Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-2-56 (Menfi Tespit/ Muafiyet)
Karar Sayısı : 06-61/821-236
Karar Tarihi : 7.9.2006
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
II. Başkan : Tuncay SONGÖR,
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B- RAPORTÖRLER : Ilgaz SARIOĞLU, Ayşe Özlem UZUN
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - BG Model Ajansı Reklam Org. ve Tic. Ltd. Şti.
- Bortur Turizm San. ve Ltd. Şti. 20
- Cast 33 Casting Production
- People Casting Production Ltd. Şti.
- EAG Org. Tanıtım Hizm. Ltd. Şti.
D- TARAFLAR : - BG Model Ajansı Reklam Org. ve Tic. Ltd. Şti.
Osmanlı Sokak Osmanlı İş Merkezi No: 24
Kat: 3 Taksim/İstanbul
- Bortur Turizm San. ve Ltd. Şti.
Moda Cad. No: 28 Kat: 5 Kadıköy/İstanbul
- Cast 33 Casting Production 30
Lamartin Cad. 16/8 Taksim/İstanbul
- People Casting Production Ltd. Şti.
İnönü Cad. No: 35/25 Gümüşsuyu/İstanbul
- EAG Org. Tanıtım Hizm. Ltd. Şti.
Nispetiye Cad. Fecri Ebcioğlu Sokak Sevgi Sitesi
A Blok Levent/İstanbul
E- DOSYA KONUSU : Beş kast ajansı tarafından sektördeki çalışma
esaslarına yönelik olarak hazırlanan sözleşme taslağına 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde menfi tespit belgesi 40
verilmesi/ muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 24.5.2006 tarih ve 3261 sayı ile
intikal eden bildirimde, eksiklikler tespit edilmesi üzerine taraflara gönderilen ek
bilgi ve belgeler 24.7.2006 tarih ve 5070 sayı ile Kurumumuza intikal etmiştir.
06-61/821-236
2
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 8. maddesi uyarınca
yapılan incelemeler sonucunda düzenlenen 24.8.2006 tarih ve 2006-2-56/MM-
06-IS sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu, 25.8.2006 tarih ve REK.0.06.00.00-
130/132 sayılı Başkanlık önergesi ile 06-61 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır. 50
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, taraflarca Kurumumuza
gönderilen Genel Prensipler ve İş Anlaşması’nda yer alan ödeme koşullarına
ilişkin ifadelerin çıkarılması koşuluyla menfi tespit belgesi verilebileceği, aksi
takdirde söz konusu sözleşmenin menfi tespit ya da muafiyet alamayacağı ifade
edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Sektörün İşleyişi
60
Reklamcılık sektörü, temel olarak; reklamverenler, reklam ajansları, reklam
mecraları, reklamın üretiminde rol alan yapımcılar, cast ve model ajanslarından
oluşmaktadır. Bir reklamveren, öncelikle, reklamın yaratıcılık gerektiren kısmının
yapımı için bir reklam ajansı ile anlaşır. Reklam ajansı, reklam senaryosunun ilgili
mecrada yayınlanabilir hale getirilebilmesi için bir film yapım şirketi ile anlaşır.
Film yapım şirketi ise gerekli ve uygun görülen oyuncu, sanatçı, dublajcı ve diğer
icracı sanatçılara ya kendisi bizzat irtibat kurar veya bir cast ya da model ajansı
aracılığıyla bu kişilerle anlaşır. En sonunda, yayınlanabilecek bir hale getirilen
reklam filmi için, ya reklam ajansının kendi bünyesinde yer alan medya birimi ya
da harici bir medya satın alma şirketi aracılığı ile ilgili mecra tespit edilir. Bunlar 70
dışında, sektörde son on yıl içerisinde (medya ajanslarının kendi bünyelerinde
veya bağımsız olarak kurulan) medya satın alma ve planlama şirketleri de önemli
bir yer edinmiştir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Cast ve model ajansları, belli bir komisyon karşılığında, reklam yapım ve tanıtım
şirketleri, reklam ajansları, film şirketleri veya doğrudan reklam verenlerden
oluşan şirketler ile bünyelerinde kayıtlı olarak çalışan manken, model ve 80
oyuncuları bir araya getirmekte ve bunlar arasında yapılacak anlaşmalara aracılık
etmektir. Bu bakımdan reklamcılık sektörü içerisinde cast ve model ajanslarının
rolü, reklam, tanıtım, organizasyon (defile, fuar, sergi, ekspozisyon, festival vb.),
film gibi gösterimlerde rol alacak fotomodel, manken, oyuncu, dansçı, animatör,
seslendirme sanatçısı, hostes, sunucu vb. insan kaynağını temin etmektir.
Bu sebeple, cast ve model ajanslarının faaliyet göstermekte olduğu ilgili ürün
pazarı “fotomodel, oyuncu ve manken temin pazarı” olarak belirlenmiştir.
90
06-61/821-236
3
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu cast ajansları, Türkiye sınırları içerisinde faaliyet gösteren reklam
ve film yapım şirketlerine manken, hostes, oyuncu, fotomodel temini işiyle iştigal
etmektedir. Bu sebeple dosya kapsamındaki ilgili coğrafi pazar ‘‘Türkiye
Cumhuriyeti sınırları’’ olarak belirlenmiştir.
H.3. DEĞERLENDİRME
H.3.1. Sözleşmeye İlişkin Genel Değerlendirme 100
Son yıllarda, reklam yapım hizmetleri pazarında yer alan taraflar arasındaki
ilişkilerin belirlenmesi, tarafların yükümlülükleri ile piyasada teamül haline gelmiş
kuralların bir sözleşme etrafında çerçeveye oturtulması yönünde çeşitli çalışmalar
yapılmaktadır. Örneğin Reklamcılar ve Reklamverenler Dernekleri, reklamcılık
sektöründe belli standart ve temel etik kuralların oluşturulması amacıyla tavsiye
sözleşmeler hazırlamışlardır1. Bu sözleşmelerde reklam ajansları, medya
ajansları, yapım şirketleri ve cast ajansları arasındaki ilişkilerin ne şekilde
düzenleneceği, bu teşebbüslerin faaliyet alanları ve kapsamı, sektörde teamül
haline gelmiş kurallar çerçevesinde belli bir çerçeveye oturtulmaya çalışılmıştır. 110
Cast ve model ajanslarının menfi tespite konu olan sözleşmeleri de reklamcılık
sektöründeki bu yapılanmanın bir kolunu teşkil etmekte, reklamcılar ve
reklamverenler tarafından yapılmış olan düzenlemelerin karşı ayağını
oluşturmaktadır. Kurum’a intikal eden bildirim formunda, sözleşmenin amacının
“reklam ajansları, yapım şirketleri ve reklam fotoğrafçılarının model ve cast
ajanslarını devre dışı bırakarak sanatçı ve model seçimini kendi iç bünyelerinde
piyasa teamül ve ilkelerine aykırı olarak seçmelerini engellemek ve seçilmiş olan
modellerin haklarını korumak” şeklinde belirtilmiştir.
120
Genel olarak sözleşmede, bir reklam filmi veya dizide çalışma usul ve esaslarının
düzenlendiği görülmektedir. Bu çerçevede, çalışma süreleri, fazla mesaiye ve
ertesi güne kalınması durumundaki ücretlendirme politikası, oyuncuların yiyecek,
içecek, ulaştırma, konaklama, sigortalama vb. masraflarının karşılanması, normal
ve ek çalışma sürelerinin ücretlendirilmesi, çekilen filmlerde yapılacak
değişikliklere ilişkin düzenlemeler, çekilen reklam/sinema/tanıtım filminin halka
sunulması, filmin Türkiye’de veya yurtdışında gösterime sunulması hallerindeki
ücretlendirme politikası, faturaların mütemerrit olma halleri vb. film çekimine
ilişkin genel çalışma prensipleri belirlenmiştir. Genel çalışma koşul ve esaslarına
ilişkin maddeleri açısından değerlendirildiğinde Sözleşme, 4054 sayılı Kanun’a 130
aykırılık teşkil etmemektedir.
1 Rekabet Kurulu’nun 17.7.2003 tarih ve 03-51/576-252 sayılı Reklamcılar Derneği kararı.
06-61/821-236
4
Öte yandan, Sözleşme’de yer alan ücretlendirmeye ilişkin maddeleri, Kanun’un 4.
maddesi kapsamına girmektedir. Bu maddeler, aşağıda yer almaktadır.
Madde 1 “Günlük çalışma süresi toplam bir saatlik ara dinlenme süreleri
dahil 10 saattir. Eğer günlük çalışma süresi aşılmış ise her fazla çalışma
saati için 1/10 (onda bir) oranında fazla çalışma ücreti yapım/reklam
ajansı tarafından ayrıca ödenir. Çalışma fazlası ücret; devam eden
günler için de ilk gün ücreti üzerinden hesaplanır.”
Madde 2 “Çalışma süresi bir günden uzun sürecekse çalışılan her güne 140
günlük ücretin yarısı ilave edilir.”
Madde 3 “Yapılan bir günlük el modelliği çekimleri (ya da diğer uzuvları
kapsayan çekimler) ikinci gün devam ettiğinde tespit edilen ücret, ikinci
ve takip eden günlerde de uygulanır.”
Madde 4 “Bir yıllık halka sunum süresi içinde sözleşme konusu
televizyon filmi sinemada gösterildiğinde, sözleşmeye aslolan ücretin
yarısı yapım/reklam ajansı tarafından ödenir. Sinema reklam filmi
televizyonda gösterildiğinde ise, sözleşme bedelinin tamamı
yapım/reklam ajansı tarafından ödenir.”
Madde 5 “Yapılacak çalışmalarda oyuncu için anlaşılan bedel sadece 150
‘Türkiye’de halka sunulacaktır’ şartına bağlı olarak saptanır. Eğer yapılan
çalışma yerli ve yabancı medya aracılığıyla yurt dışında gösterime
sunulursa, yapım/reklam ajansı tarafından ülke için yurt içinde tespit
edilmiş ücretin yarısı ayrıca ödenir. (kullanım alanı itibariyle yurt içinde
%50’lik bir ödeme gerektirir. Yurtdışı için de her bir ülke için aynen talep
edilir.)”
Madde 6 “Çekilen reklam/sinema/tanıtım filminin ya da reklam
fotoğrafının herhangi bir nedenle halka sunulmaması, gösterime
girmemesi, hiçbir şekilde kullanılmamasında, oyuncunun/fotomodelin
yetersiz oluşu ifadesine bakılmaksızın tespit edilmiş ücretin tamamı tahsil 160
edilir. (Ücretin yarısının veya bir kısmının ödenmesi mümkün değildir.)
Ancak, ikinci ve takip eden alanlarda kullanımla ilgili baştan tespit edilmiş
bir toplam ücret varsa, buna bakılmaksızın tek gün ve tek kullanım ücreti
tam olarak alınır.”
Madde 7 “Çekim günü yada çekim esnasında iş ertelenirse/iptal edilirse;
anlaşılan ücretin (global ücret ve gün olarak anlaşılmasa bile), bir günlük
kısmının yarısı oranında yapım/reklam ajansı ödeme yapar. Mücbir
sebepler konunun dışındadır. (Deprem, yangın gibi).”
Madde 8 “Çekim esnasında oyuncunun/fotomodelin yetersizliği nedeniyle
, yönetmenin /fotoğrafçının talimatlarına uyulmamasında ise 170
oyuncuya/fotomodele ilk gün ücretinin yarısı ödenir.”
Yukarıda yer alan maddelerin içeriğiyle ilgili olarak, raportörlerce reklamcılık
sektöründe faaliyet gösteren çeşitli ajansların yetkilileriyle telefon
06-61/821-236
5
görüşmeleri yapılmıştır. Bu görüşmeler neticesinde elde edilen bilgiler
aşağıda sunulmaktadır.
BG Ajans yetkilisi, yukarıda yer alan maddelerdeki fiyatlama oranlarının
aslında piyasada uygulanmakta olan ve teamül haline gelmiş oranlar
olduğunu, buradaki amacın fiyat tesbit etmek değil piyasadaki belirsizlik ve
düzensizlikten istifade ederek fahiş fiyat uygulayan cast ajanslarına karşı 180
reklamverenleri uyarıcı ve bilgilendirici göstergeler oluşturmak olduğunu, bu
kuralların bir sözleşme çerçevesinde kesinleşmemesi halinde örneğin A
ürünü için 3 değişik ajanstan fiyatları farklı 3 farklı oyuncu alındığında
(anne, baba ve çocuk) çekilecek reklam filminden sonradan basın ilanı
yapılacaksa bu 3 ajansın bu 3 oyuncu için TV reklam filmine göre farklı
fiyatlar vermekte olduğunu ve fiyatlar arasındaki uçurumlar sebebiyle
müşterinin projeden vazgeçtiğini belirtmiştir. Yetkili kişi, piyasanın işleyişinin
de bu yönde olduğunu göstermek amacıyla bu fiyatlandırma oranlarını
uygulayan Duygu Başara Cast Ajansı, Deniz Tüney Ajans, No Name Ajans
ve Goldmine Ajans’a ait sözleşme örneklerini Kurumumuza göndermiştir. 190
Cast 33 yetkilisi, bu oranların tesbit edilmesindeki mantığı şu şekilde
açıklamaktadır: “Reklam/sinema vb. filmi çekiminde ön planda olan unsur,
insan, yani oyuncu faktörüdür. Bir oyuncu, herhangi bir ajans tarafından bir
film için çok talep edilebilinirken başka bir film veya başka bir ajans
tarafından hiç talep edilmeyebilir. Bu sebeple, fiyatın belirlenmesinde
bedelin yarısı ajansın telif hakkı ise geri kalan yarısı oyuncunun işgücü
hakkıdır. Burada esas fiyat tespit edilmemekte, film çekiminden sonra gelen
basın ilanı, sinema teklifi, bilboard ve poster hazırlama gibi ikincil işler için
alınacak ücretin esas ücret üzerinden hangi oranda alınması gerektiği
düzenlenmeye çalışılmaktadır. Bu oranlar, piyasada önde gelen 13-14 200
ajans tarafından kabul edilmiş oranlardır. İkinci gün veya ikincil iş için esas
ücretin %50 sini talep etmekteki mantık şu şekildedir; ilk gün alınan ücret
içinde iş üzerindeki telif hakkı zaten mevcuttur. İkinci gün bu işin devam
etmesi veya bu iş üzerine yeni bir işin eklenmesi durumunda sadece
oyuncunun işgücü hakkı olan %50 talep edilmektedir. ”
Ayrıca söz konusu yetkili, sözleşmede yer alan oranların aslında ileride
değişmesi gereken oranlar olduğunu, örneğin telif hakkının %75 olacak
şekilde piyasada yeni bir düzenlemeye gidilmesi gerektiğini de belirtmiştir.
Sektördeki diğer cast ajanslarından Duygu Başara Casting, Gaye Sökmen
Ajans ve Neşe Erberk Ajans yetkilileri ile yapılan görüşmelerde de, 210
sözleşmede yer alan bu oranların uzun yıllardan beri bu piyasada
uygulanmakta olan oranlar olduklarını, birer teamül haline geldiklerini, bu
kuralların bir sözleşmede toplanmasının sektöre ve özellikle oyunculara çok
büyük faydalar sağlayacağını, örneğin reklam ajansı ile cast ajansı arasında
yapılan bir sözleşmede filmin yurt dışında gösterilmesine ilişkin bir hüküm
konmamış ve buna rağmen film yurt dışında gösterime girmiş ise
oyuncunun hakkının yeneceğini ve oyuncunun parasından mahrum
kalacağını, bu tür işlemler için, Avrupa ve Amerika piyasalarında da
uygulanan belli oranlar bulunduğunu belirtmişlerdir.
06-61/821-236
6
Bir film yapım şirketi olan Filma Cass’ın yetkilisi de benzer biçimde, 220
sözleşmede yer alan bu oranların aslen piyasada kabul görmüş teamüller
olduklarını, bununla birlikte, “yurt dışı” ifadesinden hangi ülkenin
kastedildiğinin ve telifin ne zaman başlayacağının sözleşmede açıkça
belirtilmesi gerektiğini ifade etmiştir.
H.3.2. Sözleşmedeki Fiyata İlişkin Maddelerin Değerlendirilmesi
Raportörlerce görüşmelerde elde edilen bilgilerden, Sözleşme’deki oranların
piyasada kabul görmüş teamüller olduğu anlaşılmaktadır. Bu durum, piyasada
zaten uygulanan bazı kuralların bir sözleşmede kesinleştirilmek istendiği
sonucunu doğurmaktadır. Öte yandan, sözleşmede %50 olarak ifade edilen telif 230
hakkının ileride değiştirilmesi gerektiği de sektördeki çeşitli yetkililer tarafından
belirtilmiştir.
Sözleşmeyi Kurum’a yollayan ajanslar, bu sözleşmenin sadece kendilerini
bağlayıcı olacağını, sektörde yer alan diğer cast ve model ajanslarını veya
reklam yapımcılarını bağlayıcı olmayacağını taahhüt etmektedir. Bunun gibi,
herhangi bir ajansa bağlı olmadan çalışan model ve oyuncular için de bu
sözleşmenin geçerliliği olmayacaktır. Bununla birlikte, bu beş ajansın ilgili ürün
pazarındaki paylarının toplamı yaklaşık ….. olarak tesbit edilmiştir. Pazarda
faaliyet gösteren toplam 60-70 ajansın bulunduğu ve bu 70 ajanstan sadece 13-
15 ajansın profesyonel olarak bilfiil bu işle uğraştığı bir ortamda …. paya sahip 240
olmak önemli bir gücü temsil etmektedir. Sözleşmede yer alan hükümlerin 4054
sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesinde bu pazar gücünün de dikkate
alınması gerekmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler
arası anlaşmalar”ı yasaklamaktadır. İlgili maddenin (b) bendi, “mal veya
hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile
her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi”ni bu tür hallere bir örnek
olarak göstermektedir. 250
Bu bakımdan, Sözleşme’de yer alan, “ikinci gün için ücretin yarısı, ek çalışma için
ücretin onda biri ödenir vb.” ifadeler, fiyatların dolaylı olarak tesbiti anlamına
gelmesi sebebiyle 4. madde kapsamına girmekte ve Sözleşme, Kanun’a aykırılık
teşkil etmektedir. Bu nedenle, sözleşmeye menfi tespit verilebilmesi için fiyatlara
ilişkin bu hükümlerin sözleşmeden çıkartılması gerekmektedir.
I- SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1-BG Model Ajansı Reklam Org. ve Tic. Ltd. Şti., Bortur Turizm San. ve Ltd. Şti.,
Cast 33 Casting Production, People Casting Production Ltd. Şti., EAG Org. 260
Tanıtım Hizm. Ltd. Şti. (Company) tarafından Kurumumuza gönderilen Genel
06-61/821-236
7
Prensipler ve İş Anlaşması’na ödeme koşullarına ilişkin ifadelerin çıkarılması
koşuluyla menfi tespit belgesi verilmesine,
2-Bu koşulun yerine getirilebilmesi için kararın tebliğinden itibaren taraflara 60
gün süre verilmesine, Kurulumuzca gerekli görülen düzeltmeler yapılmadan
uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve 4054
sayılı Kanun’un 16. ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara
bildirilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy