Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-4-61 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-45/570-154
Karar Tarihi : 22.6.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Muhammed GÜNDOĞDU
C. ŞİKAYET EDEN : İsimlerin gizli kalması talep edilmiştir.
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20
YAPILANLAR : 328 No’lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su
Sporları Motorlu Taşıtlar Kooperatifi
İskele Cd. Tophane Sk. Demirağ Apt. K:2 N0:2/4
Alanya/Antalya
E. DOSYA KONUSU : Günü birlik yat turu işi ile iştigal eden tekne
sahiplerinin kurdukları Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları
Motorlu Taşıtlar Kooperatifi (Kooperatif)’nin tekneleri özelliklerine göre
sınıflandırmak, bu sınıflamaya uygun fiyat belirlemek ve pazarı
paylaştırmak suretiyle rekabeti bozduğu iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde özetle;
- 2005 yılında kurulan Kooperatif’in o zamana kadar 8-11 Euro üzerinden
gerçekleştirilen açık büfe tur hizmeti fiyatını alkollü içkiler hariç 15 Euro’ya
çıkardığı,
- Anılan teşebbüs birliğinin, belirlenen bu tek fiyat üzerinden hizmet verileceğini
ve Alanya bölgesinde Kooperatif’in izni olmaksızın hiçbir tekne sahibinin tur
operatörlerine gidemeyeceğini, tur hizmeti veremeyeceğini yazılı ve sözlü beyan
ettiği, 40
- Kooperatif’in öngördüğü tek fiyat uygulamasının düşük kalitede hizmet veren tur
sahiplerinin çıkarına olmakla birlikte, satış ve pazarlama konusundaki deneyimleri
sayesinde yüksek kalitede hizmet veren işletmeler için olumsuz etki doğurduğu,
- Kooperatif’in tekneleri kalitelerine göre A, B, C şeklinde sınıflandırmaya tabi
tuttuğu ve her tekne sahibinden zaman içerisinde teknesini A kalitesine
06-45/570-154
2
yükseltmesi hususunda söz alındığı ve bu sayede A sınıfı için belirlenen tek
fiyatın uygulandığı,
-2006 sezonunda Kooperatif’in havuz sistemini uygulamaya koyduğu, bu
çerçevede iskeleye gelen turistlerin -kendi seçtikleri değil- sıradaki tekneye
yönlendirilerek hizmet verildiği, bu durumdan önceki yıllarda satış ve pazarlama 50
adına hiçbir çaba göstermemiş olan tekneciler kazançlı çıktıkları için Kooperatif’in
çoğunluğun desteğini aldığı, ancak acentelerin önceki yıllarda çalıştıkları tur
partnerlerini seçememeleri dolayısıyla ortaya çıkan müşteri
memnuniyetsizlikleriyle karşı karşıya kaldığı ve bunun sonucunda bazı
acentelerin Alanya Bölgesi’ni faaliyet kapsamından çıkararak Side, Manavgat gibi
başka bölgelere yöneldikleri ve dolayısıyla Alanya’nın ciddi bir turist kaybına
uğrayacağı,
- Kooperatif’in, üyesi olan tekneciler adına belirlediği tek fiyat üzerinden acenteler
ile hizmet sözleşmesi, rezervasyon takibi, ön muhasebe işlemleri, operasyon,
yolcuları teknelere bindirme, tahsilat gibi işlemleri yaptığı, 60
- Tekne turu hizmeti alan her bir turist için 1 Euro alınmasını kararlaştıran
Kooperatif’in bu paralardan oluşacak havuzun geliri ile Alanya’da tersane inşa
etme sözü verdiği,
- Ayrıca 2006 yılına kadar Side, Manavgat ve Alanya arasında koordinasyon
içerisinde karşılıklı olarak tekne ile yolcu taşındığı ancak Kooperatif’in Side ve
Manavgat teknelerinin Alanya’dan müşteri almalarını yasaklaması nedeniyle Side
ve Manavgat teknelerinin Alanya’dan boş döndükleri için zarar ettikleri,
ileri sürülmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.4.2006 tarih, 2268 sayı ve 70
19.4.2006 tarih, 2379 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 1.5.2006
tarih, 2006-4-61/İİ-06-SY sayılı İlk İnceleme Raporu, 11.5.2006 tarih, 06-33
sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı “Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun”un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 06-33/415-M sayı ile karar
verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 16.6.2006 tarih 2006-4-61/ÖA-06-KT sayılı
Önaraştırma Raporu 16.6.2006 tarih, REK.0.08.00.00-110/141 sayılı Başkanlık 80
önergesi ile 06-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Konuya ilişkin Rapor’da; ilgili pazardaki rekabeti
önlemeye yönelik teşebbüs birliği kararlarının varlığının belirlendiği, söz konusu
eylemlerin tekerrür etmesinin önlenmesi bakımından; 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ortak fiyat tespiti ve pazarın paylaşılması
kararını alan teşebbüs birliğine, ihlale ne şekilde son vereceklerine yönelik yazı
yazılmasının, aynı yazının bir örneğinin de teşebbüs birliğinin kurulması
kararındaki rolleri dikkate alınarak, bilgilendirme amacıyla Alanya
06-45/570-154
3
Kaymakamlığı’na ve Alanya Belediye Başkanlığı’na da gönderilmesinin, arzu 90
edilen neticeyi soruşturma açılması seçeneğine göre daha kısa sürede ve aynı
etkinlikle sağlayacağı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE TESPİTLER
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya konusu bilgiler çerçevesinde, rekabetin bozulduğu iddia edilen ilgili pazar, 100
“günü birlik tekne turu hizmetleri pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.1. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu olan teşebbüs birliği ve teşebbüslerin günü birlik tekne turu hizmeti
verdikleri bölgeler Alanya, Side ve Manavgat’tır. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar
“Antalya ili Alanya, Side ve Manavgat bölgeleri” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
110
Önaraştırma aşamasında yapılan yerinde incelemelerde edinilen bilgi ve
belgelere aşağıda yer verilmiştir:
I.2.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Kooperatif’in Yetkilisi ile Yapılan
Görüşme
Raportörlerin görüştüğü teşebbüs birliği yetkilisi tarafından;
- Geçtiğimiz senelerde “her şey dahil” kişi başı tur hizmeti ücretlerinin 5 Euro’ya
kadar düştüğü, doğal olarak bu miktarın maliyetleri karşılamadığı ve işletmelerin 120
zarar ettiği,
- Söz konusu düşük fiyatlamanın gezi teknelerinin kalite ve güvenlik
standartlarından taviz vermesi sonucunu doğurduğu, şöyle ki bazı tekne
sahiplerinin kaçak içki ve kalitesiz yiyecek servisi yaptıkları, ayrıca teknelerde
çalıştırılması gereken asgari sayıda personelin bulunmadığı,
- 2005 yılında yaşanan bir tekne kazasında dört turistin hayatını kaybetmesi
sonrasında kalite ve güvenlik standardındaki düşüşün tüm turizmi etkileyecek
boyuta gelmesi üzerine Antalya Valisi ve Alanya Kaymakamı’nın teşvik ve
yönlendirmeleriyle kooperatifleşme kararı alındığı,
- Kooperatif’in kuruluş amacının toplu halde mazot, yiyecek, içecek alımı yoluyla 130
üyelerinin hizmet maliyetlerinin düşürülmesi; “hanutçuluk” diye tabir edilen ve
turistleri rahatsız eden çığırtkanlığın engellenmesi ve en önemlisi Alanya’daki yat
turu hizmetlerinin standardının yükseltilmesi ve hizmet verilmesi sırasında
oluşabilecek tehlikelere karşı öncelikle turistlerin güvenliğinin arttırılması olduğu,
06-45/570-154
4
- Kooperatif yönetimi olarak başlangıçta kişi başı tur ücretlerini belirlemek gibi bir
amaçlarının olmadığı, ancak üyeler tarafından -kendi aralarındaki güven eksikliği
nedeniyle- Kooperatif’in standart getirmesinin talep edildiği, bunun üzerine
teşebbüs birliği tarafından hali hazırda geçerli maliyetler üzerinden bir tarife
yayınlandığı,
- Ayrıca, taşınan yolcu başına 1 Euro olarak tespit edilen bir rakamla Kooperatif’e 140
katkı yapılmasının karara bağlandığı, buradan toplanan paralarla Alanya
Limanı’nın balıkçı barınağı niteliğinden kurtulması ve gerçek bir yat limanına
dönüştürülmesi için yatırım yapılmasının amaçlandığı,
- Zararına taşıma yapılan dönemlerde özellikle küçük teknecilerin mağdur olduğu
ve çoğunun iflasa sürüklendiği, Kooperatif’in almış olduğu sırayla tura çıkma
kararının tamamen küçük ölçekli üyelerin kollanması amaçlı olduğu,
- Teknecilerin acenteler karşısında bireysel olarak pazarlık şansının hiç olmadığı,
acentelerin istedikleri her fiyattan anlaşma yapabilecekleri, Kooperatif’in iyi niyetle
yapmayı umduğunun, teknecilerin bir birlik aracılığıyla pazarlık edebilmesi, bu
şekilde yerli yabancı acenteler karşısında makul fiyatlarla anlaşabilmesi olduğu, 150
ancak bu amacın, acentelerin beraberce karşı durması ve istedikleri fiyatları
üyelerin bir kısmına kabul ettirmeleri sebebiyle gerçekleşmediği,
- Kooperatif’in kararlarının uygulanmasında başarısız olmasının bir sebebinin de
turizmin içinde bulunulan sezon göreceli olarak kötü durumda olması olduğu,
turist sayısında tamamen dış etkenlerden kaynaklanan düşüşün acenteler
karşısında beraberce durulmasını engellediği,
- Kooperatif’in kuruluşundan bugüne hiçbir tekneciyi üye olmaya zorlamadığı ve
zorlamayacağı, üyeliğin tamamen gönüllülük esasına dayandığı,
- Kooperatif’in ne kuruluş amacının ne de tüzüğünde yer alan hükümlerin
rekabetin engellenmesi amaçlı olmadığı, amacın, Alanya Kaymakamı’nın da 160
yönlendirmeleriyle tamamen iyi niyetli olarak Alanya özelinde yeni ve daha kaliteli
bir yöntem geliştirmek olduğu
ifade edilmiştir.
I.2.2. Günü Birlik Tekne Turu Hizmeti Pazarında Faaliyet Gösteren Şikayetçi
Bir Firmanın Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin söz konusu yetkili ile yaptığı görüşmede, bu şahıs tarafından;
- Başlangıçta kendisinin de kooperatifleşerek sorunların beraberce 170
giderilebileceği umudu ile bu oluşuma destek verdiği ancak bugüne kadar
Kooperatif üyesi olmadığı,
- Tekne turu müşterilerinin büyük çoğunluğunun kendilerini Türkiye’de tatile
getiren tur operatörü-acenteler vasıtasıyla hareket ettikleri, bu sebeple
acentelerin bireysel pazarlık yöntemiyle ve tercih ettikleri yat sahipleriyle
çalışmak istedikleri, dolayısıyla sıra usulüyle çalışmanın mümkün olmadığı,
06-45/570-154
5
- Temelde bu gerekçeyle Kooperatif’e üye olmayacağının Kooperatif üyelerince
anlaşılması üzerine Kooperatif yönetiminin kendisini “yatlarını limandan
çıkartmayacağız, müşterilerini tekneye bindirmeyeceğiz” şeklinde tehditlerle üye
olmaya zorladığı, 180
- Alanya Kaymakamı ve Liman İdaresi Başkanı’ndan kendisine yazılı olarak
Kooperatif’e üye olmasına dair herhangi bir talimat gelmediği, ancak Liman
İdaresi Başkanı’nın Kooperatif’e üye olmadığı takdirde “denize elverişlilik belgesi”
alamayacağını sözlü olarak belirttiği, tüm bu baskılara rağmen
sürdürülemeyeceği daha başından belli olan Kooperatife üye olmadığı,
- 1 Haziran günü Alanya limanından çıkış yapan teknesinin Kooperatif yönetimi
ve üyelerine ait başka teknelerce denizde bloke edildiği, bu fiili müdahalenin sahil
güvenliğin gelmesiyle engellendiği ayrıca Alanya yeni limanında tekne kaptanının
bıçaklı saldırıya uğradığı, tüm bu olanların polis tarafından tutanak altına alındığı
ve savcılığa intikal ettiği, görüldüğü üzere Kooperatif yönetiminin artık hukuk dışı 190
zorlama yöntemlerle amacını gerçekleştirmeye çalıştığı,
- Kooperatif’in, üyelerinin çıkarlarını koruma amacıyla hareket etmesi, örneğin
kola, bira vs. ve mazot için uygun koşullarda toplu alım anlaşmaları yapması
halinde kendisinin de bu oluşumun içinde yer alacağı,
- Acenteler ile bağlantısı olmayan müşterilerin sırayla daha az iş yapan teknelere
yönlendirilebileceği, bu şekilde bu tekne sahiplerine destek olunabileceği, ancak
hiç kimsenin Öğer Tur, Kayı Tur gibi büyük acenteleri kendi istekleri dışında ve
yüksek buldukları ücretlerle Alanya teknecileriyle çalışmaya zorlayamayacağı,
- Kooperatif’in gerçekçi olmayan kararları nedeniyle birçok acentenin Alanya’yı
programlarından çıkararak Side veya Manavgat’a yöneldiği, Kooperatif 200
yönetiminin almış olduğu tüm kararları yakında iptal etmek zorunda kalacağı
belirtilmiştir.
I.2.3. İlgili Pazarda Faaliyet Gösteren Bir Başka Şikayetçi Firmanın Yetkilisi
ile Yapılan Görüşme
Raportörlerle yaptığı görüşmede yetkili,
- Önceki sene Alanya’da meydana gelen tekne kazası sonrasında tur teknelerinin
güvenliği, bakımı ve standardının yükseltilmesinin tüm sektör için öneminin daha 210
açık olarak ortaya çıktığını,
- Limanda düzenin sağlanması, tekneciler arasındaki anlaşmazlıkların giderilmesi
ve yerli/yabancı turistlerin rahatsız edilmesinin önüne geçilmesi amacıyla, Alanya
Kaymakamı ve Liman İdaresi Başkanı’nın kooperatifleşmeyi teşvik ettiklerini,
- Kooperatif’in, üyelerine mazot alımında ve yiyecek, içecek temininde toplu
pazarlık yapmak suretiyle maddi fayda sağlayabileceği ve kooperatifleşmek
suretiyle sorunların beraberce giderebileceği umudu ile Kooperatif oluşumunun
içinde yer aldıklarını,
06-45/570-154
6
- Ancak yaşanan gelişmelerin, Kooperatif’in, üyelerinin zararına uygulamalar
içerisine girdiğini gösterdiğini, 220
- Kooperatif yönetiminin, “başka Alanya yok” sloganı ile, açık büfe olan turların
fiyatının 8-11 Euro’dan, alkollü içkiler hariç 15 Euro’ya çıkarıldığını ilan ettiğini,
ancak gerçekçi olmayan bu fiyat yükseltme planına tepki gösteren turizm
acentelerinin müşterilerini Alanya yerine Manavgat, Avsallar gibi bölgelere
gönderdiklerini,
- Kendilerinin en başından beri Kooperatif’in ücret yükseltme planına karşı çıkıp,
bunun büyük ölçüde müşteri kaybına yol açacağını söylediklerini,
- Günümüzde turizm sektörünün, yatçılık da dahil olmak üzere “her şey dahil”
sisteminde ve tamamen acentelerin kontrolünde olduğunu, Alanya’da bulunan
yatçılar olarak ihtiyari şekilde bu sistemi değiştiremeyeceklerini, acentelerin 230
kendilerine verdikleri fiyat üzerinden gezi yapmak zorunda olduklarını,
- Kooperatif yönetiminin, haklı ve makul şikâyetlerini değerlendirmeyip kendilerini
sözlü ve fiili tehditlerle sindirmeye çalışınca Alanya Kaymakamı başta olmak
üzere Belediye Başkanı’na ve Liman İdaresi Başkanlığı’na başvurduklarını,
- Belediye Başkanı’nın, gezi düzenlemek için gerekli yasal evraka sahip olmaları
durumunda Kooperatif üyesi olmadan da faaliyet gösterebileceklerini belirttiğini,
ancak Kaymakamlık ve Liman İdaresi Başkanlığı’nın, Kooperatif üyesi olmadan
“denize elverişlilik belgesi” alamayacaklarını, dolayısıyla çalışamayacaklarını
kendilerine sözlü olarak bildirdiğini, buna karşılık yazılı olarak, mevzuatın
bağımsız çalışmaları için uygun olduğunun söylendiğini, 240
- Bu şekilde gelen sözlü yönlendirmeler ve Kooperatif yönetiminin sözlü ve fiili
baskıları sonucunda, “tehdit edildikleri için çekinerek” kendilerini Kooperatif’e üye
olmaya mecbur hissettiklerini,
- Bu tehditler karşısında savcılığa suç duyurusunda bulunmamalarının nedeninin
sezonun başlamış olması ve kendilerinin bir şekilde faaliyet göstermelerinin
gerekmesi olduğunu,
- Alanya Kaymakamlığı’ndan umulan desteğin alınamaması üzerine Antalya
Valiliği’ne ve Kurumumuza başvurulduğunu, Antalya Valiliği’nin gereğinin
yapılması için şikâyetlerini Alanya Kaymakamlığı’na gönderdiğini, ancak bir
gelişme olmadığını, 250
- Kendi durumlarında olan 14 tekne sahibi daha bulunduğunu,
- Kooperatif’in taşınan her bir yolcu başına 1 Euro toplamakta olduğunu, ancak
bu parayı nasıl değerlendirdiğini açıklamadığını,
- Hali hazırda kendilerinin de içinde bulundukları 15 gezi şirketinin Kooperatif
yönetiminin daha önce ücret, pazarlama, toptan alım gibi konularda almış olduğu
kararlardan bağımsız olarak faaliyet gösterdiklerini, ancak Kooperatif yönetiminin
tehdit ve tacizlerinin bir şekilde devam etmekte olduğunu,
06-45/570-154
7
- Kooperatif’in almış olduğu, kişi başına 15 Euro ücret alınması kararının hiç
uygulanmadığını, bunun nedeninin acentelerin müşterilerini hemen farklı gezi
güzergahlarına kaydırmaları olduğunu, 260
- Geçen sürede olan tek şeyin Kooperatif’in gerçekçi olmayan kararları
neticesinde, tüm Alanyalı tekne sahiplerinin müşteri ve para kaybetmesi
olduğunu,
- Alanya Kaymakamı’nın Kooperatif yönetimine olan desteğini çekmesi halinde
fiili olarak zaten işlevini kaybetmiş olan karar ve uygulamaların tamamen ortadan
kalkacağını,
ifade etmiştir.
I.2.4. Antalya Valiliği Tarafından Yayınlanan Genelge
270
Antalya Valiliği tarafından 21.7.2006 tarihinde yayınlanan Genelge’de, günü birlik
tekne turu faaliyetlerinde yaşanan olumsuzluklara dikkat çekilerek, Antalya İli
Mülki Hudutları dahilinde vatandaşların can ve mal güvenliğinin sağlanması
amacıyla yat ve deniz araçlarıyla yapılacak söz konusu turlarda Genelge’de
belirtilen seyir güvenliği esaslarının uygulanmasının zorunlu olduğu ifade edilmiş
ve bu esaslar sayılmıştır. Genelge’de, ayrıca tekne sahiplerinin Oda, Birlik,
Kooperatif vb. mesleki teşekküller içerisinde yer almalarının teşvik edileceği de
belirtilmiştir.
I.2.5. Kooperatif Yönetim Kurulu Kararı 280
22.9.2005 tarihinde gerçekleştirilen Yönetim Kurulu toplantısında gezi
teknelerinin kalite ve güvenliğine yönelik belirli standartlar getirilmiş, kooperatif
üyelerinin ortak yiyecek-içecek ve mazot alımı konusunda yönlendirilmesi kararı
alınmıştır. Yürütülen önaraştırma kapsamında önem teşkil eden karar ise;
“Teknelere yolcular sırayla bindirilecek, bilet satışları tek noktadan yapılacaktır.
Hiçbir üyenin, Kooperatif’in bağlantıları haricinde acente, grup ve toplama müşteri
bağlantısı yapması yasaktır…” şeklindedir.
I.2.6. Kooperatif Yönetim Kurulu’nun Üye Teknecilere Yayınladığı “Fiyat 290
Tarifesi”
Şikayetçi teşebbüslerin başvuru yazıları ekinde, Kooperatif tarafından üyelerine
gönderilen ve çeşitli gezi kategorilerine göre (tam gün yemekli, gece turu, iki
saatlik tur gibi) kişi başı ücret belirleyen “Fiyat Tarifesi” bulunmaktadır. Tarifede
yer alan ücretlere göre örneğin tam gün yemekli bot turu 15 Euro, 1 saatlik gece
turu ise 5 YTL’dir. Fiyat Tarifesi’nde ayrıca “Fiyat Birliği Standardı Getirilmiştir”
şeklinde ifade bulunmaktadır.
300
06-45/570-154
8
I.2.7. Denizcilik Müsteşarlığı Antalya Bölge Müdürlüğü Alanya Liman
Başkanlığı Tarafından Şikayetçiye Gönderilen Yazı
15.5.2006 tarihli mezkur yazıda, Alanya Liman Başkanlığı tarafından
gemilere/teknelere 4922 sayılı Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanun
çerçevesinde “Denize Elverişlilik Belgesi” verildiği ve mevzuatlarında kooperatif
ve tur şirketlerinin çalışmalarını düzenleyici herhangi bir hüküm bulunmadığı
belirtilmiştir.
310
Söz konusu yazının ekinde yer alan ve Kooperatif tarafından Alanya Liman
Başkanlığı’na gönderilen yazıda ise Kooperatif yetkilileri tarafından; üye
teknelerin turizm acenteleri ile direkt bağlantı yapmayacakları, sözleşmelerinin
turizm acenteleri ile Kooperatif arasında imzalanacağı, bu hükme uymayan tekne
sahibine her sefer için 1000 Euro para cezası tahakkuk ettirileceği belirtilmiştir.
Yazıda, ayrıca, bu kararın tüzük defterinde mevcut olup tüm üyelere duyurulduğu
ve imza altına alındığı, anılan tarihte kooperatifte yetkili durumunda olmaları
nedeniyle şikayetçi firma sorumlularının bu karardan habersiz olmalarının
mümkün olmadığı vurgulanmıştır.
320
Bu yazının ekinde ise, şikayetçi tarafından Antalya Valiliği’ne gönderilen bir yazı
bulunmaktadır. Yazıda, gerek Kurumumuza yapılan başvuru dilekçesinde gerek
Raportörlerin şikayetçi ile yaptıkları görüşmede belirtilen ifadelerle paralellik
gösteren görüşler dile getirilmiştir.
I.2.8. Denizcilik Müsteşarlığı Antalya Bölge Müdürlüğü Alanya Liman
Başkanlığı Tarafından Kooperatif’e Gönderilen Yazı
23.5.2006 tarihli söz konusu yazının ekinde şikayetçi tarafından Antalya
Valiliği’ne yapılan şikâyet dilekçesine yer verilmiştir. Şikâyet dilekçesinde ise 330
Kurumumuza gönderilen şikâyet dilekçesi ile paralellik arz eden ifadeler
kullanılmıştır.
I.2.9. Mağdur İfade Tutanağı
16.5.2006 tarihli tutanakta şikayetçi firma yetkilisi tarafından; başlangıçta
Kooperatif yetkilileri ile sorunlar yaşamalarına rağmen Antalya Valiliği’ne
yazdıkları dilekçe sonrasında Kooperatif’e üye oldukları, faaliyetleri sırasında
karşılaştıkları sorunları Kooperatif ile karşılıklı görüşerek çözmeye çalıştıkları,
aralarında uzlaşma sağlandığı ve dolayısıyla teknelerinin tura çıkmasının önünde 340
herhangi bir engel olmadığı, normal faaliyetlerine devam ettikleri ifade edilmiştir.
I.2.10. Önaraştırma konusu Karar ve Eylemlere İlişkin Bölge Gazetelerinde
Çıkan Köşe Yazıları ve Haberler
Mehmet Ali DİM’in Yeni Alanya isimli yerel gazetede yayınlanan “Barınakta Kan
Çıkacak” başlıklı köşe yazısında; Kooperatif’in, pazarlama ve teknecilerin
06-45/570-154
9
vereceği servisle ilgili olarak acentelere ve müşterilere karşı tek muhatap olma
amacıyla kurulduğu ifade edilmektedir. Yazının devamında bazı tur teknecilerinin
kendi pazarlamalarını kendileri yapmayı sürdürmek istemeleri ve dolayısıyla bu 350
kararı delmeleri üzerine söz konusu kararın uygulanamadığı belirtilerek,
barınakta düzenin sağlanması, can ve mal emniyetinin temini, hanutçuluğun
önlenmesi, kalitenin standardizasyonu ve sürdürülebilirliği için Kooperatif’e üye
olan tekneler yolcu bulmakta zorlanırken bu karara uymayan tekne sahiplerinin
rahat rahat tur düzenledikleri vurgulanmıştır. Ayrıca metinde barınağın yönetimi
yetkisinin Alanya Belediyesi’ne verilmesi halinde sorunların büyük oranda
çözüleceği, yatırımın yarım kalan kısmının belediyenin bütçesinden karşılanarak
tamamlanabileceği ve buradaki düzenin belediye tarafından sağlanabileceği
belirtilmiştir.
360
Bir başka haber metninde ise; Alanya Liman Başkanı Seyfettin CEYLAN’nın
genel denizcilik kuralları dışında Valiliğin 2005/3 sayı ile aldığı karar
doğrultusunda getirilen kriterlere uyan teknelerin tura çıkabileceğini ve söz
konusu durum itibarıyla Orkan 4 adlı teknenin sefere başladığını açıkladığı ifade
edilmektedir.
J. DEĞERLENDİRME, GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Şikayetin konusunu, Kooperatif’in günü birlik tekne turu hizmeti veren tekneleri
özelliklerine göre sınıflandırmak, bu sınıflamaya göre yolcu başına ücret 370
belirlemek ve pazarı paylaştırmak suretiyle rekabeti bozduğu iddiası
oluşturmaktadır.
Şikayete konu Kooperatif’in kuruluş tüzüğünden, üyesi olan tekne sahiplerinin
düzenledikleri günü birlik turların fiyatlarını ve hizmet standartlarını belirlemek
üzere kurulduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, önaraştırma sürecinde edinilen
bilgi ve belgeler, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasından doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu 380
tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” şeklindeki birinci fıkrası ve
özelikle de anılan maddenin “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının,
fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının
tespit edilmesi” ve “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa
kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” şeklindeki sırasıyla
(a) ve (b) bentlerinde yer alan düzenlemeler kapsamında değerlendirilmiştir.
Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da
tüzel kişiliği olmayan her türlü birlik 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesi kapsamında
“teşebbüs birliği” olarak kabul edilmektedir. Şikayete konu Kooperatif’in üyelerinin 390
her birinin günü birlik tekne turu hizmetleri pazarında hizmet üreten bağımsız
ekonomik birlikler diğer bir deyişle teşebbüsler olduğu hususu da göz önünde
06-45/570-154
10
bulundurulduğunda Kooperatif’in 4054 sayılı Kanun açısından bir “teşebbüs
birliği” olduğu anlaşılmaktadır.
Raporun “tespitler” kısmında da belirtildiği üzere şikâyete konu olan faaliyetleri
gerçekleştiren Kooperatif’in kuruluşunda Antalya Valiliği’nin ve Alanya
Kaymakamlığı’nın teşviklerinin büyük önemi bulunmaktadır. Bu husus, Kooperatif
yetkilisi ile yapılan ve içeriğine yukarıda yer verilen görüşmede de dile
getirilmiştir. 400
Dosya mevcudu bilgilere göre, Raportörlerin Alanya Kaymakamı Günhan
SARIKAYA ile yaptıkları görüşme sırasında da benzer bilgiler edinilmiştir.
Kaymakam tarafından; 2005 yılında bir teknenin kapasitesinden daha fazla yolcu
alması nedeniyle batması sonucunda dört kişinin öldüğü kaza dile getirilmiş ve bu
kaza sonrasında herkes tarafından ilgili pazarda kalite standardına ve sıkı
denetime olan ihtiyacın aciliyetinin açıkça anlaşıldığı belirtilmiştir. Bunun yanı sıra
Kaymakam, kendilerinin önceliğinin her şeyden evvel kamu düzeninin
sağlanması olduğunu ve bu nedenle tekne turu faaliyetlerinin bir düzen içerisinde
ve denetlenerek gerçekleştirilmesi için “Birlik” oluşturulmasının büyük önem arz 410
ettiğini vurgulamış ve bu nedenle Antalya Valiliği’nin de yönlendirmeleriyle
Kooperatif oluşumunu açıkça desteklediklerini ifade etmiştir. Nitekim, 21.7.2005
tarihinde Antalya Valiliği tarafından yayınlanan Genelge’de Alanya
Kaymakamı’nın belirttiği çerçevede şu ifadeler yer almaktadır:
“Antalya İli Mülki Hudutları dâhilinde vatandaşlarımızın can ve mal güvenliğinin
sağlanması amacıyla yat ve deniz araçlarıyla yapılacak günü birlik gezi, eğlence
veya mehtap turlarında aşağıda belirtilen seyir güvenliği esasları mutlaka
sağlanacaktır:
Tekne sahiplerinin Oda, Birlik, Kooperatif vb. mesleki teşekküller içerisinde yer 420
almaları teşvik edilecektir.
Günü birlik tur tekneleri tarafından her seferden önce düzenlenecek yolcu ve
çalışanların listesi Kooperatif yetkililerine ve Liman Başkanlığına verilecek…”
Benzer görüşler, Raportörlerin Alanya Belediye Başkanı Hasan SİPAHİOĞLU ile
yaptıkları görüşme sırasında da dile getirilmiştir. Belediye Başkanı tarafından,
ayrıca, 77 tekne sahibi ile ayrı ayrı görüşme ve uzlaşma sağlamaya
çalışmaktansa bu tekne sahiplerinin oluşturacakları ve kendilerini en iyi şekilde
temsil etme imkanı bulacakları bir birlik ile muhatap olunmasının idari kurumlar
açısından hem daha verimli hem de daha başarılı olacağı ifade edilmiş, diğer 430
sebeplerin yanında bu sebeple de kooperatifleşmeyi teşvik ettikleri açıklanmıştır.
Önaraştırma kapsamında incelenmesi gereken diğer bir önemli husus, Kooperatif
tarafından alınmış olan kararların ilgili pazarda uygulanamamış olmasıdır. Gerek
Kooperatif yönetimi gerekse şikayetçiler tarafından bu durum dile getirilmiştir.
Nitekim, Kooperatif yetkilisi ile yapılan görüşmede aynen;
06-45/570-154
11
“…Ancak ne yazık ki bu amacımız acentelerin beraberce karşı durması ve
istedikleri fiyatları üyelerimizin bir kısmına kabul ettirmeleri sebebiyle
gerçekleşmedi. 440
Kooperatif olarak bizim kararlarımızın uygulanmasında başarısız olmamızın bir
sebebi de turizmin içerisinde bulunduğumuz sezon göreceli olarak kötü olmasıdır.
Turist sayısında tamamen dış etkenlerden kaynaklanan düşüş acenteler
karşısında beraberce durmamızı engellemiştir. Bazı üyelerimiz, gerçekte maddi
olarak en güçlü olanlar sınırlı bir süre devam edecek müşteri azalmasından
paniğe kapılarak veya kötü niyetle geçtiğimiz yıllardaki düşük fiyatlarla
acenteleriyle anlaşmaya başlamış ve tüm iyi niyetli karar ve çalışmaların
başarısız olmasına yol açmıştır.”
ifadesi yer almaktadır.
450
Bir şikayetçi firma yetkilisi ile yapılan görüşmede aşağıda yer alan açıklamalar
tutanağa geçmiştir:
“Hali hazırda, son on beş gündür, bizim de içinde bulunduğumuz 15 gezi şirketi
Kooperatif yönetiminin daha önce ücret, pazarlama, toptan alım gibi konularda
almış olduğu kararlardan bağımsız rekabetçi olarak faaliyet göstermektedir.”…
“Gerçekte, Kooperatif’in daha önce almış olduğu örneğin kişi başına 15 euro
kararı da hiç uygulanmamıştır.”…
“Kanaatimizce Sayın Alanya Kaymakamının Kooperatif yönetimine desteğini
çekmesi halinde fiili olarak zaten işlevini kaybetmiş olan karar ve uygulamalar 460
tamamen ortadan kalkacaktır.”
Kooperatif tarafından alınan yolcu başına ücret artışı kararının hayata
geçirilememesinin ardındaki en önemli sebep, teknecilerin müşterileri konumunda
bulunan acenteler karşısında pazarlıkta zayıf konumda olmalarıdır. Gerek
Kooperatif yetkilileriyle gerekse şikayetçilerle yapılan görüşmelerde bu husus dile
getirilmiştir.
Bu çerçevede, Kooperatif yetkilisi ile yapılan görüşmede, anılan şahıs, “Biz
teknecilerin acenteler karşısında bireysel olarak pazarlık şansımız hiç yoktur. 470
Acenteler istedikleri her fiyattan anlaşma yapabilir, bazı teknecileri tamamen
iflasa sürükleyebilir veya bazılarını destekleyebilir. Kooperatifimizin iyi niyetle
yapmayı umduğu ise, teknecilerin bir birlik aracılığıyla pazarlık edebilmesi, bu
şekilde yerli ve yabancı acenteler karşısında makul fiyatlarla anlaşabilmesidir.”
demiştir.
Raportörlerin bir şikayetçi firma yetkilisi ile yaptıkları görüşmede de benzer
ifadeler kullanılmıştır:
“Tekne turu müşterilerinin büyük çoğunluğu kendilerini Türkiye’de tatile getiren tur 480
operatörü-acenteler vasıtasıyla hareket eder. Acenteler bireysel pazarlık
yöntemiyle ve tercih ettikleri yat sahipleriyle çalışmak ister.”
06-45/570-154
12
Aynı konuda bir başka şikayetçi firmanın yetkilisi tarafından verilen bilgilere ise
aşağıda yer verilmiştir:
“Günümüzde turizm sektörü, yatçılık da dâhil olmak üzere, “her şey dâhil”
sisteminde ve tamamen acentelerin kontrolündedir. Biz Alanya’da bulunan
yatçılar kendi başımıza bu sistemi değiştiremeyiz. Acenteler bize ne fiyat verirse
bu fiyat üzerinden gezi yapmak zorundayız.”
490
Sonuç olarak, acentelerin ilgili pazardaki güçlerini kullanarak, Kooperatif
tarafından mezkur kararların alınması sonrasında, müşterilerini farklı gezi
güzergahlarına kaydırdıkları, bu nedenle de alınan kararların piyasada önemli bir
etki doğurmasının söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.
Diğer taraftan, Kooperatif yetkilisi tarafından, kooperatife üye olunması
konusunda kimseye bir baskı yapılmadığı dile getirilmiştir:
Buna karşın; bir şikayetçi firma yetkilisince aşağıdaki ifadeler kullanılmıştır:
500
“…Kooperatif yönetimi beni ‘yatlarını limandan çıkartmayacağız, müşterileri
tekneye bindirmeyeceğiz’ şeklinde tehditlerle zorlamaya çalıştı. Tüm bu baskılara
rağmen yürümeyeceği daha başından belli olan kooperatife üye olmadım. Bugün
(1 Haziran) Alanya limanından çıkış yapan teknemiz kooperatif yönetimi ve
üyelerine ait başka teknelerce denizde bloke edildi. Bu fiili müdahale sahil
güvenliğin gelmesiyle engellendi. Ayrıca Alanya yeni limanında tekne kaptanımız
bıçaklı saldırıya uğradı. Tüm bu olanlar polis tarafından tutanak altına alındı ve
savcılığa intikal etti. Görüldüğü üzere kooperatif yönetimi artık hukuk dışı zorlama
yöntemleriyle amacını gerçekleştirmeye çalışmaktadır.”
510
Ayrıca, söz konusu bölgede gerginlikler yaşandığı, yukarıda yer verilen yerel
gazete haberlerinden de anlaşılmaktadır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslere
Kooperatif yönetiminin fiili engelleme ve müdahalelerine ilişkin Alanya
Cumhuriyet Savcılığına intikal etmiş şikayetler bulunmaktadır. Ancak, olayların
Savcılığa intikal etmesi hususu göz önünde bulundurularak, 4054 sayılı Kanun ile
ilişkilendirilmelerinin uygun olmayacağı kanaatine varılmıştır.
Netice itibarıyla, yapılan değerlendirme sonucunda, şikayete konu Kooperatif 520
tarafından 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eden kararlar alındığı ancak
bu kararların uygulama imkanı bulamadığı anlaşılmıştır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. 328 No’lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Motorlu Taşıtlar
06-45/570-154
13
Kooperatifi’nin kurulmasında Antalya Valiliği, Alanya Kaymakamlığı ve Alanya
Belediye Başkanlığı’nın organize ve teşvik edici katkılarının bulunduğu ve ayrıca 530
328 No’lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Motorlu Taşıtlar
Kooperatifi’nin almış olduğu kararlardan hiçbirisinin fiili olarak uygulanmadığı ve
bu nedenle yapılan fiyat tespiti ile pazarın paylaşılması amaçlı teşebbüs birliği
kararlarının piyasada etkisinin oluşmadığı göz önünde bulundurularak
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2. İlgili pazarda, rekabeti önlemeye yönelik teşebbüs birliği kararı alınması
şeklindeki eylemlerin tekerrür etmesinin önlenmesi bakımından; 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ortak fiyat tespiti ve pazarın
paylaşılması kararını alan teşebbüs birliğine, ihlale ne şekilde son vereceklerine 540
yönelik yazı yazılmasına ve aynı yazının bir örneğinin de teşebbüs birliğinin
kurulması kararındaki rolleri dikkate alınarak, bilgilendirme amacıyla Alanya
Kaymakamlığı’na ve Alanya Belediye Başkanlığı’na da gönderilmesine,
3. Bu durumun sonlandırıldığının 30 gün içerisinde Kurumumuza tevsik
edilmesine, aksi halde 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca haklarında
soruşturma açılacağı hususunun 328 No’lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri
ve Su Sporları Motorlu Taşıtlar Kooperatifi’ne bildirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 550
Full & Egal Universal Law Academy