Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-1-137 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 06-84/1060-307
Karar Tarihi : 15.11.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : M.Akif KAYAR, C. Atalay HATİPOĞLU, Çiğdem ÜNAL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - CMT Çimento ve Mineral Teknolojileri San. Dan. Tic. Ltd. Şti.
Mehmet Akif Cad. 1.Sok. Haydar Akın İş Merkezi
1. Blok No:25 Kat:6 Şirinevler/İstanbul
D. KARŞI TARAF : - Aşkale Çimento San. T.A.Ş.
Yeşilova Mah. Trabzon Karayolu Üzeri 3.km
Aşkale/Erzurum
E. DOSYA KONUSU: Aşkale Çimento San. T.A.Ş.’nin, Trabzon Çimento
Fabrikası’ndan sonra Gümüşhane Çimento Fabrikası’nı da alarak Doğu
Karadeniz çimento pazarında hakim duruma geçtiği, bu yolla hakim
durumunu kötüye kullanarak sektörde rekabeti önlediği ve 4054 sayılı
Kanun’un özüne aykırı bir durumun ortaya çıktığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonu (TMSF) tarafından 12.9.2006 tarihinde gerçekleştirilen ihalede
Gümüşhane çimento fabrikasının, daha önce yine bir TMSF ihalesiyle Trabzon
çimento fabrikasını alan Aşkale Çimento San. A.Ş. (Aşkale Çimento) tarafından
alındığı, Aşkale Çimento’nun tesisin gerçek değerinin çok üzerine çıkarak bedeli
yükseltmesi sonucunda CMT Çimento’nun ihaleyi alamadığı, böylece, Doğu
Karadeniz çimento pazarında Aşkale Çimento’nun tam hakimiyet sağladığı,
ihale CMT Çimento tarafından alınmış olsaydı bu şirket tarafından 1 (bir) milyon
ton kapasiteli entegre bir çimento fabrikası kurulacağı, ihale sonucu itibarıyla
4054 sayılı Kanun’un özüne ve ruhuna aykırı bir durumun ortaya çıktığı iddia
edilerek, idari tedbirlerin uygulanması ve gerekli işlemlerin yapılması talep
edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.9.2006 tarih, 6162 sayı ve
13.10.2006 tarih, 6832 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 9.11.2006
tarih ve 2006-1-137/İİ-06-MAK sayılı İlk İnceleme Raporu 13.11.2006 tarih ve
REK.0.05.00.00-110/218 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-84 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
06-84/1060-307
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Gümüşhane Çimento’nun TMSF
tarafından satışına ilişkin işlemin 4054 sayılı Kanun ve bu Kanun’a dayanılarak
çıkarılan 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ kapsamında ön
bildirime ve/veya izne tabi olmadığı, CMT Çimento’nun şikayetinin reddedilmesi
gerektiği ifade edilmektedir.
I. DEĞERLENDİRME
I.1. 1998/4 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
1998/4 sayılı Tebliğ’in kapsam başlıklı 2. maddesi: “Aşağıda sayılan haller hariç
olmak üzere, bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da diğer hak ve araçların
tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü değiştirecek ya da
karar organlarını etkileyecek şekilde yahut mal veya hizmet üretimine yönelik
birimlerin özelleştirme yolu ile her türlü devri bu Tebliğ hükümlerine tabidir.
Bu Tebliğ kapsamı dışında kalan haller şunlardır:
…
- Mal veya hizmet üretimine yönelik olmayan gayrimenkullerin devri,
…”
şeklinde düzenlenmiştir. Buna göre, söz konusu satış 1998/4 sayılı Tebliğ
kapsamına girecek şekilde bir ortaklık payı devrini ya da diğer hak ve araçların
tümünün devrini veya bir teşebbüs üzerindeki kontrolün devrini ya da karar
organlarını etkileyecek nitelikte bir işlemi içermediği gibi, mal veya hizmet
üretimine yönelik birimlerin devri niteliğinde de değildir. Çünkü, yapılan
incelemeler sonucunda;
- entegre bir çimento fabrikasının gerektirdiği yapıya ve tesise sahip olmayan
Gümüşhane Çimento’nun halihazırdaki makine ve teçhizatının 10 yıldır gayri
faal ve bakımsız olduğu, çalışıp çalışmayacağının bilinmediği,
- en azından bir öğütme tesisi olarak faaliyete geçebilmesi ve yeniden üretim
yapabilmesi için (bir öğütme tesisinin olmazsa olmazı niteliğindeki değirmenin
ikinci el olarak alınması durumunda) asgari 4-5 milyon dolarlık yatırıma ihtiyaç
duyduğu,
- içerisinde işleyebilecek durumda bulunan tek unsur olan paketleme tesisinin
ise tek başına kullanılmasının Aşkale Çimento için hiçbir operasyonel avantaj
sağlamayacağı,
- satışın yalnızca bir gayrimenkul satışı şeklinde gerçekleştiği, herhangi bir
ticari&iktisadi bütünlüğü içermediği, herhangi bir işletme hakkı devrinin de söz
konusu olmadığı
anlaşılmıştır. Dolayısıyla, Gümüşhane Çimento Fabrikası’nın TMSF tarafından
ihale yoluyla satılması işlemi, 1998/4 sayılı Tebliğ’in kapsam başlıklı 2.
maddesinin Tebliğ kapsamı dışında kalan haller bölümü uyarınca, mal ve hizmet
üretimine yönelik olmayan gayrimenkullerin devri niteliğinde olup, 1998/4 sayılı
Tebliğ’in kapsamında değildir.
I.2. Şikayetçinin İddialarına Yönelik Değerlendirme
06-84/1060-307
3
Şikayetçinin iddialarını ise iki temel başlıkta toplamak mümkündür. Bunlardan
ilki, daha önce Trabzon Çimento fabrikalarını alan Aşkale Çimento’nun
Gümüşhane Çimento’yu da alarak Doğu Karadeniz pazarında hakim duruma
geçtiği iddiasıdır. 2001 yılından itibaren faaliyeti bulunmayan, dolayısıyla
herhangi bir ciro ve pazar payına sahip olmayan tesiste zaten üretim yapmak
için gerekli donanımın mevcut olmadığı anlaşılmış olup, halihazırda tesiste
bulunan makine/teçhizatın da uzun süreden beri kullanılmaması, bakımsız ve
hurda değerinde olması dikkate alındığında işlemin, Aşkale Çimento’nun hakim
duruma geçmesine imkan tanıyacak nitelikte olmadığı görülmüştür.
Şikayetçi, ikinci olarak, tesisi kendisi almış olsaydı bir milyon ton/yıl kapasiteli
entegre bir tesis kuracağını, ancak Aşkale Çimento’nun tesisi gerçek değerinin
çok üzerinde alarak bu yolu kapattığını ve hakim durumunu güvenceye aldığını
iddia etmektedir. Ancak, ihaleye ilişkin belgeler incelendiğinde, şikayetçi CMT
Çimento’nun da söz konusu ihaleye katılmış ve 3.020.000 YTL’ye satılan tesise
2.970.000 YTL teklif vermiş olduğu görülmüştür. Satılan arsanın büyüklüğünün
entegre bir çimento fabrikası kurmak için yetersiz olması, böyle bir tesis
kurulabilecek olsa bile yatırım maliyetinin en az 100 milyon $ tutacak olması, bu
denli yüksek bir maliyet karşısında arsaya verilmiş olan yaklaşık 2 milyon $’ın
önem arz etmemesi gibi hususlar göz önünde bulundurulduğunda şikayetçinin
ihaleyi almış olsaydı entegre bir çimento fabrikası kuracağına ve böylece
bölgede rekabetin artacağına yönelik iddiası yerinde görülmemiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Gümüşhane Çimento
Sanayi T.A.Ş.’nin TMSF tarafından satışına ilişkin işlemin 4054 sayılı Kanun ve
bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına,
şikayetin reddine OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
06-84/1060-307
4
(Rekabet Kurulu’nun 15.11.2006 tarih ve 06-84/1060-307 sayılı Kararı)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Aşkale Çimento San.Tic.A.Ş.’nin Trabzon çimento fabrikasından sonra
Gümüşhane çimento fabrikasını da alarak Doğu Karadeniz Bölgesi çimento
pazarında hakim duruma geçtiği ve hakim durumunu kötüye kullanarak sektörde
rekabeti önlediği ve 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği gerekçesiyle CMT
Çimento Mineral Teknolojileri San.DTic.Ltd.Şti. tarafından yapılan şikayet
üzerine alınan Kurul Kararına aşağıda belirtilen nedenlerle katılmıyorum.
Teknik Daire Raporundan, “Gümüşhane çimento fabrikasının 2001
yılından bu yana gayri faal olması nedeniyle Uzan Grubu’nun diğer çimento
fabrikaları gibi ticari ve iktisadi bütünlük içinde satışının yapılmadığı, uyulması
gerekli olan 1998/4 sayılı Özelleştirme Tebliği kapsamı dışında kaldığı
varsayılarak Gümüşhane Çimento’nun işletmesinin devrine yönelik bir ihalenin
söz konusu olmadığı” anlaşılmıştır.
1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”in 2. kapsam
maddesinde belirtildiği üzere, “…. Mal veya hizmet üretimine yönelik birimlerin
özelleştirilme yolu ile her türlü devri bu Tebliğ hükümlerine tabidir” ifade
edilmesine rağmen, geçmişte çimento üretimi maksadıyla yatırımı tamamlanmış
ve yıllarca çimento üretiminde bulunulmuş bir tesisi, üretim yapılmayan yıllarda
tesisin; bakımsız bırakılması, sökülerek başka fabrikalara monte edilen öğütme
tesisi v.b. aksamlarının bulunmayışından hareketle Tasarruf Mevduatı Sigorta
Fonu’nca, 1998/4 sayılı Tebliğin “mal veya hizmet üretimine yönelik olmayan
gayrimenkullerin devri” gibi mütalaa edilerek Tebliğ kapsamı dışında kalan haller
düşünülüp tasarrufta bulunulması kanaatimizce doğru değildir. Bu kabulden
hareketle geçmişte çimento üretimi yapılan ve eksik donanımları tamamlanarak
alıcılar tarafından her zaman üretim yapılabilecek (ihaleye katılan teşebbüsler
ve ihaleyi kazanan teşebbüsün satın alma amacının da tesiste çimento
üretimine devam etmek olduğu açıktır.) fabrika tesislerinin Kurul’ca TMSF’nin
talebi doğrultusunda ön bildirime ve/veya izne tabi olmadığına kanaat
getirilmesi, Kurul’un şeker sanayi, perakendecilik sektörlerindeki geçmiş
devralma dosyalarında – sadece arazi ve teşvik belgesi, CED raporuna sahip
teşebbüsler, üretim kabiliyeti olmayan natamam tesisler, kira kontratları ve
üretimle ilgisi olmayan gayrimenkullerin – devredilmesi örneği konularda yapılan
tartışmalar ve alınan Kurul kararları ile çelişmektedir.
Dolayısıyla, Gümüşhane Çimento Fabrikasının devir işleminin TMSF’ce
daha önce devri yapılan Uzan Grubu’na ait çimento fabrikalarının devir
işlemlerinde yapıldığı gibi, Özelleştirme Tebliği’ne uygun olarak, 1998/4
Tebliğinin 3. maddesi uyarınca; ön bildirimde bulunularak ihale belgesinin
hazırlığına esas Rekabet Kurul görüşünün alınması ve akabinde, ihale işleminin
06-84/1060-307
5
sonuçlanmasından sonra ve fakat Özelleştirme Üst Kurulu’nun kararından önce
Rekabet Kurulu’nun vereceği nihai izin çerçevesinde yapılmış olması gerekirdi.
Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy