Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-14/119-38

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2006-4-251 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-14/119-38
Karar Tarihi : 15.2.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Sezin ELÇİN CENGİZ, Sinan BOZKUŞ

C. ŞİKAYET EDEN : - Muhsine DURULMAZ
Kral Sk. Yıldırım İşhanı No:17 Fethiye/Muğla
- Yasemin URAN 20
Denizyolu Sk. Güven1 Apt. No:1/1 Fethiye/Muğla

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : Fethiye’de faaliyet gösteren elektrik, makine ve harita
mühendisleri

E. DOSYA KONUSU : Fethiye’de faaliyet gösteren elektrik, makine ve harita
mühendislerinin havuz sistemi oluşturarak fiyat anlaşmasında bulundukları
ve elektrik mühendislerinin puan uygulaması yaparak rekabeti
engelledikleri iddiası. 30

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Muhsine DURULMAZ’a ait şikayet dilekçesinde özetle,
Fethiye’de faaliyet gösteren elektrik, harita ve makine mühendislerinin üye
oldukları Oda Temsilciliği bünyesinde havuz sistemi oluşturdukları; elektrik
mühendislerinin Teknik Uygulama Sorumluluğu (TUS) üstlenirken puan
uygulamasına gittikleri ve bu suretle rekabeti engelledikleri iddialarına yer
verilmiştir. Yasemin URAN tarafından gönderilen diğer bir şikayet dilekçesinde
ise, Fethiye’de faaliyet gösteren elektrik mühendislerinin EMO Fethiye
Temsilciliği bünyesinde havuz sistemi oluşturdukları belirtilerek Fethiye dışından
gelen mühendislerin proje onaylarının geciktirildiği ve bu mühendislerin 40
faaliyetlerini engellemek amacıyla tehdit edildikleri iddia edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.12.2006 tarih, 7315 sayı ve
5.12.2006 tarih, 8286 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 14.12.2006
tarih, 2006-4-251/İİ-06-MH sayılı İlk İnceleme Raporu, 20.12.2006 tarih, 06-92
sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı “Rekabetin Korunması
07-14/119-38
2
Hakkında Kanun”un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 06-92/1166-M sayı ile karar
verilmiştir. 50

İlgili karar uyarınca düzenlenen 7.2.2007 tarih, 2006-4-251/ÖA-07-MH sayılı
Önaraştırma Raporu 9.2.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/46 sayılı Başkanlık
önergesi ile 07-14 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Fethiye ilçesinde faaliyet gösteren elektrik, makine ve harita mühendislerinin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasını destekler nitelikte yeterli
kanıt bulunmadığından bu teşebbüsler hakkında aynı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı, 60
- Elektrik Mühendisleri Odası TUS Uygulama Yönetmeliği uyarınca elektrik
mühendislerine verilen TUS puanı uygulamasının elektrik mühendisleri
arasındaki rekabeti yasal sınırlardan daha fazla kısıtladığı anlaşıldığından anılan
Yönetmeliğin 5.2. maddesinin değiştirilmesi yönünde Elektrik Mühendisleri
Odasına (EMO) görüş yazılmasının yerinde olacağı
ifadelerine yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar 70

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Yapılan şikâyetin elektrik, harita ve makine mühendisleri odalarının
uygulamalarına yönelik olması sebebiyle, ilgili ürün pazarları “elektrik
mühendisliği hizmetleri”, “makine mühendisliği hizmetleri” ve “harita mühendisliği
hizmetleri” olarak belirlenmiştir.

I.1.1. İlgili Coğrafi Pazar
Mühendisler, proje çizimi ve fenni mesuliyet (teknik uygulama sorumluluğu)
olmak üzere başlıca iki alanda hizmet vermektedirler. 80
Proje hizmetleri sunabilmek için herhangi bir coğrafi alan kısıtlaması olmayıp,
farklı illerde bulunan mühendis ve mimarlar Türkiye’nin her yerinde proje
hizmetleri sunabilmektedirler. Bu doğrultuda proje hizmetleri için ilgili coğrafi
pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak tespit edilmiştir.
TUS hizmetleri için Bayındırlık Bakanlığı tarafından yayımlanan 3030 sayılı
Kanun Kapsamı Dışında Kalan Belediyeler Tip İmar Yönetmeliği uyarınca belli
sınırlar getirilmektedir. Bu yönetmeliğin 58. maddesine göre TUS hizmeti verecek
mühendis veya mimarın inşaat alanı ile aynı il içinde ikamet etmesi esastır. İl
dışında ikamet eden mühendis ve mimarlar ise işyerlerinin inşaat alanından en
07-14/119-38
3
fazla 200 km uzaklıkta olması koşulu ve ilgili idarenin izni ile TUS hizmeti 90
verebilmektedirler. Bu doğrultuda TUS hizmetleri için ilgili coğrafi pazar “Muğla ili
ve Fethiye’ye 200 km ye kadar uzaklıkta olan yerleşim birimleri” olarak tespit
edilmiştir

I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller

I.2.1. Yapılan Görüşmeler
Dosya mevcudu bilgilere göre, raportörlerin taraflar ve müşterilerle yaptıkları
görüşmelerde aşağıdaki bilgilere ulaşılmıştır:
100
I.2.1.1. Şikayetçi ve Müşteriler ile Yapılan Görüşmeler
a) Mimar Yasemin URAN ile yapılan görüşmede anılan şahıs, elektrik
mühendislerinin havuz uygulamasını Şubat 2006’da başlattıklarını, proje
ücretlerinin peşin olarak alınıp bu havuz hesabına yatırıldığını, daha sonra her
mühendise bu hesaptan dağıtım yapıldığını, alınan ücretlerin EMO asgari ücret
tarifesinde belirtilen tutarlar üzerinden hesaplandığını, Fethiye dışından gelen
elektrik mühendislerinin projelerinin havuza üye olmadıkları için geç
onaylandığını, birlikte çalıştıkları mühendislerin projelerinin ancak havuza üye
olduktan ve ücret yatırıldıktan sonra onaylandığını, Göcek’te ikamet eden ve
Fethiye temsilciliğine bağlı olarak faaliyet gösteren Onur ÖNEY’in bir projesinin 110
27.11.2006 tarihinde temsilcilik tarafından havuza üye olmadığı gerekçesiyle 4
onay günü geçmesine rağmen onaylanmadığını, ancak 8.12.2006 tarihinde üye
olduktan sonra onaylandığını belirtmiştir.
Şikayetçi ayrıca, temsilciliğin puan uygulaması başlatarak elektrik
mühendislerinin proje denetim (TUS) miktarlarını kısıtladığını, aylık 10.000 puana
ulaşan üyenin yeni TUS almasının engellendiğini, daha önce birlikte çalıştığıkları
elektrik mühendisleri Hasan AKMAZOĞLU ve Gündüz PİRİNÇÇİOĞLU’nun
projelerinin 10.000 puan sınırını geçtikleri için onaylanmayıp, bazı projelerin
Gürkan SULAR’a imzalatılarak, bazılarının ise sonraki aylarda puan sınırının
altına düştüklerinde onaylandığını ifade ederek, Temsilciliğin yaptığı uygulamanın 120
yasal sınırlama olan 120.000 m2 lik TUS sınırı olmayıp, temsilciliğin kendi
uygulaması olduğunu söylemiştir.
Şikayetçi bunların yanısıra, temsilciliğin uygulamasının herkese eşit şekilde
olmadığını, mimarlardan asgari ücret tarifesi üzerinden ücret istenildiği halde bazı
mal sahiplerinden veya müteahhitlerden daha düşük miktarda ücretler istendiğini,
öte yandan, makine ve harita mühendislerinin havuz sistemi uygulaması
hakkında herhangi bir şikayetinin bulunmadığını, asgari ücret tarifelerini
uygulama konusunda birliktelikleri olmakla birlikte, elektrik mühendisleri gibi
ayrımcı uygulamalar yapmadıklarını ifade etmiştir.
b) Mimar Mehmet GÜRHAN ile yapılan görüşmede, anılan şahıs tarafından 130
aşağıdaki hususlara değinilmiştir:

07-14/119-38
4
- Fethiye’de faaliyet gösteren elektrik, makine ve harita mühendisleri havuz
uygulaması gerçekleştirmektedirler. Yaklaşık 1 yıldır bu uygulama devam
etmekte ve tüm proje-TUS ücreti daha işin başında peşin olarak tahsil
edilmektedir. Proje tamamlanıp ilgili Odaya onay için gittiğinde TUS hizmeti
tamamlanmadan ücret tahsil edildiği için bir haksızlık yaratılmaktadır.
- Puan uygulaması ile ilgili şu ana kadar çok fazla bir problemle karşılaşmadım.
Mühendislerin sırayla iş alma gibi bir uygulamaya gittiklerini de düşünmüyorum
çünkü Fethiye’de faaliyet gösteren herhangi bir mühendisle iş yapabilmekteyim. 140
Ancak elektrik, makine ve harita mühendisleri oda temsilcileri, proje ve TUS
ücretleri temsilcilik bünyesinde oluşturulan havuza yatırılmadan projeleri
onaylamadıkları için gecikmeler yaşanmaktadır.
c) Mimarlar Odası Fethiye Temsilciliği Sekreter Üyesi Bülent GÜNDEN konuya
ilişkin olarak, üyelerinin elektrik, harita ve makine mühendislerinin faaliyetleri
hakkında şikayetlerinin, mühendislerin yaklaşık 1 yıldır kendi aralarında bir havuz
sistemi oluşturarak proje bedellerini daha işin başında asgari ücret tarifesi bedeli
üzerinden peşin olarak almalarından kaynaklandığını, havuz uygulamasından
önce asgari ücret tutarı üzerinden %40-50 oranında indirim yapıldığını ve
ücretlerin peşin tahsil edilmediğini, şikayetlerinin asgari ücret tarifesinde 150
belirlenen tutarların alınması olmayıp, ücretlerin peşin ödeme olduğunu, müşteri
ile direkt olarak muhatap olan mimarın müşteriden ücretini peşin olarak tahsil
edememesine rağmen mühendislere ücretlerini peşin vermesinin gerektiğini, aksi
takdirde projenin temsilcilikler tarafından onaylanmayıp bekletildiğini, söz konusu
havuz uygulamasının her temsilciliğin kendi bünyesinde oluşturulduğunu, odanın
projeler için vize yetkisinin asgari ücret bedellerinin peşin tahsili için bir araç
olarak kullanıldığını, müşterilerin parayı direkt olarak havuza yatırmadığını,
havuza üye mühendis tarafından proje bedeli bizden peşin olarak alındıktan
sonra ilgili havuza yatırıldığından sistemin işleyişi hakkında yeterli bilgilerinin
olmadığını ifade etmiştir. 160
Söz konusu şahsa göre, Fethiye dışından gelen elektrik mühendislerinin projeleri
havuza üye olmadıkları gerekçesi ile geç onaylanmaktadır. Bu konuda bildikleri
tek örnek elektrik mühendisi İsrafil GÜLER’in projesinin havuza üye olmadığı için
geç onaylanmasıdır. Elektrik Mühendisleri Odası Fethiye Temsilciliği çevre
ilçelerden gelen mühendislere zorluk çıkarmaktadır. Harita ve Makine
Mühendisleri Temsilciliklerinde bu yönde bir uygulama mevcut değildir. Öte
yandan, puan uygulaması ilgili yasalarla belirlenen sınırların daha altında olacak
şekilde Elektrik Mühendisleri Odası Denizli Şubesi tarafından uygulanmaktadır.
Diğer mühendislik odalarında bu tür bir uygulama yoktur.
170
I.2.1.2. Elektrik Mühendisleri ile Yapılan Görüşmeler
a) Elektrik Mühendisi İsrafil GÜLER ile yapılan görüşmede anılan şahıs
tarafından aşağıdaki hususlara değinilmiştir:
- Yaklaşık 5 yıldır puan uygulaması devam etmektedir. Bu puan yasal sınır olan
120.000 m2 lik sınırın altında gerçekleşmekte ve şubenin kendi insiyatifine göre
belirlenmektedir. Bazı ilçelerde 12.000 puan bazı ilçelerde 7.000 puanı dolduran
07-14/119-38
5
mühendis yeni iş alamamaktadır. Bu puan uygulaması yüzünden müşteri
kaybediyoruz. Ben Marmaris temsilciliğine bağlı olarak faaliyet gösterdiğim için
Fethiye’de iş aldığımda projelerim geciktirilmektedir. Marmaris temsilciliğinin
oluşturduğu havuz asgari ücretin uygulanmasına yönelik bir sistemdir. Ancak bu 180
havuz pazar paylaşmak için yapılmamıştır. Her mühendisin üstlendiği proje
miktarları birbirinden farklıdır.
b) Elektrik Mühendisi Hasan AKMAZOĞLU ile yapılan görüşmede anılan şahıs
tarafından aşağıdaki hususlara değinilmiştir:
- Havuz uygulaması 2006 yılı Şubat ayından itibaren devam etmektedir. Havuza
yatan para temsilcilik bünyesinde oluşturulan birim tarafından tahsil edilmekte ve
daha sonra bir banka kasasında saklanmaktadır. Tüm para havuza yatırıldıktan
sonra % 61’i takip eden ay içinde mühendise iade edilmekte, % 15’lik kısmı 6
aylık dönemler halinde iade edilmekte, % 20’lik kısmı ise eşit olarak
paylaştırılmaktadır. 190
- Puan uygulaması yaklaşık 5 yıldır devam etmektedir. Buna göre 10.000 puana
ulaşan mühendis yeni TUS üstlenememekte, ancak puanı düştükten sonra yeni
TUS üstlenebilmektedir. Burada bahsi geçen 10.000 puan yaklaşık olarak 30.000
m2 ye denk gelmektedir. İmar Kanununa göre elektrik mühendislerinin 120.000
m2 TUS üstlenme hakları vardır. Ancak Odanın uyguladığı sistem bunun çok
altında kalmakta ve rekabeti engellemektedir.
c) Elektrik Mühendisi Ahmet GÜNDÜZ ile yapılan görüşmede anılan şahıs
tarafından aşağıdaki hususlara değinilmiştir:
- Sosyal Dayanışma Fonunu kurmadaki esas amaç asgari ücret tarifesinde yer
alan tutarları tahsil etme çabasıdır. Ancak sırayla iş alma ve pazar paylaşımı gibi 200
bir durum söz konusu değildir.
- Bir mühendisin denetim kapasitesinin sınırlı olması dolayısı ile puan
uygulamasına gidildiğini düşünüyorum. Fethiye’de yaklaşık 10.000 puan sınırını
dolduran elektrik mühendisi yeni iş alamamakta ve puanının azalmasını
beklemektedir. 100 m2 yaklaşık olarak 65 puana denk gelmektedir.
d) EMO Fethiye Temsilcisi Veli ÖNVER ile yapılan görüşmede anılan şahıs
tarafından aşağıdaki hususlara değinilmiştir:
- EMO Fethiye Temsilciliği yürürlükteki kanun ve yönetmelikler çerçevesinde
faaliyet göstermektedir. Üyeler arasında kurulan Dayanışma Fonunun EMO
Fethiye Temsilciliği ile bir bağlantısı yoktur tamamen üyelerin gönüllülük esasına 210
dayanarak kurduğu bir görüş alış verişidir. Fonun iç işleyişi konusunda Temsilcilik
olarak bir müdahalemiz ve bilgimiz yoktur.
- Temsilciliğimiz proje denetiminde Odanın belirlediği kriterlere göre denetim
yapmaktadır. İddia edildiği gibi başka kriterler bulunmamaktadır. Odanın
yönetmeliklerine bağlı olarak Asgari Ücret Tarifesi kapsamında fatura denetimi
yapılmaktadır. Gerek kendi üyelerimiz gerekse de çevre ilçelerden gelen
mühendislerin projeleri söz konusu kriterlere uygunsa onaylanmaktadır. Odamıza
karşı yükümlülüklerini eksik olarak yerine getiren üyelerin projeleri de bu
eksikliklerin giderilmesi için bekletilmektedir.
07-14/119-38
6
220
- TUS Uygulama Esasları Yönetmeliği 5.2. maddesi uyarınca puan uygulaması
yapılamaktadır. Böyle bir puan sınırlaması yoktur. Puan uygulamasına ilişkin
daha ayrıntılı bir bilgi notunu (bir elektrik mühendisi olarak) tarafınıza ileteceğim.
e) EMO Denizli Şube Başkanı Cengiz SÜZÜK ile yapılan görüşmede anılan şahıs
tarafından aşağıdaki hususlara değinilmiştir:
- Üyelerimiz Maliye’ye ödedikleri vergileri ve Odamıza yatırdıkları onay ücretlerini
EMO Asgari Ücret Tarifesine göre ödedikleri için müşterilerden aldıkları proje ve
TUS bedellerini bu tarifeye yaklaştırmaya çalışmaktadırlar. Daha önce Asgari
Ücret Tarifesinin % 50 altında iş yapan üyelerimiz bu sayede asgari ücrete
yakınlaşmaya başlamışlardır. Bildiğimiz kadarıyla Muğla ili ve ilçelerinde bu tür 230
uygulamalar vardır. Ancak Fona üye olmayan elektrik mühendislerinin projelerinin
onaylanmadığı şeklindeki iddialar asılsızdır
- Puan uygulaması ise EMO TUS Uygulama Yönetmeliği çerçevesinde Şubemiz
tarafından uygulanmaktadır. Genel bir rakam vermek gerekirse şu an uygulanan
puan sisteminde TUS puanı 45.000-60.000 m2 arasında dolmaktadır.

I.2.1.3. Makine Mühendisleri ile Yapılan Görüşmeler
a) MMO Denizli Şube Yönetim Kurulu Sekreteri Fatih YAŞA ile yapılan
görüşmede anılan şahıs tarafından aşağıdaki hususlara değinilmiştir:
- Şubemiz, üyelerimize pazar paylaşımına yol açan havuz uygulamalarının 240
Rekabet Kanununa aykırı olduğunu bildirmekte ve uyarmaktadır. Şubemizin bu
tür oluşumlarda herhangi bir müdahalesi veya teşviki yoktur. Fethiye’deki
üyelerimizin havuz uygulamasına gittiklerini yaklaşık 1 yıl önce işittik. Sistemin
işleyişi hakkında herhangi bir bilgimiz yoktur ancak pazar veya müşteri paylaşımı
olduğunu sanmıyorum. Üyelerimizin havuz benzeri uygulama yapma nedenleri
asgari ücreti tahsil etme çabası olarak değerlendirilmelidir. Çünkü üyelerimiz
almaları gereken ücretleri tahsil edememesine rağmen vergi ve mesleki denetim
bedellerini asgari ücret üzerinden ödedikleri için zor durumda kalmaktadırlar.
- Makine Mühendisleri Odası TUS hizmetleri için herhangi bir puan uygulaması
yapmamaktadır. Bu konudaki tek sınırlama 3030 Sayılı Kanun Kapsamı Dışında 250
Kalan Belediyeler Tip İmar Yönetmeliği’nde yer alan 60.000 m2 lik sınırdır. Bunun
dışında Oda bünyesinde başka bir uygulama mevcut değildir.
b) MMO Fethiye Temsilcisi Enver DEMİRCİ ile yapılan görüşmede anılan şahıs
tarafından aşağıdaki hususlara değinilmiştir:
- Yaklaşık 1 yıl önce makine mühendisleri olarak bir araya gelerek asgari ücretin
altında iş yapmamak için fikir birliğine vardık. Çünkü makine mühendisleri,
ödedikleri vergi ve oda vize ücretlerini asgari ücret tarifesi üzerinden ödediği için
üyelerimiz bu tutarları tahsil edemediği zaman zor durumda kalmaktadır.
- Fethiye’de faaliyet gösteren makine mühendislerinin herhangi bir müşteri veya
pazar paylaşımı mevcut değildir. Fethiye dışından gelen makine mühendislerine 260
zorluk çıkarıldığı gibi iddialar doğru değildir. Faturası tam olan ve mesleki
denetim kurallarına uygun olan projeler onaylanmaktadır.
07-14/119-38
7

c) Makine Mühendisi Hilmi Hakan GÖÇER ile yapılan görüşmede anılan şahıs
tarafından aşağıdaki hususlara değinilmiştir:
- Fethiye’de faaliyet gösteren makine mühendisleri olarak yaklaşık 1 yıl önce
asgari ücretin altında iş alınmaması için görüş alışverişinde bulunduk. Daha önce
%30-40 lara varan kırımlar yapılmakta idi. Ancak ödenen vergi ve oda mesleki
denetim ücretleri bu tutarlar üzerinden ödendiği için zor durumda kalıyorduk.
Fethiye’de faaliyet gösteren makine mühendisleri arasında sırayla iş alma veya 270
müşteri paylaşımı gibi uygulamalar yoktur.
d) Makine mühendisi Kemal ÇEVİK ve Saffet MEMERİZ ile yapılan görüşmelerde
de önceki makine mühendislerinin beyanlarıyla benzer hususlara değinilmiştir.

I.2.1.3. Harita ve Kadastro Mühendisleri ile Yapılan Görüşmeler
a) HKMO Fethiye Temsilcisi Ayhan GÜRSOY ile yapılan görüşmede anılan şahıs
tarafından aşağıdaki hususlara değinilmiştir:
- Bahsedilen havuz uygulamaları yaklaşık 1 yıldır devam etmektedir. Ancak bu
konuda herhangi bir yazılı anlaşma yoktur. Üyelerin kendi istekleri doğrultusunda
ortaya çıkan bu sistem gene onların gönüllü katılımları ile devam etmektedir. 280
Temsilciliğimizin bu konuda herhangi bir müdahalesi olmamıştır. Ancak ben de
bir üye olarak bu oluşum içinde yer almaktayım. Bir harita mühendisi inşaat ile
ilgili işlerde direkt müşteri ile muhatap olmamakta mimar veya inşaat mühendisi
tarafından verilen işleri yapmaktadırlar. Üyelerimiz ücretlerini söz edilen
mühendis gruplarından % 50’ye varan kırım yapmalarına rağmen tam olarak
tahsil edemediği için ücretlerin peşin yatırılmasını istemektedirler. Havuz
uygulaması da sadece inşaat işleri ile ilgili faaliyetlerde söz konusu olmaktadır.
Direkt müşteri ile muhatap olunan parselasyon ve harita işlemleri havuz
uygulamasının dışındadır. Ayrıca üyelerimiz aldıkları proje ücretleri asgari ücretin
altında olsa dahi fatura veya makbuzlarını asgari ücret tutarları üzerinden 290
kesmek zorundadırlar. Bu durumda da ödenen KDV ve gelir vergisi tutarları tahsil
edilen tutarların çok üzerinde olmaktadırlar.
- İlçe dışından gelen mühendisler burada iş yapabilmektedirler ancak başka bir
ilçeye gitmek çok karlı bir iş olmadığı için Fethiye’ye gelen çok fazla harita
mühendisi yoktur.
b) Harita mühendisi A. Serkan CESUR, Mustafa GÖKÇÖL ve Umut KURU ile
yapılan görüşmelerde de HKMO Fethiye Temsilcisi Ayhan GÜRSOY’un
beyanlarıyla benzer hususlara değinilmiştir.

I.2.2. Belgeler 300
Elektrik, Makine ve Harita Mühendisleri Odası Fethiye Temsilciliklerinden alınan
ve SMM’lerin yıllık ne kadar proje ürettiklerini gösteren proje defterleri
kopyalarından her mühendisin ürettiği proje ve aldığı ücret miktarlarının
birbirinden farklı olduğu tespit edilmiştir.

07-14/119-38
8
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Şikayet dilekçesinde Fethiye’de faaliyet gösteren elektrik, harita ve makine
mühendislerinin aralarında anlaşarak tek fiyat belirledikleri ve havuz
oluşturdukları iddia edilmekte ayrıca elektrik mühendislerinin TUS hizmetlerinde
puan uygulaması başlatarak rekabeti engelledikleri belirtilmektedir. Söz konusu 310
uygulamalar, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendinde yasaklanan “Mal
veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi
unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi”, (b) bendinde
yasaklanan “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa
kaynaklarının ve unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” ve (c) bendinde
yasaklanan “Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların
piyasa dışında belirlenmesi” hükümleri çerçevesinde değerlendirilmiştir.

J.1. Havuz Uygulamaları
TMMOB tarafından yayımlanan asgari ücret tarifelerinin kaldırılmasına yönelik 320
Rekabet Kurulu kararının yürütmesi Danıştay tarafından 2003/2564 ve
2003/2705 sayılı kararlarla durdurulmuş, esasa ilişkin karar henüz verilmemiştir.
TMMOB’a bağlı meslek odaları, halen yürürlükte olan yönetmelikler gereği asgari
ücret tarifeleri yayımlamakta ve üyelerinin tarifelerde yer alan tutarlara uymalarını
sağlamak için fatura denetimi yapmaktadırlar. SMM’ler, üyesi oldukları Odalara
ödemeleri gereken Mesleki Denetim Bedellerini ve KDV Kanunu uyarınca
ödemeleri gereken KDV tutarlarını bu miktarlar üzerinden ödemek zorundadırlar.
Ayrıca kesilen faturalar Asgari Ücret Tarifelerinde yer alan tutarlar üzerinden
kesilmek zorunda olduğu için, SMM’ler gelir vergisi beyanlarını da bu tutarlar
üzerinden yapmaktadırlar. Bununla birlikte fiilen daha düşük bir noktada oluşan 330
piyasa fiyatlarından dolayı % 50 lere varan fiyat indirimleri yapıldığı, SMM’ler ve
müşteri konumundaki mimarlar tarafından ifade edilmiştir. Bu koşullar altında
aldıkları ücretlerin yaklaşık yarısını vergi olarak ödeyen SMM’ler, tahsil ettikleri
ücretleri asgari ücret tarifesinde yer alan tutarlara yaklaştırmak için bu tür
uygulamalara gitmektedirler.
Fethiye ilçesinde faaliyet gösteren elektrik, harita ve makine mühendislerinin
oluşturduğu “sosyal dayanışma fonu” veya “havuz” olarak adlandırılan
uygulamaların, gerek şikayetçi ve diğer müşteriler gerekse de hakkında
önaraştırma yapılan mühendisler tarafından asgari ücreti tahsil etme aracı olarak
tanımlanmıştır. Şikayet edilen asıl husus Mimarlar Odası Fethiye Temsilciliği 340
Sekreter Üyesi Bülent GÜNDEN’in de ifade ettiği gibi asgari ücret tarifesinde
belirlenen tutarların alınması değil bu ücretlerin peşin alınmasıdır. Ücretlerin
peşin alınması hususu mühendisler tarafından asgari ücreti tahsil etme aracı
olarak değerlendirilmekte ve bu yönde uygulanmaktadır. Yapılan görüşmelerde
ücretlerin peşin tahsil edilmediği takdirde tam olarak tahsilinin çok zor olduğu
ifade edilmiştir. Şube ve temsilcilik yetkilileri ile yapılan görüşmelerde kendilerinin
yönetim olarak bu yönde bir zorlama veya tavsiyelerinin olmadığı, üyelerin
bağımsız bir şekilde aldıkları kararlar doğrultusunda uygulanmış olabileceği
belirtilmiştir. Yapılan yerinde incelemeler sırasında da Şube veya Temsilciliklerin
müdahalesine yönelik kanıtlara ulaşılamamıştır. EMO Denizli Şube Başkanı, 350
07-14/119-38
9
alınacak ücretlerin peşin veya taksitli olarak tahsil edilmesinin Oda’yı
ilgilendirmediğini bunun SMM ile müşterisi arasında gerçekleşen ticari bir ilişki
olduğunu belirtmiştir.
Mühendisler arasında oluşturulan havuz sistemininin müşteri veya pazar
paylaşımına yol açmadığı, istedikleri mühendisle iş yapabildikleri müşteriler
tarafından ifade edilmiştir. Ayrıca Elektrik, Makine ve Harita Mühendisleri Odası
Fethiye Temsilciliklerinden alınan ve SMM’lerin yıllık ne kadar proje ürettiklerini
gösteren proje defteri kayıtlarından da anlaşıldığı üzere her mühendisin ürettiği
proje ve aldığı ücret miktarı birbirinden farklıdır.
Şikayet edilen diğer bir husus da havuza üye olmayan ve ilçe dışından gelen 360
elektrik mühendislerinin projelerinin geç onaylandığı şeklindedir. SMM’ler
projelerini onaylanması için Temsilciliklere götürmekte ve gerekli kontroller
yapıldıktan sonra projeler onaylanmaktadır. Onay sırasında Temsilcilikler
projelerin faturalarının kesilip kesilmediğini ve projenin içeriğinin yürürlükteki
mevzuata uygun olup olmadığınu denetlemektedirler. Ancak onay için gelen
projelerin hangi tarihte geldiğinin tespiti herhangi bir kayıt işlemi olmadığından
fiilen mümkün değildir. EMO Denizli Şubesi yetkilileri projelerin kaydının
tutulmadığını, ancak isteyen SMM’nin getirdiği projelerin sayısını ve tarihini bir
tutanak düzenleterek tespit ettirebileceğini belirtmiştir. Ayrıca bir eksikliği
bulunmayan projelerin onaylanmasının zorunlu olduğu ve Temsilciliklerin bu 370
konuda herhangi bir yetkilerinin olmadığı, SMM’lerin keyfi davranan temsilciler
hakkında Oda Disiplin Kuruluna başvurulabileceği gibi mahkeme kanalıyla da
haklarını arayabilecekleri ifade edilmiştir. EMO Fethiye Temsilciliği yetkilileri de
onay için bekleyen projelerin fatura eksikliği nedeniyle beklediğini ifade etmiştir.
EMO Genel Merkezinde bilgilerine başvurulan EMO Yönetim Kurulu Başkanı
Kemal ULUSALER, Hukuk Müşaviri Hayati KÜÇÜK ve Oda Müdürü Cem KÜKEY
de temsilcilerin faturası tam olarak kesilen ve mesleki denetimden geçen projeleri
onaylamasının zorunlu olduğunu, bu konuda temsilcilere herhangi bir yetki
tanınmadığı ifade edilmiştir. Mağdur olduğunu söyleyen üyelerinin, bağlı
bulundukları Şubeye veya Disiplin Kuruluna şikayetlerini iletebilecekleri, iddiaların 380
doğruluğu halinde ilgili temsilciler hakkında cezai işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Bunun yanında temsilcilik faaliyetinin idari bir görev olduğu ve üyelerin
şikayetlerini idare mahkemelerine de yapabileceği ifade edilmiştir.

J.2. EMO TUS Uygulama Yönetmeliği
Yönetmeliğin “Uygulama Esasları” başlıklı 5.2. maddesi “TUS görevini üstlenecek
bütün SMM’lere ilgili EMO birimi tarafından tesbit edilen TUS Puanı verilir. TUS
Puanı, yörede üretilen yapı alanı ve yöredeki SMM sayısına göre ilgili EMO birimi
tarafından belirlenecek ve TUS Puan takibi, ilgili EMO birimi tarafından
denetlenecektir. TUS Puan sınırı dolan SMM, ilgili EMO birimi tarafından 390
uyarılacak ve TUS Puanı’nda düşme olana kadar yeni TUS görevi
verilmeyecektir. Ancak TUS görevi üstlenen SMM’nin TUS Puanı düşerse, düşen
puan kadar TUS görevi verilecektir.” şeklindedir.

07-14/119-38
10
Teknik uygulama sorumluluğuna ilişkin (TUS) Bayındırlık Bakanlığı tarafından
yayımlanan 3030 sayılı “Kanun Kapsamı Dışında Kalan Belediyeler Tip İmar
Yönetmeliği”nin ilgili maddesi ise şu şekildedir.
Madde 58 – (Değişik madde: 13.7.2000-24108 sayılı R.G. Yön/.)
Fenni mesulün, yapının bulunduğu il sınırları içinde ikamet etmesi esastır. Farklı
bir ilde fenni mesuliyet üstlenilebilmesi için ilgili idarenin uygun görmesi ve yapı 400
yeri ile fenni mesulün işyeri arasındaki mesafenin en fazla 200 km olması gerekir.
Fenni mesullerden, mimar veya inşaat mühendisi 30.000 m2’den, makine
mühendisi 60.000 m2’den, elektrik mühendisi 120.000 m2’den fazla inşaatın, fenni
mesuliyetini üstenemez. Üzerinde başka bir fenni mesuliyet bulunmamak koşulu
ile bu miktarları aşan tek ruhsata bağlı inşaatlarda bu şart aranmaz.
Yukarıda yer verilen EMO Yönetmeliği, TUS puanının yöredeki mühendis
sayısına ve yapı alanına göre ilgili EMO birimi tarafından verileceğini ifade
etmektedir. EMO yetkilileri yapılan görüşmede Yönetmelik’te geçen ilgili EMO
birimi ifadesinden Şube’lerin kastedildiği ve temsilciliklerin bu konuda herhangi bir
yetkilerinin olmadığı ifade edilmiştir. Buna göre her EMO Şubesi, sorumluluğu 410
altında bulunan il ve ilçelerde mühendis sayısına ve yapı alanına göre TUS puanı
belirleme yetkisine sahip olacaktır. TUS puanı aşağıdaki formül yardımıyla
hesaplanmaktadır:
TUS Puanı= (12*Bölge Katsayısı*TUS Bedeli)/(TUS süresi*1.000.000)
Yerinde incelemeler sırasında elde edilen belgelerde il ve ilçe bazında TUS
puanının değiştiği görülmektedir. 7.3.2005 tarihli EMO Muğla Temsilciliği
tarafından ilçe temsilciliklerine gönderilen yazıya göre, Muğla il merkezinde
12.000 puan, Milas ilçesinde 11.000 puan, Fethiye’de 11.000 puan, Bodrum ve
Marmaris’te ise 9.000 puan TUS sınırı olarak belirlendiği ifade edilmiştir. EMO
Denizli Şube yetkilileri ise Fethiye’de şu an uygulanan TUS Puanının 13.000 420
puan olduğunu ifade etmişlerdir. 13.000 puanın ise 45.000-60.000 m2 arasında
bir sınıra denk geldiği öğrenilmiştir.
Yukarıda yer alan bilgilere göre EMO TUS Uygulama Yönetmeliği, elektrik
mühendislerinin üstlenebilecekleri fenni mesuliyet tutarlarını Bayındırlık Bakanlığı
tarafından çıkarılan Yönetmelikte belirlenen miktarın yaklaşık yarısına kadar
düşürmektedir. TUS puanı dolan bir mühendis yeni iş alamamakta ve puanının
düşmesini beklemektedir.
Yukarıda da bahsedildiği üzere Bayındırlık Bakanlığı’nın 120.000 m2 olarak
belirlemiş olduğu TUS alanı sınırlaması mevcutken, EMO Şubeleri tarafından
EMO TUS Uygulama Yönetmeliği’nin 5.2. maddesi yanlış yorumlanarak, kendileri 430
tarafından daha az m2 ye karşılık gelen TUS alanı sınırlaması belirlenmektedir.
Dolayısıyla, ilgili EMO Yönetmeliğinin 5.2. maddesinin, birer teşebbüs
niteliğindeki elektrik mühendislerinin arz müktarlarını olması gerekenden daha
fazla kısıtlamasına yol açtığı ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle anılan yönetmeliğin
ilgili maddesinin 4054 sayılı Kanun’a aykırılık oluşturmayacak şekilde
uygulanması ilgili pazardaki rekabetin tesisi bakımından önem taşımaktadır.

07-14/119-38
11
Yukarıda yer verilen bilgi ve belgeler doğrultusunda önaraştırma açılmasına
dayanak oluşturan şikayetlerde yer alan iddiaların gerçeği yansıtmadığı ve 4054
sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine 440
varılmıştır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Fethiye ilçesinde faaliyet gösteren elektrik, makine ve harita mühendislerinin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasını destekler nitelikte yeterli
kanıt bulunmadığından bu teşebbüsler hakkında aynı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2. Elektrik Mühendisleri Odası TUS Uygulama Yönetmeliği uyarınca elektrik
mühendislerine verilen TUS puanı uygulamasının elektrik mühendisleri
arasındaki rekabeti yasal sınırlardan daha fazla kısıtladığı anlaşıldığından 4054 450
sayılı Kanun’un 27. maddesinin (g) bendi uyarınca anılan Yönetmeliğin 5.2.
maddesinin değiştirilmesi yönünde Rekabet Kurulu görüşünün Elektrik
Mühendisleri Odası (EMO)’na gönderilmesi hususunda Başkanlığa yetki
verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy