kurulu;
Ahmet Cemal Dördüncü (Yönetim Kurulu Başkanı), Turgut Uzer (Başkan
Vekili), Yılmaz Kanbak, Mevlüt Aydemir, Mehmet Göçmen ve Kürşat Darbaz’
dan oluşan şirketin hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 1 - Enerjisa A.Ş.’nin Hissedarlık Yapısı
Sermaye Ortaklar
Tutarı (YTL) Oranı (%)
1 Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 96.893.791 64,5959
2 Çimsa Çimento Sanayi Ve Ticareti A.Ş. 16.580.104 11,0534
3 Akçansa Çimento Sanayi Ve Ticaret A.Ş. 13.779.495 9,1863
4 Kordsa Endüstriyel İplik Ve Kord Bezi Sanayi Ve Ticaret A.Ş. 11.602.634 7,7351
5 Brisa Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi Ve Ticaret A.Ş. 4.789.179 3,1928
6 Beksa Çelik Kord Sanayi Ve Ticaret A.Ş. 3.648.588 2,4324
7 Advansa Sasa Polyester Sanayi A.Ş. 2.340.807 1,5605
8 Diğer (27 Ortak) 365.402 0,2436
Toplam 150.000.000 100,00
Ayrıca Enerjisa A.Ş.’nin, Enerjisa Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. ve
Enerjisa Doğal Gaz Toptan Satış A.Ş. olmak üzere iki bağlı şirketi 70
bulunmaktadır. Enerjisa Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş. elektrik enerjisi
mevzuatına uygun olarak, elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin toptan satışı
ve doğrudan serbest tüketicilere satışı faaliyetleri ile iştigal etmektedir.
Enerjisa Doğal Gaz Toptan Satış A.Ş. ise doğalgaz piyasasını düzenleyen
mevzuat hükümleri çerçevesinde üretici, ithalatçı ve diğer toptan satış
şirketlerinden doğalgaz satın alma, doğalgaz ithal ve ihraç etme, satın aldığı
doğalgazı yurt genelindeki ihracatçı şirketlere, serbest tüketicilere, iletim-
dağıtım-satış şirketlerine satma faaliyeti ile iştigal etmektedir. Söz konusu her
iki şirketin de hisselerinin yaklaşık %99’u Enerjisa A.Ş.’ye aittir.
80
H.1.2. Tufanbeyli Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. ( Tufanbeyli A.Ş.)
Dosyadaki bilgilere göre, hâlihazırda mutlak kontrolü Ciner Grubu Şirketleri’ne
ait olan Tufanbeyli A.Ş. Türkiye’de elektrik üretimi ve ticareti alanında
faaliyette bulunacaktır. Şirket, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan
06-44/546-146
3
alınmış 300 MW kapasiteli, çıkarılacak linyit kömürü ile üretim yapacak santral
için üretim lisansına sahiptir. Ancak Tufanbeyli A.Ş.’nin elektrik üretimi
faaliyeti yürütebilmesi için gerekli olan santralin inşası henüz
tamamlanmadığından söz konusu teşebbüsün henüz ilgili pazarda bir faaliyeti
ve dolayısıyla pazar payı bulunmamaktadır. Yönetim kurulu; Erhan Aygün 90
(Yönetim Kurulu Başkanı), Yusuf Aydın (Başkan Yardımcısı), Ali Coşkun
Duyak, Tuncay Karaytuğ ve Gürsel Usta’dan oluşan şirketin hissedarlık yapısı
aşağıdaki gibidir:
Tablo 2 - Tufanbeyli A.Ş.’nin Hissedarlık Yapısı
Ortaklar Hisse Adedi Hisse (%)
Park Holding A.Ş. 969.950.000 1,0898
Park Elektrik Madencilik Sanayi Ve Ticaret A.Ş. 40.050.000.000 45,0000
Park Enerji Ekipmanları A.Ş. 47.950.000.000 53,8764
Osman Yumru 30.000.000 0,0337
Erhan Aygün 40.000 0,0000
Ali Coşkun Duyak 10.000 0,0000
Toplam 89.000.000.000 100
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirilen işlemle Enerjisa A.Ş., Ciner Grubu’ndan hem elektrik santralini hem 100
de maden ruhsatlarını devralacaktır. Bu çerçevede elektrik ve kömür pazarları
devralma işleminin gerçekleşeceği pazarlar konumundadır.
Genel anlamda, elektrik sektörü; üretim, iletim ve dağıtım olmak üzere üç
bölümden oluşmaktadır. Elektrik üretimi, ısı enerjisi veya sudaki potansiyel
enerji gibi başka formdaki enerjinin elektriğe çevrilmesi işlemidir. Enerjisa A.Ş.
de elektrik üretimi ve ürettiği elektriğin satımıyla iştigal etmektedir. Dolayısıyla
devralmaya ilişkin ilgili ürün pazarlarından biri “elektrik üretimi ve satışı” olarak
belirlenmiştir.
110
Öte yandan taraflar arasında imzalanan “Pay Devir Sözleşmesi”nin “Ön
Koşullar” başlıklı 7. maddesi çerçevesinde söz konusu devir işlemi öncesinde
bazı maden ruhsatları da Enerjisa A.Ş.’ye devredilmiş olacaktır. Bu ruhsatlar
Tufanbeyli A.Ş.’nin faaliyetlerini sürdürmesi için gerekli kömür ocaklarına
ilişkindir. Bu ruhsatların devriyle Enerjisa A.Ş. 254 milyon ton linyit kömürü
rezervinin işletme hakkını elde edecektir. Bu rezervler, piyasaya sunulmayıp,
Enerjisa A.Ş. tarafından devralınacak elektrik santralinin yakıt ihtiyacını
karşılamak üzere kullanılacak olmasına rağmen, bildirilen işlemin bütünlüğü
açısından kömür pazarının da incelenmesi yerinde görülmüştür.
120
Kömürün kullanım alanları genel olarak ısınma amaçlı ve sanayi amaçlı olmak
üzere iki kısma ayrılmaktadır. Kömür ticaretinde, kullanım amaçlarına göre
istenen kalite için limitler düzenlenmektedir. Bunlar;
a-Toz Kömür : Boyutu 18 mm.'in altında kalan kömürler olup demir-çelik
fabrikaları ve termik santrallerde kullanılmaktadır.
06-44/546-146
4
b-Parça Kömür : Boyutu 18 mm. ile 150 mm. arasındaki kömürler olup ısınma
amacıyla soba ve kaloriferlerde kullanılmaktadır.
İncelemeye konu olan pazar, toz kömür pazarıdır (sanayi amaçlı kömür).
Ülkemizde ısınma amaçlı olarak tüketilen sanayi amaçlı kömürün çok büyük 130
bir kısmı yerli kaynaklardan temin edilmektedir. Dış ticarete ilişkin mevzuattan
dolayı, sanayi amaçlı kullanılan yerli kömürler kalori, kül, kükürt oranları
bakımından ithal kömürlerden ayrılmaktadır. Şöyle ki; ithal edilecek toz
kömürlerin minimum 6.000 Kcal/kg değere sahip olması gerekirken
kullanılmakta olan yerli kömürler rezervlerimizin %66’sı 1000-2000 Kcal/kg
değerine sahiptir ve bu durum fiyatlara da yansımaktadır. Bu bakımdan sanayi
amaçlı kullanılan yerli ve ithal kömürlerin ayrı birer pazar olarak tanımlanması
gerekmektedir.
Enerjisa A.Ş.’nin devralacağı rezervlerdeki kömürün kalorisi düşük, kül ve 140
kükürt miktarı oldukça yüksek olup “sanayi amaçlı kömür” başlığı altında
toplanmaktadır. Bu doğrultuda diğer ilgili ürün pazarı ise “sanayi amaçlı yerli
kömür pazarı” olarak tanımlanmıştır.
Sonuç olarak, bildirilen devralma işlemine yönelik ilgili ürün pazarları, “elektrik
üretimi ve satışı pazarı” ve “sanayi amaçlı yerli kömür pazarı” olarak
belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
150
Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde herhangi bir yerde üretilmiş olan
elektrik enerjisi enterkonnekte sistem aracılığıyla iletim hattına iletilmekte,
daha sonra da dağıtım hatları yardımıyla tüm yurda dağıtılabilmektedir. Bu
nedenle ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak tespit
edilmiştir.
Kömür pazarı açısından bakıldığında ise, kömür rezervleri Türkiye’nin farklı
bölgelerindeki 110 sahadan çıkarılmaktadır. Bu nedenle kömür pazarına
yönelik ilgili coğrafi pazar ise "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak tespit
edilmiştir. 160
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği
Bildirim konusu işlem ile Enerjisa A.Ş., Tufanbeyli A.Ş.’nin %99,9663’lük
hissesini devralarak şirketin kontrolünü ele geçirecektir. Devralma işlemi
hisse devri niteliğinde olup taraflar arasındaki 22.5.2006 tarihli “Pay Devir
Sözleşmesi” ile hukuki çerçevesi belirlenmiştir. Kontrol değişikliğine yol
açacağından, işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı
Tebliğ’in 2/b maddesi kapsamında bir devralma olduğu görülmektedir. 170
Bildirime konu işlemin taraflarından olan Enerjisa A.Ş.’nin 2005 yılı cirosu
295.802.351,06 YTL’dir. İşlemin diğer tarafı olan Tufanbeyli A.Ş.’nin ise henüz
ilgili pazarda faaliyeti bulunmadığından değerlendirmede esas alınabilecek
cirosu yoktur.
06-44/546-146
5
Yukarıda yer verilen bilgiler dikkate alındığında, bildirime konu işlem
çerçevesinde tarafların ilgili ürün pazarındaki paylarının toplamının 1998/2
sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesindeki %25’lik pazar
payı eşiğini aşmamasına rağmen, Enerjisa A.Ş.’nin cirosu 25 trilyon TL.’lik
ciro eşiğini aştığından; işlem Rekabet Kurulu iznine tabidir. 180
H.3.2. İşlemin Elektrik Pazarındaki Rekabet Üzerindeki Etkisi
Tarafların elektrik pazarındaki satış miktarları ve kapasiteleri bakımından
pazardaki paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo-3 Türkiye Elektrik Sektörü ve Tarafların Pazardaki Konumları
Kurulu Güç
MW %
Satışlar
GWh %
Türkiye Toplamı 41.300 100 161.983 100
Enerjisa A.Ş. 370 0.9 2.719 1,68
Tufanbeyli A.Ş.
(Faaliyete Geçtikten
Sonra)
300 0.7
-
-
İşlemin pazardaki rekabet üzerindeki etkisine bakıldığında; Tufanbeyli A.Ş.’nin
henüz ilgili pazarda faaliyetinin bulunmayışı ve kurulacak kapasite (300 MW) 190
sayesinde de ilgili pazar açısından önemli sayılabilecek bir üretim
kapasitesine ulaşamayacak olması, Enerjisa A.Ş.’nin ise oldukça düşük pazar
payına sahip olması dikkate alındığında, söz konusu devralma işlemi, hakim
durum yaratan veya hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda etkin
rekabeti önemli ölçüde engelleyen bir nitelik arz etmemektedir.
H.3.3. İşlemin Kömür Pazarı Üzerindeki Etkisi
Dosyada yer alan bilgilere göre, 2002 yılı itibarıyla, Türkiye’deki görünür
kömür rezervlerinin 8,3 Milyar ton olduğu hesaplanmaktadır. Bu rezervlerin 200
2,5 milyar ton’u Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ), 3,8 milyar ton’u Elektrik
Üretim A.Ş. (EÜAŞ), 2 milyar ton’u ise özel teşebbüslerin idaresi altında
bulunmaktadır. 2002 yılı üretim rakamlarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo-4 Kömür üretim rakamları
Ruhsat Sahibi Üretim (ton) Oran (%)
TKİ 32.896.000 60,90
EÜAŞ 16.432.000 30,42
Dİğer 4.686.000 8,68
TOPLAM 54.014.000 100
Yukarıda yer verilen TKİ üretiminin yaklaşık 2.500.000 ton’unu parça kömür
(ısınma amaçlı) oluşturmaktadır. Başka bir ifade ile yerli kömür üretiminin
%95’ini sanayi amaçlı kömür oluşturmaktadır.
210
Kalite açısından bakıldığında ise Türkiye’deki kömür rezervlerinin %66’sının
ısıl değerinin 1000-2000 Kcal/kg, %25’inin 2001-3000 Kcal/kg aralığında yer
aldığı görülmektedir. Başka bir ifade ile Türkiye’deki kömür rezervlerinin büyük
bir bölümü düşük kaliteye sahiptir. Nitekim Enerjisa A.Ş.’nin devralacağı
kömür sahalarındaki kömürün alt ısıl değeri 1150 kcl/kg’dir.
06-44/546-146
6
Enerjisa A.Ş.’nin (ve bağlı bulunduğu grubun) halihazırda kömür pazarında
faaliyeti bulunmamaktadır. Bu bakımdan şirketle ilgili bir pazar payı
hesaplamak olanaklı değildir. Ancak devralınacak kömür rezervlerinin
büyüklüğü yönünden bir değerlendirme yapmak mümkündür. Şöyle ki;
Enerjisa A.Ş.’nin devralacağı sahalarda 254 milyon ton görünür kömür rezervi 220
bulunmaktadır. Türkiye kömür rezervinin 8,3 milyar ton olduğu dikkate
alındığında, şirketin devralacağı kömür rezervi, toplam rezervlerin yaklaşık
%3’üne karşılık gelmektedir. Bu kömür rezervinin Enerjisa A.Ş. tarafından
temel olarak elektrik santralinde yakıt olarak kullanılacağı dikkate alındığında,
devralma işlemi hakim durum yaratan veya hakim durumu güçlendiren ve
bunun sonucunda etkin rekabeti önemli ölçüde engelleyen bir nitelik arz
etmemektedir.
I. SONUÇ
230
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Enerjisa Enerji
Üretim A.Ş.’nin Tufanbeyli Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.’yi maden
ruhsatları, elektrik üretim lisansı, ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) raporu
ve diğer tüm haklarıyla birlikte devralması işleminin 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”
kapsamında izne tabi olduğuna, ancak işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun’un
7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut
hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına; bu nedenle bildirime 240
konu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy