Rekabet Kurumu - Karar Sayı 06-66/887-256

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2006-1-43 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-66/887-256
Karar Tarihi : 19.9.2006

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.

B. RAPORTÖRLER: Müge ÖZERCAN PAŞAOĞLU, Harun GÜNDÜZ

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır

D. KARŞI TARAF : - Habaş Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi A.Ş. 20
Fuat Paşa Sk. No:26 81570 Soğanlık-Kartal/İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Habaş Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi A.Ş.
(Habaş A.Ş.)’nin faaliyet göstermekte olduğu ilgili pazarda hakim
durumda olup olmadığının, hakim durumda ise söz konusu teşebbüsün
bu hakim durumunu yıkıcı fiyat uygulamak suretiyle kötüye kullanıp
kullanmadığının tespiti.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Habaş A.Ş.’nin Türkiye’nin en
büyük endüstriyel gaz tedarik firması olduğu ve uygulamış olduğu aşırı düşük 30
fiyatlar ile rakipsiz kalmayı amaçladığı ifade edilerek Habaş A.Ş.’nin bu yıkıcı
fiyat politikasının durdurulması için gereğinin yapılması talep edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.4.2006 tarih ve 2623 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine, konuyla ilgili olarak hazırlanan 27.6.2006 tarih
ve 2006-1-43/İİ-06-MÖ sayılı ilk inceleme raporu Rekabet Kurulu’nun
6.7.2006 tarihli toplantısında görüşülerek 06-47/624-M sayı ile Habaş A.Ş.
hakkında Önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Anılan Kurul Kararı
uyarınca raportörler tarafından düzenlenen 14.9.2006 tarih, 2006-1-43/ÖA-06-
MÖ sayılı Önaraştırma Raporu, 15.9.2006 tarih ve REK.0.05.00.00-110/180 40
sayılı Başkanlık önergesi ile 06-66 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Habaş A.Ş.’nin yıkıcı fiyat
uyguladığı yönündeki iddiayı destekler nitelikte herhangi bir bilgi ya da
bulguya ulaşılamamış olması sebebiyle teşebbüsün şikayete konu fiyat
uygulamasının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir rekabet ihlali
sayılamayacağı ifade edilmektedir.

06-66/887-256
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Dosyada yer alan bilgiler ışığında, mevcut dosya bakımından Habaş’ın
satışını yaptığı her bir endüstriyel gaz, dökme ve tüplü ayrımına göre ayrı ayrı
ilgili ürün pazarı olarak tanımlanabilecektir. Bu çerçevede dökme olarak
tedarik edilen oksijen, azot ve argon gazları ile tüplü olarak tedarik edilen
oksijen, azot, argon, asetilen, hidrojen, karbondioksit ve karışım gazlarının her 60
biri ilgili dosya özelinde ilgili ürün pazarı olarak belirlenmiştir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Söz konusu ön araştırma çerçevesinde konuyu inceleyen raportörler
tarafından ilgili ürün pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerle yapılan
görüşmelerde, endüstriyel gaz satış ve dağıtımının Türkiye çapında
gerçekleştirilebildiği tespit edilmiş olup, bu tespite 31.12.2003 tarih ve 03-
85/1029-412 sayılı Rekabet Kurulu kararında da yer verilmiştir. Dolayısıyla
mevcut dosya bakımından ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” 70
olarak belirlenmiştir.

I.2. Değerlendirme

Yıkıcı fiyat uygulaması mevcut ön araştırmanın konusunu teşkil etmekte olup,
literatürde yıkıcı fiyat uygulaması, “bir firmanın fiili ve potansiyel rakiplerini
fiyat indirimi yoluyla elimine etmek, disipline etmek veya piyasaya giriş
teşebbüslerini caydırmak suretiyle pazar gücü elde ettiği bir stratejidir”
şeklinde tanımlanmaktadır. Bir başka deyişle yıkıcı fiyat yalnızca dışlayıcı ve
rekabeti bozucu etkileri ortaya çıktığı zaman karın maksimize edilebildiği bir 80
fiyattır.

Bir teşebbüsün rekabeti kısıtlayabilmesi veya bozabilmesi için rakiplerinin
sahip olmadığı bir üstünlüğe ya da avantaja sahip olması gerektiği genel
olarak kabul görmekte olan bir düşüncedir. Amerika Birleşik Devletleri
hukukunda tekel gücü olarak ifade edilen bu durum, Avrupa Topluluğu (AT)
hukukunda hakim durum veya pazar gücü olarak ifade edilmektedir.

Hakim durum, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 3.
maddesinde “Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri 90
ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım
miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmaktadır. Kanun’un 6. maddesinde ise bir veya birden fazla
teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet
piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı
anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması yasaklanmakta
olup, yıkıcı fiyat uygulaması bir hakim durumun kötüye kullanılması hali olarak
ortaya çıkmaktadır.

06-66/887-256
3
Bir eylemin Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal teşkil edebilmesi hem söz 100
konusu eylemin uygulayıcısı olan teşebbüsün ilgili pazarda hakim durumda
olması şartının, hem de teşebbüsün giriştiği eylemin bir kötüye kullanma hali
içermesi şartının birden mevcut olmasına bağlıdır. 15.6.2006 tarih ve 06-
44/540-142 sayılı Rekabet Kurulu kararında hakim durumun kötüye
kullanılmasına ilişkin yapılan değerlendirmelerde, incelemeye konu
teşebbüsün hakim durumda olup olmadığı analiz edilerek incelemeye
başlanabileceği gibi, başlangıç olarak şikayete konu eylemin bir kötüye
kullanma hali içerip içermediğinin irdelenebileceği tespitine yer verilmektedir.

Mevcut dosyada da anılan Karar’da belirtilen yöntemlerden ikincisi 110
benimsenmiş ve analize Habaş’ın şikayete konu uygulamasının bir kötüye
kullanma hali içerip içermediği, başka bir deyişle söz konusu uygulamanın bir
yıkıcı fiyat uygulaması olarak kabul edilip edilemeyeceği noktasından
başlanmıştır.

Yıkıcı fiyat uygulaması esas olarak rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırmayı
amaçlayan bir fiyat indirimi ile ortaya çıkmaktadır. Fiyatın yıkıcı karakterde
sayılabilmesi için makul olmayacak derecede düşük olması gerektiği
düşüncesi genel olarak kabul görmekte olup, bu makul olmama ölçüsü
genellikle iktisadi bir kriter olan verimlilik kavramıyla ilişkilendirilmektedir. Bir 120
teşebbüsün maliyet altında satış yapmasının rekabeti verimlilik dışında adil
olmayan bir alana çekmesi dolayısıyla fiyatın maliyetin altına kaydığı noktada
bir rekabet ihlalinden söz edilebileceği ve bunun da bir fiyat-maliyet analiziyle
tespit edilebileceği kabul edilmektedir. Bu sebeple Habaş’ın satışını
gerçekleştirdiği endüstriyel gazlara ilişkin fiyat-maliyet analizi bir yıkıcı fiyat
uygulamasının söz konusu olup olmadığının tespiti bakımından belirleyici
olacaktır.

Habaş tarafından üretimi gerçekleştirilen her bir endüstriyel gazın maliyeti
(metreküp ya da kilogram başına) atmosfer gazları olarak nitelendirilen 130
oksijen, azot, argon gazları ile karışım gazları haricinde aynı kalemlerden
oluşmakta olup, söz konusu maliyet kalemlerine aşağıda yer verilmektedir:

Tablo 1: Atmosfer ve karışım gazları haricindeki endüstriyel gazların maliyet kalemleri
Hammadde, Yrd. Madde
Enerji
Ücret
Bakım Onarım
Nakliye
Amortisman
Sair

Atmosfer gazları olan oksijen, azot, argon ve karışım gazlarının maliyet
kalemlerine ilişkin farklılık bu gazlar bakımından hammadde ve yrd. maddeye
ilişkin herhangi bir maliyetin söz konusu olmamasından kaynaklanmaktadır.
Bu durum anılan gazların doğrudan havadan elde edilmesinden ve dolayısıyla
hammadde maliyetinin söz konusu olmamasından kaynaklanmaktadır. Bu 140
maliyet kalemi haricinde oksijen, azot, argon ve karışım gazları ile diğer
endüstriyel gazların maliyet kalemleri birbirinin aynıdır.

06-66/887-256
4
Bu noktada yukarıda yer verilmekte olan maliyet kalemlerinden hangilerinin
yıkıcı fiyat uygulamasında kullanılan fiyat-maliyet analizine esas alınması
gerektiği hususu ortaya çıkmaktadır. Söz konusu husus literatürde oldukça
tartışmalı olmakla birlikte, Avrupa Topluluğu Adalet Divanı (ATAD) ortalama
değişken maliyetin altındaki fiyatları per se, ortalama değişken maliyet (AVC)
ile ortalama toplam maliyet arasındaki fiyatları ise niyet1 ispat edilebiliyorsa
yıkıcı saymaktadır. 150

Habaş’ın Kurumumuz kayıtlarına 4.9.2006 tarih ve 5936 sayı ile giren
yazısında hammadde ve yardımcı madde, enerji ve nakliyeye ilişkin maliyet
kalemlerinin değişken diğer maliyet kalemlerinin ise sabit maliyet kalemlerini
oluşturduğu bildirilmekle birlikte, bu ayrım mevcut dosya bakımından önem
taşımamaktadır. Zira aşağıda yer verilmekte olan Habaş’ın ilgili ürünlere ilişkin
maliyetleri ile söz konusu ürünlerin 2006 yılının ilk altı ayına ait ortalama satış
fiyatlarına ilişkin tablolar incelendiğinde, Habaş’ın dökme karbondioksit pazarı
haricindeki pazarlarda 2006 yılının ilk altı ayı boyunca uygulamış olduğu
ortalama satış fiyatlarının, söz konusu ürünlerin ortalama toplam maliyetlerinin 160
dahi üzerinde seyrettiği görülmektedir. Habaş’ın dökme karbondioksit
pazarında uygulamakta olduğu ortalama toplam maliyetin altındaki fiyat ise,
Rekabet Kurulu’nun 6.7.2006 tarih ve 06-47/647-181 sayılı kararında tespit
edildiği üzere Habaş’ın söz konusu pazarda hakim durumda bulunmasının
söz konusu olmadığı dikkate alındığında yıkıcı fiyat olarak
değerlendirilemeyecektir.

Tablo 2: Habaş’ın ilgili endüstriyel gazlara ilişkin maliyetleri
Sabit Maliyetler
(YTL/kg)
Değişken Maliyetler
(YTL/kg)
Toplam Maliyet
(YTL/kg)
DÖKME GAZLAR
Oksijen (…..) (…..) (…..)
Azot (…..) (…..) (…..)
Argon (…..) (…..) (…..)
Karbondioksit (…..) (…..) (…..)
Sabit Maliyetler
(YTL/m³-kg)2
Değişken Maliyetler
(YTL/m³-kg)
Toplam Maliyet
(YTL/m³-kg)
TÜPLÜ GAZLAR
Oksijen (…..) (…..) (…..)
Azot (…..) (…..) (…..)
Argon (…..) (…..) (…..)
Asetilen (…..) (…..) (…..)
Karışım Gazı (…..) (…..) (…..)
Hidrojen (…..) (…..) (…..)
Karbondioksit (…..) (…..) (…..)

Aşağıdaki tabloda 2006 yılının ilk ayı boyunca Habaş’ın her bir tesisinin ilgili 170
gazlar için uygulamış olduğu fiyatlar neticesinde ortaya çıkan Habaş’ın söz
konusu döneme ilişkin ortalama satış fiyatlarına yer verilmektedir.

1 Burada bahsi geçen niyet kavramı, maliyet altı satışla amaçlananın gerçekte ne olduğunu ifade
etmektedir. Örneğin uygulama piyasadaki talep daralmasından veya kapasite fazlasından ileri
gelebileceği gibi, bozulabilen ürünleri çabuk elden çıkarma ya da promosyon amaçlı olabilir. Bu
noktada uygulamanın piyasa koşullarının zorlaması sonucu mu ortaya çıktığının, yoksa rakibi
etkisizleştirmeye dönük sistematik bir plan dahilinde mi gerçekleştiğinin tespiti önem kazanmaktadır.
2 Söz konusu gazlardan asetilen ve karbondioksit kilogram (kg), diğer tüplü gazlar ise metreküp (m³)
birimiyle ölçülmektedir.
06-66/887-256
5

Tablo 3: Habaş’ın ilgili endüstriyel gazlara ait ortalama satış fiyatları
Habaş’ın yıkıcı fiyat uyguladığı iddiasını içeren şikayet başvurusu 28.4.2006
tarihinde Kurumumuza intikal etmiş olup, yukarıda yer verilmekte olan
tablolardan görüleceği üzere, Habaş’ın dökme gazlarda (dökme karbondioksit
hariç) uyguladığı ortalama satış fiyatları şikayet öncesi dönem ile şikayet
sonrası dönem arasında ya aynı düzeyde kalmış, ya da artış göstermiştir.
Ayrıca Habaş’ın söz konusu gazlara ilişkin olarak uygulamış olduğu ortalama 180
satış fiyatları sürekli ortalama toplam maliyetlerin üzerinde seyretmiştir.
Dökme karbondioksit pazarında Habaş’ın uygulamış olduğu ortalama toplam
maliyet altındaki satış fiyatları ise, daha önce de belirtildiği üzere, Habaş’ın
söz konusu pazarda hakim durumda olmaması sebebiyle yıkıcı fiyat olarak
değerlendirilemeyecektir.

Habaş’ın tüplü gaz satışlarında uygulamış olduğu ortalama satış fiyatları
dikkate alındığında ise söz konusu dönem boyunca oksijen, azot, argon ve
karışım gazlarının ortalama satış fiyatlarında genel olarak bir düşüş tespit
edilmekle birlikte, fiyatların en düşük oldukları noktada dahi, ilgili ürünlerin 190
ortalama toplam maliyetlerinin üzerinde olduğu görülmektedir. Örneğin
ortalama satış fiyatının en düşük seviyesi oksijende (….) YTL/m³, azotta (….)
YTL/m³, argonda (….) YTL/m³, karışım gazında (….) YTL/m³ iken söz konusu
gazların ortalama toplam maliyetleri sırasıyla (….) YTL/m³, (….) YTL/m³, (….)
YTL/m³ ve (….) YTL/m³’tür. Söz konusu dönem boyunca asetilen ve
karbondioksit ortalama satış fiyatları hemen hemen Ocak ayı ile aynı düzeyde
kalmış, hidrojen gazının ortalama satış fiyatında ise bir yükselme meydana
gelmiştir.

Yukarıda yer verilmekte olan bilgiler 2006 yılının ilk altı aylık döneminde 200
Habaş’ın satışını gerçekleştirdiği tüplü gazların fiyatlarında genel olarak bir
düşüşün söz konusu olduğunu ancak yine de fiyat seviyesinin ortalama
toplam maliyetlerin altına düşmediğini göstermektedir. Habaş’ın her bir
tesisinin uyguladığı ortalama fiyatlar tek tek incelendiğinde de fiyatların
(dökme karbondioksite ilişkin fiyatlar haricinde) hiçbir tesis bakımından
ortalama toplam maliyetlerin altına düşmediği görülmektedir. Ayrıca
önaraştırma kapsamında raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde, yıkıcı
Ortalama Satış Fiyatları (YTL/kg)
Dökme
Gazlar
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran
Oksijen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Azot (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Argon (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Karbondioksit (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ortalama Satış Fiyatları (YTL/m³-kg)
Tüplü Gazlar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran
Oksijen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Azot (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Argon (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Asetilen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Karışım Gazı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Hidrojen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Karbondioksit (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
06-66/887-256
6
fiyat uygulamasının temel unsurlarından biri olan rakibi piyasa dışında
bırakma niyetini ortaya koyan herhangi bir bulguya da rastlanamamıştır.
210
J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; Habaş Sınai ve Tıbbi Gazlar
İstihsal Endüstrisi A.Ş.’nin yıkıcı fiyat uyguladığı yönündeki iddialar ile ilgili
olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy