Rekabet Kurumu - Karar Sayı 06-57/726-213

06-57/726-213

1
Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2006-3-26 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-57/726-213
Karar Tarihi : 3.8.2006

A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Prof .Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif
ERSİN

B.RAPORTÖRLER : Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Neşe Nur YAZGAN

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : TARPAM Tarım, Turizm, Taşıma, Temizlik, Araştırma, Reklam,
Pazarlama, Hizmet, Müşavirlik, Mümessillik, 20
İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Büyük Sanayi Çarşısı 1. Cad. No:22 06060 İskitler / Ankara

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Uzel Makine Sanayi A.Ş.
Topçular Kışla Cad. No:5 Rami İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Uzel Makine Sanayi A.Ş. (Uzel A.Ş.)’nin, bayisi TARPAM
Tarım, Turizm, Taşıma, Temizlik, Araştırma, Reklam, Pazarlama, Hizmet,
Müşavirlik, Mümessillik, İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (TARPAM A.Ş.)’nin aktif 30
ve pasif satışlarını kısıtladığı, yeniden satış fiyatını belirlediği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde;
-Tarpam A.Ş.’nin 1958 yılında Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş., Şekerbank T.A.Ş. ve
Pancar Ekicileri İstihsal Kooperatifi tarafından Pancar Ekicileri Birliği A.Ş. unvanı ile
kurulduğu,
- Söz konusu şirketin en büyük faaliyet alanının pancar çiftçisine yapılan traktör
satışlarını kapsadığı,
- Bu bağlamda şirketin 1960 yılından bu yana Massey Ferguson marka traktörlerin
dağıtımı işi ile uğraştığı, 40
- 1970 yılından itibaren ise aynı markanın ithalatçısı olan Uzel A.Ş. ile bayilik
sözleşmesi imzalanarak Massey Ferguson markalı traktörlerin dağıtımına devam
edildiği,
- Bu tarihten sonra yeniden bir bayilik sözleşmesi olmaksızın Uzel A.Ş. ile bayilik
ilişkisinin devam ettirildiği,
- Bununla birlikte 2005 yılının Ağustos ayından itibaren Tarpam A.Ş.’nin faaliyet
alanının Ankara bölgesindeki birkaç ilçe ile sınırlandırıldığı, bu ilçeler dışında
noktalara yapılacak aktif ve pasif satışların sonlandırılmasının sözlü olarak
kendilerinden talep edildiği,
- Aynı nedenle Uzel A.Ş.’den sipariş edilen traktör taleplerinin karşılanmadığı, 50
06-57/726-213

2
- Bu uygulamanın nedeninin Uzel A.Ş. tarafından, münhasır bölge uygulamasına
geçilecek olması şeklinde kendilerine belirtildiği,
- Hali hazırda varolmadığı belirtilen münhasır bölge uygulamasına dayanarak
Tarpam A.Ş.’nin aktif ve pasif satışlarının yasaklanmasının ve aynı zamanda traktör
taleplerinin karşılanmamasının 4054 sayılı Kanun’a aykırı uygulamalar olduğu,
- Aynı zamanda Uzel A.Ş. tarafından kendilerine pek çok defa, tavsiye edilen satış
fiyatının üzerinde satış yapılmaması nedeniyle sözlü uyarıda bulunulduğu
belirtilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.3.2006 tarih, 1558 sayı ve 3.4.2006 60
tarih, 1977sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 17.4.2006, 2006-3-26/İİ-06-AİÇ
sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 28.4.2006 tarih ve 06-31 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 27.7.2006
tarih ve 2006-3-26/ ÖA-06-AİÇ sayılı Önaraştırma Raporu 27.7.2006 tarih,
REK.0.07.00.00-110/222 sayılı Başkanlık önergesi ile 06-57 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
70
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Uzel Makine San. A.Ş. hakkında
yapılan şikayet başvurusuna ilişkin olarak, Uzel A.Ş. dağıtım sisteminde gerek
münhasırlığın olmadığı dönemde gerekse sonrası geçiş döneminde aktif/pasif
satışların kısıtlanmadığı, yeniden satış fiyatının belirlenmediği, dolayısıyla 4054
Sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlalinin gerçekleşmediği için soruşturma açılmasına
gerek olmadığı ve şikayetin reddinin gerektiği sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler 80

Otomotiv sanayinin bir kolu olan traktör pazarı, tarım sektörü ile yakından etkileşim
içerisindedir. Zira traktör, inşaat sektörü gibi tarım dışı faaliyetlerde kullanılabildiği
gibi, ağırlıklı olarak tarım sektöründe kullanım alanı bulmaktadır. Traktör, tarımsal
üretimde modern üretim teknolojilerinin kullanılması olanağını sağlayarak tarımda
verimliliği arttırmakta ve maliyetleri düşürmektedir. Tarımda makineleşme için gerekli
araçların (örneğin toprak frezeleri, ara çapa makinesi, rototiller, rotovatör, pulluk vb.)
birçoğunun kullanımı için gerekli olan traktör, tarımsal gelişmede en önemli etken
konumundadır.
90
Türkiye’de traktör değişik formlarda üretilmektedir. Bunlar; komple traktör
(CBU:Completely Build Unit) ya da bir traktörün belli bir kısmını ifade etmek üzere
SKD/CKD (Semi Knock Down, Completely Knock Down) formlarıdır. Türkiye’de yerli
talep neredeyse tamamen komple traktöre yöneliktir. SKD/CKD tipi üretim ise ihracata
yönelik olarak gerçekleştirilmektedir. Türkiye talebinin tamamına yakını yerli üretimle
karşılanabilmektedir. Yerli üreticilerin yabancı üreticilere göre birtakım maliyet
avantajları olması nedeniyle, Türkiye’ye ancak Türkiye’de üretimi yapılmayan çok
kompleks traktörler ithal edilebilmektedir.

06-57/726-213

3
Türkiye traktör pazarında çok sayıda oyuncu bulunmaktadır. Ancak pazara iki grup, 100
Koç Grubu ile Uzel Grubu hakimdir. Her iki grubun da pazar paylarının yaklaşık
%(....-…) arasında olduğu tahmin edilmektedir. 2003 yılından itibaren traktör ithalatı
artmaya başlamış ve 2004 yılında pazarın %13’ü ithal traktörlerden oluşmuştur.

Traktör pazarında, bu teşebbüslerin yanı sıra her biri çok düşük pazar paylarına sahip
olan Hema, Universal Traktör, Inter, Tümosan, Same, Leyland gibi teşebbüsler de
faaliyetlerini sürdürmektedirler.

I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı 110

Söz konusu dosya açısından ilgili ürün pazarı şikayete konu ürün olan “traktör pazarı”
olarak belirlenmiştir.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

Uzel A.Ş. tarafından üretilen traktörlerin tüm Türkiye’de satış ve pazarlaması
yapıldığı dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak
tesbit edimişir.
120
I.3. Taraflar
I.3.1. TARPAM Tarım, Turizm, Taşıma, Temizlik, Araştırma, Reklam, Pazarlama,
Hizmet, Müşavirlik, Mümessillik, İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Tarpam A.Ş.)

Devlet ve özel sektör sermayesiyle 1958 yılında Pancar Ekicileri Birliği A.Ş. olarak
kurulan şirket, 2000 yılında sermayesinin devlete ait bölümünün ortaklardan
Şekerbank T.A.Ş.'ne satılmasıyla Tarpam A.Ş. unvanını almıştır.

Tarpam A.Ş.’nin faaliyetleri traktör satışı ve gayrimenkul değerleme hizmetinden
oluşmaktadır. Şirketin ortaklık yapısına Tablo 1’de yer verilmiştir. 130

Tablo.1 Tarpam A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Sermaye Miktarı (YTL) Hisse Oranı (%)
Şekerbank T.A.Ş. 399.704,3 56,70
Kayseri Şeker Fab. 232.650,0 33,00
Pancar Ekicileri Kooperatifleri 72.645,7 10,30
TOPLAM 705.000 100,00

Şirketin 2005 yılı cirosu (……………) YTL'dir ve yönetim kurulu Hasan Basri Göktan
(Başkan), Hüseyin Serdar, Tevfik Cem Ertem, İnan Tanrıöver, Hasan Dinç’ten
oluşmaktadır.

I.3.2. Uzel Makine Sanayi A.Ş. (Uzel A.Ş.)

1935 yılında bir aile şirketi olarak temelleri atılan Uzel Grubu genel olarak tarım 140
makineleri, otomotiv motor, ekipman ve yedek parçaları üretimi ile yatırım ve işletme
danışmanlığı alanlarında faaliyet göstermektedir.

Uzel A.Ş. 1961 yılında Massey Ferguson Group Limited ile lisans anlaşması
imzalayarak Türkiye traktör pazarında faaliyete geçmiştir. Ürün gamında traktör,
06-57/726-213

4
biçerdöver, balya makinesi ve ilaçlama makineleri gibi ekipmanlar ile traktöre ilişkin
yedek parçalar bulunmaktadır. Uzel A.Ş.’nin ortaklık yapısına aşağıda yer
verilmektedir.

Tablo 2: Uzel A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı 150
Hissedar Sermaye Miktarı (YTL) Hisse Oranı (%)
Uzel A.Ş. Holding A.Ş. 83.080.954 99, 1
İ. Önder Uzel 343.921 0,4
A. Serdar Uzel 343.921 0,4
TOPLAM 83.768.797 100,0

Uzel A.Ş.’nin 2005 yılına ilişkin cirosu (……………..) YTL dir. Şirketin yönetim kurulu
Önder Uzel, Serdar Uzel, Bedirhan Çelik, İzzet Kalaycı ve İbrahim Aksoy’dan
oluşmaktadır.

I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.4.1. Yapılan Tespitler
I.4.1.1. Ağustos 2005 Öncesi Uzel A.Ş.’nin Dağıtım Sistemi

Uzel A.Ş. 1961 yılında lisans anlaşması imzalayarak traktör üretimine başlamıştır. 160
Aynı yıl Uzel A.Ş. (eski adıyla İbrahim Uzel ve Ortakları San. Ltd. Şti.), Pancar
Ekicileri Birliği A.Ş. ve üretim lisansını sağlayan BOECC (British Overseas
Engineering and Credit Company Limited) arasında yapılan bir anlaşmayla, Uzel
A.Ş.’nin üreteceği traktörlerin, daha önceleri Massey Ferguson marka traktörlerin
satışını doğrudan üretici firmayla ilişkileri dahilinde gerçekleştirmekte olan Pancar
Ekicileri Birliği’ne satış amacıyla teslimi konusunda mutabık kalınmıştır. O yıllarda
henüz bayilik sisteminin mevcut olmaması sebebiyle Pancar Ekicileri Birliği A.Ş., Uzel
A.Ş. tarafından üretilen traktörlerin Türkiye’deki ana dağıtıcısı olarak faaliyetlerini
sürdürmüştür. İzleyen yıllarda modern tarımın yaygınlaşmasıyla traktör talebi giderek
artmış ve Uzel A.Ş. yurt genelinde çeşitli bölgelerde bayilikler oluşturmaya 170
başlamıştır.

1960’lı yıllardan Ağustos 2005’e kadar olan dönemde Uzel A.Ş.’nin dağıtım sistemi
ikili bir yapı sergilemiştir. Bu sistemde bir yanda bayiliklerin artmasıyla toplam satışlar
içerisindeki payı giderek azalan Tarpam A.Ş. ile diğer yanda bulundukları bölgede
faaliyetlerini yürüten bayiler yer almaktadır.

Ağustos 2005’e kadar geçen dönemde Uzel A.Ş. ve Tarpam A.Ş. arasındaki satış
ilişkisi şu şekilde gelişmiştir: Tarpam A.Ş. ülke genelinde 31 kooperatif ve bu
kooperatiflere ait yaklaşık 300 satış mağazasıyla faaliyet göstermektedir. Tarpam 180
A.Ş.’de hissedar olan kooperatifler pancar üreticisi üyelerinin traktör taleplerini
Tarpam A.Ş.’ye iletmekte ve anılan şirket de Uzel A.Ş.’den istenilen traktörleri sipariş
etmektedir. Bu sistem içerisinde, Tarpam A.Ş. tarafından sipariş edilen traktörler belirli
bir süre sonra nakliye ücreti Uzel A.Ş.’ye ait olacak şekilde Uzel A.Ş. fabrikasından
talebin kaynaklandığı bölgeye gönderilmektedir. Dolayısıyla Uzel A.Ş. tarafından
üretilen traktörlerin yeniden satışı Tarpam A.Ş. tarafından gerçekleştirilmekte ancak,
ürün doğrudan Uzel A.Ş. tarafından nihai kullanıcıya teslim edilmektedir. Tarpam A.Ş.
tüm satışlarını pancar kooperatifi üyesi olan çiftçilere gerçekleştirmektedir.

Dosya mevcudu bilgi ve belgeden Tarpam A.Ş. ile Uzel A.Ş. arasındaki ilişkinin 190
önceleri yukarıda değinilen üçlü anlaşma çerçevesinde devam ettiği, Ocak 1971’de
06-57/726-213

5
Uzel A.Ş. tarafından Tarpam A.Ş.’ye bir sözleşme taslağı sunulduğu ancak Tarpam
A.Ş.’den alınan bilgiye göre taraflar arasında herhangi bir bayilik anlaşmasının
imzalanmadığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte Uzel A.Ş., satılan ürünlerin trafik tescil
işlemlerinin yapılabilmesi amacıyla diğer Uzel A.Ş. bayilerine gönderildiği gibi Tarpam
A.Ş.’ye da anılan şirketin Massey Ferguson marka traktörleri satmaya yetkili olduğunu
gösterir yıllık bir yetki belgesi sağlamıştır. Dolayısıyla, Ağustos 2005’e kadar olan
dönemde taraflar arasındaki ilişki herhangi bir sözleşme olmaksızın, geçmiş
dönemlerdeki satış ilişkisine dayanarak devam etmiştir. Tablo 3’te yıllar itibarıyla
Tarpam A.Ş.’nin alımlarının Uzel A.Ş.’nin toplam satışları içerisindeki payına yer 200
verilmektedir.

Tablo.3 Yıllar İtibarıyla Uzel A.Ş.’nin Toplam Satışları İçindeki Tarpam A.Ş.’ye Yapılan Satışların Payı
(%)
1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993
(….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
(….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
(….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)
(….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….) (….)

Tablodan, Tarpam A.Ş.’nin Uzel A.Ş.’nin satışları içindeki payının son yirmi yıl
boyunca %(…) oranının altında kaldığı görülmektedir.

Dosya mevcudu bilgi ve belgeden yıllar içerisinde Uzel A.Ş.’nin, traktör talebinin
artışıyla birlikte çeşitli bölgelerde bayilikler oluşturmaya başladığı, dolayısıyla, daha 210
önceleri sadece Tarpam A.Ş. tarafından satılan traktörler Türkiye’nin çeşitli
bölgelerinde yerleşik bayiler aracılığıyla da satışa sunulduğu anlaşılmıştır. Söz
konusu bayiler satış amaçlı olarak mağazada çeşitli model ürünleri bulundurmakta,
mağazada bulunmayan ürünlerin talep edilmesi halinde Uzel A.Ş.’den malı tedarik
etmekte ve Uzel A.Ş. ürünlerinin nihai kullanıcıya satışını gerçekleştirmektedir.

Önaraştırma sürecinde raportörlerce yapılan görüşme ve incelemelerde, bayiliklerin
oluşturulmasından günümüze kadar geçen dönemde Uzel A.Ş.’nin bayileri ile
ilişkisinin Tarpam A.Ş. ile olduğu gibi genel ticari teamüllere dayandığı ve bir çok bayi
bakımından herhangi bir yazılı bayilik sözleşmesi olmaksızın daha ziyade sözlü olarak 220
yürütüldüğü anlaşılmıştır. Bununla birlikte bayilere, aldıkları traktörlerin trafik tescil
işlemlerinin yapılabilmesi amacıyla Uzel A.Ş. tarafından yetki belgeleri
gönderilmektedir. Bayilere her yıl özellikle sağlanan söz konusu belgelerde bayinin
unvan ve adresi ile bazen de faaliyet bölgesi belirtilerek ilgili bayinin yetkili Massey
Ferguson bayi olarak tayin edildiği ifade edilmektedir.

Uzel A.Ş. tarafından bayilere sağlanan yetki belgeleri bayilik ilişkisini ortaya koyan
sözlü anlaşma dışındaki neredeyse tek belge niteliği taşımakla birlikte, kimi zaman
bayiliği sona erdirilmiş fakat elinde sınırlı sayıda Massey Ferguson marka traktör
bulunan kimselere de trafik tescil işlemlerinin yapılabilmesi amacıyla şasi numarası 230
bazında yetki belgesi sağlandığı görülmektedir. Ancak bu belgelerde “yetkili Massey
Ferguson bayi olarak tayin edilmiştir” ifadesi yer almamakta ve sadece belirtilen şasi
numaralı traktörlerin satışı için bayinin yetkili kılındığı dile getirilmektedir.

Yıl bazında ve traktör şasi numarası bazında verilen yetki belgeleri Uzel A.Ş.’den
yeniden satmak amacıyla traktör alan her müşteriye verilen belgelerdir. Anılan bu
06-57/726-213

6
belgelerin verilmemesi durumunda, alıcının traktör tescil işlemlerini yaptırabilmesi
mümkün değildir. Sürekli olarak şasi numarası bazında yetki verilmesinin zor yahut
işlevsiz olacağı durumlarda yıllık bazda yetki belgesi verildiği gibi, bayilik ilişkisi yıllar
önce sona ermiş kişilere bile elde kalan traktörlerin satımının yapılabilmesi amacıyla 240
şasi numarası bazında yetki belgesi verildiği tespit edilmiştir.

Mevcut durumda Uzel A.Ş.’nin traktör satışıyla iştigal eden 120 bayii bulunmaktadır.
Uzel A.Ş. tarafından oluşturulan bayiliklerin sayısı bölgedeki tarım faaliyetlerinin
yoğunluğuna göre il bazında farklılaşmaktadır. Uzel A.Ş.’nin tüm bayileri ile imzaladığı
herhangi bir bayilik sözleşmesi bulunmadığından bayilerin faaliyet alanları, bayi ve
Uzel A.Ş. tarafından onaylanmış belgelerle ortaya konamamaktadır. Bununla birlikte
bayilerin gönderilen yetki belgelerinde belirtilen faaliyet alanlarında aktif satış
yaptıkları ve talep gelmesi halinde yakın bölgelere de traktör gönderdikleri
anlaşılmıştır. Nitekim önaraştırma sürecinde raportörlerce görüşülen tüm bayiler 250
faaliyet alanlarını yetki belgelerinde belirtildiği şekilde tanımladıklarını ve bölge
dışından gelen talepleri de karşıladıklarını ifade etmişledir. Buna ek olarak bazı
bayiler çeşitli sebeplerle (tedavi amaçlı, akraba ziyareti, kurbanlık hayvan satışı)
bölgelerine gelen çiftçilerin fiyatı uygun bulması halinde kendilerinden alım yaptığını
ve faaliyet alanlarından çok uzak bölgelere dahi traktör sattıklarını belirtmişlerdir.

Ağustos 2005’e kadar geçen dönemde, Uzel A.Ş. dağıtım sistemi, yetki belgeleri ve
ticari teamüller doğrultusunda şekillenen bölgelerde faaliyet gösteren bayiler ile
Türkiye’nin herhangi bir bölgesine talep üzerine traktör satışı gerçekleştiren Tarpam
A.Ş.’den oluşmaktadır. Anılan sistem, bayilerin faaliyet alanının açıkça 260
tanımlanmamış olması ve Tarpam A.Ş.’nin tüm Türkiye’ye gerçekleştirdiği satışlar
nedeniyle münhasır bir yapı sergilememektedir.

I.4.1.2. Ağustos 2005 Sonrası Uzel A.Ş.’nin Dağıtım Sistemi

Tarpam A.Ş. ile Uzel A.Ş. arasındaki anlaşmazlığın başladığı Ağustos 2005
dönemine kadar, Tarpam A.Ş. bir anlamda kendini bayiler üstünde tüm Türkiye’ye
traktör satışı yapabilen genel bir dağıtıcı olarak konumlandırmıştır. Nitekim Tarpam
A.Ş. tarafından sunulan 1961 tarihli sözleşmede bu durum teyit edilmektedir. Ancak
1961’den sonraki ilk sözleşme 11.8.1976 tarihli Massey Ferguson Services N.V., Uzel 270
Makine Sanayi A.Ş., British Overseas Engineering and Credit Company Limited,
Mafer Massey-Ferguson Mamulleri Pazarlama Hizmetleri A.Ş. ve Massey Ferguson
Traktör Sanayi A.Ş. arasında “İşbirliği Sözleşmesi” olup bu sözleşmede o zamanki adı
ile Pancar Ekicileri Birliği A.Ş. olan Tarpam A.Ş.’nin adı dahi geçmemektedir. “İşbirliği
Sözleşmesi”nin 4/ii maddesine göre sözleşme konusu traktörlerin dağıtımının
yapılması için %30’u Uzel A.Ş.’ye %70’i yabancı ortağa ait olacağı bir şirketin
kurulması öngörülmüş ve 1981 yılında bu doğrultuda Tarma Tarım Makineleri Dağıtım
A.Ş. kurulmuş ve şirket unvanını en son 2005 yılında Uzel Makinaları ve Parça San.
ve Tic. A.Ş. olarak değiştirmiştir.
280
Massey Ferguson Services N.V. 1996 yılında AGCO International Ltd. (AGCO)
tarafından satın alınmış ve AGCO ile Uzel A.Ş. arasında birtakım sözleşmeler
imzalanmıştır. Bu sözleşmelerden 9.5.1997 tarihli Lisans, Marka ve Tedarik
Sözleşmesi’nin 2.1 (e) Maddesine göre, AGCO tarafından Uzel A.Ş.’ye Türkiye
sınırları içinde; sözleşme konusu ürünleri veya yedek parçaları Türkiye içinde
kullanılmak üzere satışa sunmak için münhasır hak tanınmaktadır. Uzel A.Ş.’nin
06-57/726-213

7
münhasır bölge sistemine geçmesi durumunda, Tarpam A.Ş.’nin Türkiye’nin herhangi
bir yerinden gelen pancar ekicileri kooperatifinin talebini karşılayamayacağı aşikardır.

Ağustos 2005’te traktör teşhiri ile başlayan anlaşmazlıklar, Tarpam A.Ş.’nin 290
karşılanmayan talepleri ile devam etmiş ve nihayetinde noter kanalı ile yapılan
yazışmalar sonucu 2.1.2006 tarihli Tarpam A.Ş. tarafından Uzel A.Ş.’ye çekilen
ihtarname ile taraflar arasındaki bayilik ilişkisi sona ermiştir. Hali hazırda Tarpam A.Ş.
Kioti markalı traktörlerin bayiliğini yapmaktadır.

Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, 9.11.2005 tarihli Tarpam A.Ş. tarafından Uzel
A.Ş.’ye noter kanalı ile gönderilen ilk ihtarnamede Tarpam A.Ş.’nin geçmişteki Uzel
A.Ş. ile olan ilişkileri dikkate alındığında diğer bayilerden farklı bir statüde olduğu,
Türkiye genelinde satışa yetkili olduğu, Uzel A.Ş.’nin yeni bayilikler verilirken bu
durum hakkında bayilere bilgi vermemesinin Tarpam A.Ş.’yi bağlamayacağının 300
belirtildiği anlaşılmaktadır. Ayrıca, Ekim 2005’te traktör siparişlerinin karşılanmadığı,
Erzincan’daki çiftçi için Tarpam A.Ş. üzerinden verilmeyen traktörün, Erzincan’daki
bayiye verilerek aynı çiftçiye satıldığı, bu durumun Tarpam A.Ş.’nin güvenirliliğini
sarstığı, siparişlerin karşılanmaması devam ederse başka marka traktörlerin teminine
gidileceği ifade edilmektedir.

9.11.2005 tarihli ihtarnameye cevap verilmemesi üzerine 23.11.2005 tarihli ihtarname
ile önceki ihtarnameye 28.11.2005 tarihine kadar cevap verilmediği taktirde bayilik
sözleşmesinin fesh edileceği belirtilmektedir.
310
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, bu gelişmeler üzerine Uzel A.Ş. tarafından Tarpam
A.Ş.’ye gönderilen 14.12.2005 tarihli bildirimde; Uzel A.Ş.’nin üretim ve satış
programının dolu olması ve mevcut iş yükü sebebiyle tüm taleplere anında cevap
veremediği, politikaları gereği taleplerin yoğun olduğu dönemde teşviklerin daha fazla
olması yönünden bayilerden gelen talepleri karşılamaya çalıştıkları,
(……………………TİCARİ SIR…………………) yeni sistemdeki Tarpam A.Ş.’nin
yerinin ayrıca karşılıklı olarak görüşülebileceği, bu kısa ara dönemde istenirse
bayilerden traktör temin edilebileceğinin ifade edildiği anlaşılmıştır.

2.1.2006 tarihli Tarpam A.Ş.’den Uzel A.Ş.’ye gönderilen ihtarnamede ise Uzel 320
A.Ş.’nin iddiaları kabul edilmeyerek, 28.11.2005 tarihine kadar cevap verilmediği için
aralarındaki sözleşmenin fesh edildiği bildirilmektedir. Ancak söz konusu son
ihtarname 13.3.2006 tarihli şikayet başvurusuna eklenmemiş olup, ihtarname Uzel
A.Ş.’den temin edilmiştir.

I.4.2.Hukuki Değerlendirme

Yukarıda yer verildiği üzere Tarpam A.Ş.’nin Uzel A.Ş.’ye yönelik 4054 sayılı Kanun
kapsamındaki iddiaları genel olarak münhasır bölge tahsisi olmamasına rağmen aktif
ve pasif satışların engellendiği ve yeniden satışta minimum fiyat tespiti yapıldığıdır. 330
Önaraştırma sürecinde söz konusu iddiaların araştırılmasına yönelik olarak, Uzel A.Ş.
bünyesinde yerinde inceleme ve görüşme yapılmış ayrıca, Uzel A.Ş.’nin Ankara,
Antalya, Mersin, Adana, Adapazarı, Kocaeli ve İstanbul’da toplam sekiz adet bayii ile
görüşülmüştür. Yapılan değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir.


06-57/726-213

8
I.4.2.1. Aktif ve Pasif Satışların Engellenmesi

2003/3 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 4. maddesinde anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı 340
dışına çıkaran sınırlamalara yer verilmektedir. Söz konusu maddenin (b) bendinde,
alıcıya sözleşme konusu ürünleri satacağı bölge ya da müşterilere ilişkin olarak
getirilebilecek sınırlamalara dört madde halinde yer verilmekte ve bu sınırlamalar
dışında bölge ya da müşterilere yönelik herhangi bir kısıtlama getirilmesinin
sözleşmeyi grup muafiyetinden çıkaracağı belirtilmektedir.

2002/2 sayılı Tebliğ’in 4/b maddesi uyarınca münhasır bölge tahsisinin mevcut
olmadığı bir sistemde, alıcıya satış yapacağı bölgeye ilişkin herhangi bir sınırlama
getirilmesi ilgili Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanamamaktadır.
350
Yukarıda Uzel A.Ş. dağıtım sisteminin ele alındığı bölümde açıklandığı üzere Ağustos
2005’e kadar olan dönemde Uzel A.Ş.’nin dağıtım sistemi net bir şekilde münhasır
bölge tahsisi içermemektedir. Önaraştırma sürecinde Uzel A.Ş.’nin Tarpam A.Ş.’nin
iddia ettiği şekilde bayilerinin bölgeleri dışına aktif/pasif satışlarını engelleyip
engellemediğinin belirlenmesi amacıyla raportörlerce çeşitli illerdeki bayilerle
görüşülmüştür.

Bayilerle yapılan görüşmelerde bayiler genel olarak, yetki belgelerinde tanımlanan
il/ilçelerde aktif olarak satış yaptıklarını, talep gelmesi halinde diğer bölgelere de satış
yaptıklarını, Uzel A.Ş.’nin faaliyette bulundukları bölge konusunda kendilerine yönelik 360
herhangi bir yönlendirme ya da yaptırım içinde bulunmadığını ifade etmişlerdir.
Dolayısıyla, esasen bayilerin münhasır bir bölge tahsisinin mevcut olduğu bir
durumdaki gibi kendilerine gönderilen yetki belgelerinde belirtilen bölgede aktif satış
yaptıkları, bununla birlikte Tarpam A.Ş.’nin tüm Türkiye dahilinde yaptığı satışların
münhasırlığı ortadan kaldırdığı anlaşılmıştır. Bu çerçevede, Uzel A.Ş.’nin bayilerin
faaliyet bölgesine ilişkin herhangi bir yönlendirme ya da yaptırım içinde olduğuna
yönelik herhangi bir belgeye ulaşılamaması, ayrıca bir çok bayinin bölgeleri dışına
satış yapmakta olduklarını ifade etmeleri nedeniyle Uzel A.Ş.’nin münhasır olmayan
sistemde bayilere satış yapacakları bölgelere ilişkin sınırlamalar getirdiği iddiasına
yönelik yeterli bilgi ve belgeye ulaşılmamıştır. 370

Bununla birlikte Ağustos 2005 tarihinden günümüze kadar geçen dönemde Tarpam
A.Ş. ve Uzel A.Ş. arasındaki yazışmaların ele alındığı bölümde de görülebileceği
üzere Uzel A.Ş.’nin belirtilen tarihten itibaren çeşitli sebeplerle Tarpam A.Ş.’ye mal
sağlamadığı ve Tarpam A.Ş. yetkililerinin Uzel A.Ş.’den bu konuda bilgi talep
etmelerine rağmen kendilerine herhangi bir açıklama yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Tarpam A.Ş. yetkilileri tarafından Tarpam A.Ş.’nin aktif ve pasif satışlarının mal
vermeme yoluyla engellendiği şeklinde yorumlanan bu durumun esasen Uzel A.Ş.’nin
o dönemde yaşadığı üretimle ilgili problemlerden kaynaklandığı ve aynı dönemde
başkaca bayilerin de taleplerinin karşılanamadığı anlaşılmıştır. Ağustos-Ekim 2005 380
döneminde üretim sıkışıklığı yüzünden siparişleri karşılanamayan bayilerin listesine
dosya ekinde yer verilmiştir. Listeler incelendiğinde Tarpam A.Ş. gibi birçok bayinin
siparişlerinin karşılanmadığı görülmektedir. 6.9.2005 tarihi itibarıyla 1137, 6.10.2005
tarihi itibarıyla 1286 ve 8.11.2005 tarihi itibarıyla 1083 adet traktör siparişinin beklediği
anlaşılmıştır.

06-57/726-213

9
Gerek Uzel A.Ş.’de yapılan yerinde incelemede gerekse Tarpam A.Ş. yetkilileri
tarafından sağlanan belgelerde Uzel A.Ş.’nin Tarpam A.Ş.’nin faaliyet bölgesini
sınırlamaya yönelik herhangi bir ifadesine ulaşılamamıştır.
390
Bununla birlikte Tarpam A.Ş. tarafından yapılan başvuru ekinde yer alan ve Tarpam
A.Ş.’den Uzel A.Ş.’ye gönderilen bazı yazışmalardan Tarpam A.Ş.’nin sergilemek
amacıyla Ankara’nın bazı ilçelerinde bulunan kooperatif mağazalarına traktör
gönderdiği ancak Uzel A.Ş. yetkililerinin yazılı olarak traktör teşhir yetkisi alınması
gerektiğini ifade ettikleri anlaşılmaktadır. Esasen münhasır bölge tahsisinin olmadığı
bir dağıtım sisteminde bayinin satış yapacağı bölgenin sınırlanması anlamına gelen
bu durumun, Uzel A.Ş.’nin dağıtım sistemini yeniden yapılandırma süreci içinde
bulunması ve bu dönemde oluşturulacak yeni sistem içinde Tarpam A.Ş.’nin
konumuna ilişkin tereddütlerden kaynaklandığı kanaatine varılmıştır. Nitekim mevcut
durumda bayilerin genel olarak Uzel A.Ş. tarafından gönderilen yetki belgelerinde 400
belirtilen alanlarda aktif satış yaptıkları ve bu sistem içerisinde Tarpam A.Ş.’nin tüm
Türkiye’ye ürün dağıttığı göz önünde bulundurulduğunda, bu durumun oluşturulması
planlanan (………………) paralellik göstermeyeceği açıktır. Dolayısıyla Uzel A.Ş.’nin
Tarpam A.Ş.’den gelen taleplere cevap vermemesi ya da birbirini yanlışlayan çeşitli
açıklamalarla Tarpam A.Ş.’nin siparişlerini karşılamamasının Uzel A.Ş.’nin Tarpam
A.Ş. ile ilişkisini sonlandırma sürecinde olmasından kaynaklandığı, taraflar arasında
resmi bir sözleşme bulunmaması nedeniyle de Uzel A.Ş.’in Tarpam A.Ş.’ye resmi bir
açıklama yapmaktan kaçınarak bu durumu gerçekleştirmeye çalıştığı sonucuna
ulaşılmıştır. Nitekim Uzel A.Ş. tarafından Tarpam A.Ş.’ye gönderilen 14.12.2005 tarihli
bildirimde Tarpam A.Ş.’ye üretim sıkışıklığı nedeniyle mal sağlanamadığı ancak 410
Tarpam A.Ş. tarafından tercih edilmesi halinde bayilerden traktör temin edilebileceği
belirtilmektedir. Bir yanda Tarpam A.Ş. kendini tüm Türkiye distribütörü olarak
görürken, Uzel A.Ş. Tarpam A.Ş.’yi tam anlamıyla bayi olarak dahi görmemektedir.

I.4.2.2. Yeniden Satış Fiyatının Tespiti

Tarpam A.Ş. tarafından yapılan başvuruda dile getirilen iddialardan bir diğeri Uzel
A.Ş.’nin Tarpam A.Ş.’nin traktör satış fiyatlarına müdahale ederek traktörlerin ucuza
satılmaması yönünde anılan şirketi uyardığı iddiasıdır.
420
Önaraştırma döneminde gerek Uzel A.Ş. bünyesinde yapılan yerinde incelemelerde
gerekse bayilerle yapılan görüşmelerde Uzel A.Ş.’nin yeniden satış fiyatını tespit
ettiğine yönelik herhangi bir bilgi ya da belgeye ulaşılamamıştır. Bayiler genel olarak
tavsiye edilen satış fiyatını göz önünde bulundurarak satış fiyatlarını belirlediklerini
ancak çiftçinin dar gelirli olması sebebiyle satış fiyatında pazarlık yapılmasının son
derece yaygın olduğunu, Uzel A.Ş.’nin fiyat konusunda kendilerine yönelik herhangi
bir yönlendirme ve yaptırımı bulunmadığını ifade etmişlerdir. Buna ek olarak son
yıllarda ikinci el traktör piyasasının gelişmesiyle bir çok çiftçinin eski traktörü belirli bir
fiyat karşılığında bayiye verdiği ve yeni traktörü eski traktörün alım fiyatıyla aradaki
farkı ödeyerek satın aldığı öğrenilmiştir. İkinci el traktör alım fiyatının da bayi satış 430
fiyatında önemli bir rol oynadığı bu sistemde genel olarak ikinci el traktör alımı için
önerilen fiyatlar bayiler arasında farklılaşmakta, bu durum da yeniden satış fiyatının
belirlenmesini zorlaştırıcı bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır.

Bununla birlikte, Tarpam A.Ş. tarafından gönderilen dilekçe ekinde yer alan Tarpam
A.Ş.’den Uzel A.Ş.’ye gönderilen 19.10.2005 tarihli yazıda Uzel A.Ş. yetkililerinin
06-57/726-213

10
Tarpam A.Ş.’ye çeşitli bölgelerde düşük fiyatla satış yapıldığına ilişkin şikayette
bulunduğu iddia edilmektedir. Anılan yazıdan Tarpam A.Ş.’nin çok düşük fiyatla
traktör satışı yaptığına ilişkin şikayetlerin Uzel A.Ş. tarafından Tarpam A.Ş.’ye
telefonla iletildiği belirtilmektedir. Tarpam A.Ş. bu şikayetler karşısında, bahsedilen 440
illerdeki traktör satış fiyatlarını ve kar oranlarını bildirerek çok düşük fiyatlarla satış
yapılmadığını ifade etmektedir.

Söz konusu belgede ifade edilen Uzel A.Ş.’in telefonla Tarpam A.Ş.‘ye düşük fiyatla
satış yapılmaması yönünde şikayette bulunduğu iddiasının doğru olduğu kabul edilse
dahi, bu iddianın genel olarak dağıtım sisteminde geçerli olduğunu kabul etmek
mümkün değildir. Şöyle ki, Uzel A.Ş.‘nin Tarpam A.Ş.’ye fiyat tespiti yönünde
herhangi bir yaptırımı söz konusu değildir ve gerek Uzel A.Ş.’de yapılan yerinde
incelemede gerekse diğer bayilerle yapılan görüşmelerde Uzel A.Ş.’nin yeniden satış
fiyatına müdahalede bulunduğuna ilişkin herhangi bir bilgi ya da belgeye 450
ulaşılamamıştır.

Önaraştırma döneminde Uzel A.Ş.’nin dağıtım sistemi incelenmiş ve münhasır
dağıtım sisteminin olmadığı Ağustos 2005 ve münhasır dağıtım sistemine geçmek
üzere çalışmalara başlanan Ağustos 2005 sonrası geçiş döneminde aktif/pasif
satışların kısıtlanmadığı, yeniden satış fiyatının belirlenmediği sonuçlarına
ulaşılmıştır.

J. SONUÇ
460
Dosya konusu iddialara yönelik olarak, soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir




Full & Egal Universal Law Academy