Rekabet Kurumu - Karar Sayı 06-46/588-160

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

(Danıştay’ın İptal Kararı Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-3-21 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 06-46/588-160
Karar Tarihi : 29.6.2006

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖRLER: Osman Tan ÇATALCALI

C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik talebi bulunmaktadır

D. KARŞI TARAF : 20
- Altın Başak Un ve Unlu Mamulleri İmalat Sanayi Ticaret
Pazarlama Limited Şirketi
Börekçiler Mah. Ulucami Cad. No:6 Kütahya

- Öz Bereket Un ve Unlu Mamülleri İmalat Sanayi ve
Ticaret Limited Şirketi
Y. BEYAZIT Mah. Cücem Eriği Sok. Bilano/Kütahya

- Çağdaş Un ve Unlu Mamulleri Gıda İhtiyaç Maddeleri Sanayi
ve Ticaret Limited Şirketi 30
Asım Gündüz Cad. No:59 Kütahya

- Öz Orhan Gıda-Petrol-Tarım-Otomotiv-Nakliyat-Turizm
İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
L.H.P. Mah. Camii Sok. No:10 Kütahya

- Fimpaş Fırıncılık İnş. Maden Kırtasiye Temizlik Turizm Gıda
Anonim Şirketi
Gültaş İş Hanı Kat:1 No:59 Kütahya
40
- Yavuz Gıda Maddeleri Çinicilik İthalat İhracat Limited Şirketi
Fatih Mah. Vezir Sok. No:6 Kütahya

- Yılmaz Un ve Hizmet İşleri İmalat Sanayi Ticaret Pazarlama
Limited Şirketi
Zafer Tepe Mah. Akşemsettin Cad. No:28 Kütahya

- Derya Ekmek ve Unlu Mamulleri
Maltepe Mah. Yıldız Sok. No:57 Kütahya
50
06-46/588-160
2
- Ekmekçioğlu Unlu Mamulleri
Cumhuriyet Cad. No:144 Kütahya

- Fazilet Unlu Mamulleri
Bahçelievler Mah. Güven Sok. No:4 Kütahya

- Asma Fırını
Ulucami Cad. No:50 Kütahya

- Benli Ekmek Fırını 60
Cumhuriyet Cad. Benli Apt. No:19 Kütahya

- Örnek Ekmek Fırını
Samanpazarı civarı No:6 Kütahya

- Özay Un ve Unlu mamulleri
Menderes Cad. Ata Apt. B Blok No:1 Kütahya

- Şirinkent Ekmek Fabrikası
Evliya Çelebi Mah. Sakız Sok. No:1 Kütahya 70

E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulu’nun 17.9.2004 tarihli, 04-54/750-187 sayılı
Kararı’nın iptaline ilişkin Danıştay 13. Dairesi’nin 23.5.2006 tarih, 2005/7696 E.
2006/2229 K. sayılı kararı üzerine Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren 16
fırıncının birlikte kurdukları Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve
Ticaret Limited Şirketi yoluyla pazarda rekabeti kısıtlayarak 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal eder nitelikteki eylemlerinin
yeniden değerlendirilmesi.

F. İDDİALARIN ÖZETİ 80

7.2.2003 tarih ve 589 sayılı başvuruda özetle Kütahya ilinde çarşı ekmeği üreten 16
fırıncının bir araya gelerek ekmek dağıtımı amacıyla Hizmet Ekmek Dağıtım
Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi'ni kurdukları, şirkete bağlı fırıncılar
tarafından üretilen ekmeklerin kurulan bu şirket yoluyla dağıtıldığı, Kurulan şirket
bünyesinde birleşen fırıncı esnafının serbest rekabeti engellediği ve tekelleştiği,
Üretilen ekmeklerin kaliteden yoksun olduğu ve şikayetlerin dikkate alınmadığı,
Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Limited Şirketi haricindeki
fırınların şirketin izni olmadan bakkallardan gelen ekmek siparişlerini kabul
etmedikleri ifade edilmektedir. 90

G. DOSYA EVRELERİ

Kurum kayıtlarına 7.2.2003 tarih ve 589 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan
24.2.2003 tarih ve 2003-3-21/BN-03-AFK sayılı Bilgi Notunun Kurulun 27.2.2003
tarihli toplantısında görüşülmesi sonucu alınan 3-13/180-M sayılı kararı uyarınca
anılan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. 100
06-46/588-160
3
Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 18.6.2003 tarih ve 2003-3-21/ÖA-03-YT
sayılı Önaraştırma Raporu Rekabet Kurulu’nun 26.6.2003 tarihli toplantısında
görüşülmüş ve 03-45/570-M sayı ile taraflar hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
Soruşturma kararı üzerine 4054 sayılı Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca, 14.7.2003
tarihinde haklarında soruşturma açılan teşebbüslere bildirimlerde bulunulmuş ve
taraflardan ilk yazılı savunmaları alınmıştır.
Kurul, 18.12.2003 tarih ve 03-81 sayılı Kararı ile; yürütülmekte olan soruşturmanın
26.12.2002 tarihinde sona eren süresinin, 4054 sayılı Kanun’un 43/1. maddesi
çerçevesinde 3 ay uzatılmasına karar vermiştir. 110
Soruşturma Heyetince tamamlanan 26.3.2004 tarih ve SR/04-1 sayılı Soruşturma
Raporu, Kanun’un 45/1. maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili
taraflara tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince taraflardan 30 gün
içinde yazılı savunmalarını göndermeleri istenilmiştir. Tarafların gönderecekleri
savunmaya ilişkin ek süre istemi Kurul’un 4.5.2004 tarihli toplantısında görüşülerek,
04-32/376-M sayılı karar ile tarafların bu istekleri kabul edilmiştir.
Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı “Ek Yazılı Görüş”, Kanun’un 45/2. maddesi
uyarınca, 14.6.2004 tarihinde Kurul Üyeleri ve ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. Ancak
taraflardan herhangi bir savunma gelmediği için yürütülmekte olan soruşturma
14.7.2004 tarihi itibarıyla sona ermiştir. 120
Rekabet Kurulu’nun 15.7.2004 tarih ve 04–47/628-M sayılı toplantısında, yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak 17.8.2004 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına
karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun’un 46/2. maddesi
uyarınca ilgililere gönderilmiştir.
17.8.2004 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısına hakkında soruşturma
yürütülen tarafların bir kısmını temsilen Av. Zeki KILIÇ katılmış ve temsilcisi olduğu
teşebbüsler adına yaptığı savunma dinlenmiştir.
Bunlarla birlikte kurum kayıtlarına 18.6.2003 tarih ve 2769 sayı ile intikal eden Hizmet
Ekmek Dağıtım Pazarlama ve Sanayi Limited Şirketi için yapılan başvuru da
soruşturma raporunda değerlendirilmiştir. Kurul bu başvuru ve soruşturma için 130
17.8.2004 tarihli toplantısında 04–54/750–187 sayılı nihai kararını vermiştir.

Gerekçeli karar taraflara 17.5.2005 tarihinde tebliğ edilmiştir. Taraflar gerekçeli kararı
18.5.2005 ve 20.5.2005 tarihlerinde tebellüğ etmiştir. Altın Başak Un ve Unlu
Mamulleri İmalat Sanayi Ticaret Pazarlama Limited Şirketi, Öz Bereket Un ve Unlu
Mamülleri İmalat San. ve Tic. Ltd. Şti., Çağdaş Un ve Unlu Mamulleri Gıda İhtiyaç
Mad. San. ve Tic. Ltd. Şti., Öz Orhan Gıda-Petrol-Tarım-Otomotiv-Nak.-Turz.-İnş.
San. ve Tic. Ltd. Şti., Fimpaş Fırıncılık İnş. Maden Kırtasiye Temizlik Turizm Gıda
A.Ş., Yavuz Gıda Mad. Çinicilik İthalat İhracat Ltd. Şti., Yılmaz Un ve Hizmet İşl. İml.
San. Tic. Paz. Ltd. Şti., Derya Ekmek ve Unlu Mamulleri, Ekmekçioğlu Unlu 140
Mamulleri, Fazilet Unlu Mamulleri, Asma Fırını, Benli Ekmek Fırını, Örnek Ekmek
Fırını, Özay Un ve Unlu Mamulleri ve Şirinkent Ekmek Fabrikası Danıştay’da süresi
içinde dava açmış, Özen Fırını ise konuya ilişkin Danıştay’da herhangi bir dava
açmamıştır. Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
ise konu hakkında herhangi bir girişimde bulunmamıştır. Danıştay 13. Dairesi
23.5.2006 tarih ve 2005/7696 E., 2006/2229 sayılı Kararı’nda; soruşturmayı yürüten
Kurul üyesinin nihai karar toplantısına katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı
06-46/588-160
4
olduğu gerekçesiyle, 17.8.2004 tarihli, 04-54/750-187 sayılı Rekabet Kurulu
Kararı’nın davacılara ilişkin kısımlarının iptalini hükme bağlamıştır. Kurul, bunun
üzerine mevcut dosya üzerinden yeniden karar verilmesini teminen gerekli hazırlık 150
çalışmalarının yapılmasına ve konunun kurul gündemine getirilmesine karar
vermiştir.

Dosya üzerinde yapılan değerlendirmeler ışığında düzenlenen 26.6.2006 tarihli
yönetici özeti 29.6.2006 tarihli, REK.0.07.00.00-110/166 sayılı Başkanlık önergesi ile
Rekabet Kurulu, ilk inceleme, önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek
savunma, sözlü savunma tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının
yazılı açılımı, raporlar, Danıştay’ın iptal kararı, tüm dosya içeriğinde yer alan bilgi ve
belgeleri inceleyerek, 29.6.2006 tarih ve 06-46/588-160 sayılı nihai kararını vermiştir.
160
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ:
İlgili raportör tarafından, anlaşmanın bildirilmemesinin 5388 sayılı Kanun gereği
zorunlu olmamasından dolayı bu yönde bir değişikliğin yapılması gerektiği, bunun
dışında soruşturma raporunda verilen sonuçlarda herhangi bir değişikliğe gidilmesine
gerek olmadığı ifade edilmektedir.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Birleşme ve Devralmalara ilişkin Tebliğ’in 4. maddesi uyarınca ilgili ürün
pazarının tespitinde; tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri 170
bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmaktadır.
Ancak tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurları da değerlendirmeye katmak
mümkündür.
Kütahya il merkezinde çok sayıda ekmek türleri üretilmektedir. Ancak fırıncı esnafı
asıl olarak “çarşı ekmeği” ve “ev ekmeği” olmak üzere iki tip ekmek üretmektedir. Bu
iki tip ekmek tat, fiyat ve üreticileri bakımından birbirlerinden ayrılmaktadır.
Piyasa arz yönünden incelendiğinde, Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren çarşı
ve ev ekmeği fırınlarının birbirlerinin tam ikamesi olmadığı, diğer bir deyişle bir ekmek
türünü üreten fırının diğerini üretmediği anlaşılmıştır.
Piyasa talep yönünden incelendiğinde, tüketicilerin ev ekmeği ve çarşı ekmeğinden 180
birini seçtikleri anlaşılmaktadır. Ancak bu iki tip ekmek tat ve fiyat yönünden
birbirinden ayrılmaktadırlar. Her iki türün de birbirinden farklı tüketicileri
bulunmaktadır. Yapılan incelemelerde, çarşı ekmeğinin özellikle öğrenciler, memurlar
ve belli bir gelir seviyesinin üstünde gelir sahibi olan kişiler tarafından tüketildiği; ev
ekmeğinin ise, serbest meslek ile uğraşan kişiler veya hanımların çalışmadığı
ailelerde tüketildiği anlaşılmıştır.
Ekmek, Türkiye’de en temel gıda maddesi olarak kabul edilmekte ve her öğünde
tüketilmektedir. Bu nedenle ekmeğe olan talep neredeyse inelastiktir. Diğer bir
deyişle, ekmek tüketiciler gözünde olmazsa olmaz bir ürün niteliğindedir. Özellikle
gelir seviyesinin çok düşük olduğu Kütahya gibi yerlerde ekmeğin tüketimi daha 190
fazladır.

06-46/588-160
5

Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarı fırıncılar tarafından üretilen
“çarşı ekmeği pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir derecede
farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici
olmaktadır. 200
Ekmeğin üretimi ve tüketimi arasında geçen süre ekmek satışını önemli ölçüde
etkilemektedir. İnsanlar fiyatı en uygun ekmekler arasında her zaman için en taze
olan ekmeği tüketmeyi tercih ederler. Bu nedenle, Kütahya İl merkezine yakın
yerlerden gelen ekmeğin tazeliğini kaybetmesinden dolayı tüketiciler tarafından pek
tercih edilmemektedir. Her ne kadar Kütahya il merkezine yakın bölgelerden il
merkezine ekmek geliyor olsa da gelen ekmek miktarı toplam ekmek satışını
etkilemeyecek seviyededir. Dolayısıyla ilgili coğrafi pazar “Kütahya il merkezi” olarak
tespit edilmiştir.
I.2. Hakkında Soruşturma Yapılan Teşebbüsler
210
I.2.1 Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi 24.5.2002
tarihinde kurulmuştur. 12.12.2003 tarihinde alınan ortaklar kurulu kararı uyarınca
şirketin fesih ve tasfiyesine karar verilmiştir. Şirketin fesh edilmeden önceki
yöneticileri Turan Aydoğan, Hikmet Ekmekçioğlu, Mehmet Duran ve Kamil Yavuz’dur.
I.2.2 Altın Başak Un ve Unlu Mamulleri İmalat Sanayi Ticaret Pazarlama Limited
Şirketi
Börekçiler Mah. Ulucami Cad. No:6 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren Altın
başak fırınının ortakları Yaşar BANAZ (%50), İbrahim BANAZ (%25) ve Abdulrahman
BANAZ (%25)’dır. Şirketin müdürü Yaşar Banaz’dır. Şirketin 2002 yılı net satışı 220
180,242,885,098 TL’dir.
I.2.3. Öz Bereket Un ve Unlu Mamüller İmalat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
Y. BEYAZIT Mah. Cücem Eriği Sok. Bilano/Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren
Öz Bereket fırınının ortakları Mehmet Duran (%52,5), Murat Duran (%25) ve Ünzile
Duran (%22,5)’dır. Şirketin yöneticisi Mehmet Duran’dır. Şirketin 2002 yılı net
satışları 147,192,806,710 TL’dir.
I.2.4. Çağdaş Un ve Unlu Mamüller Gıda İthalat Maddeleri Sanayi ve Ticaret
Limited Şirketi
Asım Gündüz Cad. No:59 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren Çağdaş fırının
ortakları Necati Mincur (%90) ve Bahriye Mincur (%10)’dur. Şirketin yöneticisi Necati 230
Mincur’dur. Şirketin 2002 yılı net satışları 361,823,696,000 TL’dir.
I.2.5. Öz Orhan Gıda Petrol Tarım Otomotiv Nakliyat Turizm İnşaat Sanayi ve
Ticaret Limited Şirketi
06-46/588-160
6
L.H.P. Mah. Camii Sok. No:10 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren Öz Orhan
fırının ortakları Halil Orhan (%93,75) ve Ali Albayrak (%6,25)’tır. Şirketin yöneticisi
Halil Orhan’dır. Şirketin 2002 yılı net satışları 66,772,296,499 TL’dir.
I.2.6. Fimpaş Fırıncılık İnşaat Maddeleri Kırtasiye Temizlik Turizm Gıda A.Ş.
Gültaş İş Hanı Kat:1 No:59 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren Fimpaş fırınının
ortakları Necati Mincur, Murat Duran, Ömer Kartal, Muammer Banaz ve Arzu
Özveren’dir. Şirketin yöneticisi Necati Mincur’dur. Şirketin 2002 yılı net satışları 240
255,368,895,000 TL’dir.
I.2.7. Yavuz Gıda Maddeleri Çinicilik İthalat İhracat Limited Şirketi
Fatih Mah. Vezir Sok. No:6 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren Yavuz fırınının
ortakları Mustafa Kemal Yavuz (%46,87), Nazif Yavuz (%34,37), Nazmiye Yavuz
(%9,38) ve Nazife Kavas (%9,38)’tır. Şirketin yöneticisi Nazif Yavuz’dur. Şirketin
2002 yılı net satışları 145,195,382,480 TL’dir.
I.2.8. Yılmaz Un ve Hizmet İşleri İmlalat Sanayi Ticaret Pazarlama Limited Şirketi
Zafer Tepe Mah. Akşemsettin Cad. No:28 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren
Yılmaz fırınının ortakları Şeref Yılmaz (%90) ve Nuriye Yılmaz (%10)’dır. Şirketin
yöneticisi Şeref Yılmaz’dır. Şirketin 2002 yılı net satışları 141,909,799,738 TL’dir. 250
I.2.9. Derya Ekmek ve Unlu Mamulleri
Maltepe Mah. Yıldız Sok. No:57 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve bir adi
şirket olan Derya fırınının sahibi Kemal Yavuz’dur. Şirketin 2002 yılı net satışları
122,978,278,178 TL’dir.
I.2.10. Ekmekçioğlu Unlu Mamulleri
Cumhuriyet Cad. No:144 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve adi bir şirket
olan Ekmekçioğlu fırınının sahibi Hikmet Ekmekçioğlu’dur. Şirketin 2002 yılı net
satışları 173,283,781,278 TL’dir.
I.2.11. Fazilet Ekmek Fırını
Bahçelievler Mah. Güven Sok. No:4 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve bir 260
adi şirket olan Fazilet fırınının sahibi Ahmet Özden’dir. Şirketin 2002 yılı net satışları
147,789,784,117TL TL’dir.
I.2.12. Asma Fırını
Ulucami Cad. No:50 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve bir adi şirket olan
Asma fırınının sahibi Nebahat Er’dir. Şirketin 2002 yılı net satışları 72,175,030,414
TL’dir.
I.2.13. Benli Ekmek Fırını,
Cumhuriyet Cad. Benli Apt. No:19 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve bir adi
şirket olan Benli fırınının sahibi Veli Ekin’dir. Şirketin 2002 yılı net satışları
172,514,547,365 TL’dir. 270
I.2.14. Örnek Ekmek Fırını
Samanpazarı civarı No:6 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve bir adi şirket
olan Örnek fırınının sahibi Seydi Özkardeş’tir. Şirketin 2002 yılı net satışları
34,148,698,284 TL’dir.
I.2.15. Özay Un ve Unlu Mamulleri
06-46/588-160
7
Menderes Cad. Ata Apt. B Blok No:1 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve bir
adi şirket olan Özay fırınının sahibi Turan Aydoğan’dır. Şirketin 2002 yılı net satışları
381,215,319,571 TL’dir.
I.2.16. Şirinkent Ekmek Fabrikası
Evliya Çelebi Mah. Sakız Sok. No:1 Kütahya adresinde faaliyetlerini sürdüren ve bir 280
adi şirket olan Şirinkent fırınının sahibi Yusuf Bayram’dır. Şirketin 2002 yılı net
satışları 123,864,037,128 TL’dir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1 Pazara İlişkin Bilgiler
I.3.1.1. Genel Bilgiler
Çarşı ekmeği, Türkiye'nin çoğu ilinde üretilen, ağırlığı 250-350 gr. arasında olan
endüstriyel tipteki ekmeğe verilen addır. Ev ekmeği ise daha çok kırsal kesimde
üretilen, ağırlığı 800-1000 gr. arasında değişen ve içine unun yanı sıra değişik
hammaddeler de (patates ... vb) eklenilerek çeşitlendirilen ekmeğe verilen addır.
Fırıncılar tarafından üretilen bu iki ekmek türüne olan talebi etkileyen faktörler 290
ekmeğin kalitesi, (satın alınma anındaki tazeliği ve sıcaklığı, görünüşünün düzgün
olması, uzun süre bayatlamaması gibi) ekmek almak için katlanılan ulaşım maliyeti
ve Kütahya il merkezinde yaşayan kişilerin harcanabilir gelir seviyesi olarak
sıralanabilir.
Toplam ekmek tüketimini etkileyen önemli faktör nüfus sayısıdır. 2000 yılı resmi
sayım rakamlarına göre Kütahya il merkezinin nüfusu toplam 168.045 kişidir. Ancak
bugün itibariyle bu rakamın kabaca 180.000 kişi olduğu tahmin edilmektedir. Bunun
yanında Kütahya il merkezinin nüfusuna eklenebilecek iki toplu yerleşim birimi daha
bulunmaktadır. Bu yerler yaklaşık 10.000–15.000 kişinin1 askerlik görevini yaptığı
Hava Er Eğitim Tugayı ve yaklaşık 16.000 kişinin öğrenim gördüğü Dumlupınar 300
Üniversitesi’dir. Hava Er Eğitim Tugayı’nın nüfusu, bu yerin kapasitesinin sınırlı
olması sebebiyle, yılın bütün zamanında aynı kalırken Dumlupınar Üniversitesi’nin
nüfusu, öğrencilerinin çoğu diğer illerden geldiği için yıl içinde değişiklik
göstermektedir. Ayrıca, il merkezinde yaşayan insanların yaz ayları geldiğinde çeşitli
sebepler nedeniyle ilçelere gitmesi de İl merkezinin nüfusunun yıl içinde aynı
olmaması sonucunu doğurmaktadır. Sonuç olarak, Kütahya’nın demografik özellikleri
mevsimsellik göstermekte ve İl merkezinde yaşayan kişi sayısı yıl içinde ortalama
200.000 ila 210.000 arasında değişmektedir.
Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren fırıncılardan 20’si çarşı ekmeği, 45’i de ev
ekmeği üretmektedir. Yapılan incelemelerde ev ekmeği üreten fırıncılar küçük çaplı 310
aile şirketi şeklinde örgütlenen, satışlarını üretim yerlerinde gerçekleştiren, ev
ekmeğine ek olarak simit, poğaça gibi diğer unlu mamulleri de üreten fırınlar oldukları
buna karşın çarşı ekmeği üreten fırıncıların ise daha büyük çaplı, daha organize
olmuş, üretimlerinin çoğu çarşı ekmeği olan ve ürettikleri ekmeklerin büyük bir kısmı
satış noktalarında satılan şirketler oldukları tespit edilmiştir. Bununla birlikte ev
ekmeği üreten fırıncıların büyük bir kısmı çarşı ekmeği üretmemektedir. Bunun
nedeni ise, ev ekmeği üreten işyerlerinin dar olması ve çarşı ekmeği üretmek için
gerekli olan özel ekipmanlara sahip olmamasıdır.

1 Yapılan savunmada bu rakamların daha fazla olduğu ileri sürülmüştür. Ancak Dumlupınar
Üniversitesi ile yapılan görüşmede, bu üniversiteye kayıtlı yaklaşık 26.000 öğrencinin bulunduğu
ancak bunlardan sadece 15.943’ünün Kütahya il merkezinde öğrenim gördüğü ifade edilmiştir.

06-46/588-160
8
Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin (Hizmet
Ekmek) kurucu ortağı olan fırıncılar tarafından üretilen günlük toplam çarşı ekmeği 320
sayısı yaklaşık olarak 65.850 adettir. Hizmet Ekmek dışında kalan 4 fırıncı ise,
yaklaşık olarak 24.500 adet çarşı ekmeği üretip satmaktadır. Dolayısıyla Kütahya il
merkezinin günlük çarşı ekmeği tüketiminin yaklaşık 90.000 adet olduğu görülmüştür.
Kütahya dışından il merkezine gelen ekmeğin yapılan incelemeler sonucunda ihmal
edilebilecek düzeyde olduğu anlaşılmıştır.
Kütahya il merkezindeki çeşitli mahallelerde, sayısının 200-300 arasında olduğu
tahmin edilen "mahalle fırınları" bulunmaktadır. Bu fırınlar mahalle halkı tarafından
ortaklaşa kullanılan ve belli bir sahibi bulunmayan fırınlardır. Genellikle belediye
arsası üzerine kurulan bu fırınlar için mahalle halkı herhangi bir kira, elektrik ve su
gideri ödememekte, böylelikle de buralarda yapılan ekmeğin maliyeti azalmaktadır. 330
Mahalle fırınları hakkında İl Hıfzısıhha Kurulu'nun 9.5.2000 tarih ve 200/4 no’lu
kararında, bu fırınların sağlıksız koşullarda çalışarak insan ve çevre sağlığına zarar
vererek üretim yaptığı, dolayısıyla da Kütahya Belediye Başkanlığı’nca kapatılmasına
karar verildiği anlaşılmıştır. Bu karar 23.5.2000 tarih ve 24057 sayılı Resmi
Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Ancak kararın verildiği tarihten bu güne
kadar geçen sürede mahalle fırınlarının kapatılmadığı ve sayısının ekonomik krizin
de etkisiyle arttığı gerek şikayetçi gerekse de şikayet edilen taraflar ve Kütahya
Fırıncılar Odası’nca da belirtilmiştir. Nitekim konu önaraştırma raporunun Kurul
tarafından görüşülmesi sırasında gündeme gelmiş ve durum hakkında İçişleri
Bakanlığı’nın bir yazı ile bilgilendirilmesine karar verilmiştir. Alınan Kurul kararı 340
uyarınca, İçişleri Bakanlığı’na 5.7.2003 tarih ve 2118 sayılı bir bilgilendirme yazısı
gönderilmiştir. İçişleri Bakanlığı’ndan bu yazıya cevaben gelen yazıda ” ... İddiayı
sübuta erdirecek bir kanıt ve belge olmaması ve isnat edilen eylemin suç
oluşturmaması nedeni ile Kütahya Belediye Başkanı Süleymen Canan hakkında
yapılacak bir işlem olmadığı kanaat ve sonucuna ulaşılmıştır” denilmektedir.
I.3.1.2. Hizmet Ekmek’in Kütahya Ekmek Pazarına Olan Etkisi
Kütahya il merkezinde yapılan incelemeler sonucunda elde edilen bilgiler
çerçevesinde Hizmet Ekmek’in ilgili pazara olan etkileri incelendiğinde; Hizmet
Ekmek faaliyete geçmeden önceki (2002 yılı Mayıs ayından önce) dönemin pazar
yapısı, ekmek sektörünün dinamikleri açısından değerlendirildiğinde rekabetçi 350
özelliklere sahipken Hizmet Ekmek’in kurulmasından sonraki dönemde bu yapı
bozulmuştur. Ancak bozulan pazar yapısı Hizmet Ekmek’in faaliyetlerine son
vermesinden sonra tekrar aynı dinamiklere geri dönmüştür.
I.3.2. Yerinde İnceleme Ve Tespitler
I.3.2.1. Şikayetçi Taraf ile Yapılan Görüşme
- RAPORTÖRLERCE 10.6.2003 tarihinde şikayetçi ile yapılan görüşmede tutanakla
sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:
“…
Kütahya İl merkezinde tahmini olarak 60.000 (günde) adet çarşı ekmeği, aynı
gramajda da ev ekmeği satılmaktadır. Mahalle fırınlarında ise 15.000 civarı ekmek 360
üretildiği söylenebilir.
Şirketin faaliyetlerine son verilmesi durumunda herhangi bir fırının batacağını
düşünmüyorum. Bu şirketin hiçbir yararı bulunmamaktadır. Eğer fırıncılardan her biri
kendi ekmeğini dağıtırsa, bu durumda yaklaşık olarak aynı maliyete katlanacaktır.
06-46/588-160
9
Şirketin kurulmasına öncülük eden kişiler Hikmet Ekmekçioğlu, Necati Mincur ve
Mehmet Duran’ dır. “
- Soruşturma sürecinde Raportörlerce şikayetçi ile yapılan görüşmede tutanakla sabit
aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:
“Şu anda Hizmet Ekmek’in faaliyetleri asgari seviyede devam etmektedir. Daha önce
yaptıkları anlaşmalarda söz verdikleri teslimatları yaptıktan sonra dağılacağını 370
düşünüyoruz. Artık bütün fırınlar kendi ekmeklerini kendileri dağıtmaktadırlar. Ayrıca,
günlük 70.000 kapasiteli bir tünel fırın Kütahya’da açılmaktadır. Kütahya’nın günlük
çarşı ekmeği talebinin çoğunu bu tünel fırının karşılayacağını düşünüyoruz.
Fırıncıların tekelleşmelerinin bittiğini söyleyebiliriz…...”
I.3.2.2. Hizmet Ekmek Dağıtım Tic. Ltd. Şti. Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
- 21.5.2003 tarihinde Raportörlerce Hizmet Ekmek’in yetkilileri ile yapılan
görüşmelerde aşağıdaki sorular sorulmuş ve yanıtları alınmıştır:
“Soru-1: Şirketinizin kuruluş amacı nedir?
Cevap-1: Hizmet Ekmek Dağıtım Tic. Ltd. Şti. Mayıs 2002’den itibaren faaliyet
göstermektedir. Şirket 16 adet fırıncı esnafı tarafından kurulmuş ancak daha sonra 380
Engin Ay adlı üyemiz hisselerini diğer üyelere devrederek şirketten ayrılmıştır.
Bilindiği gibi ilimizde çarşı ekmeği ve ev ekmeği olmak üzere iki tür ekmek
üretilmektedir. Çarşı ekmeği üreten 21 adet fırıncı vardır. Bu fırıncılara ait toplam 34
adet fırın vardır. Ayrıca çok sayıda ev ekmeği üreten fırın vardır. Üyelerimiz hem
çarşı ekmeği hem de ev ekmeği üretmektedir. Ancak Şirketimiz sadece üyelerimizin
çarşı ekmeği dağıtım işini gerçekleştirmektedir. Şirket ortağı fırınlar ev ekmeği satış
ve dağıtım işini kendileri yürütmektedir.
Şirketimizin asıl amacı ekmek pazarına istikrar getirmek ve şirketin kurucusu olan
fırıncıların ekmek dağıtım sırasında karşılaştığı maliyetleri azaltmaktır. Bu anlamda
şirket bir dağıtım ve pazarlama şirketidir. Şirket kurulmadan önce her fırın yaklaşık 3 390
araç ile çalışırken, şirket kurulduktan sonra yaklaşık 12-13 araç ile tüm fırınların
dağıtım ihtiyacı karşılanabilmekte ve sonuçta dağıtım maliyetlerinde önemli
azalmalar gerçekleşmektedir. Özellikle Şirket kurulmadan önce Şirketin kurucu
ortakları olan fırıncı esnafı arasında neredeyse yıkıcı bir rekabet ortamı vardı. Bu
rekabet koşullarında, fırıncı esnafı bayisi olan bakkallara zararına satış yapmak
durumunda kalıyordu. Nitekim, bu şartlarda zarar eden esnaf borcunu ödeyemez
duruma gelmiş ve elindeki varlıkları da çıkarmaya başlamıştır. Özellikle ekonomik kriz
ile de birleşince fırıncılar ekonomik olarak zor durumda kalmışlar ve neredeyse
batma noktasına kadar gelmişlerdir. Şirketin kurulması ile, fırıncı esnafını yok etme
sonucunu doğurabilecek bu ortam değişmiştir. Pazara istikrar gelmiştir. Şirket 400
sayesinde fırıncılar arasında dayanışma önemli ölçüde artmıştır. Mesela bir üyenin
paraya ihtiyacı olması durumunda, imkanı olan bir başka üye bunu kolaylıkla
giderebilmektedir. Şirket sayesinde zarar eden ve zor durumda olan üyelerimiz kar
eder hale gelmişlerdir.
Şu anda Şirket ortak olan fırınların ekmeklerini bayilere günde en az üç sefer
gerçekleştirerek dağıtmaktadır. Bizim bu dağıtım faaliyetlerimizi daha etkin hale
getirmek çalışmalarımız devam etmektedir.
Diğer yandan, ekmek sektörü bakımından önemli olan ve özellikle şirket kurulmadan
önce fırıncı esnafın zarar etmesinde rol oynayan bir faktör mahallelerde ev ekmeği
yapmak üzere kurulan küçük fırınlardır. Bu fırınlar özellikle ekmek fiyatları yükseldiği 410
06-46/588-160
10
zaman vatandaşların kendi ekmeklerini üretmek üzere tercih ettikleri yerler
olmaktadır. Ancak daha önemlisi bu fırınlarda gerekli koşulları sağlamadan üretilen
ekmekler bazı kişiler tarafından faturasız olarak piyasaya sürülmektedir. Bu küçük
mahalle fırınlarının bu faaliyetleri fırıncı esnafına zarar vermektedir. Bu konuda ilgili
mercilere başvurularda bulunulmuş ancak gerekli tedbirler alınmamıştır. Bu kişiler
gerekli sağlık koşulları ve standartlara dikkat etmeden faturasız ekmek satışını
sürdürmektedirler. Bu denli fırınların açılmasını bilfiil Belediye teşvik etmektedir.”
Soru-2: Şirket tarafından dağıtımı yapılan ekmeğin üretim miktarı nasıl belirleniyor?
Cevap-2: Öncelikle günlük satış rakamlarına göre ortaya çıkan toplam ekmek talebi
görülmeye çalışılıyor. Mesela son zamanlarda Şirketimiz tarafından satılan çarşı 420
ekmeği sayısı yaklaşık 40.000 adettir. Ortaya çıkan rakam çerçevesinde her üye fırın
kendisi için ayrılmış olan kota çerçevesinde üretim yapıyor. Şirket kurulduktan sonra
her fırının maliyetlerini karşılayarak kendisini devam ettirebileceği bir kota
belirlenmiştir. Bu çerçevede bazı üyelerimiz daha önce 12.000-13.000 adet üretim
yaparken Şirket sonrasında 4000-5000 adet seviyelerine düşmüş ve diğer üye
fırınların üretim rakamlarını artırmasına imkan sağlanmıştır. Bu çerçevede, daha
önce 1000 adet üretim yapan bir arkadaşımız şimdi bu rakamı 3000-4000 adete
çıkarabilmiş ve zarar etmekten kurtulmuştur. Bu noktada Şirketin önemli bir
yararından bahsetmek gerekiyor. Eğer üye bir fırın kendi kotasını çeşitli nedenlerle
üretemezse (örneğin makina bozulabilir, elektrik sıkıntısı çıkabilir), bu durumda üye 430
olan diğer fırınlar onun kotasını üretebiliyor. Böylelikle üretim sıkıntısı çeken fırıncı
arkadaşımıza yardımcı olunuyor.
Soru-3: Fırınlar ile Şirket arasındaki ticari ilişkinin niteliği tam olarak nedir? Fırıncıların
şirkete satış fiyatı nasıl belirlenmektedir?
Cevap-3: Fırınlar tarafından üretilen ekmekler şirkete ait araçlara yüklenerek bayilere
götürülmektedir. Şirket kurucu olan fırınlardan bağımsız olarak faaliyet
göstermektedir. Kendi adına çalışan personeli vardır. Şirketin bir aylık harcamaları
dikkate alınarak satılan birim ekmek başına bir maliyet çıkarılmakta ve bu maliyet
değeri fırınların bayilere satış fiyatları çıkarılmaktadır. Geriye kalan rakam ne ise
fırınların Şirkete satış fiyatı odur. Bu çerçevede şirketin herhangi bir kar elde etmesi 440
söz konusu değildir. Sadece harcamalarını karşılayacak bir gelire sahip olmaktadır.
Örneğin bayiye satış fiyatı 210.000 TL ise ve satılan çarşı ekmeği başına Şirketin
maliyeti 30.000 TL ise bu durumda fırınların bir çarşı ekmeğini Şirkete satış fiyatı
180.000 TL’dir.
Soru-4: Şirketiniz kurulduktan sonra bayiniz olan Bakkalların Kar marjlarında bir
azalma meydana geldi mi?
Cevap-4: Hayır herhangi bir azalma meydana gelmedi. Bilakis şirket kurulmadan
önce ekmek fiyatlarındaki rekabetten dolayı ekmek başına 5.000 – 10.000 TL. civarı
ile veya aldığı fiyattan satar iken şirket sonrasında her alınan ekmekten fiyat
değişmesine rağmen aldığı kar ekmek başına %16 gibi sabit bir rakama bağlandı. 450
Böyle bir rakama bağlanması Bakkallar Odası ve Fırıncılar Odası arasında yapılan
ve Belediyenin gözetiminde gerçekleşen bir mutabakatla sağlanmıştır.
Soru-5: Şirket tarafından dağıtılan ekmeklerde hangi fırın tarafından üretildiğine
ilişkin olarak etiket var mı?
Cevap-5: Hayır etiket yok, çünkü mevzuat gereği ekmeklere etiket yapıştırmak yasak.
Bu nedenle, ekmek üzerine etiket koymuyoruz, ancak, dağıtımı yapan çalışanlarımız
hangi ekmeğin hangi fırından alındığını biliyor. Çünkü bazı müşterilerimiz sadece
06-46/588-160
11
belirli fırınların ekmeğini talep ediyor ve o müşterimize sadece o fırınlara ait olan
ekmekler götürülüyor.
Şirket yetkilileri yukarıdaki tutanakta yer alan bazı hususlara ilişkin olarak 460
hazırladıkları bir “Ek Bilgilendirme Yazısı” ile mahalle fırınları hakkında açılan
davaları gösteren belgeleri raportörlere iletmişlerdir. Ek bilgilendirme yazısında “Bilgi
Tutanağı”dan farklı olarak aşağıdaki bilgiler verilmiştir;
“ Kütahya İli bünyesinde ruhsatlı ve ruhsatsız olmak üzere yaklaşık 271 adet fırın
bulunmaktadır. Bu fırınların yaklaşık 70 adeti ruhsatlı diğer fırınlar ise ruhsatsız
olarak ekmek üretmektedirler. Sayıları tam olarak bilinmemekle birlikte ruhsatsız
çalışan yaklaşık 250-300 fırın illegal çalışmakta olup hiçbir vergi kaydı
bulunmamaktadır. …
Bu hakkında Kütahya İl Hıfzısıhha Kurulu’nun 23 Mayıs 2000 tarihli resmi gazetede
yayınlandığı tebliğ ile bu fırınların sağlığa aykırı çalıştığı ve ruhsatsız olduklarından 470
dolayı denetlenemediklerini açıkça ifade etmiştir. Bu fırınların kapatılması yönünde
karar çıkaran Kurul bu işlemi Belediyenin yapmasını da kararında bildirmiştir. Ancak
geçen süre zarfında Belediye tarafından bu fırınların kapatılması bir yana yenilerinin
açılması için teşvikte bulunmuştur.
… bu fırınlar ve diğer fırınlar Kütahya’da tüketilen ekmek miktarının %80’ini
karşılamaktadırlar. Dolayısıyla şirket bünyesinde bulunan fırınların şirket olarak
piyasayı, rekabeti engelleyici doğrultuda etkilemesi söz konusu bile olamaz.
Örneğin hakkımızda yapılan şikayet diğer fırıncılardan gelmemiştir. Bunun sebebi ise
şirketin kurulması sonucunda diğer ruhsatlı fırınların ekmek satış miktarları artmıştır.
… Bu da şirketin kurulmasının diğer ruhsatlı fırınların zararına olmadığının 480
piyasadaki rekabeti etkilemediğinin açık göstergesidir.
Kütahya’da günlük tüketilen ekmek miktarı günlük 200-250 bin adet civarındadır.
Şirket üyesi fırınların ürettiği günlük ekmek miktarı ise 40-50 bin adet civarındadır.
Dolayısıyla piyasanın ancak %20’sine hitap eden şirket üyesi fırınların rekabeti
önleyici bir rol oynayabilmesi istense de mümkün değildir. Zira şirket üyesi fırın
miktarı 16, Kütahya İlinde ekmek üreten 300 civarında fırın bulunmaktadır. Bu
fırınların tamamının çarşı ekmeği üretmediği iddia edilebilir. …
Şirket üyesi olan fırınların satış yaptıkları bayiler incelendiğinde kesinlikle bir pazar
paylaşımına gitmedikleri, her fırının serbest rekabet ortamında müşteri portföyü
oluşturabildiği açıkça görülecektir. Bu da şirketin serbest rekabeti önleme amacıyla 490
kurulmadığını ifade etmektedir. Her ne kadar bilgi tutanağında üretim kotası olarak
dile getirilse de aslında kast edilen şirket merkezi tarafından üyelere baskı ya da
yönlendirme sonucu karar kıldığı ekmek miktarı değildir. Ekmek üretim sektöründe
üretilen malın o gün satılması gereken bir mamul olmasından dolayı fırıncılar bir gün
sonraki üretimin isabetli olması açısından bir gün önce satılan ekmek miktarını bir
gün sonrasının satış sınırı olarak belirlemektedir. Bu sınıra da sektör içerisinde satış
kotası adı verilmiştir. Yoksa şirket tarafından herhangi bir sınır mevcut değildir. “
I.3.2.3. Dağıtımını Kendisi Yapan Fırıncılardan Bazıları ile Yapılan
Görüşmeler
06-46/588-160
12
- 22.5.2003 tarihinde Raportörlerce (…………………………..) sahibi (……………….) 500
ve şirketin müdürü (…………………..) ile yapılan görüşmede aşağıdaki bilgiler elde
edilmiştir:
“Bizim, şirketin faaliyetlerine ilişkin hiçbir şikayetimiz yok. Biz baştan güvensizlik
nedeniyle şirkete girmedik. Bu şirketin pazara etkisi olumlu oldu. Pazara istikrar geldi.
Ama asıl pazarı bozan mahalle fırınlarıdır. Bu fırınlar kontrolden uzak üretim
yapmaktadır. Benim belirli bir pazarım vardır. Mal verdiğim bakkallar bellidir. Şirket
müşterisi olan bakkallara mal vermem. Bunun nedeni onlardan çekinmem ya …
onlarla anlaşmamız değildir. Ben kendi pazarımı yeterli görüyorum.
Geçen sene aşırı rekabet vardı. Bu aşırı rekabet koşulları pazara zarar verdi. Şirket
kurulduktan sonra pazara belli bir düzen geldi. Pazarda aşırı kapasite var. Diğer 510
yandan yaklaşık olarak 80 km. Mesafedeki Eskişehir’den bile ekmek getirilmektedir.
Ayrıca ekmeğin kalitesinin azalması yeni mahsule de bağlı olabilir.”
- 22.5.2003 tarihinde Raportörlerce (………………………….)‘nın yöneticisi
(………………………..) ile yapılan görüşmede tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde
edilmiştir
“Biz şirkete girmedik. Özel nedenlerle girmedik. Kütahya ekmek pazarı büyüklüğünün
ne kadar olduğunu bilmiyoruz. Ama biz yaklaşık olarak 4000-4500 adet üretiyoruz.
Bu şirket esas olarak ortak olan fırınların dağıtım faaliyetini yürütmektir. Şirketin
kurulması ile birlikte piyasaya istikrar geldi. Daha önce aşırı rekabet vardı ve piyasa
bozulmuştu. Özellikle bakkallar ucuz ekmek satarak rekabet etmeye çalışıyor. 520
Rekabet koşullarında fiyatlar çok aşağı seviyelere düştüğü için kalite azalmaktaydı.
Ama şimdi özellikle şirket kurulduktan sonra fiyatlar belli bir seviyede oturdu. Pazara
istikrar geldi. İstikrar ile birlikte kalite de arttı. Bizim fırıncı olarak şirket hakkında
herhangi bir şikayetimiz yoktur. “
I.3.2.4. Satış Noktaları ile Yapılan Görüşmeler
- 23.5.2003 tarihinde Raportörlerce (………………….) sahibi (…………………) ile
yapılan görüşmede tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:
“Şirket kurulmadan önce şu anda şirket üyesi olan bir fırından ekmek temin
ediyorduk. Şimdi şirketten temin ediyoruz. Şirket dışında alternatif temin kaynağı yok.
Bu nedenle şirketten almak zorundayız. Kaliteden çoğu zaman memnun değiliz. 530
Fırınlar arasında rekabet yok. Bu nedenle kalitede sorun olsa bile alternatif fırınlara
geçme imkanı yok. Bu nedenle şirketten rahatsızlık duyuyoruz. “
- 23.5.2003 tarihinde Raportörlerce (………………………….) ‘nin yöneticisi
(………………) ile yapılan görüşmede tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde
edilmiştir:
“ Hizmet Ltd.’den ekmek almaktayız. Bu şirketten herhangi bir şikayetimiz yok. Şu an
Hizmet Ltd.’den ekmek alımını yapmasak başka bir fırından temin edebiliriz.
Fırınlardaki fiyat ile bizim fiyatımız aynı.”
- 22.5 2003 tarihinde Raportörlerce (……………)’nın sahibi (…………………) ile
yapılan görüşmede tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir: 540
“Hizmet Ekmek faaliyete geçmeden önce şirket üyesi bir fırıncıdan ekmek alıyordum.
Ama şirket faaliyete geçtikten sonra ekmek kalitesi düştü. Müşterimden şikayet
almaya başladım. Bunun üzerine Hizmet’ten Ekmek’ten almaktan vazgeçtim. Sadece
ev ekmeği satıyorum.”
06-46/588-160
13
- 22.5.2003 tarihinde Raportörlerce (……………….)‘in sahibi (……………….) ile
yapılan görüşmede tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir:
“Ben Hizmet’ten ekmek alıyorum. Bazı zamanlar kalite bakımından sorunlar
yaşanıyor. Muhtemelen kalitesiz un kullanıyorlar. Başka bir yerden ekmek temin
etmek kolay değildir. Örneğin yakınlarda bulunan ve şirkete ortak olmayan bir
fırından ekmek temin etmek istedik ama veremeyeceğini ifade etti. Şu anda 550
Hizmet’ten almak dışında alternatifimiz yok. Şirketin kurulmasıyla birlikte fırınlar arası
rekabet sınırlandı.”
- 22.5.2003 tarihinde Raportörlerce (………………..)’in yöneticisi (…………………) ile
yapılan görüşmede tutanakla sabit aşağıdaki bilgiler elde edilmiştir
“Ben şu anda Hizmet’ten ekmek alıyorum. Ekmek kalitesi her gün değişiyor. Alternatif
olarak ekmek temin edebileceğim bir fırın yok. Hizmet dışında kalan yeterli fırın yok.
Bu nedenle Hizmet’ten almak zorundayız. Bana gelen ekmeğin hangi fırından geldiği
konusunda emin olamıyorum. Şirket kurulmadan önce kalite daha yüksekti. Ama
şimdi değişkenlik gösteriyor. Bizim sözleşme yapmak istediler ama biz imzalamadık.
Sözleşme hükümleri bağlayıcı nitelikteydi.” 560
I.3.2.5. Bulgular
Hizmet Ekmek’in faaliyet gösterdiği merkezde 22.5.2003 tarihinde yerinde inceleme
yapılmıştır. Yapılan yerinde incelemede, şirketin kuruluşunu takip eden aylardan
itibaren her gün düzenli olarak, şirket üyesi fırıncıların çarşı ekmeği üretim ve
dağıtımına ilişkin bilgilerin saklandığı görülmüştür. Bu bilgilerden Hizmet Ekmek’in
dağıtımını üstlendiği her şirket için günlük kota belirlediği ve bu kotanın altında veya
üstünde yapılan üretim üye fırıncıya bildirilerek bir sonraki gün ne kadar üretmesi
gerektiğinin kendisine aktarıldığı anlaşılmıştır.
I.3.2.6. Kütahya Bakkallar Odası Tarafından Yapılan Anket Çalışması
Önaraştırma dönemi içerisinde Kütahya Bakkallar Odası tarafından üyelerinin Hizmet 570
Ekmek hakkında düşüncelerini öğrenmek için biri önaraştırma döneminde diğeri de
soruşturma döneminde olmak üzere iki anket yapılmıştır. Önaraştırma döneminde
yapılan anketin sonuçlarına Tablo 1’de yer verilmiştir.
Tablo:1Kütahya Bakkallar Odası Tarafından Önaraştırma Döneminde Yapılan Anket
1) GÖRÜŞÜLEN TOPLAM BAKKAL SAYISI 133
2) HİZMET EKMEK'TEN EKMEK ALAN BAKKAL SAYISI 122
3) HİZMET EKMEK DIŞINDA KALAN FIRINCILARDAN EKMEK ALAN
BAKKAL SAYISI 8
4) İSTEDİĞİ FIRINDAN EKMEK ALABİLEN BAKKAL SAYISI 0
5) İSTEDİĞİ FIRINDAN EKMEK ALAMAYAN BAKKAL SAYISI 133
6) ANKETE KATILAN BAKKALARDA SATILAN TOPLAM ÇARŞI EKMEĞİ
ADEDİ 16.216
7) HİZMET EKMEKTEN MEMNUN OLMAYAN BAKKALLARIN ŞİKAYET
KONULARI ve BU KONULARDA ŞİKAYETİ OLAN BAKKAL SAYISI:
A) Ekmek Kalitesiz (Alışılan Lezzette Değil) 61
B) Gelen Ekmek Yanık 12
C) Gelen Ekmeğin Şekli Bozuk 14
D) Gelen Ekmek Hamur Oluyor/Tuluk Oluyor 21
E) Gelen Ekmek Bayat Oluyor 9
F) Ekmek Zamanında Gelmiyor (Geç ya da Erken Geliyor) 8
G) Ekmeğin İadesi Alınmıyor 32
H) Kalite Olmadığından Satışlarımız Düştü 1
06-46/588-160
14
I) Gramajı Eksik 5
İ) Hizmet Kalitesiz 5
J) Düzenli gelinmiyor 5
K) Değişik (fırıncıdan) ekmek geliyor 2
L) Ekmekte yabancı maddeler var 1
M) Belirtilmemiş 6
N) Uygulamaya Özellikle Karşı Çıkanlar 32
8) MEMNUN OLAN BAKKALLAR
a) Belirtmemiş 6
b) Simpaş 1
c) Altınkaya 1
d) Hizmet Ekmek 0
Yukarıda yer verilen bilgilerden elde edilen sonuçlara göre;
- Kütahya il merkezindeki satış noktalarının (Bakkalların) hiçbiri istediği fırından
ekmek alamamaktadır.
- Hizmet Ekmek’ten ekmek alan fırınların hepsi Hizmet Ekmek’ten bir nedenden
dolayı şikayetçiyken Hizmet Ekmek dışında kalan fırıncılardan ekmek alan
bakkalların bir takım şikayetleri olsa da genelde memnundurlar. 580
- Şikayet edilen konuların içinde en fazla şikayetçi olunan konu Hizmet Ekmek’in
dağıttığı ekmeklerin kalitesiz olmasıdır. (61 bakkal bu konuyu özellikle belirtmiştir).
Diğer en fazla şikayetçi olunan konular ise ekmeğin iadesinin alınmaması ve şirketin
varlığının istenmemesidir.
- Ankete katılan hiçbir bakkalın ekmek aldığı fırıncıyı değiştiremiyor olması, pazarda
rekabetçi bir yapının olmadığının en önemli göstergelerinden biridir ve Raportörler
tarafından tutulan tutanaklarla paralellik göstermektedir.
- Hizmet Ekmek tarafından ekmek temin edilen bütün bakkalların, Hizmet Ekmek’ten
en az bir sebepten dolayı şikayetçi olması, Hizmet Ekmek’in yerine getirmesi gereken
hizmeti tam olarak yerine getirmediğini gösterir niteliktedir. 590
- Şikayetlerin büyük bir kısmının, akla ilk gelen şikayetler olduğu göz önüne
alındığında, bu şikayetlerin %30’a yakın bir kısmının ekmeklerin düşük kalitesine
ilişkin olmasının, şirketin uyguladığı havuz sisteminden kaynaklandığı açıktır.
Dolayısıyla ekmeğin kalitesinin düşmesi, Hizmet Ekmek’e ekmek temin eden şirket
üyesi fırıncıların, ürettikleri ekmeklerin ne olursa olsun dağıtılacağını bildiklerinden
dolayı ürettikleri ekmeğin kalitesine gereken önemi vermemelerinden
kaynaklanmaktadır.
Bakkallar Odası tarafından yapılan ikinci anket, Hizmet Ekmek’in kapanmasından
sonra yapılmıştır. Bu ankette Hizmet Ekmek’ten sonraki durumdan memnun olup
olmadıkları, istediği fırından ekmek alıp alamadıkları ve günlük kaç adet çarşı ekmeği 600
sattıkları sorulmuştur. Yapılan anketin sonuçlarına ise Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo:2 Hizmet Ekmek’in Kapanmasından Sonra Yapılan Anket
Şu Anki Durumdan Memnun Olan Bakkal Sayısı 152
Şu Anki Durumdan Memnun Olmayan Bakkal Sayısı 0
İstediği Fırından Ekmek Alabilen Bakkal Sayısı 152
İstediği Fırından Ekmek Alamayan Bakkal Sayısı 0
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde pazarın Hizmet Ekmek’ten önceki yapıya geri
döndüğü ve rekabet ortamının önündeki engellerin kaldırıldığı görülmektedir.
Bakkallar istediği fırınla çalışabilmekte ve fırıncılar birbiriyle rekabet etmektedirler.
06-46/588-160
15
Sonuç olarak yapılan anketlerden, Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren fırıncıların
Hizmet Ekmek’in kapanmasıyla birlikte aralarındaki rekabetin arttığı, bakkalların
tüketiciye daha kaliteli ekmek sunduğu ve ekmek sektöründeki rekabetin yeniden
canlandığı sonuçlarına ulaşılmıştır.
I.3.3. Değerlendirme 610
I.3.3.1. Hizmet Ekmek’in Hukuki Durumu
Hizmet Ekmek, 16 fırıncı esnafı tarafından üretilen çarşı ekmeğinin dağıtımını
gerçekleştirmek üzere kurulmuş bir ortak girişim teşebbüsüdür. Ortak girişim işlemleri
“yoğunlaşma doğurucu ortak girişim” ve “işbirliği doğurucu ortak girişim” olmak üzere
ikiye ayrılmaktadır. 4054 sayılı Kanun ve buna dayanılarak Rekabet Kurulu
tarafından kabul edilen ikincil düzenlemeler çerçevesinde, yoğunlaşma doğurucu
ortak girişimler aynı Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
bildirime tabi iken işbirliği doğurucu ortak girişim işlemleri Kanun’un 4. maddesi ve
1997/2 sayılı Tebliğ kapsamında bildirime tabidir. Bu itibarla, 16 adet fırıncı
tarafından kurulan Hizmet Ekmek’in hangi kapsamda bildirime tabi bir işlem 620
olduğunun tespiti gerekmektedir.
Yoğunlaşma doğurucu olan ve dolayısıyla Kanun'un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı
Tebliğ uyarınca bildirime tabi olan ortak girişimleri söz konusu Tebliğ "amaçlarını
gerçekleştirmek üzere işgücü ve mal varlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir
iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim
arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler" olarak
tanımlamaktadır. Bu tanım bir ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu bir işlem olması
için iki koşul ileri sürmekte ve her ikisinin birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. İlk
koşul "bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkmak ve bu çerçevede işgücü ve
malvarlığına sahip olmak"tır. İkinci koşul ise ortak girişimin "taraflar arasında veya 630
ortak girişim ile taraflar arasında rekabeti sınırlayıcı amaç veya etkisi"nin
olmamasıdır.
Söz konusu ortak girişim teşebbüsü olan Hizmet Ekmek incelendiğinde, asıl olarak
ortak olan fırıncılar adına ekmek dağıtımını tekelden gerçekleştirmek üzere kurulmuş
ve bu çerçevede bağımsız bir tüzel kişiliği olan, kendi faaliyetlerini gerçekleştirmek
üzere yeterli elemanı ve ekipmanı olan bir teşebbüs olduğu görülmektedir. Bu
bakımdan ilk koşul sağlanmıştır. Diğer yandan Hizmet Ekmek, kurucu ortak
konumundaki kişilerin hukuken veya fiilen kontrolünde olan fırınlar arasında rekabetçi
davranışların koordinasyonuna yol açmaktadır. Kurulan bu teşebbüsün rekabeti
kısıtlama amaç ve etkisi olduğu için, söz konusu ortak girişim yoğunlaşma doğurucu 640
değil, koordinasyon doğurucu bir işlemdir. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun'un
Birleşme ve Devralmaları düzenleyen 7. maddesi çerçevesinde değil, rekabeti
kısıtlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve kararları düzenleyen 4. maddesi çerçevesinde
değerlendirilmiştir.
I.3.3.2. Menfi Tespit/Muafiyet Değerlendirmesi
Kurum kayıtlarına 18.6.2003 tarih ve 2769 sayı ile giren başvuruda, Kütahya il
merkezinde faaliyet gösteren 16 fırıncı esnafı tarafından kurulan Hizmet Ekmek için
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması istenmiştir.
Yukarıda da değinildiği gibi, her ne kadar söz konusu işlem yoğunlaşma doğurucu bir 650
ortak girişim gibi gözükse de, Hizmet Ekmek aslında Kütahya il merkezinde faaliyet
gösteren fırıncılar arasında işbirliğine yol açan bir anlaşma niteliğindedir. 1997/2
06-46/588-160
16
sayılı Tebliğ, Kanun’un 4. maddesinde düzenlenmiş olan belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalara uygulanmaktadır.
Hizmet Ekmek’in kurulmasıyla birlikte Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren 16
fırıncı esnafı ekmek dağıtım işlerini bu şirkete devretmişlerdir. Böylece, şirketin
dağıtım sistemine üye olan fırıncılar artık kendi ürettikleri ekmeklerin dağıtımını
yapmama ve bu işin Hizmet Ekmek tarafından yapılacağı hususlarında 660
anlaşmışlardır. Şirkete dahil fırıncılar ekmek üretimini kendileri bağımsız olarak
gerçekleştirmektedirler. Daha sonra üretilen bu ekmekler Hizmet Ekmek’e bağlı
elemanlar tarafından alınmakta ve şirketten gelen emirler doğrultusunda belirlenen
satış noktalarına götürülmektedir. Ancak her şirketin Hizmet Ekmek tarafından
belirlenen bir kotası bulunmaktadır. Bu kota uyarınca fırıncıların günlük üretimi
belirlenmekte ve belirlenen kotaya uyulmadığı taktirde fırıncılar uyarılarak, bir sonraki
gün veya günlerde belirlenen miktarda ekmek üretmesi sağlanmaktadır. Bu nedenle
de, üye fırıncılar arasındaki rekabetin Hizmet Ekmek aracılığıyla kısıtlandığı açıktır.
Genel olarak bakıldığında ekmek pazarında iki farklı seviyede rekabet
yaşanmaktadır. Birincisi, fırıncıların ürettikleri ekmeğin satıldığı nihai satış noktaları 670
üzerindeki rekabet, ikincisi ise tezgahta satılan ekmek ile yapılan rekabettir. Birinci
durumda nihai satış noktaları (Bakkallar, marketler, büfeler ...) ile bir fırıncı
anlaşmakta ve belli bir iskonto ile bu satış noktasına ekmeğini satmaktadır. Nihai
satış noktası istediği fırıncı ile çalışabilmekte ve daha avantajlı bir durum oluştuğunda
kolaylıkla çalıştığı fırıncıyı değiştirebilmektedir. İkinci durumda ise fırıncılar arasında
daha fazla tüketiciye ulaşmak için bir rekabet bulunmaktadır. Ancak burada diğer
duruma göre daha az bir rekabet vardır. Bunun sebebi ise, genellikle sadece bu fırın
çevresinde yaşayan tüketicilerin tezgahtan ekmek satışı yapan fırınlardan ekmek
almalarıdır.
4054 sayılı Kanun’un Menfi Tespit başlıklı 8. maddesinde yer alan “...Kurul bir 680
anlaşmanın, kararın, eylemin veya birleşme ve devralmanın bu Kanun’un 4, 6 ve
7’nci maddelerine aykırı olmadığını gösteren bir menfi tespit belgesi verebilir” hükmü
çerçevesinde, söz konusu fırıncılar arasındaki anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilebilmesi için hiçbir şekilde Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilmemesi
gerekmektedir. Teşebbüsler arasında akdedilen anlaşmalarda rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran hükümler bulunması
durumunda, yapılan anlaşmalar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal etmektedir.
Bu bağlamda üye fırıncılar arasında yapılan anlaşmanın rekabeti engelleme amacı
olduğu ve menfi tespit alamayacağı kanaatine varılmıştır.
Menfi tespit belgesi alamayacak bir anlaşmaya ilişkin olarak Kanun’un 5. maddesi 690
çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması gerekmektedir. Bir
anlaşmanın Kanun’un 5. maddesiyle sağlanan muafiyetten yararlanması için aşağıda
belirtilen şartları sağlaması gerekmektedir:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmenin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicilerin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlandırılmaması
06-46/588-160
17
gerekmektedir. 700
Hizmet Ekmek’e üye fırıncılar arasında yapılan anlaşmanın amacı, şirkete üye
fırıncıların ekmeklerinin dağıtımının tek bir şirket çatısı altında yürütmektir. Böylece
ekmeği dağıtılan fırıncıların üzerindeki yüksek dağıtım maliyetinin azaltılması
hedeflenmiştir. Hizmet Ekmek’e üye fırıncıların aralarında yaptıkları anlaşma bu
bağlamda değerlendirildiğinde, yapılan anlaşma ile üye fırıncıların ürettikleri
ekmeklerin dağıtımının daha verimli bir şekilde gerçekleştirildiği açıktır. Hizmet
Ekmek’e üye olan fırıncıların tümü ürünlerini Kütahya il merkezindeki satış
noktalarına satmaktadırlar. Bu bakımdan birbirine çok yakın bir coğrafi alan içinde
faaliyet gösteren teşebbüslerin dağıtımda yaşadıkları zorlukları ve dağıtımın getirdiği
yüksek maliyeti en azına indirmek için dağıtım ağlarını birleştirmeleri veya bu faaliyeti 710
ortaklaşa gerçekleştirmelerinin dağıtımda etkinlik sağlayacağı açıktır. Dolayısıyla,
Hizmet Ekmek’e üye fırıncıların yaptıkları anlaşma ile ekmek dağıtım işini Hizmet
Ekmek üzerinden sürdüreceklerini taahhüt etmeleri her ne kadar aralarındaki rekabeti
sınırlıyor olsa da ekmek dağıtımında yaratacağı ekonomik gelişme nedeniyle
Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde belirtilen şartı taşımaktadır.
Hizmet Ekmek’in muafiyet başvurusunda değerlendirilmesi gereken bir diğer husus
ise Hizmet Ekmek’in kurulmasının tüketici yararına olup olmadığıdır. Hizmet Ekmek’in
kurulması ile birlikte, şirketin kurduğu sisteme üye olan fırıncılar artık birbirleriyle
rekabet etmemeye başlamışlardır. Diğer bir deyişle, Hizmet Ekmek artık üyesi olan
fırıncılar tarafından üretilen ekmekler üzerinde tekel durumuna geçmiştir. 720
Hizmet Ekmek’in kurulmasıyla birlikte fırıncılar arasında hem kalite hem de fiyat
değişkenleri üzerinde rekabet etme dürtüsü ortadan kalkmıştır. Ürettiği ekmek hangi
kalitede olursa olun Hizmet Ekmek tarafından satın alınacağı bilindiğinden, fırıncıların
kaliteye verdiği önem azalmıştır. Bu durum Bakkallar Odası tarafından yapılan
ankette ve yapılan yerinde incelemenin sonuçlarında net bir şekilde ortaya
konulmaktadır. Hiçbir bakkal sattığı ekmeklerin kalitesini beğenmemektedir. Ayrıca,
fırıncılar tarafından üretilen ekmeklerin Hizmet Ekmek tarafından alınacağı garantisi
bulunduğundan, fırıncıların arasındaki rekabet ortadan kalkmıştır. Böylelikle fırınların
bakkallara sattığı ekmeğin fiyatı artmış ve buna bağlı olarak tüketicilere satılan
ekmeğin fiyatı Oda tarafından belirlenen azami fiyat seviyesine çıkmıştır. Diğer bir 730
deyişle Hizmet ekmeğin kurulmasıyla birlikte Kütahya il merkezinde satılan ekmeğin
fiyatında bir artış yaşanmıştır. Dolayısıyla tüketiciler, Hizmet Ekmek’in pazarda
faaliyet göstermediği duruma göre daha pahalı ve kalitesiz ekmek satın almak
zorunda kalmaktadırlar.
Tüketicinin satın aldığı ekmeğin kalitesini ve fiyatını belirleyen iki ana nokta
bulunmaktadır. Bunlardan ilki, fırıncıların birbirleriyle olan rekabeti ikincisi ise
bakkalların hangi fırıncının ekmeğini alacağına kendilerinin karar verip vermediğidir.
Bu noktaların her ikisinde sağlanacak rekabet ve özgürlük tüketicinin lehine sonuçlar
doğuracak, aksi halde tüketiciler bundan zarar görecektir. Bu bağlamda Hizmet
Ekmek, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde yer alan şartı 740
taşımamaktadır.
Hizmet Ekmek’in muafiyet başvurusunda değerlendirilmesi gereken bir diğer husus
da Hizmet Ekmek’in kurulmasıyla birlikte ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin
ortadan kalkıp kalkmadığıdır. Kütahya il merkezinde çarşı ekmeği üreten toplam 21
fırın vardır. Bunlardan 16’sının ürettikleri çarşı ekmekleri Hizmet Ekmek’in
kurulmasıyla birlikte Hizmet Ekmek tarafından dağıtılmaya başlamıştır. Ancak 16
fırının birbirleriyle aktif rekabet etmekten kaçınmaya başlaması bu fırınların gücü
06-46/588-160
18
nedeniyle diğer fırınların da bu fırınlarla rekabetten kaçınmalarına neden olmuştur.
Ayrıca bakkalların istedikleri fırıncıyla anlaşma olanaklarının ortadan kalkması
fırıncılar arasındaki rekabetin azalmasına yol açmıştır. Tüm bu nedenler ışığında, 750
Hizmet Ekmek’in kurulmasıyla birlikte pazarın önemli bir bölümünde rekabet ortadan
kalkmıştır. Bu bakımdan Hizmet Ekmek 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c)
bendinde yer alan koşulu sağlamamaktadır.
Hizmet Ekmek tarafından kurulan dağıtım sistemi incelendiğinde bu sistem ile Hizmet
Ekmek’e üye fırıncılar arasındaki rekabetin gerekli olandan fazla sınırlandığı
görülmektedir. Pazarda iki önemli rekabet unsuru olan fırıncıların kendi aralarındaki
rekabet ve bakkalların istediği fırıncı ile çalışabilmesi, Hizmet Ekmek’in kurulması ile
birlikte ortadan kalkmıştır. Artık fırıncılar kendi aralarında bakkallar için rekabet
etmemektedirler. Her ne kadar dağıtımda bir maliyet avantajı oluşturuluyor olsa da,
yaratılan bu maliyet avantajı fırıncılar tarafından içselleştirilmekte ve tüketiciler 760
oluşan bu faydadan yarar sağlayamamaktadırlar.
Herhangi bir coğrafyada faaliyet gösteren fırıncı esnafı tarafından kurulacak bir
“dağıtım ortak girişim”e, 4054 sayılı Kanun bakımından dağıtımda maliyet etkinliğini
sağlaması nedeniyle bazı koşullar altında izin verilebilir. Bu koşullar, ortak girişimin
üye fırıncılar arasındaki rekabeti kısıtlamayacak bir sistemle çalışması, fırıncılar
arasındaki koordinasyonu sağlamaması için yönetim organının bağımsız olması,
teşebbüsün bakkalların istedikleri fırıncının ekmeğini alabilecek şekilde organize
olması vs. olarak sıralanabilir. Ancak Hizmet Ekmek tarafından kurulan bu sistem üye
fırıncılar tarafından üretilen bütün ekmeklerin satış hakkını elinde bulundurması
nedeniyle fırıncılar arasındaki rekabeti sınırlamakta, tüketiciye beklenen faydayı 770
sağlamamakta ve bakkalların istediği fırıncı ile çalışmasını engellemektedir.
Dolayısıyla, ilgili ürün pazarındaki rekabeti gereğinden çok sınırlandırdığı için Hizmet
Ekmek için yapılan muafiyet başvurusunun 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d)
bendindeki koşulu sağlamadığı kanaatine varılmıştır.
Sonuç olarak bir anlaşma olarak kabul edilen Hizmet Ekmek, Kanun’un 4. maddesini
ihlal etmekte ve Kanun’un 5. maddesinde yer alan şartları sağlamamaktadır. Bu
nedenle söz konusu anlaşmaya, menfi tespit belgesi verilemeyecek ve muafiyet
tanınamayacaktır.
I.4. Savunmalar ve Bunlara İlişkin Değerlendirmeler
I.4.1. Hizmet Ekmek ve 15 Fırıncı Adına Yapılan Savunmalar 780
- Taraflar ilgili ürün pazarının Odun Ekmeği, Ev Ekmeği, Haşhaşlı Ekmek, Trabzon
Tava Ekmeği, Pide (Ramazan Pidesinden Farklı) ve Sandviç Ekmeği’ni de
kapsayacak şekilde belirlenmesi gerektiğini savunmuşlardır.
Kütahya il merkezindeki fırıncı esnafı tarafından çeşitli türlerde ekmek üretilmektedir.
Bunlar Çarşı (francala) ekmeği, Ev ekmeği, Haşhaşlı ekmek, Trabzon ekmeği, Pide
ve Sandviç ekmeğidir. Ancak bu türlerden Haşhaşlı ve Trabzon ekmeği türleri sadece
belli bir kısım tüketici için üretilirken Pide ekmeği, bilinen anlamının dışında,
restoranlardaki ekmek tüketimi için üretilmektedir. Bunun yanında çarşı ve ev ekmeği
türleri farklı tüketiciler tarafından tüketilmektedir. Dolayısıyla dosya konusu olay
bakımından ilgili ürün pazarı çarşı ekmeği olarak belirlenmiştir. 790
- Taraflar ilgili coğrafi pazarın tüm Kütahya ili olarak belirlenmesi gerektiğini
belirtmişlerdir.
06-46/588-160
19
Kütahya il merkezine dışarıdan ekmek getirilebilmektedir. Ancak tüketici tercihleri
bakımından getirilen bu ekmeklerin pazara olan etkisinin çok az olduğu anlaşılmıştır.
Bu nedenle de ilgili coğrafi pazar Kütahya il merkezi olarak belirlenmiştir.
- Taraflar kaçak fırınların il merkezindeki rekabet ortamını bozucu etkileri olduğunu ve
fırıncı esnafının kötü durumda bulunması nedeniyle Hizmet Ekmek’i kurduklarını
belirtmişlerdir.
Bu iddiaların doğru olduğu yapılan incelemelerde de tespit edilmiştir. Ancak bu ve
benzeri nedenler ileri sürülerek tarafların 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmelerinin mazur 800
görülmesi gerektiği kabul edilemez bir savunmadır.
- Taraflar Hizmet Ekmek’in dağıttığı ekmeğin ilgili pazarı etkilemeyecek seviyede
olduğunu (%3) belirtmişlerdir.
İlgili pazar çarşı ekmeği, ilgili coğrafi pazar da Kütahya il merkezi olarak belirlendiği
için Hizmet Ekmek’in pazarda önemli bir gücü bulunmaktadır.
-Taraflar ekmek fiyatlarının Hizmet Ekmek tarafından belirlenmediğini belirtmişlerdir.
Hizmet Ekmek ile ilgili olarak açılan soruşturmada, Hizmet Ekmek’in ekmek fiyatlarını
belirlediğine ilişkin bir ibare yer almamaktadır. Sadece Hizmet Ekmek ile birlikte
fırıncıların arasındaki rekabetin azalması nedeniyle, tüketicilere satılan ekmek
fiyatlarının Oda tarafından belirlenen azami fiyata çıktığı belirtilmektedir. 810
- Yapılan savunmada “Muammer Banaz ve Mehmet Daneci’nin kendilerine ait fırınları
yoktur, diğer ortaklardan Mehmet Duran, Necati Mincur, Şeref Yılmaz ve Halil
Orhan’ın kendi fırınları yoktur. Bu kişilerin ortağı olduğu limited şirkete ait fırınlar
bulunmaktadır” denilmekte ve bu yolla söz konusu fırıncıların ilgili olduğu fırınlar
hakkında soruşturma açılamayacağı ileri sürülmektedir.

Soruşturmanın konusu, Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren Hizmet Ekmek’e üye
fırınların, ilgili pazardaki rekabeti kısıtlayarak 4054 sayılı Kanun’u ihlal eder nitelikteki
eylemlerinin değerlendirilmesidir. Hakkında soruşturma açılan teşebbüsler ise,
ekmeklerinin dağıtımını Hizmet Ekmek üzerinden gerçekleştiren fırınlardır. Bu 820
nedenle Hizmet Ekmek’in kurucuları arasında yer alan kişilerin kendilerine ait fırınları
olmaması nedeniyle söz konusu fırınlar hakkında soruşturma açılmasının yanlış
olduğuna ilişkin yapılan savunma, soruşturmanın Hizmet Ekmek’in dağıtımını
üstlendiği fırınlara açılması nedeniyle kabul görmemiştir.

I.4.2. Özen Ekmek Fırını’nın Sahibi Engin AY Tarafından Yapılan Savunma ve
Değerlendirmesi
- Engin AY tarafından yapılan savunmada Hizmet Ekmek’in amacı ekmek ve unlu
gıda maddelerinin alım-satımını, dağıtımını ve pazarlamasını yapmak değil sadece
ekmek dağıtımını yapmak, böylece de dağıtımın getirdiği aşırı maliyeti en aza 830
indirmek olduğu, şirket tarafından dağıtılan ekmek sebebiyle bakkalların kar
marjlarının düşmediği, şirketin kar etme amacının bulunmadığı, şirketin ekmek
fiyatlarına karışmadığı, şirketin kartel niteliğinde olmadığı, tüketicilerin bakkalların
yanındaki fırınların da ekmek alabilmeleri nedeniyle “tüketici istediği fırının ekmeğini
istediği bakkaldan alamıyor” gibi bir ifadenin yanlış olduğu, 16.2.2002 tarihinde
hisselerini devrettiği, bu tarihten sonra şirketle herhangi bir ilgi ve alakasının
kalmadığı, bu gün itibarıyla ürünlerini şirket aracılığıyla dağıtmadığı, şirketten
ayrılmasının sebebinin şirket tarafından kendisine uygulanan 1000 adet ekmek
kotasının tamamını dolduramaması olduğu ve şirketten ayrıldıktan sonra da bir süre
06-46/588-160
20
söz verdiği miktar dolana dek ürettiği ekmeklerin bir kısmının Hizmet Ekmek 840
aracılığıyla dağıttırdığı ancak artık tezgahtan ekmek satmakta olduğu hususları
belirtilmiştir.
Hizmet Ekmek’e üye fırıncılar hakkında açılan soruşturma neticesinde, Hizmet
Ekmek’in dağıtımını üstlendiği fırıncılar arasında koordinasyona yol açtığı tespit
edilmiştir. Bu bağlamda Hizmet Ekmek’in kurulmasıyla birlikte bakkalların kar
marjlarının düşmemesi, kar etme amacının bulunmaması, ekmek fiyatlarına
karışılmaması ve Hizmet Ekmek’in kurulmasının asıl amacının satış maliyetlerini
düşürmek olması, Hizmet Ekmek’e üye fırınların 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmediği
anlamına gelmemektedir. Dosya mevcudu bilgilerde, her üye ekmek fırınının belli bir
kotasının olduğu ve bunun da Hizmet Ekmek tarafından belirlendiği tespit edilmiştir. 850
Bu belgelerde, Engin Ay’ın sahibi olduğu Özen fırını tarafından üretilen ekmeğin en
son 2003 yılının mart ayında dağıtıldığı görülmektedir. Bu tarih de, Engin AY’ın
şirketten ayrıldığı tarihten yaklaşık 1 sene sonradır. Dolayısıyla Engin Ay’ın sahip
olduğu Özen Ekmek Fırını’nın ekmeğinin Hizmet Ekmek tarafından dağıtılması
nedeniyle Engin Ay’ın sahibi olduğu Özen fırını hakkında soruşturma devam etmiştir.
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile, belirli bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar
hukuka aykırı bulunarak yasaklanmıştır. 860
4054 sayılı Kanun’da, Medeni Hukuk ve Borçlar Hukuku mevzuatında yer alan
“sözleşme” ya da “akit” terimleri yerine “anlaşma” terimi kullanılmıştır. Kanun’un 4.
maddesinin gerekçesi de dikkate alındığında, anlaşmada Medeni Hukuk’un geçerlilik
koşullarına uyma ölçütünün aranmadığı görülmektedir.
Genel olarak tüm Türkiye'de ve özel olarak Kütahya il merkezinde, üretici
konumundaki fırıncıların ekmek fiyatları bir düzenlemeye tabidir. Bir başka ifade ile
yasal düzenlemeler çerçevesinde, yetkili kuruluşlar tarafından ekmeğin azami fiyatı
belirlenmekte, fırıncıların ve satış noktalarının bu satış fiyatının üzerine çıkmaları
yasaklanmaktadır. Bu nedenle, fırıncılar, ancak kendi maliyetleri ile bu azami fiyat
arasında kalan aralık içerisinde rekabet etmek durumundadırlar. 870
Yapılan incelemeler neticesinde, ekmek fiyatlarına ilişkin bu yasal durum ile birlikte,
Kütahya ilindeki ekmek pazarını özellikle son bir kaç yılda etkileyen iki önemli faktör
göze çarpmaktadır. Bunlardan ilki ortaya çıkan ekonomik kriz ile birlikte halkın alım
gücünün azalmasıdır. Diğer bir husus ise, mahalle fırınlarının önemli bir ölçüde
pazarda rekabeti bozucu etkiye yol açmasıdır.
Bu olumsuz koşullar sektördeki aşırı kapasite gerçeği ile birleştiğinde, Kütahya il
merkezinde faaliyet gösteren fırıncılar daralan pazar koşullarında daha fazla pay
kapabilmek için, yoğun bir rekabet içerisine girmişlerdir. Bu rekabet ortamı fırıncılara
zarar vermeye başladığında 16 fırın/fırıncı Hikmet Ekmekçioğlu, Necati Mincur ve
Mehmet Duran öncülüğünde Hizmet Ekmek'i kurmuşlardır. Hizmet Ekmek her ne 880
kadar görünüşte bir dağıtım şirketi olarak faaliyette bulunsa da, kurulmasındaki asıl
amaç üyeler arasındaki rekabete son verilmesi ve işbirliğine gidilmesidir. Bu
çerçevede Hizmet Ekmek, ekmek dağıtımını üstlendiği fırıncılar bakımından bir tür
kartel işlevi görmektedir.
06-46/588-160
21
Bu gerekçelerle söz konusu dağıtım şirketini kuran fırıncılar, yine yukarıda tespitler
bölümünde ayrıntılı olarak ele alındığı üzere, sistemin sağlıklı işleyişi için aralarında
bir kota sistemi kurmuşlardır. Yapılan yerinde incelemelerde sistemin işleyişine ilişkin
olarak bilgisayar kayıtları bulunmuştur. Bu kayıtlarda, her bir fırıncının üreteceği
azami miktar ve günlük üretmesi gereken ekmek miktarı belirlenerek bu miktarın
altında veya üstünde ekmek üretilmesi durumunda fırıncının uyarıldığı ve bir sonraki 890
gün üretmesi gereken ekmek miktarına ilişkin bilgiler yer almaktadır. Bu çerçevede,
ortak olan fırıncıların Hizmet Ekmek vasıtasıyla rekabetçi davranışlarını koordine
ederek aktif rekabetten kaçındıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Diğer yandan, Hizmet Ekmek'in kurucuları arasında yer alan ancak daha sonra
şirketten ayrılan Engin Ay tarafından üretilen ekmekler Hizmet Ekmek tarafından 1 yıl
süreyle dağıtılmaya devam etmiştir. Bu çerçevede, mevcut durumda hukuken şirket
ortağı olmasa dahi, ekmekleri Hizmet Ekmek tarafından dağıtıldığı süre olan 1 yıllık
sürede gerçekleşen rekabet ihlalinden Engin Ay da sorumludur.
Bu çerçevede kurulan Ortak Girişim'in fiilen kurucu olan taraflar arasında rekabetçi
davranışlarının koordinasyonuna imkan tanımakta olduğu görülmüştür. 900
Genel olarak rekabetten beklenen yararın, en düşük fiyatta en yüksek kalitenin ortaya
çıkmasının olduğu dikkate alındığında, rekabetin kısıtlandığı ortamlarda, kısıtlamanın
sonucu olarak bu yararın da azalabileceği ve hatta yok olabileceği, rekabetin
olmadığı bir ortamda teşebbüslerin baskıdan uzak keyfi bir faaliyet sürdürme yoluna
gidebileceğini ileri sürmek mümkündür. Nitekim, Hizmet Ekmek kurulduktan ve
kurucu üyeler arasında rekabet ortadan kalktıktan sonra, müşteri olan Bakkalların
ileri sürdüğü şikayetler bu olumsuzluk için yerinde bir örnek oluşturmaktadır.
Hizmet Ekmek’in bir teşebbüs olarak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki
bu eylemler bağlamında sorumluluğu olup olmadığı değerlendirildiğinde Hizmet
Ekmek bir anlaşma olarak değerlendirilmiştir. Esas ihlali işleyen teşebbüsler 910
ekmeklerini Hizmet Ekmek aracılığıyla dağıtılan ilgili 16 fırın/fırıncı esnafı olup,
Hizmet Ekmek’in ihlal olarak nitelenebilecek bir eylemi yoktur.

K.SONUÇ

Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma
tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar,
Danıştay’ın iptal kararı, dosya içeriğinde yer alan tüm bilgi ve belgelerin okunup
incelenmesi sonucunda;
920
1. Rekabet Kurulu’nun 15.8.2005 tarih ve 05-51/785-M sayılı

“soruşturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai karar toplantısına katılarak oy
kullanmasının hukuka aykırı olduğu gerekçesine dayanan ve Kurumumuzca tebellüğ
edilen ve Danıştay 13. Dairesi ve İdari Dava Daireleri genel Kurulunun değişik
kararlarıyla yerleşik hale gelen mahkeme kararlarının bugünkü tarihten itibaren
temyiz edilmemesine ve yürütmenin durdurulması kararı verilenler açısından itiraz
edilmemesine; gelecekte de bu nitelikteki bir gerekçeyle Kurumumuza tebliğ edilecek
tüm kararların temyiz edilmemesine ve yürütmenin durdurulması kararı verilenler
açısından itiraz edilmemesine” 930

İlişkin kararı uyarınca ilgili Danıştay kararının temyiz edilmeksizin dosyanın yeniden
değerlendirilebileceğine OYÇOKLUĞU ile,
06-46/588-160
22

2. a) Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
üzerinden aralarında rekabetçi davranışlarını koordine eden;

- Altın Başak Un ve Unlu Mamulleri İmalat Sanayi Ticaret Pazarlama Limited
Şirketi,
- Öz Bereket Un ve Unlu Mamülleri İmalat San. ve Tic. Ltd.. Şti., 940
- Çağdaş Un ve Unlu Mamulleri Gıda İhtiyaç Mad. San. ve Tic. Ltd.,
- Öz Orhan Gıda-Petrol-Tarım-Otomotiv-Nak.-Turz.-İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.,
- Fimpaş Fırıncılık İnş. Maden Kırtasiye Temizlik Turizm Gıda A.Ş.,
- Yavuz Gıda Mad. Çinicilik İthalat İhracat Ltd. Şti.,
- Yılmaz Un ve Hizmet İşl. İml. San. Tic. Paz. Ltd. Şti.,,
- Derya Ekmek ve Unlu Mamulleri,
- Ekmekçioğlu Unlu Mamulleri,
- Fazilet Unlu Mamulleri,
- Asma Fırını,
- Benli Ekmek Fırını, 950
- Örnek Ekmek Fırını,
- Özay Un ve Unlu Mamulleri,
- Şirinkent Ekmek Fabrikası’nın

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine OYBİRLİĞİ ile;

b) Bu ihlalleri nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 2006/1 sayılı Tebliğ ile değişik 16.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgili teşebbüslere ayrı ayrı asgari ceza miktarı
olan 6.368- (altıbinüçyüzaltmışsekiz) YTL. idari pazara cezası verilmesine
OYBİRLİĞİ ile, 960

3. 5388 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile 4054 sayılı Kanun kapsamında bulunan
anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarının bildirilmemesi
yükümlülüğü kaldırıldığından, kararın bildirilmemesinden dolayı bu konuda karar
verilmesine gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile,

4. Yapılan inceleme sonucunda söz konusu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 8.
maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesinin ve 5. maddesi uyarınca
bireysel muafiyet tanınmasının mümkün olmadığına OYBİRLİĞİ ile
970
karar verilmiştir.














06-46/588-160
23



(29.06.2006 tarihli ve 06–46/588-160 sayılı Kurul Kararı’na)

KARŞI OY GEREKÇESİ


Danıştay 13. Dairesi’nin “soruşturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai karar
toplantısına katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı olduğu” gerekçesiyle iptal
edilen kararlar üzerine, Rekabet Kurulu’nun 15.8.2005 tarih ve 05-51/785-M
sayılı kararı ile alınan “Danıştay 13. Dairesi ve İdari Dava Daireleri Genel
Kurulu’nun değişik kararları ile yerleşik hale gelen mahkeme kararlarının
temyiz edilmemesine ve yürütmenin durdurulması kararı verilenler açısından
itiraz edilmemesine, gelecekte de bu nitelikteki bir gerekçeyle Kurumumuza
tebliğ edilecek tüm kararların temyiz edilmemesine ve yürütmenin durdurulması
karar verilenler açısından itiraz edilmemesine” dair karar ile ortaya çıkan ve bu
nedenden dolayı iptal edilen kararların süresinde temyiz edilmemesine ilişkin
karara katılmıyoruz.

Gidilecek yargı yolu yönünden itiraz veya temyiz imkanı bulunan dosya
ya da davalar hakkında sahip olunan tüm yargı yollarının ve haklarının süresinde
kullanılmak suretiyle tüketilmesi gerektiğini düşünüyoruz.

Rekabet Kurulu kararlarının ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay ilgili
dairesinde görüşülerek verilen kararlar, Rekabet Kurulu’nun alacağı diğer
kararlar yönünden emsal karar olması niteliğini taşımaması gerekir. İdari Dava
Daireleri Genel Kurulu tarafından verilen kararlar ise Rekabet Kurulu yönünden
temyiz niteliğinde olduğundan hem Danıştay ilgili dairesi tarafından hem de
Rekabet Kurulu tarafından emsal olarak kabul edilmelidir.

Henüz temyiz edilerek İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’na
götürülmeyen bir dava hakkında, Danıştay 13. Dairesi’nin kararı bütün dosyalar
için emsal kabul edilerek, itiraz ya da temyiz imkanı bulunan dosyalar yönünden
ve hatta geleceğe de yönelik olarak yargı yolunu kapatırcasına alınan kararın
hukuka uygun olmadığı görüşündeyiz.

Kaldı ki, Rekabet Kurulu kararlarının, 4054 sayılı Kanun’un 56 vd.
maddelerinde yer verilen “Özel Hukuk Alanındaki Sonuçları” nedeniyle
tarafların bu yöndeki haklarını mahkemelerde kullanabileceği de göz önüne
alındığında, sahip olunan yasal yolları kullanmaktan vazgeçmenin sorumluluğu
ve önemi daha da açığa çıkmaktadır.

Hakkında karar verilen teşebbüslerden ;
06-46/588-160
24
Altınbaşak Un ve Unlu Mamulleri San. ve Tic. Şti.,
Öz Bereket Un ve Unlu Mamülleri İmalat San. ve Tic. Ltd.. Şti.,
Çağdaş Un ve Unlu Mamulleri Gıda İhtiyaç Mad. San. ve Tic. Ltd.Şti.,
Öz Orhan Gıda-Petrol-Tarım-Otomotiv-Nak.-Turz.-İnş. San. ve Tic. Ltd.
Şti.,
Fimpaş Fırıncılık İnş. Maden Kırtasiye Temizlik Turizm Gıda A.Ş.,
Yavuz Gıda Mad. Çinicilik İthalat İhracat Ltd. Şti.,
Yılmaz Un ve Hizmet İşl. İml. San. Tic. Paz. Ltd. Şti.,
Derya Ekmek ve Unlu Mamulleri,
Ekmekçioğlu Unlu Mamulleri,
Fazilet Unlu Mamulleri,
Asma Fırını,
Benli Ekmek Fırını,
Örnek Ekmek Fırını,
Özay Un ve Unlu Mamulleri,
Şirinkent Ekmek Fabrikası,

ait iptal kararlarının Kuruma tebliği 19.06.2006 tarihinde yapılmış olup
bu kararların temyiz süreleri henüz geçmemiştir.

Yukarıda yer alan nedenlerden dolayı bu teşebbüse ilişkin iptal kararının
henüz temyiz süresi dolmadığından öncelikle temyiz başvurusunun yapılması
gerektiğini düşündüğümüzden, kararın birinci bendinde yer alan çoğunluk
görüşüne katılmıyoruz.





Tuncay SONGÖR Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ

İkinci Başkan Kurul Üyesi


Full & Egal Universal Law Academy