Rekabet Kurumu - Karar Sayı 06-44/566-152

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-2-49 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 06-44/566-152
Karar Tarihi : 15.6.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN. 10
B. RAPORTÖRLER : Fatma GÖZLÜKAYA ANGI, Erdem AYGÜN
C. ŞİKAYET EDEN : İsimlerin gizli kalması talep edilmiştir.
Temsilci Prof. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Maya Akar Center No: 100/10
34394 Esentepe İstanbul

D. KARŞI TARAF : Seslendirme Sanatçıları Meslek Birliği (Ses-Bir)
TRT Sitesi Seslendirme Müdürlüğü
Zemin Kat A-Z 105 Oran Ankara
20
Temsilcisi: Av. Ozan Fazıl ALARSLAN
Necatibey Cad. Ankara İşhanı No: 8/117
Sıhhiye Ankara
E. DOSYA KONUSU : Seslendirme Sanatçıları Meslek Birliği’nin birliğe üye
olmayan ve üyelikten ayrılmış olan seslendirme sanatçılarına yönelik dışlayıcı
karar ve eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde
incelenmesi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçesinde özetle, Ses-Bir’in yapmış olduğu
duyurular ile seslendirme stüdyolarına uygulanacak seslendirme ve yönetmenlik
ücretlerini ve sair çalışma koşullarını belirlediği, 15.1.2005’ten itibaren Ses-Bir 30
üyelerinin aldığı karar doğrultusunda Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya
girilmeyeceği, aynı film ve dizide konuşulmayacağının ilan edildiği, seslendirme
stüdyolarına gönderilen yazılar ile ücret ve çalışma koşullarına uyacağını beyan
etmeyen stüdyolarla çalışılmayacağının duyurulduğu, bu duyuruların ertesinde,
stüdyolara uygulanan baskı sonucunda, boykot ya da grev eylemine katılmak
06-44/566-152
2
istemeyen sanatçıların sürekli seslendirmesini ve yönetmenliğini yaptıkları işlerin
ellerinden alındığı ve birliğe üye olmayan seslendirme sanatçılarıyla çalışan
stüdyolara birlik üyesi sanatçıların hizmet vermesinin engellenmeye çalışıldığı, bazı
stüdyo ve kanalların Ses-Bir üyesi olmayan seslendirmecilerle çalıştıkları
gerekçesiyle boykot edildiği ileri sürülerek, Ses-Bir’in sözü edilen karar ve 40
eylemlerinin 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabet ihlali oluşturduğu iddia edilmekte
ve doğrudan soruşturma açılarak geçici tedbir kararı alınması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ : Şikayet dilekçesinin Rekabet Kurumu kayıtlarına
9.5.2005 tarih, 3042 sayı ile girmesini takiben hazırlanan 1.7.2005, 2005-2-49/İİ-05-
DY sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 8.7.2005 tarihli toplantısında
görüşülerek dosya konusu hakkında önaraştırma yapılmasına 05-44/636-M sayı ile
karar verilmiştir. Önaraştırma sonucunda hazırlanan 15.8.2005 tarih ve 2005-2-
49/ÖA-05-DY sayılı Önaraştırma Raporu 17.8.2005 tarihli Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 05-52/792-M sayı ile Ses-Bir hakkında yukarıda yer verilen konu
kapsamında soruşturma açılmasına karar verilmiştir. 50
Aynı Kurul toplantısında, Ses-Bir’in soruşturmaya konu kararının ve bu kararın
uygulanmasına ilişkin eylemlerinin, birliğe üye olmayan seslendirme sanatçılarının
Ocak 2005’ten bu yana seslendirme hizmetleri pazarındaki ticari faaliyetlerini
olumsuz etkilenmeye devam ettiği ve bu kişilerin söz konusu karar ve eylemler
sonucunda pazarda mevcut birçok seslendirme stüdyosu ile çalışamaz hale geldiği
dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca,
soruşturma sonucunda alınacak nihai karara kadar "ciddi ve telafi olunamayacak
zararların ortaya çıkma ihtimali” bulunması nedeniyle, “ihlalden önceki durumu
koruyucu nitelikte” geçici tedbir kararı verilmiştir.
Bahse konu geçici tedbir kararı kapsamında Ses-Bir’in, 60
- Web sayfasından duyurduğu “15 Ocak 2005’ten itibaren Ses-Bir üyesi
olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide
konuşulmayacaktır” şeklindeki kararını, söz konusu boykotun sona
erdirildiğini açıkça içeren yeni bir karar ile ortadan kaldırması ve Ses-Bir
üyesi olmayan seslendirme sanatçılarına yönelik süregelen uygulamalarını
sona erdirmesi,
- Alacağı yeni kararın uygulanmasını sağlamak üzere kararı tüm üyelerine
ve Kamuoyuna duyurmak üzere web sayfasından ilan etmesi ve tüm
seslendirme stüdyosu ve televizyonlara bir yazı ile bildirmesi,
- Yukarıda belirtilen işlemleri tamamlayarak işlemlerin yapıldığını gösterir 70
belgeleri, tedbir kararının tebliğinden itibaren bir ay içinde Rekabet
Kurulu’na göndermesi
gerektiği belirtilmiştir.
Ses-Bir’e, hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açıldığı
ve geçici tedbir kararı, ileri sürülen iddiaların türü ve niteliği hakkında gerekli bilgiler
de verilmek suretiyle 24.8.2005 tarihinde bildirilerek yazılı savunmanın 30 gün
içerisinde göndermesi talep edilmiştir.
06-44/566-152
3
Ses-Bir, Kurum kayıtlarına 23.9.2005 tarih ve 6688 sayı ile giren ilk yazılı
savunmasını süresi içinde Kuruma bildirmiştir.
Aynı yazı ile geçici tedbir kararının gereklerinin yerine getirdiğini gösterir belgeler de 80
Kurum kayıtlarına girmiştir. Buna göre, Ses-Bir Yönetim Kurulu Genel Başkanı Haluk
CÖMERT aşağıdaki duyuruyu yapmış ve duyuru Ses-Bir tarafından 22.9.2005
itibarıyla ilgili kuruluşlara (seslendirme stüdyoları ve televizyon kanallarından oluşan
toplam 17 kuruluşa) gönderilmiştir:
“DUYURU
Sevgili Ses-Bir üyeleri,
Çalışma arkadaşlarımız,
Seslendirme Stüdyoları,
Televizyon Kuruluşları
Ve değerli halkımız 90
Rekabet Kurumunun 17.8.2005 tarih ve 52/692-M sayılı kararının yasal gereği olarak; “15 Ocak
2005’ten itibaren Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide
konuşulmayacaktır.” şeklindeki kararımızı ortadan kaldırıyoruz.
…”
Bunun yanı sıra, Rekabet Kurulu’nun soruşturma açılmasına ilişkin kararına yer
verilen ve devamında geçici tedbire konu olan kararının ortadan kaldırıldığını
açıklayan bir duyuru da Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.Ş.’ye
gönderilmiştir. Bu duyuru 24.9.2005 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nde yayımlanmıştır.
Kurul 05-65 sayılı toplantısında Ses-Bir’in geçici tedbir kararının yerine getirildiğini
göstermek üzere göndermiş olduğu yukarıda yer verilen belgeleri incelemek suretiyle 100
geçici tedbir kararının gereklerinin süresi içinde yerine getirildiği hususunda bilgi
almıştır.
Ses-Bir’in talebi üzerine, 4054 sayılı Kanun’un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma
toplantısı 13.6.2006 tarihinde yapılmıştır.
Rekabet Kurulu, 15.6.2006 tarihinde, 06-44/566-152 sayı ile nihai kararını vermiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda, Ses-Bir’in birlik üyesi olmayan
seslendirme sanatçılarına yönelik olarak almış olduğu “15 Ocak 2005’ten itibaren
Ses-Bir üyelerinin aldığı karar doğrultusunda Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı
stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır” şeklindeki birlik
kararının ve buna bağlı eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci 110
fıkrasının (d) bendinde örnek olarak belirtilen “rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin
zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya
da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin
engellenmesi” haline uygunluk gösterdiği, bu bakımdan hukuka aykırı olduğu, bu
06-44/566-152
4
karar ve buna bağlı eylemleri sebebiyle Ses-Bir’in aynı Kanun’un 16. maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca para cezası ile cezalandırılması gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Soruşturma konusu Ses-Bir, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca 120
bağlantılı hak sahiplerinden icracı sanatçı kategorisinde bulunan seslendirme
sanatçılarının mesleki faaliyetlerini düzenleme ve mali haklarını takip etmekle
yükümlü bulunan bir meslek birliğidir. Ses-Bir’in inceleme konusu eylemleri, birliğe
üye olmayan seslendirme sanatçıları ve seslendirme yönetmenlerinin stüdyolara
hizmet vermelerinin engellenmesine yöneliktir.
Ses-Bir’in inceleme konusu eylemlerinin, genel olarak seslendirme hizmeti piyasası
olarak tanımlanabilecek ve kapsamında seslendirme sanatçıları ve yönetmenleri
tarafından yürütülen faaliyetlerin bulunduğu bir pazarı etkilediği anlaşılmıştır.
Seslendirme hizmeti sürekli bir talebi karşılamaktadır ve bu hizmetin alıcısı olan
televizyon kanalları ve stüdyolar açısından başka bir hizmet ile ikame 130
edilememektedir. Bu sebeple, inceleme konusu iddialar bakımından ilgili ürün pazarı
“seslendirme hizmetleri pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Seslendirme hizmetinin verildiği televizyon kuruluşları ve film yapım şirketlerinin
faaliyetlerinin tüm Türkiye’yi kapsaması ve Türkiye sınırları içerisinde rekabetin
farklılaşmasına neden olacak bir durum bulunmaması sebebiyle ilgili coğrafi pazar,
“Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Hakkında Soruşturma Yapılan Taraf:
Seslendirme Sanatçıları Meslek Birliği
Soruşturma konusu Ses-Bir, 5846 sayılı Kanun’un 42. maddesi uyarınca kurulan 140
meslek birliklerindendir. Meslek birlikleri Kültür Bakanlığınca hazırlanan ve Bakanlar
Kurulunca onaylanan tüzük ve tip statülere uygun olarak tespit edilecek alanlarda
kurulmaktadır.
Meslek birlikleriyle ilgili temel düzenlemelerin yapıldığı, “Fikir ve Sanat Eseri Sahipleri
ile Komşu Hak Sahipleri Meslek Birlikleri ve Federasyonları Hakkında Tüzük”ün 7.
maddesi kapsamında bağlantılı hak sahibi olarak icracı sanatçı statüsündeki
seslendirme sanatçıları da meslek birliği kurma hakkını haizdir.
Meslek birlikleri, eser sahipleri ve bağlantılı hak sahipleri, ortak çıkarlarını korumak,
Kanun ile tanınmış hakların idaresi ve takibi ile alınacak tazminat ve telif ücretlerinin
tahsilini ve hak sahiplerine dağıtımını sağlamak amacıyla kurulurlar. Aynı alanda 150
birden çok meslek birliği kurulabilmektedir. Ancak aynı alanda başka bir meslek birliği
kurulabilmesi için, Tüzük’ün 8. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen kurucu üye
06-44/566-152
5
sayısının ve o alanda kurulmuş en fazla üyesi olan meslek birliğinin üye sayısının
üçte biri kadar gerçek veya tüzelkişi üyenin sağlanması zorunludur.
Bu birliklerin amacı, öncelikle eser sahipleri ve eser sahiplerinin hakları ile bağlantılı
hak sahipleri ile 5846 sayılı Kanun’un 52. maddesine uygun biçimde düzenlenmiş
sözleşmelerle eser veya hak sahibinden malî hakları kullanma yetkilerini devralarak,
Kanun’un 10. maddesine göre ilim-edebiyat eserleri üzerindeki hakları kullanmak,
süreli olmayan yayınları çoğaltan ve yayan üyelerinin ortak çıkarlarını korumak ve bu
Kanun ile tanınmış hakların idaresini ve takibini, alınacak ücretlerin tahsilini ve hak 160
sahiplerine dağıtımını sağlamaktır.
5846 sayılı Kanun’un 42/A maddesinde bu birliklerin belli başlı yükümlülükleri, üyesi
olan hak sahiplerinin faaliyetlerinden kaynaklanan haklarının idaresini hakkaniyete
uygun koşullarda sağlamak, üyelerinin haklarının idaresine ilişkin faaliyetlerinden
elde ettikleri gelirleri, dağıtım planlarına uygun olarak hak sahiplerine dağıtmak,
sözleşme yapılırken idare ettikleri haklara ilişkin olarak hakkaniyete uygun
davranmak, kendi maddî ve/veya manevî menfaatleri bakımından gerekli gördükleri
indirim veya ödeme kolaylıklarını sağlamak ve sözleşme yapılabilmesi için idaresini
sağladıkları haklara ilişkin ücret tarifelerini süresinde belirlemek ve belirlenen tarifeleri
ve bu tarifelerdeki her türlü değişikliği süresinde duyurmak olarak belirlenmiştir. 170
Yukarıda sözü edilen hükümler uyarınca seslendirme sanatçıları 24.4.2001 tarihinde
mevcut derneklerini meslek birliğine dönüştürmüşlerdir. Birlik üye olarak seslendirme
sanatçıları ve yönetmenlerini kabul etmektedir. Ses-Bir halihazırda 600’e yakın
üyeyle, Ankara’daki merkezi ve İstanbul’daki şubesiyle faaliyetlerine devam
etmektedir.
Yukarıda sözü edilen Tüzük uyarınca icracı sanatçı olarak kabul edilen ve
seslendirme stüdyoları ve televizyon kuruluşlarına seslendirme hizmeti veren her bir
seslendirme sanatçısı, bu faaliyetleri sebebiyle 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde
yer verilen “piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel
kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden 180
birimleri” şeklindeki teşebbüs tanımı kapsamında teşebbüstür.
Bu doğrultuda, iktisadi faaliyetleri sebebiyle teşebbüs niteliğini haiz bulunan
seslendirme sanatçılarının üye olduğu Ses-Bir de, 5846 sayılı Kanun’da düzenlenen
kuruluş amacı ve görevleri çerçevesinde, yine 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki
“teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel
kişiliği olmayan her türlü birlikleri” şeklindeki teşebbüs birliği tanımı uyarınca bir
teşebbüs birliğidir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1. İlgili Pazarın İşleyişi Hakkında Genel Bilgi
Yapılan incelemeler sonucu seslendirme hizmeti piyasasının işleyişinin aşağıdaki gibi 190
gerçekleştiği görülmüştür.
- Öncelikle film, dizi film ya da belgesel gibi diğer eserler, sinema filmi ya da
VCD/DVD filminin yapım şirketi ya da televizyon kuruluşunca, tarafların
06-44/566-152
6
anlaştıkları ücret üzerinden seslendirilmesi yapılmak üzere seslendirme
stüdyolarına gönderilir,
- Bunu takiben stüdyo, filmin yabancı dilde olması halinde, senaryonun çevirisini
yaptırır,
- Seslendirmeyi yapacak sanatçılar stüdyo ya da bağımsız cast ajansları
vasıtasıyla belirlenir,
- Sanatçılarla stüdyo ücret konusunda anlaşırlar, 200
- Teknisyen ve yönetmenden oluşan teknik kadro sanatçıların seslerini kayda
alır,
- Seslerin kaydedildiği bantlar, senkronizasyon ve miksaj için teknisyenlere
gelir,
- Seslendirme kaydının son hali film yapım şirketi veya televizyon kuruluşuna
teslim edilir,
- Stüdyo vermiş olduğu seslendirme hizmeti karşılığında yapım şirketi veya
televizyondan tahsil ettiği para içerisinden sanatçılara ödemesini yapar.
Yapılan inceleme ve araştırmaya göre, piyasada halihazırda 700 civarında
seslendirme sanatçısı faaliyet göstermektedir. Seslendirme yapmak veya Ses-Bir’e 210
üye olmak için eğitim bakımından, konservatuar mezunu olmak tercih edilmekle
birlikte, herhangi bir özel koşul aranmaktadır. Ses ve diksiyon bakımından uygun
görülenler seslendirme yapabilmektedir.
Seslendirme sanatçılarının üçte biri Ankara’da, üçte ikilik bölümü ise İstanbul’da
faaliyet göstermektedir. İnceleme tarihi itibariyle, Ses-Bir’e üye olan yaklaşık 600
sanatçı bulunmaktadır ancak bunların yaklaşık yarısı meslek olarak ya da fiilen bu işi
yapmaktadır. Yaklaşık 160 birlik üyesi olmayan seslendirme sanatçısı bulunmaktadır
ve bunların tümü İstanbul’daki stüdyolara hizmet vermektedir.
Ankara’daki tüm sanatçılar birliğe üyedir. Ankara’da şu anda sadece TRT
stüdyolarında seslendirme yapılmaktadır. 220
İstanbul’da faaliyet gösteren çeşitli büyüklükte yaklaşık 14 stüdyo bulunmaktadır.
Bunların bir kısmı sadece yabancı film-dizi, belgesel ya da yerli film ve dizi
seslendirmesi yaparken, bir kısmı reklam da dahil tüm hizmetleri vermektedir.
Piyasadaki önemli stüdyolar büyüklüklerine göre şöyle sıralanabilir; İmaj, Saran,
Vipsaj, Promedya, Akla Kara, Aton, Promay, Senkron, Doruk, Şafak, Ulusal,
Universal ve Tombull. Ayrıca TRT ve NTV kendi stüdyolarında seslendirme
yapmaktadır.
Stüdyolarda günde ortalama 5-7 film seslendirilebilmekte ve her bir sanatçı, rolün
büyüklüğüne göre, günde 2 ila 10 rol seslendirebilmektedir.
İstanbul’daki stüdyolar işlerini televizyonlara ya da yapım şirketlerine yapmaktadır. 230
İstanbul piyasasında en büyük yerli işveren Digiturk’tür. Digiturk, film ve belgesel
kanallarıyla iş büyüklüğü bakımından stüdyolar için önemli bir işverendir.
Bununla birlikte, piyasanın büyük bölümünü yabancı film stüdyoları için yapılan
sinema filmi ve VCD/DVD filmleri seslendirmesi oluşturmaktadır.
06-44/566-152
7
Mevcut stüdyolar arasında kullanılan teknoloji ve buna bağlı olarak işin kalitesi, hızı
da farklılık göstermektedir.
I.3.2. İnceleme Sürecinde Elde Eldilen Bilgi ve Belgeler
I.3.2.1. Ses-Bir Tarafından Stüdyo ve Televizyonlara Gönderilen Fakslar ve
Cevaplar
Seslendirme sanatçılarıyla stüdyolar arasındaki ilişki yakın bir geçmişe kadar bireysel 240
sözlü anlaşmalara dayalı olarak yürümüştür. Anlaşmalar genellikle TRT’nin belirlediği
ücret tarifesine göre, buradaki ücretlerden belirli indirimler uygulanmak suretiyle
yapılmıştır. Ancak son yıllarda özellikle özel stüdyolarda iyice düşen ücretler
sebebiyle Ses-Bir kanuni yetkisine dayanarak taban ücret tarifesi yayımlamaya karar
vermiştir.
Ses-Bir’in birlik üyesi olmayan sanatçı ve bazı stüdyoları boykot etmesiyle
sonuçlanan olaylar zincirinin ilk halkası söz konusu teşebbüs birliğinin 2005 yılı için
belirlediği ücret tarifesinin ve diğer çalışma şartlarının stüdyo ve televizyonlara
gönderilmesi ile başlamıştır.
Yapılan inceleme sırasında konuya ilişkin olarak elde edilen ilk yazı stüdyo ve 250
televizyonlara gönderilen 29.11.2004 tarihli fakstır. Bu faks birliğin belirlemiş olduğu
2005 ücret tarifesini içermektedir.
Bunu takiben birlik yönetimi 21.12.2004 tarihinde stüdyo ve televizyonlara gönderilen
“Özel TV Kanalları ve Özel Seslendirme Stüdyolarına Ücret Tarifesi” ekli ikinci bir
faks daha göndermiştir. Bu faksta da, ödemelerin belirlenen ücret tarifesi üzerinden
yapılması ve sonraki ücret artışlarının da TRT’nin yapacağı zamdan az olmayacağı
hususlarına değinilmiştir.
Ücret tarifesine ilişkin elde edilen bir başka yazı, ücretlerin gözden geçirilerek biraz
düşürülmesi ve 1.2.2005 tarihinden itibaren uygulanması öngörülen yeni tarifenin
bildirilmesi hakkındadır. 260
Televizyon kanalları ve stüdyolara gönderilen söz konusu üç yazıda da yer verilen
ücret tarifeleri, “orijinal dublaj” olarak tabir edilen yabancı dizi ve filmlerin
seslendirilmesine yöneliktir. Aynı yazılarda, yerli dizi ve filmler için, belirlenmiş olan
ücretlerin iki katı fiyat uygulanacağı bildirilmiştir.
Stüdyoların bir kısmı gönderilen tarifeyi kabul ettiklerini derhal Ses-Bir’e bildirmiştir.
Örneğin, Promedya 17.1.2005 tarihli, Aton 17.1.2005 tarihli, Tombul 18.1.2005 tarihli
faks yazılarıyla ücret tarifesini kabul ettiklerini birliğe bildirmiştir.
Bu durum, Ses-Bir’in “Özel Televizyon Kanalları ve Özel Seslendirme Stüdyolarına”
başlıklı yazısında tespit edilmekte, ayrıca diğer stüdyoların çalıştıkları televizyonlarla
görüşme yapmak için süre istediği ve bunlara 1.2.2005 tarihine kadar zaman 270
tanındığı belirtilmektedir.
Takip eden günlerde diğer şirketler de ilan edilen tarifeyi kabul ettiklerini belirten
cevap yazılarını Ses-Bir’e göndermiştir. Doruk 24.1.2005 tarihli, Ak’la Kara 4.2.2005
06-44/566-152
8
tarihli, SARAN 9.2.2005 tarihli, S Tel. Prog. Yap. Ltd. Şti. 16.2.2005 tarihli ve Mega
17.2.2005 tarihli fakslarıyla kabul bildiriminde bulunmuştur.
Ses-Bir’in, birlik üyesi olmayan sanatçılara karşı yürüttüğü dışlayıcı eylemlerine ilişkin
kararını ise ilk olarak 7.1.2005 tarihli yazısı ile duyurduğu Raportörlerce Ses-Bir
merkezinde yapılan yerinde inceleme esnasında elde edilen belgelerden tespit
edilmiştir. Söz konusu yazıda esasen, meslek kalitesini artırmaya yönelik olarak
belirlenen ücret dışındaki diğer çalışma şartları stüdyo ve televizyonlara 280
bildirilmektedir. Yazıda şu ifadelere yer verilmektedir:
“Meslek şartlarını, kalitesini, üye haklarını, telif haklarını korumak ve kollamak
için, yasaların verdiği hak ve yetkiler doğrultusunda hareket eden meslek
birliğimiz, iş yaptığımız kanal ve şirketlerdeki şartları gözden geçirmiş ve
uygulanması gerekli olan koşulları tespit etmiştir. Konuştuğumuz dilin
yeterince tahrip edildiği ortadadır. Bu gidişe son vermek için doğru çevirilere,
kalifiye konuşmacılara ve bunları denetleyecek eğitimli yönetmenlere ihtiyaç
olduğu kesindir.
Bu koşulların uygulanması hem meslek birliğimizin hem de bu işi yapan
sizlerin yararına olacaktır. 290
Bu nedenle meslek birliğimiz sizden bazı isteklerde bulunmayı uygun
görmüştür.
Konuya ilgisiz kalmayacağınız umuduyla isteklerimizi ek’te bildiriyoruz.”
Sözü edilen ek, “Ses-Bir Seslendirme Sanatçıları Meslek Birliği Üyelerinin Televizyon
Kanalları ve Bu Kanallara İş Yapan Özel Şirketlerden İstediği İşyeri Çalışma Şartları”
başlığını taşımaktadır ve ekli bu duyurunun 6. maddesinde aynen şu ifadelere yer
verilmektedir:
“6- 15 Ocak 2005’ten itibaren Ses-Bir üyelerinin aldığı karar doğrultusunda
Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide
konuşulmayacaktır. Seslendirme mesleğindeki ses kirliliğini önlemek amacıyla 300
bu kararı almış bulunuyoruz. Bu işin eğitimini almamış kişilerle aynı ortamı
paylaşmak istemiyoruz...”
Çalışma koşulları hakkında stüdyolara gönderilen yazının bir örneğini ve bazı
stüdyoların yöneticileri hakkındaki bir takım iddiaları içeren bir başka duyuru da
“Basın Bildirisi” başlığı altında internet sitesinde ilan edilmiştir. Bu bildiride de,
yukarıda yer verilen 7.1.2005 tarihli fakstaki, “15 Ocak 2005’ten itibaren Ses-Bir
üyelerinin aldığı karar doğrultusunda Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya
girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır” şeklindeki ifade kullanılmıştır.
Ses-Bir, üyesi olmayan sanatçılara yönelik dışlayıcı eylemleri,
adresindeki internet sitesinde yayımlanan bir açıklama ile 310
de duyurmuştur. Bu duyuruda da aynen, “15 Ocak 2005’ten itibaren Ses-Bir üyesi
olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır”
ifadesine yer verilmektedir.
06-44/566-152
9
Kamuoyuna duyurulan söz konusu kararın uygulanmasına yönelik girişimlerde
bulunulduğu bunlar dışındaki belgeler ile de ortaya konulmaktadır.
Örneğin, Ak’la Kara isimli şirketin ücret tarifesini kabul etmesine karşın istifacılarla
çalışmaya devam ettiğinin tespit edilmesi üzerine, şirkete Nisan ayında Ses-Bir
tarafından gönderilen bir yazıda aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“4 Şubat ve 9 Şubat 2005 tarihli Ses-Bir’e göndermiş olduğunuz fakslarınızda
Ses-Bir’in belirlediği taban ücretleri kabul ettiğinizi beyan etmiştiniz. Stüdyonuz 320
Akla Kara’da Ses-Bir üyesi olmayanlarla kayıt aldığınız tespit edilmiştir. Bu da
Ses-Bir üyelerinin Ses-Bir üyesi olmayanlarla aynı stüdyoda kanal dahi olsa
kayda girmeme ilkesine ters düştüğünden şirketiniz tarafından bu durum
düzeltilene kadar Ses-Bir üyelerinin şirketinizle çalışmayacağını üzülerek
bildiririz.”
Akla Kara isimli stüdyonun birliğe gönderdiği cevap yazısında da defalarca
seslendirme yapması için çağrılan Ses-Bir üyesi sanatçıların birliğin aldığı karar
doğrultusunda kayda gelemeyeceklerinin kendilerine bildirildiğine yer verilmiştir.
Ses-Bir’in 31.1.2005 tarihinde Afife Jale Kültür Merkezi’nde yapılan genel kurul
toplantısında alınan yeni ücret tarifesini kabul etmeyen bazı stüdyoların boykot 330
edilmesi yönündeki kararlar üzerine, birlik üyesi 11 sanatçı karara katılmamaları
sebebiyle 3.2.2005 tarihinde istifa dilekçelerini vermişlerdir. Dilekçede gerekçe
olarak, boykot kararının tüm alternatif fikirler dinlenmeksizin alınması, boykot
yönteminin başarısızlığının süre içinde görüldüğü, boykotun genel olmaması (orijinal,
yerli, reklam ve tanıtım seslendirmelerinin tümünü kapsamaması), kanallar ve
stüdyolarla yapılan pazarlıkların ve bunlardan gelen tekliflerin üyelere yansıtılmaması
gibi hususlar gösterilmiştir.
Ses-Bir istifaları aynı günkü yönetim kurulu toplantısında görüşmüş ve 7.2.2005
tarihinde kabul kararını taraflara iletmiştir. İstifaların kabulü, taraflara bildirilmeden
önce 4.2.2005’te, birliğin internet sitesinden kamuoyuna duyurulmuştur. 340
İstifa etmelerinden iki hafta sonra sözü edilen 11 seslendirme sanatçısı 18.2.2005
tarihli dilekçeleriyle, birlik hareketinin zarar görmemesi gerekçesiyle istifalarının
işleme konulmaması yönündeki taleplerini Ses-Bir’e bildirmelerine karşın, Ses-Bir
birlik amaçlarına sorumsuzca zarar veren bu kasıtlı istifalar” sebebiyle birliğe tekrar
katılma taleplerini reddetmiş ve bu kişilerin “kesin ihraçları ile cezalandırılmalarına”
karar vermiştir.
I.3.2.2. Seslendirme Stüdyolarından Elde Edilen Bilgiler
İnceleme sürecinde raportörlerce sanatçılar tarafından seslendirme hizmetinin
verildiği bazı stüdyolarla görüşülmüştür. Bu stüdyoların bir kısmı tarafından, yabancı
film ve dizi seslendirmesi yapılan işlerde Ses-Bir’den istifa eden sanatçılarla 350
karşılaşmaları halinde birlik üyesi sanatçıların stüdyoyu terk etmek gibi davranışlar
sergiledikleri, bir kısmı tarafından da birlik üyesi olmayan sanatçılarla çalıştıkları için
Ses-Bir üyelerinin kendileriyle çalışmayı baştan kabul etmedikleri şifahen ifade
edilmiştir.
06-44/566-152
10
Bunun yanı sıra, stüdyoların çoğunluğunca, Ses-Bir üyesi olmayanlarla çalışmak
konusunda kendilerinin de çekinceleri olduğu, tatsızlıktan korktukları, ses çeşitliliğini
korumak amacıyla çok sayıdaki Ses-Bir üyesi sanatçıyla çalışma olanaklarını
kaybetmek istemedikleri ve en azından bahse konu tartışmalar sonuçlanana kadar
istifa eden kişilerle çalışmamayı tercih ettikleri ve üye olanlarla olmayanları aynı
stüdyoya sokmamaya özen gösterdikleri şifahen beyan edilmiştir. 360
Bazı stüdyolarca ise, Ses-Bir’in meslek koşullarının düzeltilmesi amacıyla aldığı
kararları destekledikleri, bu kararın sağlıklı olarak uygulanabilmesi için de boykota
uyarak kendi iradeleri doğrultusunda Ses-Bir üyesi olmayan sanatçılarla iş
yapmadıkları ifade edilmiştir.
I.4. Teşebbüsün Savunmaları ve Savunmaların Değerlendirilmesi
Soruşturmanın tarafı olan meslek birliği, soruşturma sürecinde yaptığı savunmalarda
özetle,
- Ses-Bir’in meslek çalışanlarının yararını gözeten ve Türk Dili’ne kazanç
sağlama amacı güden, aldığı kararlara uyulması yönünde herhangi bir parasal
veya cezai yaptırıma sahip olmayan bir teşebbüs birliği olduğu, 370
seslendirmecilik mesleği ile uğraşmak isteyen kimselerin bu meslek birliğine
üye olmalarının zorunlu olduğu, Ses-Bir üyesi olmadan seslendirme
faaliyetlerinde bulunulabilmesi ihtimalinin seslendirme sanatçılarının haklarının
korunması için kurulan birliğin kuruluş amacı ile taban tabana zıt düşeceği,
- Ses-Bir’in yayımladığı ücret tarifesinin son yıllarda düşen seslendirme
ücretleriyle bunun karşılığında verilen seslendirme hizmetinin dengelenmesi
amacını taşıdığı ve seslendirme mesleğinin kalifiye ve iyi yetişmiş kimselerce
yapılmasını sağlamak olduğu, üyelere verilen iç eğitim ve “Türkiye Sessiz
Kalmasın” kampanyası ile bu niyetin gösterildiği,
- Ses-Bir’in söz konusu kararı ile birliğe üye olmayanların hizmet sunmalarının 380
önüne geçmeyi ve ilgili pazardan dışlanmalarını amaçlamadığı, böyle bir amaç
güdülüyor olsa bile bu kararın bu yönde bir etkisinin piyasada ortaya
çıkmadığı, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile amacın değil fiili durumun
(sonucun) cezalandırılmasının öngörüldüğü, dolayısıyla raporda ileri
sürüldüğünün aksine olayda 4. madde kapsamında bir ihlal bulunmadığı, ne
amaç ne de sonuç bakımından soruşturma konusu kararın 4. madde
kapsamına dahil olmadığı,
- Ses-Bir’in üyeleri üzerinde ücret tarifesinin uyulmasının takibi haricinde
herhangi bir baskısının bulunmadığı, bununla birlikte Ses-Bir’in üyelerinin
çıkarlarını korumak maksadıyla ücret tarifesine uyulmasını sağlama hak ve 390
yükümlülüğü altında olduğu, ilgili stüdyolarla çalışılmamasının bunların ücret
tarifesine uygun sözleşme yapmamalarından kaynaklandığı,
- Boykotun reklam seslendirmesi gibi bazı alanlarda uygulanmadığı, Birlik üyesi
olmayan seslendirme sanatçılarının çalıştığı iki stüdyonun (Ak’la Kara, Saran)
bulunduğunun raporda doğru olarak tespit edildiği, dolayısıyla birliğe üye
olmayan sanatçıların faaliyetlerinin zorlaştırılmadığı, kısıtlanmadığı veya
piyasa dışına itilmediği,
- Ses-Bir’in almış olduğu kararın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilebilecek bir boykot kararı olmadığı, alınmış olan karar neticesinde
piyasa dışına herhangi bir stüdyonun çıkmamış olması nedeniyle 4054 sayılı 400
06-44/566-152
11
Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilmediği, Ses-Bir hakkında başlatılan
soruşturmanın ertesinde birlikten herhangi bir istifa olmamasının, üyeler
üstünde bir baskı olmadığının göstergesi olduğu, Ses-Bir’in almış olduğu
kararın, seslendirme mesleğinin kalitesi için gerekli olduğu iddia edilmiştir.
Ses-Bir’in yukarıda özetine yer verilen savunması temel olarak; soruşturma konusu
karar ve eylemlerin, 5846 sayılı Kanun ile Ses-Bir’e verilmiş olan, ücretler de dahil
olmak üzere, seslendirme sanatçılarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi yetki ve
görevinin bir gereği olduğu ve mesleğin eğitimli ve kalifiye kişilerce yapılmasının
sağlanması amacını taşıdığı, birliğe üye olmayan seslendirme sanatçılarının
faaliyetlerinin zorlaştırılmasına ya da pazardan dışlanmasına yönelik olmadığı ve bu 410
kişilerin ticari faaliyetlerine kısmen de olsa devam edebiliyor olmalarının söz konusu
karar ve eylemlerin pazarda herhangi bir etki yaratmadığını göstermekte olduğu
hususlarında yoğunlaşmaktadır.
Ses-Bir, 5846 sayılı Kanun uyarınca ücret tarifesi belirleme ve açıklama yetkisine
sahipse de bu yetki, her biri bağımsız birer teşebbüs olan birlik üyesi olmayan
sanatçıların bu tarifeye zorunlu olarak uymalarını ve tarifeyi kabul etmeyen
stüdyolara yönelik eylemlere koşulsuz olarak katılmalarını sağlamak amacıyla
dışlayıcı uygulamalara maruz bırakılmalarını haklı gösterecek bir gerekçe
oluşturmamaktadır. Birliğin aldığı karar ve ilgili uygulamaları, Ses-Bir üyesi olmayan
tüm sanatçıları belirlenmiş olan ücret tarifesi ile çalışmak zorunda bıraktırmaya 420
yöneliktir. Bu durum, Ses-Bir’e 5846 sayılı Kanun ile tanınan yetkinin kapsamını
aşmaktadır.
Meslek birlikleri hakkındaki bahsi geçen Tüzük’ün 10. maddesi ile “hiç kimsenin
Birliğe üye olmaya ve üye kalmaya zorlanamayacağı” açıkça düzenlenmişken, Ses-
Bir’in birinci yazılı savunmasında yer verilen “birlik üyesi olmaksızın seslendirme
sanatçılığı faaliyetinde bulunulamayacağı” şeklindeki ifadenin de birliğin baskıcı ve
yetkisini aşmaya yönelik tavrını ortaya koyduğu açıktır.
Diğer taraftan, Ses-Bir’e üye olmak için ses ya da diksiyon eğitimi almak ya da
konservatuar mezunu olmak gibi özel bir eğitim şartının aranmadığı ve soruşturma
konusu karar ve eylemlerin Ses-Bir’in eski üyelerine de yöneldiği göz önüne 430
alındığında, bu karar ve eylemlerin mesleğin kalifiye kişilerce yapılmasının
sağlanmasına, meslek çalışanlarının kalitesinin yükseltilmesine yönelik yaklaşımın bir
parçası olduğuna dair savunma da dayanaksız kalmaktadır.
Dolayısıyla, Ses-Bir’in bahsi geçen iddia ve savunmaların hukuki dayanaktan yoksun
oldukları, gerçeği yansıtmadığı sonucuna ulaşıldığı gibi, bu iddiaların soruşturma
konusu dışlayıcı karar ve buna bağlı eylemleri haklı gösterecek ve rekabet hukuku
açısından hukuka uygun hale getirebilecek nitelikte gerekçeler olarak kabul
edilemeyecekleri kanısına varılmıştır.
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Rekabet Kurulu tarafından 6.10.2005 tarih, 05-52/792-M sayılı karar ile açılan 440
soruşturmanın konusu, Seslendirme Sanatçıları Meslek Birliği’nin birlik üyesi
olmayan seslendirme sanatçılarına karşı almış olduğu “15 Ocak 2005’ten itibaren
Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide
06-44/566-152
12
konuşulmayacaktır” şeklindeki kararı ve bu kararın hayata geçirilmesine ilişkin
eylemleridir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin
zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya
da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması amacı taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüs birliği karar ve eylemleri
yasaklanmaktadır. 450
Rekabet hukukunda rakiplerin faaliyetlerinin boykot ya da benzer davranışlarla
zorlaştırılması ya da bu teşebbüslerin piyasa dışına çıkarılmaya çalışılması dışlayıcı
eylemler olarak ifade edilmektedir. Rakiplerin birbirlerinin faaliyetlerini zorlaştırmaları
veya kısıtlamaları esasen rekabetin doğal bir sonucu olarak görülebilmekteyse de, bir
grup teşebbüsün anlaşma yoluyla ya da bir birlik çatısı altında alınan kararlarla
dışlayıcı etkileri açık ve ağır eylemler içinde bulunmaları rekabet hukuku
düzenlemeleri ile hukuka aykırı kabul edilmektedir. Hangi hallerde açık ve ağır bir
dışlayıcı eylemden bahsedilebileceği ise her somut olaya göre değerlendirilmektedir.
Rakiplerin mal ve hizmet vereceği kanalların kapatılması sıklıkla karşılaşılan bir
dışlayıcı eylem türünü oluşturmaktadır. 460
ABD ve AB hukukunda, dışlayıcı eylemlerin rekabet ihlali olarak görüldüğü çeşitli
kararlar bulunmaktadır. Bunların bazıları dışlayıcı nitelikteki teşebbüs birliği kararları
hakkındadır.
Örneğin, Amerikan rekabet otoritesi Federal Ticaret Komisyonu’nun (FTC) Fashion
Originators’ Guild of America (FOGA) davası sonunda aldığı karar, meslek
birliklerinin aldıkları boykot kararlarının Amerikan rekabet hukukunda ne şekilde
değerlendirdiğini ortaya koymaktadır. Davaya konu meslek birliği üyelerinin bir kısmı
kadın elbisesi tasarlayan, üreten ve satan firmalardan oluşmaktadır. Üyelerin diğer
bir grubunu ise bu elbiselerin üretiminde kullanılan tekstil ürünlerini (kumaş) üreten
firmalar oluşturmaktadır. Dava, bazı FOGA üyelerinin elbise tasarımlarını taklit 470
ederek üreten üreticilerin bu mallarını satmaya devam eden perakendecilere
(orijinallerden daha düşük fiyatla satabilmektedirler), FOGA üyesi üreticilerce mal
verilmemesi; bu perakendecilerin boykot edilmesi eylemine ilişkindir. FOGA, bu
esastan hareketle üyesi olan üreticilere mal verebilecekleri ve veremeyecekleri
perakendecilerin listesini duyurmuş ve gerek perakendecilerin mağazalarında
gerekse üye üreticilerin defterlerinde yaptığı kontrollerle boykotun düzenli bir biçimde
devam etmesini sağlamıştır.
Dava sonunda FTC, elde edilen bulguların, çeşitli taahhütler, kararlar ve anlaşmalarla
bazı perakendecilere mal temininin engellenmesi eyleminin, bir taraftan FOGA üyesi
olmayan rakip kumaş ve elbise üreticilerinin satış olanaklarını, diğer taraftan da 480
perakendecilerin mal temin kaynaklarını kısıtladığından, boykota uymayan tüm
perakendeciler ile üreticileri hedef aldığından ve üyelerinin hareket özgürlüğünü
ortadan kaldırdığından rekabeti önemli derecede azalttığı, engellediği ve ortadan
kaldırdığına işaret etmiş ve boykotu Sherman Yasa’sına aykırı bulunmuştur. Üyesi
olan üreticilere ait tasarımlarının haksız kullanımlarını engelleme amacı taşısa bile,
boykot eyleminin rekabeti kısıtlayıcı etkileri sebebiyle hukuka aykırı olduğuna
hükmetmiştir.
06-44/566-152
13
Soruşturmaya konu eylemleri gerçekleştiren birliğin üyeleri ile eylemlere maruz kalan
birlik üyesi olmayan kişiler, seslendirme hizmeti alanında seslendirme sanatçısı
olarak faaliyet göstermektedirler. Boykot eyleminin yöneldiği yabancı film ve dizi 490
seslendirme hizmeti, büyük oranda bağımsız birer teşebbüs olarak çalışan
seslendirme stüdyolarına verilmektedir. Stüdyoların yanı sıra, TRT de kendi film ve
dizilerinin seslendirmesini kendi stüdyolarında yaptırabilmektedir.
Stüdyoların, televizyonlar ya da film yapım/dağıtım şirketlerinden aldıkları işler,
seslendirme yönetmenlerince programlanmakta ve cast ajansları aracılığıyla
seslendirme yapacak sanatçı kadroları oluşturulmaktadır.
Ses-Bir’i, birlik üyesi olmayan sanatçılarla aynı stüdyoya girilmemesi yönündeki
karara götüren süreç, Ses-Bir’in 2005 yılı için belirlediği ücret tarifesinin ve diğer
çalışma şartlarının stüdyo ve televizyonlara gönderilmesi ile Kasım 2004’te başlamış,
Ocak 2005 tarihinde ücret tarifesi son halini almıştır. Bu tarihten itibaren, Ses-Bir 500
bünyesinde, yeni tarifeyi ve çalışma koşullarını kabul etmeyen stüdyolarla
çalışılmamasına yönelik prensip kararı alınmış ve üyelerden bu karara uymaları
beklenmiştir. Bu hareket kamuoyuna “Türkiye Sessiz Kalmasın” adlı bir boykot olarak
duyurulmuştur.
Ses-Bir, belirlediği ücret tarifesi ve çalışma koşullarının daha çok sayıda stüdyoya
yaygınlaşabilmesi ve böylece daha etkin bir şekilde uygulanabilmesi amacıyla bir
sonraki aşamada, Ses-Bir üyesi olmayan sanatçılarla aynı film ve dizide
konuşulmayacağını ve aynı stüdyoya girilmeyeceğini, gerek stüdyolara gönderdiği
fakslar gerekse internet yoluyla yaptığı kamuoyu duyurularıyla ilan etmiştir.
Ses-Bir’in üyesi olmayan seslendirme sanatçılarına yönelik birlik kararı öncelikle, 510
daha önce yer verildiği üzere, 7.1.2005 tarihli yazıyla ve aynı tarihlerde internet
sitesinde yapılan kamuoyu duyurusu ile ilan edilmiştir. Bu yazılarda aynen, “15 Ocak
2005’ten itibaren Ses-Bir üyelerinin aldığı karar doğrultusunda Ses-Bir üyesi olmayan
kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır” ifadesine
yer verilmiştir.
Boykot kararının kamuoyuna ve stüdyolara duyurulmasını izleyen tarihlerde birlikten
istifa eden üyelerle halen çalıştığı tespit edilen stüdyolara, bu kişilerle çalışmaya
devam ettikleri sürece birlik üyelerinin bu stüdyolarda çalışmayacağına ilişkin yazılar
gönderildiği tespit edilmiştir. Bu duyurularda Ses-Bir, bir taraftan seslendirme
sanatçılarının işvereni konumundaki, başka bir anlatımla hizmet temin ettiği 520
teşebbüsler olan stüdyolara doğrudan ve açıkça bu sanatçılardan hizmet alınmaması
gerektiğini, aksi davranışta bulunan stüdyolara birlik üyelerinin hizmet vermeyeceğini
bildirmektedir. İnceleme sürecinde Raportörler tarafından stüdyolarla yapılan
görüşmeler de, istifa eden 11 kişi ile çalışmakta kararlı davranan stüdyolar ile Ses-Bir
üyelerinin çalışmayı bıraktığını ortaya koymaktadır.
Aynı yönde, inceleme sırasında görüşülen stüdyolar, Ses-Bir üyesi sanatçıların
stüdyolarda birlikten istifa eden sanatçılarla karşılaştıkları takdirde stüdyoyu terk
etmek gibi davranışlar sergilediklerini, Ses-Bir üyesi olmayanlarla çalışmak
konusunda çekinceleri olduğunu, tatsızlıktan korktuklarını ve en azından bahse konu
tartışmalar sonuçlanana kadar istifa eden kişilerle çalışmamayı tercih ettiklerini ya da 530
06-44/566-152
14
üye olanlarla olmayanları aynı stüdyoya sokmamaya özen gösterdiklerini ifade
etmişlerdir.
Yukarıda yer verilen delillerle de ortaya konulduğu üzere, Ses-Bir, birlikten istifa eden
11 kişi başta olmak üzere birlik üyesi olmayanlarla aynı stüdyoya girmeme kararını
açıkça ilan etmekte ve stüdyoları bu kişilerle çalışmama konusunda çeşitli yollarla
uyarmaktadır. Ses-Bir üyelerinin, istifa eden 11 kişiyle ve birlik üyesi olmayan diğer
kişilerle çalışmaya devam eden Ak’la Kara ve Saran stüdyosu ile tamamen çalışmayı
bırakmış olması söz konusu kararlı tutumun bir göstergesidir.
Ses-Bir’in internet sayfasında yer alan üyeler arası ve üyelerle birlik başkanı arası
yazışmalardan da, Ses-Bir bünyesinde istifa eden 11 kişinin boykot kırıcı olarak ilan 540
edildiği, bu kişilerle aynı stüdyolarda çalışılmaması ve bu kişilerin çalışma
ortamlarından dışlanması için ortak bir tavır benimsendiği görülmektedir.
Ses-Bir’in almış olduğu karar ve bu kararın etkili olması için sergilemiş olduğu
davranışlar, hepsi birer teşebbüs niteliğinde olan ve istifa eden 11 kişi başta olmak
üzere birlik üyesi olmayan seslendirme sanatçılarını hedefleyen ve gerek amaç
gerekse seslendirme hizmetleri pazarında yarattığı/yaratacağı etkiler yönünden
rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırıcı bir eylemler bütünüdür.
Buraya kadar yapılan açıklamalar ve sunulan deliller de, Ses-Bir’in söz konusu kararı
ve bu kararı uygulamaya yönelik eylemleri ile üyeleriyle rakip konumunda bulunan
birlik üyesi olmayan diğer seslendirme sanatçılarının ticari faaliyetlerinin fiilen 550
zorlaştırmakta ve engellemekte olduğunu göstermektedir.
Esasen Ses-Bir üyesi olmayan sanatçıların, Ak’la Kara ve Saran gibi piyasanın
önemli stüdyolarıyla çalışmaya devam ettikleri ve bunun yanı sıra, boykotun kapsamı
dışında kalan reklam seslendirmesi gibi alanlarda diğer stüdyolarla çalışabildikleri de
incelemede tespit edilmiştir. Bu sebeple, boykot kararıyla söz konusu seslendirme
sanatçılarının ticari faaliyetinin tümüyle ortadan kalktığını iler sürmek mümkün
görünmemektedir.
Bununla birlikte, tüm bu gelişmelerin sonucunda, süreç içerisinde birlikten istifa eden
11 kişi başta olmak üzere, birlik üyesi olmayan sanatçıların söz konusu boykot kararı
ile ticari faaliyetinin önemli ölçüde engellenmiş olduğu da açıktır. Bu kişiler, yabancı 560
film ve dizi seslendirmesi işinde daha önce sürekli hizmet verdikleri bazı stüdyolarla
bu alanda çalışamaz hale gelmişlerdir. Seslendirme sanatçılığının bir meslek olarak
yürütebilmesine yetecek gelire sahip olmak için, yapımın ve rolün büyüklüğüne göre,
günde 2 ila 10 arası yapımda çalışılması gerektiği ve piyasanın önemli işverenleri
konumundaki Digitürk ile yabancı film dağıtımı yapan büyük firmaların ağırlıklı olarak
çalıştıkları için yoğun iş potansiyeli bulunan İmaj ve Promedya gibi stüdyolarda
boykot kararının uygulanmış olduğu göz önüne alındığında, sanatçıların yabancı film
ve dizi seslendirmesi yapabildikleri stüdyo sayısının etkili oranda sınırlanmış olduğu
ve gelirlerinin önemli bir kısmından mahrum kaldıkları görülmektedir.
Esasen, kararın piyasadaki etkileri bir tarafa bırakılırsa da, Ses-Bir’in soruşturma 570
konusu kararının altında yatan temel sebebin, diğer sanatçıların stüdyolara hizmet
temin etmesinin önüne geçerek, stüdyoların alternatif temin kaynaklarını ortadan
kaldırmak ve böylece ücret tarifesi ve diğer çalışma koşulları hakkındaki önceki
06-44/566-152
15
kararının etkinliğini sağlayabilmek olduğu anlaşılmıştır. Bu saike ulaşmak üzere Ses-
Bir, aldığı kararla birliğe üye olmayan sanatçıların stüdyolara yabancı film ve dizi
seslendirme hizmeti sunmalarının önüne geçmeyi, sonuç olarak da bu kişilerin ilgili
pazardan dışlanmasını amaçlamaktadır. Bu amaç bile tek başına 4. madde
çerçevesinde ihlal tespiti için yeterli hukuki dayanağı oluşturmaktadır.
Söz konusu karar ve buna bağlı eylemleri, piyasada ücretlerin ve çalışma koşullarının
seviyesinin yükseltilmesine yönelik toplu hareketin bir gereği kabul ederek, bu 580
durumu ilgili karar ve eylemlerin sebep olduğu ihlali ortadan kaldırabilecek bir
gerekçe olarak görebilmek mümkün değildir. Zira Ses-Bir, 5846 sayılı Kanun’un ilgili
hükümleri ile hizmet bedellerini belirleme yetkisini haiz ise de; her biri birer bağımsız
teşebbüs olan birlik dışındaki seslendirme sanatçılarının, sırf bu toplu harekete
koşulsuz katılmıyor olmalarından ötürü dışlayıcı politikalara hedef gösterilmesi kabul
edilemeyecek niteliktedir.
Bilindiği üzere, “rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya
piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa
dışına çıkartılması…” 4. madde kapsamında yasaklanan hallerden biridir. Ses-Bir
tarafından alınan karar ve yürütülen eylemlerin de, yukarıda açıklanan gerekçelerle, 590
bu hale bire bir uygunluk gösterdiği şüphesizdir.
Yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, Ses-Bir’in şikayete konu kararının ve bu
kararın hayata geçirilmesine ilişkin stüdyolara yazı gönderilmesi, stüdyoların
aranması gibi eylemlerinin, “rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması,
kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer
davranışlarla piyasa dışına çıkartılması…” suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında ihlal teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır.
Diğer taraftan, yukarıda belirtildiği üzere, Ses-Bir, soruşturma açılması hakkındaki
kararıyla birlikte Kurul tarafından alınan geçici tedbir kararına uymuştur. Bu
doğrultuda, kararın ortadan kaldırılması ve uygulanmasına son verilmesine yönelik 600
olarak geçici tedbir kararında yapılması öngörülen işlemleri yerine getirdiğine dair
belgeleri süresi içinde Kurul’a göndermiştir. Alınan belgelerden geçici tedbir kararının
gereğinin yerine getirildiği yönünde kanaat oluşmuştur.
Bununla birlikte, şikayetçilerin temsilcisi tarafından gönderilen ve 23.12.2005 tarih,
9139 sayı ile Kurum kayıtlarına giren ikinci bir dilekçede geçici tedbir kararında
öngörülen duyuruların yapılmasına karşın Ses-Bir’in diğer seslendirme sanatçılarının
eylemlerini zorlaştırmaya, kısıtlamaya ve piyasa dışına itmeye yol açan eylemlerine
devam ettiği bildirilerek, Ses-Bir hakkında 4054 sayılı Kanun’un 17. maddesinin (a)
fıkrası uyarınca süreli para cezası verilmesi talep edilmiştir.
Konuyla ilgili olarak piyasanın başta gelen seslendirme stüdyolarından bilgi talep 610
edilmiştir. Bu stüdyolardan cevaplar çeşitli tarihlerde Kurum kayıtlarına girmiştir.
Aton stüdyosunun cevap yazısında, Ses-Bir’in baskısı olmaksızın, kendi tercihleri ve
işin gereklilikleri doğrultusunda, genelde Ses-Bir üyeleriyle çalışmaya devam ettikleri
belirtilmiştir.
06-44/566-152
16
İmaj stüdyosunun konuya ilişkin yazısında, eğitim, deneyim ve role uygunluk
kriterlerine göre çalışma teklifinde bulunulan Ses-Bir üyesi olan ya da olmayan tüm
sanatçılarla çalışabildikleri ve kayıtlarının sorunsuz devam ettiği ifade edilmiştir.
Bununla birlikte, Ses-Bir’e üye olmayan sanatçıların geçmiş dönemde sorunsuz
çalıştıkları Ak’la Kara stüdyosunun ve Saran stüdyosunun cevap yazılarında, Ses-
Bir’in geçici tedbir kararında öngörüldüğü gibi boykota son verdiğine dair duyuruyu 620
kendilerine yaptığı ancak bunun üzerine iş teklifinde bulundukları Ses-Bir üyesi
sanatçılardan olumlu cevap alamadıkları, gerekçe olarak da Ses-Bir’in üye sanatçıları
üzerindeki baskısının devam ettiğinin gösterildiği ifade edilmiştir.
K. SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve değerlendirmeler ışığında,
1. Ses-Bir’in birlik üyesi olmayan seslendirme sanatçılarına yönelik olarak almış
olduğu “15 Ocak 2005’ten itibaren Ses-Bir üyelerinin aldığı karar
doğrultusunda Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek,
aynı film ve dizide konuşulmayacaktır” şeklindeki birlik kararının ve buna bağlı
eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (d) bendini ihlal ettiğine, 630

2. Bu nedenle Ses-Bir’in 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve
2006/1 sayılı Tebliğ uyarınca, cirosunun yeterli olmaması nedeniyle asgari
ceza miktarı olan 6.368 (altıbinüçyüzaltmışsekiz) YTL idari para cezası ile
cezalandırılmasına

OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.






















.
06-44/566-152
17


15.06.2006 Tarih ve 06-44/566-152 Sayılı Kurul Kararı’na

KARŞI OY GEREKÇESİ



1.5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu çerçevesinde teşkil edilen ve
“kamu kurumu niteliğinde bir meslek teşekkülü” olan Ses-Bir, meslek mensuplarının
uymaları gereken ücret tarifelerini belirlemek dahil, mesleğin icrasına ilişkin birtakım
“standart”ları tanımlamak, düzenlemeleri yapmak ile, üyelerinin çeşitli hak ve
menfaatlerini koruyacak tedbirler almak yetkisini haizdir.

2. Ses-Bir’in, ilgili piyasadaki rekabeti etkilemek açısından en önemli
fonksiyonu ya da faaliyeti olan, “ücret tarifelerinin belirlenmesi ve açıklanması “
uygulaması, Kurul’un 8.7.2005 tarihli kararıyla, 4054 Sayılı Kanun’a aykırı
bulunmamış, rekabeti kısıtlayıcı bir teşebbüs birliği kararı olarak
değerlendirilmemiştir.

3. Ayrıca, şikayetçinin dile getirdiği ve Kurul’un da kabul ettiği “geçici tedbir
kararı”na da, Ses-Bir’in verilen süre içinde uyduğu, süresi içinde gerçekleştirilen
işlemlerle ilgili “belge”lerin Kuruma intikal ettirildiği, dosya münderecatından
anlaşılmaktadır.

4. Soruşturma dosyasında, Ses-Bir’in karar ve uygulamaları ertesinde, ilgili
piyasadaki rekabet şartlarının önemli ölçüde ve olumsuz şekilde etkilendiğine;
rekabetin engellendiğine, bozulduğuna ya da kısıtlandığına dair belge ve bilgiler
bulunmamaktadır. Sözü edilen ve mağdur olduğu ileri sürülen seslendirme sanatçıları
çalışmakta, boykot edilen stüdyolar, işlerini başka piyasa imkanları ve şartları ile de
olsa, daha da artırmış bulunmaktadırlar.

5. Bu bilgiler çerçevesinde, “15 Ocak 2005 ten itibaren, Ses-Bir üyelerinin
aldığı karar doğrultusunda, Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya
girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır” şeklindeki karardan ve bu
kararın hayata geçirilmesine yönelik eylemlerinden dolayı, Ses-Bir’in 4054 Sayılı
Kanun’un 4. maddesinin (d) bendini ihlal ettiğinden hareketle cezalandırılması
şeklindeki Kurul Kararı, hukuka ve ilgili “pazarın gerçekleri” ne uygunluk arz
etmemektedir.

6. Öncelikle belirtmek gerekir ki, alınan karar ve uygulamalar sebebiyle, önce
Ses-Bir’den istifa eden, sonra da istifa taleplerinin işleme konulmamasını isteyen 11
seslendirme sanatçısıyla ilgili Birlik kararları, rekabet mevzuatı dışında ele
alınabilecek bir konudur. Meslek mensuplarının uyması gereken kurallar, kurallara
uymayanlarla ilgili alınacak tedbirler, bu tedbirlere karşı yapılacak itiraz vb. işlemler
hakkında, çözüm mercii öncelikle Rekabet Kurumu değildir. Bu tür konularda bilinen
hak arama yolları vardır.

7. İhlal kararı, 4. madde kapsamında verildiğine göre, “temel bir çelişki” dikkati
çekmektedir: Ses-Bir, eğer bir teşebbüs birliği ise, rakip teşebbüs ya da teşebbüsler
06-44/566-152
18
kimlerdir? Çünkü, 4. maddenin ikinci fıkrasının (d) bendinde, “rakip teşebbüslerin
faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren
teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut
piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi” nden bahsedilmektedir. Teşebbüs birliği,
üstelik “ kamu kurumu niteliğinde meslek teşekkülü” statüsünde, “birlik” üyelerinin
her biri de, sadece bireysel yetenekleriyle mesleklerini icra eden kişiler ise, durum ne
olacaktır? “Böyle bir tabloda ihlal var” demek ve ceza istemek, bireysel yetenekle
icra edilen bir mesleğin mensuplarını kamu yararı amacıyla bir araya getiren, yine
aynı amaçla, “varlık gerekçesi” ni gerçekleştirecek uygulamalara imkan veren
yetkilerle donatılmış bir “mesleki organizasyon”u, seramik, gübre ya da demir-çelik
üreticilerinin oluşturduğu “teşebbüs birliği” gibi telâkki etmek anlamına gelecektir.
Ayrıca, önce, “kamu kurumu niteliğinde mesleki teşekkül” deyip, Ses-Bir’in üyeleri
üzerinde önemli birtakım yetkilere sahip olduğunu kabul etmek, sonra da, yine
zorlanarak ve şeklen de olsa, “hâkim durumun kötüye kullanılması” denilebilecek ve
6. madde kapsamında ele alınabilecek uygulamaları, 4054 Sayılı Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde mütâlaa etmek, sağlıklı bir yaklaşımla ve etkin rekabet
politikası uygulaması ile bağdaşmayacaktır

8. Bu dosyada ve Kurul kararı’nda esasen zorlanarak yapılan bir
“kavramlaştırma”, daha doğrusu, bir “kavram kargaşası” ile karşı karşıyayız.
Gerçekte,”sistem”le ilgili ve uygulamaların nasıl olacağına dair belirsizlikler, yapılan
yanlışlıklar vardır. Ortaya çıkacak problemlerin çözümüne imkan vermeyen “mevzuat
boşlukları” ya da ilgili alandaki “kurumsallaşma eksikliği”, rekabet terminolojisi ve
tedbirleri ile telâfi edilmeye çalışılmaktadır. Şikayet konusu karar ve işlemler, “yanlış
yönetim uygulamaları”, “mevzuatın yanlış yorumlanması”, “5846 sayılı kanun veya
idare hukuku meselesi” gibi görülmek yerine, “rekabet ihlali” olarak tanımlanmıştır.
Karar’da olduğu gibi eğer, Ses-Bir’in uygulamaları “rekabet ihlali” olarak tanımlanırsa,
bu defa da “mesleki teşekkül” ve “kamu yararı”nın ne anlama geldiği, 5846 sayılı
kanunun neyi amaçladığı, seslendirme sanatçılarının mesleki birliğinin görevini nasıl
yapacağı ve “ihlalden önceki durumun sürdürülebilirliği”nin nasıl sağlanacağı gibi
sorular cevapsız kalmaktadır.

İlgili Karara, bu gerekçelerle katılamıyorum.





Prof. Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi










06-44/566-152
19


Rekabet Kurulu’nun 15.6.2006 günlü 06-44/566-152 sayılı Kararına
KARŞI OY


Seslendirme Sanatçıları Meslek Birliği (Ses-Bir), 5846 sayılı Fikir ve Sanat
Eserleri Kanununun 42 inci maddesi uyarınca kurulmuş bir meslek birliğidir.

5846 sayılı Yasanın 42 inci maddesinde; eser sahipleri ve eser sahiplerinin
hakları ile bağlantılı hak sahiplerinin bu Kanunun 52 inci maddesine uygun biçimde
düzenlenmiş sözleşmelerle eser veya hak sahibinden mali hakları kullanma yetkisini
devralarak bu Kanunun 10 uncu maddesine göre ilim – edebiyat eserleri üzerindeki
hakları kullanarak, süreli olmayan yayınları çoğaltan ve yayanlar üyelerinin ortak
çıkarlarını korumak ve bu Kanun ile tanınmış hakların idaresini ve takibini, alınacak
ücretlerin tahsilini ve hak sahiplerine dağıtımını sağlamak üzere, Kültür Bakanlığınca
hazırlanan ve Bakanlar Kurulunca onaylanan tüzük ve tip statülere uygun olarak
tespit edilecek alanlarda birden fazla meslek birliği kurabilecekleri hükme
bağlanmıştır.

42/A maddesinde de 42 inci maddede öngörülen amaçlarla hakların idaresini
sağlamak üzere kurulan meslek birliklerinin, üyelerinin haklarının idaresine ilişkin
faaliyetlerinden elde ettikleri gelirleri, dağıtım planlarına uygun olarak hak sahiplerine
dağıtmakla, yazılı talepte bulunan ilgili kişilere, sözleşme yapılabilmesi için idaresini
sağladıkları haklara ilişkin ücret tarifelerini süresinde belirlemek ve belirlenen tarifeleri
ve bu tarifelerdeki her türlü değişikliği süresinde duyurmakla yükümlü oldukları
belirlenmiştir.

Ses-Bir; Fikir ve Sanat Eseri Sahipleri ile Komşu Hak Sahipleri Meslek Birlikleri
ve Federasyonları Hakkında Tüzüğün 7 inci maddesi kapsamında bağlantılı hak
sahibi sayılan icracı sanatçı statüsündeki seslendirme sanatçıları tarafından
24.4.2001 tarihinde kurulmuştur.

5846 sayılı Yasanın 42/A maddesinde açıklandığı üzere ücret tarifesi belirleme
yetkisi bulunan Ses-Bir 31.1.2005 tarihinde ücret tarifesi belirleyerek üyelerine
duyurmuş, alınan kararların uygulamasına ilişkin olarak Birliğin etkin olmadığından
bahisle üyelerden onbiri 3.2 2005 de istifa etmişlerdir. Bu tarihten itibaren Ses-Bir
üyesi olmayan bu sanatçılar Ak’la Kara ve Saran Stüdyolarıyla çalışmaya devam
etmişlerdir. İstifa tarihinden sonraki süreç içinde Ses-Bir’den istifa eden 11 sanatçı
çalışmalarına devam ettikleri gibi onlarla faaliyete devam eden stüdyoların da mali
güçlerini ve sayılarını arttırdıkları soruşturma heyetince ve taraflarca ifade edilmiştir.

Bu durumda ücret tarifesi belirlemesi yasal olan Ses-Bir’in “15 Ocak 2005’ten
itibaren Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve
dizide konuşulmayacaktır” şeklindeki kararı; 4054 Sayılı Yasanın 4(d) madde hükmü
karşısında; rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması olarak
değerlendirilemez. Çünkü bir yanda teşebbüs birliği olduğu kabul edilen Ses-Bir’in
kararı diğer tarafta teşebbüs oldukları kabul edilen seslendirme sanatçıları vardır ki,
rakip değildirler. Bu kararla; seslendirme hizmetleri pazarında faaliyette bulunan
sanatçıların boykot yada diğer davranışlarla piyasa dışına çıkarıldığından da söz
06-44/566-152
20
edilemez çünkü fiilen onbir sanatçı faaliyetlerine devam etmektedirler, söz konusu
kararın verildiği tarihten itibaren faaliyette bulunamadıkları yolunda yapılmış hiçbir
tespit yoktur.

Kaldı ki Ses-Bir istifadan vazgeçen onbir kişinin yeniden birlik üyesi olma
taleplerini, bu kişilerin sanatçı vasfının bulunmaması, eğitimlerinin yetersiz olması
nedenlerine bağlamakta olup bu kişilerin her birinin vergi mükellefi olup olmadığı yani
birer teşebbüs olup olmadıkları yolunda bir tespit de bulunmamaktadır.

Açıkladığım nedenlerle Ses-Bir’in söz konusu kararının 4054 sayılı Yasanın
4/d maddesinin ihlali olarak değerlendirilemeyeceği görüşünde olduğumdan karara
karşıyım.








Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi




Full & Egal Universal Law Academy