Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-4-123 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 06-59/781-230
Karar Tarihi : 24.8.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, M.Haluk ARI
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Türkiye İş Bankası A.Ş.
- Oyak Bank A.Ş.
20
D. TARAFLAR : - Türkiye İş Bankası A.Ş.
Genel Müdürlük İş Kuleleri 34330 Levent/İstanbul
- Oyak Bank A.Ş.
Eski Büyükdere Cd. Ayazağa Köy Yolu No:6 34398
Maslak/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Türkiye İş Bankası A.Ş. (İş Bankası) ve Oyak Bank A.Ş.
(Oyak Bank) arasında 21.4.2006 tarihinde imzalanan “Maximum Kredi Kartı
Uygulama Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet
tanınması talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.7.2006 tarih ve 4575 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 18.8.2006 tarih, 2004-4-123/MM-06-SY sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 18.8.2006 tarih, REK.0.08.00.00-130/208 sayılı
Başkanlık önergesi ile 04-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- Oyakbank ve İş Bankası arasında akdedilen “Maximum Kredi Kartı Uygulaması
Sözleşmesi”nin çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında 40
Kanun”un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle bu sözleşmeye menfi
tespit belgesi verilemeyeceği,
- Sözleşme’ye taraf teşebbüslerin rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle,
sözleşmenin 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”
kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı,
06-59/781-230
2
- 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme
sonucunda; anılan maddede belirtilen şartların bulunduğu göz önüne alınarak,
söz konusu Sözleşme’ye mezkur kanun maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde
imza tarihi olan 21.4.2006 tarihinden itibaren muafiyet tanınması gerektiği
görüşlerine yer verilmiştir. 50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirim konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarları, “çok markalı kredi kartları
ihracı pazarı” ve “üye işyeri edinme pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar 60
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Sözleşme’nin tarafları, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından ilgili
ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip
durumdadırlar. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da 70
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar…hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmünü haizdir.
Dolayısıyla aynı piyasada faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan iki teşebbüsün
bir kredi kartı programını paylaşmak üzere akdettikleri bir sözleşme rekabeti
kısıtlayıcı nitelikte olup, 4. madde yasağına tabidir.
Diğer taraftan, Sözleşme’nin, tarafların Maximum kredi kartlarını kendilerine
çekmek amacıyla kampanya düzenlemeyeceklerini, reklam, tanıtım
yapmayacaklarını düzenleyen 43. maddesi, İş Bankası’nın Oyak Bank Maximum
kartlarına Oyak Bank tarafından uygulanacak olan ve kart hamillerinden talep
edilecek tutarların azami ve asgari oranını tavsiye edeceğini düzenleyen 44. 80
maddesi ve Oyak Bank’ın sözleşme süresince Maximum Uygulaması dışında çok
ortaklı kart programlarına katılmayacağı taahhüdünü içeren 45. maddesi rekabeti
sınırlayıcı niteliktedir. Bu maddeleriyle de, teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı
bir anlaşma niteliğinde olan sözleşmeye, 4054 sayılı Kanun’un 4, 6, 7.
maddelerine aykırı olmadığına dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün
değildir.
06-59/781-230
3
H.2.2. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi 90
Esasen, mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey
anlaşmaları kapsayan 2002/2 sayılı Tebliğ, rakip teşebbüsler arasında yapılan
dikey anlaşmalara uygulanamamaktadır. Rakip teşebbüsler Tebliğ’in 3.
maddesinde, aynı ürün pazarında faaliyette bulunan veya bulunma potansiyeline
sahip sağlayıcılar olarak tanımlanmıştır.
İş Bankası ve Oyak Bank çok markalı kredi kartları pazarında birbirlerine rakip
teşebbüslerdir. Oyak Bank’ın kendine ait bir markayla taksit/ödül imkanı tanıyan
bir kartı mevcut olmamakla birlikte, Visa ve Mastercard’ın ülkemize özgü olarak
verdiği izinle Oyak Bank kredi kartları da slip bölme olarak adlandırılan yöntemle
taksitli alışverişlerde kullanılabilmektedir. Diğer taraftan gerekli altyapıyı tesis 100
etmek suretiyle Oyak Bank da yeni bir marka ile çok markalı kredi kartı
çıkarabilecek potansiyel bir rakiptir. Bu hususlar dikkate alındığında bildirime
konu anlaşmaya taraf olan teşebbüsler rakip konumda oldukları için 2002/2 sayılı
Tebliğ’in incelemeye konu Sözleşme’ye uygulanma kabiliyetini haiz olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
H.2.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınabilmesi için, 4.
madde kapsamına giren anlaşmaların iki olumlu iki olumsuz koşulu birlikte
sağlaması gerekir: 110
H.2.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin
Sağlanması
Muafiyet tanınması için aranan ilk olumlu şart, ekonomik açıdan bir
değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir. Hangi hallerin ekonomik yarar
sağladığının somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmekle birlikte,
genel olarak üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması,
malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve
yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi hallerin varlığı halinde 120
ekonomik yararın sağlandığı kabul edilmektedir.
Çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme pazarında, “Maximum
Kredi Kartı Uygulama Sözleşmesi” sonucunda kapalı ağ olarak faaliyet gösteren
Maximum üye işyeri ağı Oyak Bank’a açılmış olacak ve Oyak Bank yeni bir üye
işyeri ağı oluşturmasına gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği kartları
kullandırma imkanına sahip olacaktır. Oyak Bank yeni üye işyeri anlaşmaları
yapmasa dahi, mevcut üye işyeri ağından faydalanacak ve güçlü bir marka ile
beraber çok markalı kredi kartları piyasasında faaliyet gösterecektir.
Diğer yandan sözleşmeye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz
konusu sözleşme, dolaylı olarak çok markalı kredi kartları hizmetinin 130
sunulmasında gelişme ve iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir.
Oyak Bank yeni bir altyapı yatırımı ile yeni bir üye işyeri ağı kurmak yerine
mevcut ağdan faydalanabilecek; yeni POS maliyeti üstlenmeyecek; mevcut ağa
06-59/781-230
4
isterse yeni üye işyerleri eklemek suretiyle faaliyet gösterecektir. Böylece Oyak
Bank müşterileri açısından bankacılık hizmetlerinin önemli parçalarından biri olan
kredi kartları pazarında hizmet alımında iyileşme sağlanması söz konusu
olacaktır.
H.2.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet 140
alabilmesi için, yukarıda değinilen malların dağıtımı veya hizmetlerin
sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir.
Kanun'da tüketicinin ekonomik gelişmeden yarar sağlaması gerektiği belirtilmekle
birlikte, yararlanmanın ölçüsü ve kapsamı hususunda herhangi bir ifade yer
almamaktadır. Tüketicinin yarar sağlaması açısından beklenen genellikle fiyatlar
seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış sonrası etkin hizmetler, ürün
çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, malın arzında
devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin elde edeceği menfaat
kapsamında değerlendirilebilmektedir.
İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması 150
gereken Oyak Bank müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası
değişmelerdir. Bu bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları
pazarında halihazırdaki Oyak Bank kredi kartı hamillerinin de çok markalı kredi
kartı hizmetinin sağladığı avantajlardan yararlanması yoluyla; tüketicilerin güvenli
hizmet almaları ve yaygın bir üye işyeri ağına sahip olan Maximum Kart’ın
sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmaları sağlanmış olmaktadır. Bu
açıdan, Oyak Bank müşterilerinin Türkiye’nin en yaygın üye işyeri ağlarından
birine dahil olarak alışveriş yapma imkanına sahip olmaları tüketici yararı
açısından en dikkate değer husustur. Diğer taraftan, bu koşul anlamında
tüketicinin sadece nihai tüketiciyi değil ara kullanıcıları da içerdiği malumdur. Bu 160
bağlamda Maximum üye işyerlerinin de Oyak Bank kredi kartı sahiplerinin
sisteme dahil olmalarıyla genişleyen müşteri portföyünden yararlanabilecekleri
söylenebilir. Bu çerçevede, muafiyet verilmesinin ikinci koşulunun da karşılandığı
anlaşılmıştır.
H.2.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan
Kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu
anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına
neden olmamalı, bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile 170
tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda
elde ediliyor olmamalıdır.
Bildirim Formu’nda verilen bilgiler çerçevesinde kart sayısına göre hesaplanan
pazar payları bakımından Mart 2006 sonu itibarıyla İş Bankası’nın %(……), Oyak
Bank’ın ise %(…..) pazar payı olduğu görülmektedir. Dosya mevcudu bilgilerden,
kart sayısına göre pazar payı bakımından Yapı Kredi Bankası’nın %1(……),
Garanti Bankası’nın %(……), Akbank’ın %(……) ve Finansbank’ın ise %(……)
pazar payına sahip olduğu anlaşılmıştır. Buna göre bildirime konu işlem
06-59/781-230
5
taraflarının toplam pazar payları %12.25 olacaktır. Diğer taraftan, kredi
kartlarından elde edilen ciroya göre hesaplanan pazar payı bakımından ise 2006 180
yılının ilk üç ayı itibarıyla İş Bankası’nın payı %(…..) olurken, Oyak Bank’ın payı
% (……) olarak gerçekleşmiştir.
Yukarıdaki bilgiler çerçevesinde, bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu
koşulunun sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır.
H.2.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık ya izlenen amacın
elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin 190
sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip
olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde
rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler.
Bu bakımdan “Maximum Kredi Kartı Uygulaması Sözleşmesi”nin, İş Bankası’nın,
Oyak Bank tarafından çıkartılacak olan Oyak Bank Maximum kredi kartlarına
Oyak Bank tarafından uygulanacak olan her türlü ücret, faiz, komisyon gibi kart
hamillerinden talep edilen tutarların, İş Bankası tarafından talep edilen ortalama
oranın/tutarın azami %10 eksik veya fazla olması hususunu Oyakbank’a tavsiye
etmesine ilişkin 44. maddesi ve sözleşmenin 43. maddesinde yer alan "Taraflar,
diğer tarafa ait mevcut Maximum kredi kartlarını kendilerine çekmek amacı ile 200
kampanya düzenlemeyeceklerini, kendileri tarafından verilen Maximum kredi
kartlarının daha avantajlı olduğunu belirtmek suretiyle reklam, tanıtım
yapmayacaklarını beyan ve taahhüt eder” ve 45. maddesinde yer alan
“Oyakbank işbu sözleşme süresince Maximum uygulaması dışında Çok Ortaklı
Kart Programlarına katılmayacağını beyan ve taahhüt eder.” ifadeleri
değerlendirilmesi gereken rekabet kısıtlamalarıdır.
İş Bankası, taksitli/ödüllü kartların yaygınlaşması üzerine “Maximum Kart”
markası ile pazara giriş yapmıştır ve yaygın bir üye işyeri ağı kurmuştur.
Sözleşmenin uygulanması neticesinde Oyak Bank kart hamilleri, yaygın bir ağ
oluşturan Maximum üye işyerlerinden taksitli/ödüllü alışveriş yapma imkanına 210
sahip olmakta, Oyak Bank ise benzer bir ağı oluşturmanın maliyetlerinden
tasarruf etmektedir. Bununla birlikte genel olarak tüketici birden fazla karta
sahiptir ve kolayca ödül/taksit oranı ile ödeme koşulları kendisine daha uygun
gelen bankanın kartını kullanmaya başlayabilmektedir. Bu nedenle rekabetçi bir
yapıya sahip olan bu pazarda, tüketicilere sağlanan avantajların dolayısıyla
marka imajının korunması önem arz etmektedir. Bu hususlar dikkate alınarak,
bildirime konu anlaşma ile getirilen kısıtlamanın ortaya çıkan yararla
kıyaslandığında rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlamadığı kanaatine
varılmıştır.
220
06-59/781-230
6
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Oyakbank A.Ş. ve Türkiye İş Bankası A.Ş. arasında akdedilen “Maximum
Kredi Kartı Uygulaması Sözleşmesi”nin çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı
“Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi
nedeniyle bu sözleşmeye menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. “Maximum Kredi Kartı Uygulaması Sözleşmesi”ne taraf teşebbüslerin rakip 230
teşebbüsler olmaları nedeniyle, sözleşmenin 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağına,
3. 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme
sonucunda; anılan maddede belirtilen şartların bulunduğu göz önüne alınarak,
bildirim konusu Sözleşme’ye anılan kanun maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde
imza tarihi olan 21.4.2006 tarihinden itibaren muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy