Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-4-172 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 06-55/713-203
Karar Tarihi : 25.7.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, M. Haluk ARI
C. ŞİKAYET EDEN : İsmin saklı tutulması talep edilmiştir.
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN
S.S. Sakarya VİB Motorlu Taşıyıcılar ve Otobüsçüler Kooperatifi
Güllük Mah. Donat Sk. Terminal Kıraathanesi Üstü Kat:1 ADAPAZARI
Temsilcisi: Av. İlknur EBİZ
Hilmi Kayın İş Merkezi Kat: 3 No: 176-177 ADAPAZARI
Klas Ağa Tur Taşımacılık Seyahat Tic. Ltd. Şti.
Güllük Mah. Otobüs Terminali No:12 Adapazarı-SAKARYA
Temsilcisi: Av. Levent BÜLBÜL
Şeref Kırval İşhanı Kat:1 Hendek-SAKARYA
Kocaali Turizm Seyahat Akaryakıt Gıda İnş. ve Tic. A.Ş.
Ağalar Mah. Osmanbey Cad. Kocaali-SAKARYA
E. DOSYA KONUSU: S.S. Sakarya VİB Motorlu Taşıyıcılar ve
Otobüsçüler Kooperatifi (Sakarya VİB), Klas Ağa Tur Taşımacılık
Seyahat Tic. Ltd. Şti. (Klas Ağa Tur) ve Kocaali Turizm Seyahat Akaryakıt
Gıda İnş. ve Tic. A.Ş. (Özlem Sakarya)’nin rekabeti sınırlayıcı anlaşma
yapmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un
4. maddesini ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ
Rekabet Kurumu kayıtlarına 28.7.2005 tarih ve 5206 sayı ile intikal eden,
ismin gizli tutulması talepli dilekçede, Sakarya VİB, Klas Ağa Tur ve Özlem
Sakarya’nın aralarında protokol yaptıkları iddiası üzerine hazırlanan İlk
İnceleme Raporu’nda, protokol ile yolcu taşıma fiyatlarının ve diğer satım
koşullarının rakip teşebbüslerle birlikte belirlenmesi, arzın piyasa dışında
tespiti, pazarın bölüşülmesi eylemlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı nitelikte
06-55/713-203
2
olduğu belirtilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ
Rekabet Kurumu kayıtlarına 28.7.2005 tarih ve 5206 sayı ile intikal eden
şikayet dilekçesi üzerine hazırlanan 16.9.2005 tarih ve 2005-4-172/İİ-05-SY
sayılı İlk İnceleme Raporu, Kurul’un 22.9.2005 tarih ve 05-59 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve Sakarya VİB, Klas Ağa Tur ve Özlem Sakarya
hakkında soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca, söz konusu teşebbüslere
haklarında soruşturma açıldığı ve ilk yazılı savunmalarının 30 gün içinde
Kuruma gönderilmesi gerektiği bildirilmiştir. Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur ilk
yazılı savunmalarını süresi içinde bildirmişlerdir.
Soruşturma Heyetince tamamlanan 22.3.2006 tarih ve S.R./06-5 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun’un 45/1. maddesi uyarınca Başkanlıkça tüm Kurul
Üyeleri ve ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası
gereğince hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerden 30 gün içinde yazılı
savunmalarını göndermeleri istenmiştir. Taraflardan Sakarya VİB ve Klas Ağa
Tur süresi içinde ikinci yazılı savunmalarını göndermişlerdir.
Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı 2.5.2006 tarihli “Ek Yazılı Görüş”, Kanun’un
45/2. maddesi uyarınca, tüm Kurul üyeleri ve hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslere tebliğ edilmiş, Klas Ağa Tur’un son yazılı savunması yasal
süresi içinde Kurumumuza intikal ederken, diğer teşebbüsler ek görüşe karşı
savunma haklarını kullanmamışlardır.
Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerden Klas Ağa Tur, Kanun’un 46.
maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmiştir.
Rekabet Kurulu’nun 7.6.2006 tarih ve 06-41 sayılı toplantısında, yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak 25.7.2006 tarihinde sözlü savunma toplantısı
yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun’un
46/2. maddesi uyarınca ilgililere gönderilmiştir.
Rekabet Kurulu, 25.7.2006 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısını
müteakip aynı gün 06-55/713-203 sayı ile nihai kararını vermiştir. Kurul’un
nihai kararı, gerekçeli karar daha sonra tebliğ edilmek üzere 9.8.2006
tarihinde taraflara tefhim edilmiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Soruşturma Heyeti'nde yer alan Raportörler
tarafından; Sakarya VİB, Klas Ağa Tur ve Özlem Sakarya’nın Sakarya
merkezli şehirlerarası otobüs ile yolcu taşımacılığı pazarında fiyat tespit
etmek, pazar paylaşmak ve arzı belirlemek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettikleri ve ilgili teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca para cezası ile cezalandırılması gerektiği
ifade edilmiştir.
06-55/713-203
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı, haklarında soruşturma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate
alınarak “otobüs ile şehirlerarası yolcu taşıma hizmetleri” pazarı olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Soruşturmaya konu teşebbüsler şehirlerarası yolcu taşıma hizmeti
faaliyetlerini Sakarya merkezli hatlarda sunmaktadırlar. Şikayet konusu
protokolde anlaşmanın hangi hatlar için yapıldığı açıkça belirtilmemekle
beraber, protokolün düzenlendiği tarih itibariyle protokolü imzalayan her üç
teşebbüsün de Sakarya-İstanbul hattında faaliyet gösteriyor olması ve bu
protokolün özellikle bu hat bakımından rekabeti sınırlayıcı düzenlemeler
içermesi sebebiyle öncelikle Sakarya-İstanbul hattı ilgili coğrafi pazarı
oluşturmaktadır.
Ayrıca, hakkında soruşturma açılan üç teşebbüsten Klas Ağa Tur ve Sakarya
VİB’in yolcu taşımacılığı faaliyetleri diğer hatlar bakımından da (Ankara,
Antalya, İzmir, Trabzon) kesişmekte olup, soruşturma safhasında bu iki firma
arasında 27.5.2005 tarihinde imzalanmış bir protokol elde edilmiştir. Diğer
taraftan Kurumumuz kayıtlarına 24.11.2005 tarih ve 8324 sayı ile intikal eden
bir e-posta mesajında da, Sakarya-Ankara hattındaki otobüs bileti fiyatlarının
Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur arasında yapılan bir anlaşma yoluyla
yükseltilmesi şikayet edilmektedir. Bu belge ve bilgiler doğrultusunda Sakarya
VİB ile Klas Ağa Tur’un faaliyet gösterdikleri diğer hatlar da ayrı ayrı ilgili
coğrafi pazarlar olarak tespit edilmiştir.
Bu çerçevede, “Sakarya merkezli karayolu yolcu taşıma hatları” ilgili coğrafi
pazar olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.2.1. Sakarya VİB, Klas Ağa Tur ve Özlem Sakarya Arasındaki 1.6.2005
tarihli Protokol
3 teşebbüs (Sakarya VİB, Klas Ağa Tur ve Özlem Sakarya) aralarında
1.6.2005 tarihinde 2 yıl süreli bir “Protokol” imzalamış olup söz konusu
protokol T.C. Sakarya Beşinci Noterliği tarafından 2.6.2005 tarihinde
onaylanmıştır. Protokol’ün “Süre” başlıklı bölümünde bu protokolün Noter
tarafından onaylandığı tarihten itibaren geçerli ve tarafları bağlayıcı olacağı
belirtilmektedir. Söz konusu protokol metninde yer alan ve aşağıda değinilen
hususların ilgili pazardaki rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olduğu
değerlendirilmektedir.
Protokole göre üç firma Ulaştırma Bakanlığı’ndan eş zamanlı fiyat tarifesi
alacak; Özlem Sakarya Harem fiyat tarifesinden % 10 indirimle bilet
kesebilecektir. Özlem Sakarya fiyat tarifelerini söz konusu protokolün imza
06-55/713-203
4
tarihinde alacak ve bu tarifedeki yolcu bilet fiyatlarına uygun taşımacılık
yapacaktır.
Tarifenin süresi dolduğunda yine 3 firma eş zamanlı olarak tarifeler için
müracaatta bulunacağı ve haksız rekabete yol açmayacak biçimde fiyatlar
belirleneceği, alınan fiyat tarifelerinin her firmanın taşımacılık yaptığı Bakanlık
tescilli tüm hatlar bakımından geçerli olacağı hususları da protokol de yer
almaktadır. Taraflar, protokol süresince hiçbir surette indirimli fiyat
uygulanmayacağını da hükme bağlamışlardır.
Öte yandan protokol Özlem Sakarya’nın faaliyetlerine yönelik önemli
düzenlemeler de içermektedir. Protokolün ilgili hükümleri şu şekildedir:
“Özlem Sakarya Ulaştırma Bakanlığı’ndan her yarım saatte bir Harem
düzenleyecek şekilde zaman tarifesi alacak ve sefer düzenleyecek, şu andaki
araç sayısını (30 adet) geçmeyecek şekilde araç çalıştıracak, Harem hattı
dışında hat açmayacak ve koltuk kapasitesi 33 adetten fazla kapasiteye sahip
araç çalıştırmayacaktır.
Klas Ağa Tur ve S.S.37 nolu Sakarya VİB kooperatifi bu protokolün dışında
kendi aralarında zaman tarifelerine ilişkin ayrıca düzenleme yapabileceklerdir.
Özlem Sakarya belirlenen zaman tarifesine uymak zorunda olup ancak
Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur hatları dışındaki yerlere hat açma hakkına
sahiptir.”
Söz konusu protokolde ayrıca, protokolde öngörülen koşullar taraflardan
herhangi biri tarafından ihlal edildiği takdirde haksız rekabete neden olan
tarafın 100.000 Euro cezai şart ödeyeceği, ayrıca protokolün bağlayıcı olduğu
sürede kararlaştırılan yolcu bilet ücretinin altında bilet kesilmesi ve bunun
tespit edilmesi halinde de anlaşmaya aykırı olarak kesilen her bilet için 5.000
YTL cezai şartın ihlal eden tarafından ödeneceği düzenlenmektedir.
I.2.2. Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur Arasında Yapılan 27.5.2005 tarihli
Protokol
Soruşturma safhasında, yukarıdaki protokol yapılmadan önce, söz konusu
protokolün taraflarından Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur arasında 27.5.2005
tarihinde yapılmış olan başka bir protokol olduğu ve bu protokolün de yine
Sakarya 5. Noterliğince onaylandığı tespit edilmiştir. Noter tarafından
onaylandığı tarihte geçerli olacak şekilde düzenlenen söz konusu protokol ile
taraflar, faaliyet gösterdikleri tüm hatlar (İstanbul, Ankara, Antalya, Bodrum,
Trabzon, İzmir) için zaman tarifelerini ve ek araç sefere konulması koşullarını
belirlemişler, özellikle Adapazarı-İstanbul hattına ilişkin zaman tarifelerini
ayrıntılı olarak düzenlemişlerdir. Protokolün yolcu bilet fiyatları ile ilgili
bölümünde, her iki tarafın protokolün imza tarihinde Ulaştırma Bakanlığı’ndan
eşzamanlı tarife alacakları ve alınan tarifedeki fiyatlara uygun taşımacılık
yapacakları ve süresi dolduğunda haksız rekabete yol açmayacak fiyatlar
belirleyerek yine eş zamanlı başvuracakları, ayrıca protokolün bağlayıcı
olduğu süre içerisinde hiçbir şekilde indirimli bilet uygulaması yapmayacakları
düzenlenmektedir.
06-55/713-203
5
Söz konusu protokolde, öngörülen koşulların ihlal edilmesi durumunda
100.000 YTL, kararlaştırılan yolcu bilet ücretinin altında bilet kesilmesi
durumunda ise kesilen her bilet için 5.000 YTL cezai şart öngörülmektedir.
Soruşturma safhasında, mezkur protokolün 1.12.2005 tarih ve 34759 yevmiye
no.’lu fesihname ile feshedildiği tespit edilmiştir.
I.2.3. Bilet Fiyatları
Soruşturmaya konu teşebbüslerin bilet fiyatları, bu teşebbüslerin faaliyet
gösterdikleri hatlardan İstanbul ve Ankara hatları örnek olarak alınarak
incelenmiştir.
- Sakarya VİB
Sakarya VİB’den alınan yolcu listeleri ve bilet örnekleri doğrultusunda bu
teşebbüsün Mart 2005-Ocak 2006 arasında hatlara göre uyguladığı fiyatlar
aşağıdaki gibidir:
Sakarya VİB tarafından Ulaştırma Bakanlığı’na sunulan tarifeler ise şöyledir:
Tarife (YTL) Hat
29 Eylül 2005 Öncesi(23 Kasım 2004)
Sakarya-Ankara 20 18
İstanbul-Sakarya 12 10
- Klas Ağa Tur
Alınan yolcu listeleri ve bilet örnekleri doğrultusunda bu teşebbüsün Mart
2005-Ocak 2006 arasında incelenen hatlara göre uyguladığı fiyatlar aşağıdaki
gibidir:
Sakarya-İstanbul Hattı
Tarih Fiyat (YTL)
6 Mart 2005 9
18 Mart 2005 7
15, 25 Nisan 2005 7
13, 31 Mayıs 2005 7
3, 17 Haziran 2005 10
30 Temmuz 2005 10
15, 28 Ağustos 2005 10
15, 29 Eylül 2005 10
4 Ocak 2006 10
Sakarya-Ankara Hattı
Tarih Fiyat
(YTL)
28 Mart 2005 15
25 Nisan 2005 12
13, 31 Mayıs 2005 15
3 Haziran 2005 15
17 Haziran 2005 18
30 Temmuz 2005 18
15, 28 Ağustos 2005 18
15, 29 Eylül 2005 18
4 Ocak 2006 18
06-55/713-203
6
Teşebbüsün Ulaştırma Bakanlığı’na sunduğu tarifeler ise aşağıdaki gibidir:
Tarife (YTL) Hat
13 Ekim 2005 Öncesi(1 Kasım 2004)
Sakarya-Ankara 20 18
İstanbul-Sakarya 12 9
- Özlem Sakarya
T.C. Ulaştırma Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürlüğü’nden şirkete gönderilen
2.6.2005 tarih ve 9283 sayılı yazı ile Özlem Sakarya’nın Kocaali hattı iptal
edilmiştir. Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü’nden
İstanbul Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen 14.6.2005 tarihli yazıda
ise, şirketin Kocaali (kalkış)-Karasu-Adapazarı-İstanbul(varış) hattı ile ilgili
işlemin iptal edilerek, adı geçen firmanın Adapazarı-İstanbul hattında
faaliyetine devam etmesi gerektiği bildirilmiştir. Bu çerçevede Özlem Sakarya
28.6.2005 tarihinde İstanbul-Adapazarı arası taşımacılık hizmetini 9 YTL den
onaylatarak bu hattaki faaliyetine devam etmiştir.
Şirketten alınan yolcu listelerine göre şirketin uyguladığı fiyatlar aşağıdaki
gibidir:
Özlem Sakarya’nın Ulaştırma Bakanlığı’na sunduğu tarifeler ise şöyledir:
Sakarya-İstanbul Hattı
Tarih Fiyat (YTL)
18 Mart 7,20
22 Nisan 7
13 Mayıs 7,30
3 Haziran 10
20 Temmuz 2005 10
15, 29 Ağustos 10
15, 29 Eylül 10
10 Ocak 2006 10
Sakarya-Ankara Hattı
Tarih Fiyat (YTL)
28 Mart 10
22 Nisan 10
31 Mayıs 10
3, 8 Haziran 15
17 Haziran 18
20 Temmuz 2005 18
15, 29 Ağustos 18
15, 29 Eylül 18
10 Ocak 2006 18
Sakarya-İstanbul Hattı
Tarih Fiyat (YTL)
13, 24, 31 Mayıs 2005 6,40
22, 27 Haziran 2005 9
9, 10 Temmuz 2005 9
19 Ağustos 2005 8
06-55/713-203
7
Tarife (YTL) Hat
28 Ekim
2005
18 Ağustos
2005
28 Haziran
2005
Öncesi
(10.02.2005)
Adapazarı-İstanbul 11 9 9 8
I.2.4. Sakarya VİB Yetkilileriyle Yapılan Görüşme
17.1.2006 tarihinde Sakarya VİB yetkilileriyle yapılan görüşmede, Sakarya
merkezli olarak VİB Turizm’in, Klas Ağa Tur’un, zaman zaman Özlem
Sakarya’nın, Adapazarı-Düzce arasında Vatan Kardeşler’in, Bursa’ya
Narlıca’nın ve sadece Adapazarı-İstanbul arasında İtimat Turizm’in taşımacılık
yaptığı, kooperatif olarak yaklaşık % 50 pazar payları olduğu, Bakanlıktan
aldıkları tarifeleri uyguladıkları, soruşturmaya konu protokolün hiçbir zaman
uygulanmadığı, o protokolün amacının Ulaştırma Bakanlığı’ndan alınan
fiyatları uygulatmak olduğu, protokolün taraflarından olan Özlem Sakarya’nın
da terminaldeki şubelerini kapatmış ve fiilen faaliyetlerini durdurmuş olduğu
hususları belirtilmiştir.
I.2.5. Klas Ağa Tur Yetkilileriyle Yapılan Görüşme
18.1.2006 tarihinde Klas Ağa Tur yetkilileriyle yapılan görüşmede, Klas Ağa
Tur’un büyük bir kısmı Sakarya VİB’e ait olan pazarın yaklaşık % 30 civarında
bir kısmına sahip olarak Sakarya merkezli olmak üzere, günlük olarak İstanbul
ve günde bir-iki defa olmak üzere Ankara seferleri düzenlediği, Sakarya
terminalinde Sakarya-İstanbul hattında Klas Ağa Tur, VİB ve Metro’nun
faaliyet gösterdikleri, Klas Ağa Tur’un Bakanlığın yayımlamış olduğu
Yönetmeliğe uygun olarak hazırladığı tarifeleri Bakanlıktan onaylatmak
suretiyle uyguladığı, Bakanlığın belirlediği taban fiyatlara uymak zorunda
kaldığı, soruşturmaya konu olan protokolün ise hiçbir zaman uygulanmadığı,
esasen o protokolün amacının Ulaştırma Bakanlığı’ndan alınan fiyatları
uygulamak olduğu, ayrıca protokole göre Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur’un eş
zamanlı olarak fiyat tarifesi alması ve Özlem Sakarya’nın bu fiyatlardan % 10
indirimle bilet kesebilmesi öngörülmüş olmakla birlikte o protokolden sonra bu
şekilde Bakanlık’tan eşzamanlı ya da ayrı herhangi bir tarife alınmadığı,
ayrıca yolcu ücretlerinin aynı olacağı yönünde bir anlaşmaları olmadığı,
indirimli fiyat konusundaki düzenlemenin ise yıkıcı rekabeti önlemek
maksadıyla yapıldığı hususları belirtilmiştir.
I.2.6. Özlem Sakarya Yetkilileriyle Yapılan Görüşme
3.3.2006 tarihinde Özlem Sakarya yetkilileriyle yapılan görüşmede, Özlem
Sakarya olarak 2004 yılı Kasım ayında Kocaali-Karasu-Adapazarı-İstanbul
hattında faaliyete başladıkları, o tarihlerde Adapazarı-İstanbul için 6 YTL ve
Kocaali-İstanbul için 9 YTL fiyat uyguladıkları, bu şekilde 2005 yılı Haziran ayı
başına kadar düzenli olarak yolcu taşıdıkları, ancak Haziran ayında,
soruşturmaya konu protokolü imzaladıkları gün Kocaali hatlarının iptal edildiği
ve bir süre taşıma yapamadıkları, daha sonra Adapazarı-İstanbul arasında
geçerli olacak şekilde ücret ve zaman tarifesi aldıkları, 18 Ağustos’ta da
06-55/713-203
8
Karasu-İstanbul için tarife aldıkları ve Ağustos sonuna kadar düzenli olmamak
üzere seferler yaptıkları, bununla birlikte, bu süre içerisinde, yetki belgesi ile
ilgili yaşadıkları sorunlar nedeniyle otobüslerinin çoğunun şirketi terk ettiği,
Ekim ayında tekrar Kocaali hattını aldıkları ve bayram sonuna kadar düzenli
olarak çalıştıkları, ancak Ekim sonundan itibaren faaliyetlerini tamamen
durdurdukları, Protokol ile ilgili olarak ise, önce kendi aralarında anlaşmış
olan Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur’un küçük bir firma olan Özlem Sakarya’yı
söz konusu protokole imza atmaya zorladıkları, Özlem Sakarya’nın düşük
fiyat uygulaması ve böylece Sakarya’daki yolcu taşımacılığındaki payını
artırması nedeniyle protokole dahil edildiği, Protokolün esasen Özlem
Sakarya aleyhine hükümlerle dolu olduğu, örneğin büyük arabalar almasını
engelleyen, onların faaliyet gösterdiği yerlerde hat açmasını engelleyen
maddelerin yer aldığı, ancak Özlem Sakarya’nın protokolü uygulama imkanı
olmadığı, zira protokolün imzalandığı gün Kocaali-İstanbul hattının Ulaştırma
Bakanlığı tarafından tümüyle iptal edildiği, ayrıca 28 Haziran’da Adapazarı-
İstanbul hattı için zaman ve fiyat tarifesini yeniden alırken de Özlem Sakarya
olarak protokole uymadıkları, Protokole göre İstanbul hattı için her üç firmanın
da aynı fiyattan tarife alması, Özlem Sakarya’nın alınan tarifeden %10 daha
düşük fiyata taşıma yapması gerektiği, Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur’un
Özlem Sakarya’yı çok zor durumda bıraktıkları ve bu yüzden çok zarar ettikleri
belirtilmiştir.
I.3. Savunmalar ve Savunmaların Değerlendirilmesi
I.3.1. Usule İlişkin Savunmalar
Sakarya VİB vekili tarafından gönderilen ilk yazılı savunmada; usule ilişkin
olarak, şikayetçilerin isim, unvan ve şikayet gerekçelerinin, ayrıca şikayete
dayanak bilgi ve belgelerin Kuruma ulaştığı biçimde kendilerine tebliğ edilmesi
gerektiği, Kurumun hangi bilgi ve bulgulardan hareketle soruşturma
açılmasına karar verdiğinin belli olmadığı, bu anlamda ilk inceleme raporu ve
raportör görüşlerinin de tebliğ edilmesi gerektiği belirtilmektedir. Klas Ağa Tur
vekili tarafından gönderilen ilk yazılı savunma dilekçesinde de, benzer şekilde,
soruşturma kararından başka yapılan incelemelere ait rapor, şikayet
dilekçeleri ile vesair evrakın kendilerine gönderilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Soruşturma konusu olayda şikayetçi isminin saklı tutulmasını talep etmiş olup,
4054 sayılı Kanun’un ‘Kurulun Soruşturmaya Başlaması’ başlıklı 43.
maddesinde Kurul’un başlattığı soruşturmaları ilgili taraflara soruşturmaya
başlanması kararının verildiği tarihten itibaren 15 gün içinde bildireceği ve
tarafların ilk yazılı cevap süresinin başlayabilmesi için bu bildirim yazısı ile
birlikte iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilginin taraflara gönderilmesi
gerektiği düzenlenmektedir. Soruşturma başlatıldığına dair ilgili taraflara
gönderilen bildirimde iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi
gönderilmiştir. Bu çerçevede, usule ilişkin olarak, Sakarya VİB’in ve Klas Ağa
Tur’un ilk yazılı savunmalarında istenen şikayetçinin ismi, raportör görüşleri
gibi diğer bilgilerin Kanun’un 43. maddesi çerçevesinde ilk yazılı savunmanın
gönderilmesi için gerekli bilgiler olmadığı değerlendirilmektedir.
Ayrıca, Rekabet Kurulu 18.5.2005 tarihinde, “Soruşturma raporu gönderilene
kadar haklarında soruşturma açılan teşebbüslere bilgilendirme yazısı dışında
06-55/713-203
9
belge gönderilmemesine ve belgelerin Kurumumuzda incelenmesine izin
verilmemesine” yönelik 05-33/445-M sayılı ilke kararı almış olup, bu ilke kararı
doğrultusunda tarafların söz konusu taleplerinin yerine getirilmesinin mümkün
olmadığı 8.11.2005 tarihli Kurumumuz yazıları ile ilgili taraflara bildirilmiştir
I.3.2. Esasa İlişkin Savunmalar
I.3.2.1. 1.6.2005 Tarihli Protokolde Fiyat Tespitine İlişkin Bir Hüküm
Bulunmadığı, Ulaştırma Bakanlığı’ndan Alınan Fiyat Tarifelerine Uygun
Taşımacılık Yapılmasının Amaçlandığı Savunması
Tarafların savunmalarında, ihlale konu olan protokolde bilet fiyatlarının
tespitine ilişkin herhangi bir hükmün bulunmadığı, sadece Ulaştırma
Bakanlığı’ndan alınan fiyat tarifelerine uygun olarak yolcu taşınmasını
sağlamanın amaçlandığı ileri sürülmüştür.
Sakarya VİB, Klas Ağa Tur ve Özlem Sakarya arasında imzalanan 1.6.2005
tarihli protokolde “Her üç firma Ulaştırma Bakanlığı’ndan alınan fiyat tarifesini
Sakarya vib, Klas Ağa Tur uyguladığı Harem fiyat tarifesinden % 10 indirimle
Özlem Sakarya bilet kesebilir.” denilmekte olup, bu ifade ile her üç firmanın
Ulaştırma Bakanlığı’ndan alacağı tarifeden Özlem Sakarya’nın % 10 daha
düşük bilet kesebileceğinin düzenlendiği anlaşılmaktadır. Nitekim Özlem
Sakarya yetkilileri de protokol uyarınca üç firmanın Ulaştırma Bakanlığı’ndan
aynı fiyattan tarife almaları gerektiğini, Özlem Sakarya’nın ise alınan bu
tarifeden % 10 indirimle bilet kesebileceğini ifade etmişlerdir. Yine 27.5.2005
tarihinde Klas Ağa Tur ve Sakarya VİB arasında yapılan protokolde de, her iki
firmanın eş zamanlı olarak Ulaştırma Bakanlığı’ndan tarife alacakları ve alınan
bu tarifedeki fiyatlara uygun taşımacılık yapacakları, protokolün bağlayıcı
olduğu süre içerisinde kararlaştırılan yolcu bilet ücretinin altında bilet
kesilmesi halinde bu şekilde kesilen her bilet için 5.000 YTL cezai şart
ödenmesi hükme bağlanmıştır. Ayrıca teşebbüslerin protokol öncesi ve
sonrası bilet fiyatlarının seyri incelendiğinde de protokol sonrasında bilet
fiyatları bakımından paralel davranışlarda bulundukları görülmektedir.
Ayrıca her iki protokolde de taraflar, hiçbir suretle indirimli bilet uygulaması
yapmayacaklarını düzenlemişlerdir. Buradan da tarafların serbestçe indirim
yapma haklarının anlaşma ile karşılıklı kısıtlandığı ve ilgili pazarda
uygulanacak fiyatları tespit ettikleri anlaşılmaktadır.
I.3.2.2. Protokolde Haksız Rekabete Yol Açmayacak Şekilde Taşımacılık
Yapılmasının Öngörüldüğü Savunması
Savunmalarda, Ulaştırma Bakanlığı’ndan alınan resmi tarifenin çok altında
fiyatlardan taşımacılık yapılmasının sıklıkla görüldüğü, örneğin alınan tarife 10
YTL iken fiiliyatta 5 YTL, 6 YTL gibi fiyatlardan taşımacılık yapıldığı ve bu
durumun haksız rekabete yol açtığı, protokolle esasen amaçlananın da bu
haksız rekabetin önüne geçmek ve tüketiciye daha verimli hizmet sunabilmek
olduğu belirtilmektedir.
06-55/713-203
10
Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 40. maddesine göre yolcu taşımacılığı
yapan teşebbüsler Ulaştırma Bakanlığı’na sundukları ve “görülmüştür” şerhi
düşülen ücret tarifelerine uymak zorundadırlar. Ulaştırma Bakanlığı söz
konusu tarifelere uygun taşımacılık yapılıp yapılmadığını da denetleme
yetkisine sahiptir. Düşük fiyatla yapılan taşımadan zarar gören teşebbüslerin
de gerekli incelemelerin yapılmasını sağlamak üzere Ulaştırma Bakanlığı’na
başvurabilecekleri açıktır. Bu nedenle alınan tarifelerin altında ücretlerle
yapılan taşımacılığı önlemenin yolu rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olan ve 4054
sayılı Kanun’un yasakladığı davranışlar değildir. Yukarıda da görüldüğü gibi,
soruşturma konusu bakımından protokol öncesinde Sakarya VİB dışındaki
firmaların mevzuatla izin verilenden (maksimum indirim oranı % 20 dir) daha
yüksek bir indirim oranı uygulamadıkları, Sakarya VİB’in ise aldığı resmi tarife
10 YTL olduğundan minimum 8 YTL uygulayabilecekken 7 YTL fiyat
uyguladığı tespit edilmiştir. Ancak, savunmalarda belirtildiği üzere protokol ile
firmalara yalnızca alınan tarifelere uyma zorunluluğu getirilmekle yetinilmemiş,
firmaların eş zamanlı olarak aynı fiyattan tarife alacakları, Özlem Sakarya’nın,
Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur’un fiyatından % 10 düşük bilet kesebileceği ve
hiçbirinin bu fiyatların dışında indirimli bilet uygulamasına gitmeyecekleri de
öngörülmüştür.
I.3.2.3. Tarafların Protokolü İmzaladıktan Sonra Protokolde Düzenlendiği
Gibi Tarife Almadıkları Savunması
Gönderilen savunmalarda, protokol imzalandıktan sonra protokolde
düzenlendiği gibi tarafların Ulaştırma Bakanlığı’ndan tarife almadıkları, bu
durumun da protokolün uygulanmadığının göstergesi olduğu belirtilmiştir.
Taraflar protokolün imzalandığı 1.6.2005 tarihinden sonra, Ulaştırma
Bakanlığı’nın Eylül ayında yayınladığı 46 no’lu Tebliğ çerçevesinde yeni tarife
alma zorunluluğu getirilene kadar, Bakanlığa herhangi bir tarife
sunmamışlardır. Bununla beraber, protokolde düzenlenen koşullara uygun
taşımacılık yapmaya başlamışlardır. Özellikle Klas Ağa Tur’un İstanbul-
Sakarya hattı için resmi olarak geçerli fiyat tarifesi 9 YTL iken ve yeni bir tarife
almaksızın bu fiyatın üzerinde taşımacılık yapması yasal değilken, protokol
tarihinden sonra Sakarya-İstanbul hattı için 7,30 YTL olan fiyatını tarifenin
üzerinde bir fiyat olan 10 YTL ye çıkarması ve Sakarya VİB’in de bu hat için
fiyatlarını 7 YTL den 10 YTL ye yükseltmesi aralarındaki anlaşmanın
uygulandığını göstermektedir. Nitekim Özlem Sakarya da, 28.6.2005 tarihinde
Bakanlığa 9 YTL den fiyat tarifesi sunmuş ve bir süre 9 YTL fiyat uygulamıştır.
I.3.2.4. Sakarya VİB’in Protokolün Bağlayıcı Olmadığı Savunması
Sakarya VİB’in ilk yazılı savunmasında serbest iradeleriyle kabul iradelerini
açıklayan her üç firmanın bağlayıcılık noktasında kati bir irade belirtmedikleri
ve bu anlaşmayı bozabilmelerinin tek koşulunun noter kanalıyla ihtarname
gönderilmesi olduğu belirtilmektedir.
Bilindiği üzere, rekabet hukuku anlamında bir anlaşmadan söz edebilmek için
anlaşmanın hukuki şekil şartlarını yerine getirmesine ve bağlayıcı olmasına
gerek yoktur. Önemli olan tarafların rekabeti sınırlayıcı hususlarda karşılıklı
mutabakata varmış olmalarıdır. Bu yönden bakıldığında, taraflar arasında
06-55/713-203
11
yapılmış olan protokollerin 4054 sayılı Kanun kapsamında anlaşma olarak
değerlendirilmeleri için gerekli nitelikleri taşıdıklarına şüphe bulunmamaktadır.
Diğer taraftan örneğin, taraflar arasında yapılan her iki anlaşmada da,
anlaşmanın noter tarafından onaylandığı tarihten itibaren geçerli ve bağlayıcı
olacağının açıkça hükme bağlanmış olması da tarafların bağlayıcılık
noktasındaki niyetlerini göstermektedir. Ayrıca tarafların protokolde öngörülen
koşullar ihlal edildiği takdirde ve kararlaştırılan bilet ücretinin altında bilet
kesilmesi halinde cezai şart uygulanmasını öngörmüş olmaları da protokolün
bağlayıcılığını ve yaptırımın sağlamak konusundaki iradelerini yansıtmaktadır.
I.3.2.5. Sakarya VİB’in, Protokolde Otobüs Sefer Saatlerinin Şehirlerarası
Yolcu Taşımacılığına Düzen Getirmek Amacıyla Belirlendiği Savunması
Sakarya VİB ilk yazılı savunmasında, zaman tarifelerinin belirlenmesinin
amacının şehirlerarası yolcu taşımacılığına Sakarya ilinde düzen getirmek ve
yolcuların taşıma hizmetinden daha verimli biçimde faydalanmalarını
sağlamak olduğunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 11. ve 39. maddeleri
gereğince zaman tarifelerinin Bakanlık tarafından onaylanması şartı
getirilmesi nedeniyle bu tarifeler bakımından hukuka aykırılığın oluşmadığını
belirtmektedir.
Öncelikle, Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 11. ve 39. maddeleri gereğince
zaman tarifelerinin Bakanlık onayına tabi kılınması, bu tarifelerin teşebbüsler
arasında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma sonucunda düzenlenip
düzenlenmediğinin denetlenmesini sağlamamaktadır. Ulaştırma Bakanlığı’nın
ilgili mevzuatındaki zaman tarifelerine ilişkin düzenlemelerin amaçları ile
rekabet hukuku bakımından zaman tarifelerinin yapılış şekline ilişkin
değerlendirmenin amaçları farklıdır. Alınan tarifeler Bakanlığın ilgili
mevzuatına aykırı olmamakla beraber, tarifelerin birlikte anlaşma yoluyla
belirlenmesi 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil edebilmektedir.
Rekabet açısından şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan firmaların gerek fiyat
gerek zaman tarifelerini piyasa koşullarını dikkate alarak serbestçe
belirleyebilmeleri gerekmektedir. Bununla beraber, teşebbüsler arasında
zaman tarifelerinin belirlenmesi, özellikle arz fazlasının olduğu, düşük doluluk
oranları ile taşımacılık yapıldığı durumlarda daha etkin ve düzenli hizmet
sunumuna yol açarak tüketiciler açısından yararlı olabilecektir.
Ancak, ilk yazılı savunmada soruşturma konusu olayda zaman tarifelerinin
firmalar arasında belirlenmesinin gerekçeleri ayrıntılı olarak açıklanmamıştır.
Ayrıca, rekabeti sınırlayıcı bir anlaşmanın tüketici menfaati açısından olumlu
etkilerinin olması, söz konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin uygulanmasından muaf tutulması için yeterli bulunmamaktadır.
Bunun için Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların kümülatif olarak yerine
getirilmesi gereklidir. İlgili teşebbüsler bu koşulların hepsinin birden
sağlandığını kanıtlayabilmelidir.
Ayrıca, söz konusu anlaşmalarda zaman tarifesinin belirlenmesi haricinde
fiyat tespiti, pazar paylaşımı gibi ağır kısıtlamalar da yer almakta olup, ilke
olarak ağır kısıtlamalar içeren bir anlaşmaya muafiyet verilmesi mümkün
görülmemektedir.
06-55/713-203
12
I.3.2.6. Sakarya VİB’in Tarafların Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 38.
Maddesinde Öngörülen %20 Oranındaki İndirimi Kapsayacak Şekilde
Düzenleme Yapmamış Olmalarının Rekabeti Kısıtlama Amacı
Taşımadıklarını Gösterdiği Savunması
Sakarya VİB’in ilk yazılı savunmasında, tarafların amaçları rekabeti kısıtlamak
olsa idi, Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 38. maddesinde öngörülen %20
oranındaki indirimi kapsayacak şekilde düzenleme yapacaklarının kabul
edilmesi gerektiği belirtilmektedir. Her iki protokolde de tarafların hiçbir suretle
indirimli bilet uygulaması yapmayacakları hükme bağlanmıştır. Buradan
tarafların indirim uygulama serbestilerinin anlaşma ile kısıtlandığı
anlaşılmaktadır. Kaldı ki protokolde böyle bir hüküm olmamış olsa dahi,
tarafların, aynı tarifeyi uygulama konusunda anlaşmaları, ilgili mevzuat
uyarınca maksimum indirim oranı % 20 olabileceğinden, bu fiyat marjında
hareket etmek konusunda anlaşmış oldukları anlamına gelecektir ki bu da
rekabet hukuku anlamında rekabeti kısıtlayıcı bir fiyat tespiti anlaşması olarak
değerlendirilmektedir.
I.3.2.7. Sakarya VİB’in Protokolde Somut Olarak Fiyat Belirlenmediği ve
Protokolün Tarafların Alacakları Tarifeleri Birbirlerine Bildirmeleri
Konusunda Yükümlenmeleri Olarak Değerlendirilebileceği Savunması
Sakarya VİB tarafından protokolde somut olarak bir fiyat tarifesi
belirlenmediği, esasen protokolü tarafların alacakları tarifeleri birbirlerine
bildirmeleri konusunda yükümlenmeleri olarak yorumlamanın mümkün olduğu
ileri sürülmüştür.
Her ne kadar protokolde somut bir fiyat belirlenmemiş olsa da, tarafların eş
zamanlı olarak aynı tarifeyi alacaklarının ve Özlem Sakarya’nın bu tarifeden
% 10 indirimle bilet kesebileceğinin düzenlenmesi de 4054 sayılı Kanun’un
uygulanması bakımından bir fiyat belirleme anlaşması olarak
değerlendirilmektedir. Çünkü sonuçta taraflar ortak fiyat belirleme konusunda
anlaşarak ve bir firmanın indirim oranını belirlemek suretiyle de dolaylı olarak
fiyat tespit etmektedirler.
Ayrıca, protokol hükümlerinden tarafların alacakları tarifeleri birbirlerine
bildirmeleri konusunda yükümlenmelerine yönelik herhangi bir anlam
çıkmamaktadır. Kaldı ki, alacakları tarifeleri karşılıklı olarak birbirlerine
göndermeleri de rekabet hukuku bakımından fiyat tespiti ile aynı sonuçları
doğurabilecek bir uygulamadır. Çünkü, bu şekilde teşebbüsler karşılıklı olarak
rakip teşebbüslerin fiyatlama konusunda ne şekilde hareket edeceklerini
öğrenebileceklerinden, bu durum ilgili pazarda rekabetçi davranışların
koordinasyonuna ve rekabetin kısıtlanmasına yol açabilecektir.
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Soruşturma konusu olayda, önce 27.5.2005 tarihinde Sakarya VİB ve Klas
Ağa Tur’un, faaliyet gösterdikleri ilgili pazarlardaki özellikle zaman tarifeleri
olmak üzere, hizmet fiyatları ve diğer satış koşulları gibi ekonomik
parametrelerin belirlenmesi konusunda bir protokol yaptıkları ve bu nedenle
06-55/713-203
13
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde rekabeti ihlal ettikleri
değerlendirilmektedir. 1.6.2005 tarihinde ise, adı geçen teşebbüslerin yanı
sıra Özlem Sakarya’nın da katılımıyla düzenlenen ikinci bir protokolle, ilgili
teşebbüsler tarafından faaliyet gösterilen hatlarda uygulanacak fiyatın, Özlem
Sakarya’nın uygulayacağı zaman tarifesinin ve yine bu firmanın koltuk
kapasitesinin maksimum sınırı ve faaliyet gösterebileceği hatların tespit
edildiği, dolayısıyla bu anlaşma ile de 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
ihlal edildiği tespit edilmiştir.
Yukarıda anılan her iki protokolün de ayrı tarihlerde imzalanmalarına ve bir
teşebbüs yönünden taraflarında farklılık olmasına rağmen, aslında her ikisinin
de Sakarya merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında ilgili
teşebbüslerin arasındaki rekabetin sınırlanması amacına yönelik olduğu, 1
Haziran tarihli protokolün 27 Mayıs tarihli protokolü tamamlayıcı nitelikte
olduğu ve bu nedenle rekabeti sınırlayıcı tek bir anlaşma olarak
değerlendirilmelerinin yerinde olacağı kanaatine ulaşılmıştır. Zira, söz konusu
rekabet ihlali, ilk olarak, ilgili pazarlarda nispeten yüksek pazar payları ile
faaliyet gösteren Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur arasında imzalanan 27 Mayıs
tarihli protokolle başlamış, daha sonra İstanbul hattı bakımından, uyguladığı
düşük fiyatlarla ciddi ölçüde rekabetçi baskı yaratması dolayısıyla Özlem
Sakarya firması da 1 Haziran tarihinde ayrı bir protokol ile söz konusu rekabet
ihlaline dahil edilmiştir. Nitekim bu ikinci protokolde Özlem Sakarya’nın fiyat,
zaman tarifesi ve diğer rekabetçi davranışlarına ilişkin kısıtlamalar
yoğunluktadır. Ayrıca, her iki anlaşma da aynı günde ve takip eden yevmiye
numaraları ile notere onaylatılmıştır.
Amaç bakımından rekabeti sınırlayıcı olduğu değerlendirilen bu anlaşmanın
uygulanıp uygulanmadığını ve etkisini değerlendirmek için ise, ilgili
teşebbüslerin bilet fiyatları incelenmiştir. Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur, ilk
yazılı savunmalarında ve yapılan görüşmelerde, protokol sonrasında
protokolde öngörüldüğü üzere Bakanlık’tan bir tarife almadıklarını, bu nedenle
de 1 Haziran tarihli anlaşmanın uygulanmadığını öne sürmüşlerdir.
Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur anlaşma uyarınca resmi tarife almamakla
birlikte, anlaşmaya uygun şekilde davranmışlar ve protokolün yürürlüğe
girmesiyle İstanbul hattı bakımından Sakarya VİB, fiyatını yaklaşık % 43
oranında, Klas Ağa Tur ise % 37 oranında yükselterek aynı fiyattan, yani 10
YTL den taşımacılık yapmaya başlamışlardır. Söz konusu dönem için Klas
Ağa Tur’un Ulaştırma Bakanlığı’na sunduğu tarife’nin 9 YTL olduğu ve bu
nedenle 10 YTL olarak uygulanan bilet fiyatlarının ilgili mevzuata da aykırılık
teşkil ettiği vurgulanmalıdır. İlgili mevzuat gereğince, tespit edilmiş tarifenin
üzerinde ücret alınması yasak olmasına karşın 10 YTL üzerinden bilet
kesilmesi, tarafların anlaşmaya uyduklarını göstermek açısından önemlidir.
Diğer taraftan edinilen yolcu listelerine göre, Haziran ayında yalnızca iki gün
faaliyet göstermiş Özlem Sakarya’nın ise, bu tarihlerde uyguladığı bilet fiyatı
yine yapılan anlaşmaya uygun bir biçimde, yani Sakarya VİB ve Klas Ağa
Tur’un fiyatından % 10 daha düşük olacak şekilde 9 YTL dir. 28 Haziran
tarihinde bu firmanın Bakanlığa sunmuş olduğu tarife de 9 YTL üzerindendir.
Örnek olarak incelenen diğer hat olan Ankara hattında ise, Klas Ağa Tur 10
YTL olan fiyatını protokolün yürürlüğe girmesinden sonra % 50 artırarak, bu
hatta Sakarya VİB ile aynı fiyattan, yani 15 YTL’den taşımacılık yapmaya
06-55/713-203
14
başlamıştır. Bu iki teşebbüs yine Haziran ayı içerisinde 15 YTL olan fiyatlarını
% 20 artırarak 18 YTL ye yükseltmişlerdir. Sonuç olarak anlaşma neticesinde,
Ankara-Sakarya hattında Sakarya VİB % 20 artışla 18 YTL den, Klas Ağa Tur
ise kısa süre aralıklarla iki kez gerçekleştirdiği toplam % 80 zamla 18 YTL den
taşımaya başlamıştır. Özlem Sakarya’nın bu hatta faaliyeti bulunmamaktadır.
1 Haziran tarihli protokolle zaten bu firmanın Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur’un
faaliyet gösterdiği yerlere hat açması yasaklanmıştır.
Soruşturma dönemi itibarıyla, Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur, anlaşma
sonrasında birlikte belirledikleri fiyattan taşımacılık yapmaya devam etmiş
olup, bu teşebbüslerin en son Ulaştırma Bakanlığı’na sundukları İstanbul ve
Ankara tarifeleri de aynıdır (İstanbul için 12, Ankara için 18 YTL). Ayrıca,
Sakarya VİB ve Klas Ağa Tur arasında yapılan ve özellikle zaman tarifesine
ilişkin düzenlemeler içeren 27.6.2005 tarihli protokol “görülen lüzum üzerine”
1 Aralık 2005 tarihli fesihname ile feshedilmesine rağmen 1 Haziran tarihli
protokolün feshine ilişkin herhangi bir belge sunulmamıştır.
İlgili taraflardan Özlem Sakarya, Haziran başında Kocaali hattının iptali
nedeniyle o tarihten sonra ilgili pazarda bir süre sefer düzenleyemediğini,
Haziran sonunda İstanbul-Sakarya hattında yeniden faaliyete başladığını,
ancak bir kısım otobüs sahiplerinin çekilmesi dolayısıyla faaliyetlerinde
zorluklar yaşadığını ve 2005 yılı Ekim sonu itibarıyla ilgili pazardaki
faaliyetlerini durdurduğunu bildirmiştir. Bu gerekçeler ve anlaşma sonrasında
Bakanlığa sunduğu tarifelerin anlaşmaya uygun olmadığını öne sürerek
anlaşmanın kendileri tarafından uygulanmadığını iddia etmektedir. Ancak
fiilen uygulamış olduğu fiyatların anlaşmaya uygunluğu bakımından, bu
firmanın da kısa süreli de olsa protokolü uygulamış olduğu
değerlendirilmektedir
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un “Yasaklanan
Faaliyetler” kısmının “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve
Kararlar" başlıklı 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür
karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü bulunmaktadır. Bu
maddenin ilgili hallere ilişkin örneklerinin yer aldığı ikinci fıkrasının (a)
bendinde, “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan
maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit
edilmesi”, (b) bendinde “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her
türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü”, (c)
bendinde ise “Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya
bunların piyasa dışında belirlenmesi” örneklenen yasak davranışlar arasında
yer almaktadır.
Bununla beraber, Kanun’un 5. maddesine göre Kurul, aynı maddede belirtilen
koşulların sağlanması halinde, teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulmasına karar verebilmektedir. Kanun’un 5. maddesine göre, aşağıdaki
koşulları yerine getiren anlaşmalara bireysel olarak muafiyet tanınması
mümkündür:
06-55/713-203
15
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b)Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabeti (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması.
Kanun’un 5. maddesinde 2.7.2005 tarihli ve 5388 sayılı Kanunla yapılan son
değişiklikle bildirim mecburiyeti kalkmış olup, artık teşebbüsler isteğe bağlı
olarak bireysel muafiyet için bildirimde bulunabilecekleri gibi, ilgili anlaşmalara
muafiyet tanınıp tanınmaması açısından değerlendirmelerin Kurul tarafından
re’sen yapılması da mümkündür. Dosya konusu olay bakımından, rakipler
arasında anlaşma yolu ile satım fiyatının belirlenmesi ve pazarın bölüşülmesi
gibi hususlar rekabet hukukunda “ağır kısıtlamalar” olarak kabul edildiğinden
ve bu tür kısıtlamalara Kanun’un 5. maddesi anlamında bireysel muafiyet
verilmesi mümkün olmadığından, söz konusu anlaşmaya muafiyet
tanınamayacağı kanaatine varılmıştır.
Yukarıda aktarılan bilgi, belge ve değerlendirmeler ışığında; Sakarya ili
şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında Sakarya VİB, Klas Ağa Tur ve
Özlem Sakarya’nın aralarında rekabeti sınırlayıcı anlaşma yapmak ve
uygulamak yolu ile Kanun’un yukarıda aktarılan 4. maddesi çerçevesinde
rekabeti ihlal ettikleri anlaşılmıştır.
K. SONUÇ
S.S. Sakarya VİB Motorlu Taşıyıcılar ve Otobüsçüler Kooperatifi (Sakarya
VİB), Klas Ağa Tur Taşımacılık Seyahat Tic. Ltd. Şti. (Klas Ağa Tur) ve
Kocaali Turizm Seyahat Akaryakıt Gıda İnş. ve Tic. A.Ş. (Özlem sakarya)
unvanlı teşebbüsler hakkında 22.9.2005 tarih ve 05-59/875-M sayılı Kurul
kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora,
toplanan delillere, sözlü savunma toplantısındaki açıklamalara ve incelenen
dosya kapsamına göre,
1. S.S. Sakarya VİB Motorlu Taşıyıcılar ve Otobüsçüler Kooperatifi, Klas Ağa
Tur Taşımacılık Seyahat Tic. Ltd. Şti. ve Kocaali Turizm Seyahat Akaryakıt
Gıda İnş. ve Tic. A.Ş.’nin, Sakarya merkezli şehirlerarası otobüs ile yolcu
taşımacılığı pazarında fiyat tespit etmek, pazar paylaşmak ve arzı belirlemek
suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini
ihlal ettiklerine,
2.a) S.S. Sakarya VİB Motorlu Taşıyıcılar ve Otobüsçüler Kooperatifi’nin ihlalin
oluşmasındaki rolü ve pazardaki gücünün ağırlığı dikkate alınarak 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 2004 yılında oluşan yıllık gayri
safi gelirinin takdiren % 4 ü oranında 18.892,32 YTL idari para cezası ile
cezalandırılmasına,
b) Klas Ağa Tur Taşımacılık Seyahat Tic. Ltd. Şti.’nin pazardaki gücü dikkate
alınarak takdiren % 2 oranında idari para cezası verilmesine, ancak ceza
miktarının 2006/1 sayılı Tebliğ’de asgari ceza olarak belirtilen 6.368 YTL’den
06-55/713-203
16
az olması nedeniyle, anılan Tebliğ’deki asgari ceza tutarı olan 6.368 YTL idari
para cezası ile cezalandırılmasına,
c) Kocaali Turizm Seyahat Akaryakıt Gıda İnş. ve Tic. A.Ş.’nin, anlaşmayı
imzalamasına rağmen ihlalin oluşumundaki rolü ve ihlale konu anlaşmaya
uymama yönündeki davranışları dikkate alınarak, takdiren % 1 oranında idari
para cezası verilmesine, ancak ceza miktarının 2006/1 sayılı Tebliğ’de asgari
ceza olarak belirtilen 6.368 YTL’den az olması nedeniyle, anılan Tebliğ’deki
asgari ceza tutarı olan 6.368 YTL idari para cezası ile cezalandırılmasına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy