Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-1-175 (Devralma)
Karar Sayısı : 07-13/100-29
Karar Tarihi : 8.2.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: Mehmet Akif KAYAR, Cumhur Atalay HATİPOĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - EN+ Group Limited
Temsilcisi Av. Burcu BABADAĞ 20
Ahi Evran Cd. Polaris Plaza, Kat:25 D:89 34398
Maslak/İstanbul
D. TARAFLAR : - EN+ Group Limited
28-30, The Parade, St. Helier Jersey JE4 8XY ABD
- Glencore International AG
Baarermattstrasse 3, P.O. Box 777 CH-6341 Baar İSVİÇRE
- Sual Partners Ltd.
2nd Terrace West, Centreville, Nassau BAHAMALAR
30
E. DOSYA KONUSU: EN+ Group Limited’in tamamına sahip olduğu Rusal
Limited ile Glencore International Ag ve Sual Partners Ltd.’nin belli
malvarlıklarının ve hisselerinin United Company Rusal Limited’e
devredilmesi ve katkıları karşılığında tarafların United Company Rusal
Limited hisseleri sahibi olması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.12.2006 tarih ve 8736 sayı ile giren
bildirim üzerine, söz konusu devralmaya ilişkin olarak talep edilen ek bilgi ve
belgeler, 17.1.2007 tarih ve 452 sayı ile intikal eden yazıyla tamamlanmıştır.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 40
sayılı “Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 2.2.2007 tarih, 2006-1-175/Öİ-07-MAK sayılı Devralma Ön İnceleme
Raporu, 2.2.2007 tarih, REK.0.05.00.00-120/17 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-
13 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Sual Partners Ltd. ve Glencore
International AG teşebbüslerinin belirli malvarlıkları ve hisseler karşılığında
sırayla UC Rusal’ın adi hisselerinin %22 ve %12 oranlarında devralmalarına
ilişkin bildirimin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak 50
05-01/3-3
2
çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu, ancak işlem
sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum
yaratılmasının veya hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili
pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı,
dolayısıyla bildirim konusu işleme izin verilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İşlemin Niteliği ve Amacı
Başvuru kapsamındaki bilgilere göre; tamamı EN+ Group Limited (EN)’e ait olan
ve Rusal’ın da %100’üne sahip olan United Company Rusal Limited (UC Rusal), 60
bildirim konusu işlem sonucunda Glencore International Ag (Glencore) ve Sual
Partners Ltd. (Sual)’nin yan kuruluşlarının belirli alüminyum, alümina, boksit ve
bunlarla ilgili malvarlığı ve birtakım haklara sahip olan hisselerini devralacak ve
Glencore Finance (Bermuda) Ltd. belirli malvarlıklarını ve hisselerini Rusal’ın bir
yan kuruluşuna satacaktır. Bu işlemlerin gerçekleştirilmesi sonucunda UC
Rusal’ın ihraç edilmiş hisselerinin %66’sı EN’in, %22’si Sual’in ve %12’si
Glencore’un olacaktır. Taraflar arasında söz konusu işlemin ne şekilde
gerçekleştirileceğini düzenleyen Katılım ve Çerçeve sözleşmesi (Sözleşme) ile
Hissedarlar Sözleşmesi akdedilmiştir.
Bildirim formundaki bilgilere göre, esas faaliyeti birinci sınıf alüminyum eritmesi 70
olan Rusal’ın alümina arıtmasına ilişkin üst pazarda daha az faal olmakta ve
eritme faaliyetlerine ilişkin ihtiyaçlarının yaklaşık %42’sini global ticari pazardan
satın almaktadır. Diğer taraftan, Glencore Payları ise esasen, limitli eritme
kapasitesi dolayısıyla ticari pazara tedarik ettiği, alümina arıtmasında aktiftir.
Dolayısıyla, taraflar, Rusal’ın geçmişte yaşamış olduğu alümina eksikliğini
giderebilmesi ve UC Rusal’ın büyük ölçüde kendi kendine yeter duruma
gelmesini sağlaması amacıyla işlemin alüminyum üretimi faaliyetlerinde dikey
bütünleşik bir yapı sağlayacağını, bu yapı sayesinde işletme ve yönetim
giderlerinde azalmanın ve üretimde verimliliğin mümkün olacağını, global
pazarda yer alan dikey bütünleşik rakiplerle daha güçlü rekabet edebilme 80
imkanının yaratılacağını ileri sürmektedir.
H.2. Taraflar
H.2.1. EN
Bildirim formundaki bilgilere göre; Rusal Limited’in 100% üne sahip olan ve Rus
vatandaşı Oleg Deripaska’nın Basic Element Private Equity Fund (BEPEF)
vasıtasıyla kontrol ettiği EN, enerji ve petrol sektörlerinde hisse sahibi olup bir
entegre boksit madeni, alümina rafinerisi ve alüminyum eritme tesisi ve bir
alümina rafinerisine sahiptir. Bunlara ilave olarak, Oleg Deripaska’nın BEPEF
vasıtasıyla kontrol ettiği diğer şirketlerin finansal hizmetler, inşaat ve geliştirme, 90
makine, madencilik ve doğramacılık sektörlerinde de faaliyet gösterdiği
bildirilmiştir.
Dikey olarak bütünleşmiş bir alüminyum ve alümina şirketi olan Rusal’ın
halihazırda nihai veya yarı-bitmiş alüminyum ürünlerine ilişkin alt pazar
faaliyetleri bulunmaktadır (örneğin konserve). Ancak, söz konusu faaliyetler,
Rusal’ın alt pazardaki alüminyum folyo faaliyeti hariç, işlem öncesinde Rusal’dan
çıkarılarak EN‘in mülkiyetinde olmaya devam edecektir.
05-01/3-3
3
Dosya mevcudundaki bilgilere göre; Rusal’ın Avrupa’daki temel faaliyeti, ağırlıklı
olarak birincil alüminyum üretimine yoğunlaşmış olan alüminyum faaliyetidir.
EN’in, tamamen sahibi olduğu yan kuruluşu Rusal aracılığı ile yapılan birincil 100
alüminyum satışı ile gerçekleşen dolaylı faaliyeti dışında, Türkiye’de herhangi bir
faaliyeti bulunmamaktadır.
EN’in tamamını birincil alüminyumdan ve Rusal vasıtasıyla elde ettiği toplam
Türkiye cirosu 2005 yılında yaklaşık (................) YTL’dir.
H.2.2. Sual
Bildirim kapsamındaki bilgilere göre; Sual, boksit madenciliğinden folyo gibi
katma değerli alüminyum ürünlerinin üretimine kadar üretim sürecinin tüm
aşamaları ile iştigal eden alüminyum malvarlıklarına sahip olan bir holding
şirketidir. Sual, tüm boksit, alümina ve alüminyum eritme tesislerini UC Rusal 110
bünyesine katacaktır, ancak, alüminyum folyo işleri hariç olmak üzere, nihai ve
yarı bitmiş alüminyum ürünlerine (örneğin mutfak eşyaları, yemek pişirme için
kullanılan eşyalar ve rulo ürünler üretimine) ilişkin alt pazar işlerini katmayacaktır.
Üretim tesisleri dokuz Rus bölgesinde ve Ukrayna’da yer alan Sual, ayrıca,
metalurji ve kimya sanayisi için silisyum madeni üretimine ilişkin silisyum
faaliyetlerini de katacaktır.
Dosya mevcuduna göre; Sual’in ticari faaliyeti iki spesifik bölümden oluşmaktadır.
Bunlar, boksit, alümina ve birincil alüminyum üretimini kapsayan alüminyum üst
pazarı ile çekilmiş ürünler (rolled products) ve tüketim malları gibi yarı-bitmiş ve
bitmiş ürünlerin üretilmesinden oluşan çeşitli alt pazar faaliyetleridir. 120
Sual’in tamamına yakınını birincil alüminyumdan elde ettiği toplam Türkiye cirosu
2005 yılında yaklaşık (................) YTL’dir.
H.2.3. Glencore
Bildirim kapsamındaki bilgilere göre; Glencore, İsviçre’de mukim dünya genelinde
maden, mineral, kömür, ham petrol, petrol ürünleri ve tarım ürünleri tedariki ile
iştigal eden özel bir şirkettir. UC Rusal’a transfer edilecek olan Glencore Payları,
İsveç’teki bir alümina eritme tesisi ile birlikte, belirli Jamaika boksit madenindeki
ve İrlanda, Jamaika ve İtalya’da bulunan çeşitli alümina rafinerilerindeki paylarını
kapsamaktadır. 130
Dosya mevcudundaki bilgilere göre; Glencore’un, Türkiye’de alüminyuma ilişkin
gerçekleştirdiği toplam cirosu 2005 yılında yaklaşık (................) YTL olarak
gerçekleşmiştir. Yine verilen bilgilere göre, UC Rusal bünyesine katılacak olan
Glencore paylarının ise Türkiye’de birincil alüminyum faaliyetinden elde ettiği ciro
bulunmamaktadır.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Tarafların verdiği bilgilere göre, başvuru konusu işlemi gerçekleştirecek
şirketlerden en az ikisi aşağıdaki ürünlerin üretimini ve tedarikini yapmaktadır: 140
a. Boksit,
b. ham hidrat,
c. alümina,
d. özel alümina,
05-01/3-3
4
e. standart birincil alüminyum,
f. alüminyum folyo ve
g. galyum (gallium).
İşlemin tarafları alüminyum sektöründe dikey olarak entegre olup boksit
madenciliğinden, özel nitelikli ürünlerin imaline kadar üretim zincirinin çeşitli
kademelerinde yer almaktadır. İşlem ile taraflar alüminyum üretim zinciri 150
içerisinde daha ileri boyutta bir dikey entegrasyona gidebilecektir. Taraflar,
işlemin sadece alümina ve birincil alüminyum pazarlarında yatay etkilenmeye yol
açacağını belirtmektedir.
Bildirim kapsamındaki bilgilere göre; Rusal, Sual ve Glencore Türk müşterilere
yalnızca birincil alüminyum tedarik etmektedir. Ancak, UC Rusal bünyesine
katılacak olan Glencore Payları’nın Türk müşterilere birincil alüminyum tedarik
etmediği belirtilmektedir. Bununla beraber, taraflardan hiçbirinin Türkiye’deki
müşterilere alüminyum ile ilgili başka ürünler tedarik etmediği vurgulanmaktadır.
Birincil alüminyum, alüminanın eritilmesi ile üretilmektedir. Alümina yüksek
dereceli elektroliz işlemi uygulanarak alüminyum ve oksijenden oluşan 160
elementlere dönüştürülmektedir. Birincil alüminyum eritilmiş halde veya çubuk,
külçe, haddelenmiş dilim formları da dahil birçok değişik formda döküm ürünü
olarak üretilebilmektedir. Birincil alüminyum saf halde üretilebileceği gibi,
manganez, magnezyum, bakır, çinko ve demir gibi diğer metallerle alaşımlı
olarak da imal edilebilmektedir.
Tarafların Türkiye’de sadece birincil alüminyum satışı yapmaları nedeniyle ve
yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı "birincil alüminyum"
pazarı olarak tespit edilmiştir.
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar 170
İlgili ürün pazarı açısından ülke içindeki rekabet şartlarının bölgesel olarak
farklılaşmasına neden olabilecek bir unsurun bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi
pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.4. Değerlendirme
H.4.1. İşlemin Bildirimi Açısından Yapılan Değerlendirme
Bildirime konu işlem, Sual ve Glencore’un bazı işletmelerinin ve malvarlığının UC
Rusal’a devredilmesi yoluyla yoğunlaşmaya yol açtığından, 1997/1 sayılı
Tebliğ’in 2. maddesi kapsamında bir devralmadır.
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde “bir birleşme 180
veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında,
toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı
aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde
Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur” hükmü yer almaktadır.
Bildirim Formu ve ekinde yer alan bilgi ve belgeler çerçevesinde, Rusal ve
Sual’ın birincil alüminyum pazarında 2005 yılında (................) Amerikan
Doları/(................) YTL (30.1.2007 tarihli kura göre) ciro elde ettiği
anlaşılmaktadır.
05-01/3-3
5
Söz konusu ciro rakamı dikkate alındığında dosya konusu devralma işlemi 190
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi çerçevesinde izne tabidir.
H.4.2. İşlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi
4054 Sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca, bir birleşme veya devralmanın
yasaklanabilmesi için işlemin, ya hakim durum yaratarak ya da mevcut bir hakim
durumu güçlendirerek ilgili piyasada rekabeti önemli ölçüde azaltması
gerekmektedir. Aşağıdaki tabloda söz konusu ürün pazarında birleşme tarafı
teşebbüslerin sahip oldukları pazar paylarına ilişkin bilgilere yer verilmiştir:
Tablo 1: Birincil Alüminyum İlgili Pazarında Tarafların Pazar Payları
Teşebbüs Adı Pazar Payı %
Rusal (…..)
Sual (…..)
Glencore (…..)
Türkiye pazarında birincil alüminyum ürünü satışında faaliyet gösteren 200
teşebbüslerin 2005 yılı pazar paylarına ilişkin veriler aşağıdaki tabloda yer
almaktadır:
Tablo 2: Birincil Alüminyum Pazarında Teşebbüslerin Pazar Payları
Teşebbüs Adı Pazar Payı %
Rusal (…..)
Sual (…..)
Hydro (…..)
ACTS (…..)
Gerald (…..)
Glencore (…..)
Mechem (…..)
Alcan (…..)
Dubal (…..)
Alro (…..)
Alba (…..)
TADAZ (…..)
Azerlaydzan eritme tesisi (…..)
Diğer İthalatlar (…..)
Eti Alüminyum (…..)
Toplam 100
Dosyadaki bilgilere göre, alüminyum pazarında, sadece Rusal ve Sual’in
Türkiye’deki alüminyum satışları UC Rusal’ın bünyesine katılacaktır. Glencore
tarafından yapılan satışların söz konusu işlemin bir parçası olmadığı, bu
satışların UC Rusal tarafından gerçekleştirilmesinin söz konusu olmadığı bildirim
formunda ifade edilmektedir. Glencore’un UC Rusal’a devredeceği şirketlerin,
Türkiye’deki alüminyum müşterilerine yönelik birincil alüminyum satış faaliyetinin
bulunmadığı anlaşılmaktadır. Glencore dosya konusu işlem sonrasında Türkiye 210
pazarında birincil alüminyum satış faaliyetlerine UC Rusal ile rakip olacak şekilde
devam edecektir. Bu çerçevede devralmalar sonucu oluşacak teşebbüs olan UC
Rusal’ın Türkiye pazarındaki payı %(…) olarak belirlenmektedir. Ancak, UC
Rusal’daki ortaklığı vasıtasıyla düşünülebilecek olası UC Rusal-Glencore
birlikteliğinin Türkiye’deki toplam pazar payının %(…) seviyesine de ulaşması
değerlendirilmesi gereken bir husustur.
Bu noktada, aşağıda birincil alüminyum ürününün oluşturduğu ilgili pazardaki
rekabet koşulları incelenmiştir.
05-01/3-3
6
Türkiye’de birincil alüminyum ürün arzının %90’ı ithalat yoluyla karşılanmaktadır.
Bu nedenle coğrafi pazar her ne kadar Türkiye olarak belirlenmişse de söz 220
konusu ürünün fiyatının global rekabet/pazar koşulları çerçevesinde
belirlendiğinin de göz önüne alınması gerekmektedir. Dosya konusu birleşmiş
şirketle genel olarak benzer pazar pozisyonuna sahip olan, Alcoa ve Alcan ile
birlikte Norsk Hydro, BHP Billiton Group, Chalco, Rio Tinto Group, Dubal, Nalco,
Balco ve Hindalco gibi çok uluslu şirketler Türkiye pazarında rakip olarak
kalmaya devam edecektir. Rusal’ın Türkiye’ye alüminyum ithalatı yaptığı iki ana
ülke konumundaki Rusya ve Tacikistan dışında, alternatif kaynaklardan yapılan
nakliyeye ilişkin maliyetlerin aslında, Rusya ve/veya Tacikistan’dan yapılan
nakliyenin maliyetinden çok daha düşük olduğu aşağıdaki tabloda görülmektedir:
Tablo 3: Türkiye’ye Olan Taşıma Maliyetleri 230
İthalatın Yapılacağı Ülke Taşıma Maliyeti ($)
Rusya (…..)
Tacikistan (…..)
Bahreyn (…..)
Avustralya (…..)
Çin (…..)
Hollanda (…..)
Brezilya (…..)
Hindistan (…..)
Yukarıda yer verilen taşıma maliyetlerine ilişkin verilerin ışığında; Türkiye’nin
yalnızca devralmaya konu şirketten Rusya ve Avrupa kaynaklı ithalat yapmasının
avantajlı olmadığı ve birincil alüminyum talebini tüm dünyadan benzer
maliyetlerde tedarik edebileceği görülmektedir.
Türkiye’nin yıllık birincil alüminyum talebi 420,000 metrik ton (mt) civarındadır.
Bildirim formundaki bilgilerden Türkiye’deki ithalatçıların UC Rusal ve Glencore
dışında alternatif tedarik kaynaklarına yönelmeyi tercih etmeleri halinde, hem
global hem bölgesel olarak yeterli kapasite bulunduğu ve ileride bulunmaya
devam edeceği anlaşılmaktadır. Örneğin, kısa ve orta vadede söz konusu olacak
ek bölgesel kapasite tahmini aşağıdaki şekilde özetlenmektedir: 240
2007 yılı için;
Birleşik Arab Emirlikleri 60,000 mt, Çin 425,000 mt.
2008 yılı için;
İran 60,000 mt., Çin 350,0000 mt., Hindistan 115,000 mt.
2009 yılı için;
Umman 350,000 mt., Çin 250,000 mt.
Ayrıca, birinci alüminyum ürün arzında tedarik sözleşmelerinin yıllık bazda
yapılması, herhangi bir Türk ithalatçısının yaptığı alımların hacmini/tedarik
kaynağını yıldan yıla değiştirebilmesi de hakim durumun oluşmasını zayıflatıcı
unsurlar olarak dikkate alınmasını gerektirmektedir. Örneğin, Rusal’ın Türk 250
ithalatçılarına tedarik ettiği toplam ürün 2004 ve 2005 yılları arasında sadece
%(…) artmış iken aynı dönemde Türkiye’den en büyük alıcısına yaptığı satışın
yaklaşık olarak %(…) arttığı tespit edilmiştir.
Yine, alüminyumun satış fiyatının belirlenmesinde Londra Metal Borsası’nın etkili
olduğu ve borsa referans fiyatlarının ve dolayısıyla sözleşme fiyatlarının devamlı
olarak pazar koşullarını yansıtarak, büyüklüğüne bakılmaksızın şirketlerin
rekabete aykırı davranma imkanlarını kısıtlayarak dalgalandığı ifade edilmektedir.
05-01/3-3
7
Bu çerçevede, %90’ı aşan bir oranda ithalata dayalı ve 13-14 teşebbüsün faaliyet
gösterdiği, global rekabete açık Türkiye birincil alüminyum ilgili ürün pazarında
%(…) pazar paylı devralmaya konu UC Rusal birleşmesinin ya da koordinasyon 260
vasıtasıyla %(…) pazar paylı UC Rusal-Glencore şeklinde düşünülebilecek
birlikteliğin, hakim durum yaratabilecek bir pazar gücüne sahip olamayacağı
görülmüştür.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna,
ancak işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum 270
yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili
pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına,
dolayısıyla bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy