Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-18/156-51

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2006-4-189 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-18/156-51
Karar Tarihi : 1.3.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Fatma ÇELİK

C. ŞİKAYET EDEN : Akan Nakliyat Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Ahmet ÇİFTER
T. Cemal Beriker Blv. Çolakoğlu İş Merkezi K:8 Adana

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20
YAPILANLAR : - T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü
Talatpaşa Blv. No:3 Gar Ankara
- Ceynak Lojistik ve Ticaret A.Ş.
Cemalulusoy Caddesi No. 21 Yenibosna/İSTANBUL

E. DOSYA KONUSU : T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü
(TCDD) ve Ceynak Lojistik ve Ticaret A.Ş. (Ceynak)’nin Mersin Limanı ile
bağlantılı ham sıvı yağ ithali, depolanması ve nakliyesi hizmetleri pazarında
4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerine aykırı karar ve eylemler içinde
oldukları iddiası. 30

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, TCDD’nin, Ceynak Ceyhan
Nakliyat Petrol Turizm İnşaat Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.’ne Mersin liman sahası
içerisinde sıvı tank terminali kurma ve işletme izni vermesine karşılık, ham
bitkisel yağların taşınması alanında faaliyet gösteren diğer teşebbüslere liman
sahası içerisinde depolama tesisi kurma izni vermeyerek Ceynak’ı rakipleri
karşısında avantajlı duruma geçirmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği
iddia edilerek adil rekabet şartlarının tesisine yönelik olarak tedbir alınması talep
edilmiştir
40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.9.2006 tarih, 6353 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 17.11.2006 tarih, 2006-4-189/İİ-06-SC sayılı İlk
İnceleme Raporu, 23.11.2007 tarih, 06-85 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 06-
85/1083-M sayı ile karar verilmiştir.
07-18/156-51
2
İlgili karar uyarınca düzenlenen 21.2.2007 tarih, 2006-4-189/ÖA-07-KT sayılı
Önaraştırma Raporu 23.2.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/57 sayılı Başkanlık
önergesi ile 07-18 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50

H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, TCDD ve Ceynak’ın Mersin Limanı ile
bağlantılı ham sıvı yağ ithali, depolanması ve nakliyesi hizmetleri pazarında 4054
sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerine aykırı karar ve eylemler içinde oldukları
iddiasının gerçeği yansıtmadığı görüşüne yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar
60
I.1.1. T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü
I.1.1.1. TCDD’nin Hukuki Statüsü
TCDD’nin tarihi cumhuriyet öncesi dönemlere kadar uzanmakla birlikte
günümüzdeki idari ve teknik yapılanmaya, 233 Sayılı KHK’ya dayanılarak
çıkarılan 28.10.1984 tarihli ve 18559 sayılı resmi Gazete’de yayınlanan TCDD
Ana Statüsü ile kavuşturulmuştur. Ana Statü’nün birinci maddesine göre;
“Bu Ana Statünün amacı; 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Hakkında kanun Hükmünde Kararname Hükümlerine tabi olarak ve söz konusu
Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere Türkiye
Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü adı altında teşkil 70
olunan Kamu İktisadi Kuruluşu'nun hukuki bünye, amaç ve faaliyet konuları,
organları ve teşkilat yapısı, müessese, bağlı ortaklık ve iştirakleri ile bunlar
arasındaki ilişkileri ile ilgili diğer hususları düzenlemektir. “
TCDD’nin kamu iktisadi teşebbüsü olması nedeniyle organizasyon yapısı yönetim
kurulu ile genel müdürlükten ibaret olup bunların görev ve yetkileri ile TCDD’ye
bağlı iştirak, bağlı ortaklık ve müesseselerin görev ve yetkileri de ana statüde
belirlenmiştir.
TCDD’nin hukuki konumu ise Ana Statü’nün 3 vd. maddelerinde hükme
bağlanmış bulunmaktadır. Buna göre:
“1- Bu Ana Statü ile teşkil olunan TCDD; Tüzel Kişiliğe sahip, faaliyetlerinden 80
özerk ve sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir Kamu İktisadi Kuruluşu'dur. 2-
Kuruluş KHK, bu Ana Statü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine
tabidir. 3- Kuruluş, Genel Muhasebe Kanunu ile Devlet İhale Kanunu
Hükümlerine ve Sayıştay'ın denetime tabi değildir. 4- Kuruluş'un Merkezi
Ankara'dadır. Kuruluş'un Merkezi koordinasyon Kurulu Kararı ile değiştirilebilir. 5-
Kuruluş'un sermayesi 500 Milyar TL.sı olup, tamamı Devlete aittir. Kuruluş'un
sermayesi ilgili Bakanlığın teklifi üzerine Koordinasyon Kurulu Kararı ile
değiştirilir. 6- Kuruluş'un ilgili olduğu Bakanlık, Ulaştırma Bakanlığıdır. “
Ana Statü’nün dördüncü maddesinde ise TCDD’nin amacı ve faaliyet konuları
düzenlenmiş bulunmaktadır 90
07-18/156-51
3
Ana Statünün dördüncü maddesine göre TCDD’nin amacı Devletçe kendisine
verilen Demiryollarını, Liman, Rıhtım ve İskeleleri işletmek, genişletmek,
yenilemek, bunları tamamlayıcı faaliyetlerde bulunmaktır. Bu amacı
gerçekleştirmek üzere TCDD mülkiyeti kendisindeki taşınmazlarda yat limanları,
ticaret, kongre, fuar, kültür, alışveriş merkezleri, hastane, otel, konut, ofis, park,
spor amaçlı ve benzeri tesisler yaptırmak ve işlettirmek ve ayrıca tekel
kapsamına giren bu işleri ekonomik olması, gerekli görülmesi ve talep olması
halinde, başkaları eliyle yaptırmak yetkisine sahiptir.
4. maddenin birinci fıkrasında bahsi geçen tamamlayıcı faaliyetler aynı maddenin
dördüncü fıkrasında açıklanmıştır. Buna göre tamamlayıcı faaliyetler arasında (c) 100
bendinde “Görevlerinin gerektirdiği ambar, antrepo, depo, sundurma, silo,
akaryakıt depoları ile benzeri tesisler ve umumi mağazalar kurup işletmek; yolcu
ihtiyaçları için emanet odaları, otel, lokanta, gazino, büfe, büvet ve benzeri yerleri
kurup işletmek veya işleticiliğini vermek” de sayılmış bulunmaktadır.
Maddenin devam eden beşinci fıkrasında da Devletçe kendisine verilen liman,
iskele ve rıhtımlarda tekel olarak; (c) Deniz kıyısında veya geri sahalarda,
antrepolar, ambarlar, sundurmalar, hangarlar, açık sahalar, yolcu salonları kurup
işletmek tekrar sayılmış ve tekel kapsamına giren işlerin, ekonomik ve zaruri
görülmesi halinde kısmen veya tamamen başkaları eliyle de yaptırılabileceği
düzenlenmiştir. 110
Madde metninden de anlaşıldığı gibi TCDD’nin tekel hakkına dayalı olarak
işlettiği limanlarda depo, antrepo vb. tesisler kurulup işletilmesi de bu tekel
hakkının devamı olarak yine TCDD’ye bırakılmış bulunmaktadır. Bununla birlikte
tamamlayıcı işler olarak nitelenen bu tür yatırım ve işletmelerin ekonomik ve
zaruri görülmesi ve talep olması halinde başkaları eliyle yaptırılmasına da olanak
tanınmıştır.
Danıştay 10. Dairesi 18.4.2006 T., 2005/1803 E. sayılı kararı ile tamamlayıcı
işlerin üçüncü kişiler eliyle yaptırılmasına olanak tanıyan hükmün yürütmesini
durdurmuş, ancak daha sonra söz konusu yürütmeyi durdurma kararı 5.10.2006
tarihinde YD İtiraz No:2006/919 sayılı hüküm ile kaldırılmıştır. Bugün itibarıyla 120
tekel hakkına dayanan tamamlayıcı işlerin başkaları eliyle yaptırılabilmesine
cevaz veren hükmün yürürlükte olduğu sabittir. Ayrıca TCDD Yönetim Kurulu’nun
görev ve yetkilerini düzenleyen 6. maddenin ikinci fıkrasında “Yönetim Kurulu
Kuruluşun amaç ve faaliyetlerini gerçekleştirme ve Yönetimi ile ilgili gerekli her
türlü kararları alır.“ denilerek Yönetim Kurulu’nun tamamlayıcı işleri üçüncü kişiler
eliyle yaptırılması konusunda da karar almaya yetkili olduğu da belirtilmiştir.

I.1.1.2. TCDD’nin Teşebbüs Niteliği
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde teşebbüs, “piyasada mal ve hizmet üreten,
pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik 130
bakımdan bir bütün teşkil eden birimler” olarak tanımlanmıştır. Buna göre hukuki
statüsüne bakılmaksızın iktisadi faaliyet gösteren ve bağımsız karar alabilen
birimler teşebbüs niteliğindedir. Kamu kurumları arasında teşebbüs nitelikleri
tartışmasız olan kurumlar ise KİT olarak adlandırılan kamu iktisadi kurumlarıdır.
Devletin ekonomide doğrudan faaliyet göstermesinin aracı olan bu kurumlar
07-18/156-51
4
8.6.1984 tarih ve 233 sayılı KHK ile düzenlenmişlerdir. Bu düzenlemeye göre
sermayesinin tamamı devlete ait iktisadi devlet teşekkülleri (İDT), tekel
niteliğindeki mal ve hizmetleri üretmek ve pazarlamak üzere kurulan kamu
iktisadi kuruluşları (KİK), bunlara bağlı müesseseler, bağlı ortaklıklar ve iştirakler
özel hukuk hükümlerine göre işlem gören kamu kuruluşlarıdır. Bu kurumların 140
ekonomik faaliyet göstermeleri zaten kuruluş amaçlarındandır. Bağımsız
yapılanmaları ise, yönetim kurulu üyelerinin ve personelinin memur veya kamu
işçileri olması dışında, pazar şartlarına göre karar vermeleri esasına
dayanmaktadır. Bu veriler göz önüne alındığında Ana Statüsünde kamu iktisadi
kuruluşu olduğu açıkça ifade edilen ve demiryolu taşımacılığı, liman işletmeciliği
gibi faaliyet alanlarında teşebbüs olarak kabul edilmesini gerektirecek ölçüde
bağımsız karar alabilen TCDD 4054 sayılı Kanun anlamında bir teşebbüstür.

I.1.2. Ceynak Lojistik ve Ticaret A.Ş.
Faaliyetine ilk kez 1969 yılında Ceynak Ceyhan Nakliyat Petrol Turizm İnşaat 150
Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi unvanı ile başlayan Ceynak günümüzde çalışma
alanlarını çeşitlendirmiş ve uluslar arası ölçekte faaliyette bulunan bir nakliye
firması haline gelmiştir. Faaliyetlerinin temel noktası taşımacılık olmakla birlikte
Ceynak, deniz, kara ve demiryolu taşımacılığı dışında depolama, liman
hizmetleri, paketleme hizmetleri, konteynır bakım ve tamiri, kent hizmetleri (çöp
toplama, süpürme vb.) alanlarında da faaliyette bulunmaktadır. Depolama
tesisleri arasında tahıl siloları, konteynır terminali, demiryolu terminali yanında
Mersin Liman Sahasında bulunan sıvı tank terminali de bulunmaktadır.
Ceynak’ın (…) kamyon, (…) kamyonet, (…) çöp kamyonu, (…) yarı römork, (…)
çekici aracın da dahil olduğu toplam (…) adet aracı vardır. Ancak önaraştırmanın 160
yapıldığı Mersin Liman Bölgesinde kullanılan nakliye araçlarının sayısı (…) ’dir.
Ceynak’ın önaraştırmaya konu olan faaliyeti Mersin Liman sahasında kurup
işlettiği Sıvı Tank Terminali işletmeciliği ve ham sıvı yağ nakliyesidir.
Mersin Liman Sahası içinde bulunan bir alan 2003 yılında TCDD Genel
Müdürlüğü tarafından Ceynak’a yap-işlet-devret modeli çerçevesinde 15 yıllığına
“Kira Sözleşmesi” ile kiralanmıştır. Bu alanda 57.000 m3 depolama kapasiteli,
ısıtmalı ve izoleli 24 adet sıvı yük depolama tankı inşa edilmiştir. A tipi gümrüklü
genel antrepo statüsündeki bu sıvı tank terminali özellikle yemeklik yağlar,
palmoil türünden ürünlerin depolanması için ülkenin sayılı tesisleri olarak
değerlendirilmektedir. Rıhtımlara doğrudan boru hattı ile bağlanmış olan sıvı tank 170
terminali sayesinde gemilere ürün yükleme ve boşaltma işlemi hem çok daha
hızlı hem de çok daha ekonomik olarak gerçekleştirilebilmektedir.
Ceynak sıvı tank terminalinde 23 adet yağ, 1 adet ise su tankı, 60 tonluk bir dijital
kantar ve üç adet rıhtıma kadar uzanan yükleme boşaltma boru hattı
bulunmaktadır. Her bir hattan saatte 600 m/ton gemi boşaltma ve saatte 450
m/ton gemi yüklemesi yapılabilmektedir.
Ceynak sıvı tank terminali faaliyetine başladığı 2006 yılı başından günümüze
kadar (…………..) ton ham sıvı yağ depolamış; bunun (…………) tonunu
kendine ait araçlar ile nakletmiştir. Bu rakamlardan da anlaşıldığı üzere
07-18/156-51
5
Ceynak’ın Mersin Liman Bölgesindeki temel faaliyeti (sıvı tank terminali ve tahıl 180
siloları ile) depolamadır, nakliye ise depolamanın yanında tali bir iş olarak
yapılmaktadır.

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İnceleme konusu ham sıvı yağların ithalatının depolanmasının ve nakliyesinin
izolasyon, ısıtma gibi belli teknik standartları sağlayan ortamlarda
gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle ham sıvı yağ depolanması ve
nakliyesinde kullanılan araçların başka bir işte kullanılabilir hale dönüştürülmesi 190
zaman ve yüksek maliyet gerektirmektedir. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı,
“ayçiçeği, pamuk, soya, kanola ve palm gibi bitkilerden elde edilen ham sıvı
yağların ithali, depolanması ve nakliyesi hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.1. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgilere göre, Mersin Limanı’ndan ülkemize giren bu ham sıvı
yağ işlenmek üzere ağırlıklı olarak Adana’ya götürülmektedir. Fakat Kayseri,
Şanlıurfa, Konya gibi illerde bulunan yağ fabrikalarına da nakliye yapılmaktadır.
İnceleme konusu işlem bakımından ilgili coğrafi pazar, “İç, Güney ve Güneydoğu
Anadolu Bölgeleri”dir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller 200

I.3.1. Tespitler
Raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde ulaşılan bulgular aşağıdaki gibidir:

I.3.1.1. Şikayetçi Akan Nakliyat Ticaret A.Ş. Yetkilisi ile yapılan Görüşme
Şikayetçi şirketin yetkilisi tarafından konuya ilişkin olarak raportörlere aşağıdaki
hususlar ifade edilmiştir:
- Akan Nakliyat firması olarak sözleşme sistemi ile 50 tankerle çalışmaktayız.
Tankerlerimiz ham sıvı taşıması için yapılmıştır bu nedenle başka bir ürün
taşımasına özgülenmesi çok maliyetli olmaktadır. 210
- Firmamız 20 küsur yıldır sadece Adana’da bulunan Marsa fabrikasına Mersin
Limanından ham sıvı yağ nakliyesinde bulunmaktadır. Bu sebeple faaliyete
devam edebilmemiz açısından liman alanında ham sıvı yağ depolama tesisimizin
olması bir zorunluluktur. 2005 yılı Mayıs ayında TCDD Liman İşletmesine
depolama alanı tesisi için müracaatta bulunduk ancak bu talebimiz kabul
görmedi.
- Kurumunuza yaptığımız başvuru dilekçesinde de izah ettiğimiz gibi liman
yönetimi bize izin verilmemesine rağmen Ceynak ile bu firmanın liman alanı
içinde depolama tesisi kurması için izin verdi. Yaklaşık bir yıldır Ceynak ve
anlaştığı Malezya menşeli Pasific International Company limandaki tek depolama 220
tesisini nakliye işinde başka nakliye firmalara iş vermemek suretiyle işletmektedir.
07-18/156-51
6
Burada sorun Ceynak dışındaki nakliye firmalarına nakliye için izin
verilmemesidir. Ham yağ ithal eden fabrikaların kendi nakliyatlarını depodan
yapmalarına izin verilmemektedir. Mevcut durumda bizim gibi nakliye işinde
uzmanlaşmış firmalar rekabet edememektedirler. Ceynak’ın amacı kanaatimce
bizimki gibi küçük nakliyecilerin pazar dışına çıkmasını sağlayıp piyasada tekel
gücü elde etmek ve ileride Marsa gibi büyük üreticiler karşısında pazarlık gücü
kazanmaktır. Marsa gibi büyük üreticiler henüz durumun farkında olmamakla
birlikte gelecekte onların da zararı oluşacaktır.
- Tüm bu gelişmelerden sadece bizim gibi nakliyeciler değil serbest bölgedeki 230
depolama yapan işletmeciler de mağdur oldu. Çünkü gemiler ham sıvı yağın
tamamını limandaki Ceynak’ın depolarına boşaltmaktadırlar.
- Marsa’nın artık taşıma işini Ceynak‘a yaptıracağını açıklaması ile faaliyetimiz
durma noktasına geldi. Ticari açıdan çok zor durumdayız.
- Kurumunuzdan talebimiz Ceynak ile rekabet edebilmemiz için eşit şartlara
kavuşmamızın sağlanması amacıyla ya limana bizim de depolama tesisi kurma
olanağına kavuşturulmamız ya da Ceynak’ın depolama tesislerini kullanmamıza
olanak tanınmasıdır.

I.3.1.2. TCDD Mersin Liman İşletme Müdürlüğü ile Yapılan Görüşme 240
TCDD Mersin Liman İşletmesi Müdürlüğü yetkilisi konu hakkında aşağıdaki
hususları ifade etmiştir:
- 2003 yılında Genel Müdürlüğümüz Ceynak firmasına yap işlet devret modeli
çerçevesinde ham sıvı yağ depolama terminali kurması için izin vermiş ve bu
amaçla bir sözleşme yapılmıştır. Bu şekilde kira geliri elde etmek, limana yeni bir
tesis kazandırmak ve en önemlisi gemilerin rıhtımlarda bekleme sürelerini
azaltmak amaçlanmıştır. 2004 yılında Mersin Limanının özelleştirilmesine ilişkin
karar alınmış olup, bu tarihten sonra benzer nitelikli sözleşmelerin yapılması
mümkün değildir. Tesisin özelleşmesini müteakip devralan taraflar bu konularda
istedikleri gibi hareket etme özgürlüğüne sahiptir. 250
- 2003 tarihli sözleşmenin kurulmasında ve bu türden başka sözleşmelerin
akdedilmesinde TCDD Genel Müdürlüğü yetkilidir. Mersin Liman İşletmesi
Müdürlüğü olarak bizim için önemli olan limandan yükleme boşaltma yapan gemi
sayısının artmasıdır, ancak bu şekilde gelirler artırılabilir.
- Ceynak’ın depolama terminalinin 2006 yılında hizmete başlamasıyla beraber
liman tüm doğu Akdeniz bölgesi için ham sıvı yağda bir antrepo ve dağıtım
merkezi halini almıştır. Şöyle ki söz konusu tesisten sadece yerli üreticilere
nakliye değil, yabancı ülkelere de gemiyle transfer yapılmaktadır. Gemilerle
getirilen yükün Marsa gibi doğrudan ithalatçı/üretici firmalarca alınması, serbest
bölgede bulunan diğer depolama merkezlerine nakledilmesi veya Ceynak’ın 260
terminaline gönderilmesi bizim açımızdan önemli değildir. Bu konularda herhangi
bir nakliyeciyi veya ithalatçı firmayı ürününüzü doğrudan gemiden ya da Ceynak
depolarından alacaksınız diye zorlamamız söz konusu olamaz.
07-18/156-51
7
- Benzer depolama terminalleri Samsun ve Derince limanlarında da mevcuttur,
buralarda da aynı amaç hedeflenmiş hem liman alanının kiralanarak gelir elde
edilmesi hem de limandan faydalanan gemi sayısının artırılması amaçlanmıştır.
Şu ana kadar nakliye firmalarından veya ithalatçılardan bu hususlarda bir şikayet
gelmemiştir. Serbest bölgede bulunan rıhtıma da gemiler yanaşabilir ve o alanda
da depolama terminalleri açılabilir, İskenderun Limanında kiralama maliyetleri
Mersin’in yarısı civarındadır, burada tesisler kurulabilir veya Mersin Limanından 270
depo/antrepolara boru hattı döşenerek de ham sıvı yağ tahliyesi yapılabilir.
Ancak Mersin Limanının alanının kısıtlı olması Ceynak’ın tesisi benzeri yeni bir
terminal kurulmasını da fiziken çok güçleştirmektedir.

I.3.1.3. Ceynak ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin Ceynak yetkilisi ile yaptıkları görüşmede söz konusu şahıs;
- Söz konusu tesisin 2003 yılında TCDD Genel Müdürlüğü ile yap-işlet-devret
modeli çerçevesinde yapılan sözleşme kapsamında kurulduğunu, terminalin 24
adet sıvı depolama tankı içerdiğini, ham sıvı yağ depolanması konusunda
ihtisaslaşıldığını, kapasitenin yaklaşık 60.000 m3 olduğunu, sıvı yağ depolama 280
terminali olarak orta ölçekli bir büyüklüğe sahip olduklarını, sıvı tank terminali
işletmecisi olarak faaliyette bulunduklarını, ancak mal sahibinden talep gelmesi
halinde nakliye işini de üstlendiklerini,
- Ceynak’ın Akdeniz Bölgesinde özmal olarak (….) adet çekicisi (tır/treyler)
bulunduğunu, bu çekicilerle tahıl, konteynır ve sıvı yağ taşıması yapılabildiğini, bu
çekicilerin ihtiyaca yönelik olarak modifiye edilebildiğini (örneğin sıvı yağ
taşınacaksa tanker çekiciye bağlanmaktadır.), depoladığıkları ham sıvı yağın
yaklaşık %10’unu kendilerinin mal sahibine naklettiklerini, sadece Ceynak’ın
sahip olduğu bir kısım ısıtmalı tankerlerin piyasada rağbet gördüğünü, Ceynak‘ın
2006 yılında (……….) ton kadar ham sıvı yağ depoladığını, bu malın yaklaşık 290
(………..) tonunu bizzat taşıdığını, geri kalan yağın başka nakliye firmalarına
teslim edildiğini, tanklarının modifiye imkanının olması ve uzun vadeli karşılıklı
bağımlılık içeren anlaşmalar yapmamaları nedeniyle, hem konteynır hem yağ
nakliyesinde piyasa fiyatına göre daha düşük fiyatla taşıma yapabildiklerini,

- Serbest Bölgede, Ceynak’la rekabet halinde olan depolama tesislerinin
bulunduğunu, bu depolama tesislerinin de taşınabilir boru hatlarına sahip
olduklarını, sadece diğerlerinin boru hatlarının daha uzun olduğunu, Serbest
Bölgedeki depolama tesislerinin gemiden doğrudan depolarına sıvı yağ
aktarabildiklerini, bu depolama tesislerinin bir kısmının ısıtma sistemi de 300
kurmakta olduklarını,
- Ceynak’a gelen “Trader” tabir edilen uluslararası yağ üreticisi firmaların sıvı yağ
depolama terminaline mallarını getirip depoladıklarını, buradaki piyasa fiyatlarını
takip edip uygun talepler aldıkları zaman buradaki yerli veya yabancı (transit) yağ
üreticisi firmalara satış yaptıklarını, bu çerçevede en büyük müşterilerinin 23 adet
deponun 15 adedini üç yıllığına kiralayan Malezya Menşeli Pasific Interlink
Company olduğunu, diğer tanklar için de daha kısa süreli olmak üzere Cargill (1
tank), Paksoy (3 tank) gibi çeşitli kiracılarının bulunduğunu, depolardan mal alan
07-18/156-51
8
başlıca büyük yağ üreticilerinin ise Gıdasa, Paksoy, Pakyağ ve Ülker grubu
olduğunu, 310
- Terminalden nihai müşterilere dönük ham sıvı yağ nakliyesinde tek firma olmak
gibi bir amaçlarının bulunmadığını, şirketin nakliye politikası ve çekici sayısının
da buna uygun olmadığını, geçen yıl gerçekleştirdikleri (……….) ton sıvı yağ
nakliyesinin (………..) tonunu Gıdasa’ya teslim ettiklerini, bu miktarın Gıdasa’nın
yıllık naklettirdiği miktarın üçte birlik kısmı olduğunu, kalan miktarın nakliyesinde
diğer firmalar ile çalıştıklarını,
ifade etmiştir.

I.3.1.4. Gıdasa Sabancı Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yetkilisi İle Yapılan
Görüşme 320
Sabancı Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Gıdasa) yetkilisi konuya ilişkin
olarak, bölgede yemeklik margarin, likit ve endüstriyel yağ pazarlarında en büyük
üretici firma olduklarını, Mersin Limanından yılda ortalama 140.000 ton ham sıvı
yağ nakliyesi gerçekleştirdiklerini, Limandan tesise kadarki taşıma işini 2006
yılına kadar ağırlıklı olarak Akan Nakliyat’ın yaptığını, 2006 yılında maliyeti
düşürmesi ve standardı yükseltmek için nakliye işinde birden çok firma ile
çalışmaya karar verdiklerini, bu kapsamda Ceynak ile de anlaştıklarını, Ceynak’ın
tank konteynerlerinin ısı izolasyonu olması ve araç kapasitesinin 30 ton olması
nedenleriyle teknik olarak daha iyi olduğunu, ayrıca Ceynak tarafından daha
büyük tankerler ile daha uygun fiyata da taşıma yapılabildiğini, mevcut 330
uygulamanın lehlerine olduğunu, eş zamanlı olarak Akan Nakliyat’ın da taşıma
ücretlerini Ceynak’ın seviyesine düşürmesini ve filosunu yenilemesini şart
koşarak işin yarısını da onlara verdiklerini, bu yenilemenin kısmen
gerçekleştirilebildiğini, şirket yetkililerinin şirketin mali durumunun talep edilen
düzeltmeleri gerçekleştirmeye yeterli olmadığını ifade ettiklerini, bu sene başında
Akan Nakliyatın Gıdasa’dan olan taşıma alacaklarını temlik ettiğini ödeme
emirlerinden ve temliknamelerden anladıklarını, bunun da Akan Nakliyatın mali
durumunun ne kadar kötü olduğunu gösterdiğini belirtmiştir.
Yetkili ayrıca, Mersin Limanında Ceynak’ın bir depolama tesisi kurmasının
ithalatçılar için çok faydalı olduğunu, gemilerin iskelede bekleme sürelerinin 340
kısaldığı için maliyetlerin düştüğünü, ayrıca ham sıvı yağ nakliyesinde düzenli ve
güvenilir bir iş akışının sağlandığını, depolama tesisinden fabrikaya kimin nakliye
yapacağına ürünün sahibi olmaları nedeniyle kendilerinin karar verdiğini, bu
sebeple depolama tesisini işleten bir teşebbüsün deposunda bulunan ürünün
nakliyesi ile ilgili karar sürecine katılmasının mümkün olmadığını söylemiştir.

I.3.1.5. Ceynak ile Pasific Interlınk Company Arasında Yapılan Sözleşme
Ceynak 2003 yılında kiraladığı arazideki sıvı tank depolama tesislerinin inşasını
2005’te tamamlayarak 2006 yılından itibaren işletmeye başlamıştır. Ceynak’ın
inşa ettiği bu terminal içerisinde 6 adet ortalama 4.255 m3, 7 adet ortalama 3.356 350
m3, 3 adet ortalama 1.741 m3, 4 adet ortalama 565 m3, 4 adet ortalama 298 m3
olmak üzere toplam 24 adet tank bulunmaktadır. Ceynak bu sıvı tanklarını ham
sıvı yağ ithalatı ve ihracatı yapan firmalara TCDD’nin Liman Hizmet Tarifesinde
07-18/156-51
9
belirlenen bedeller üzerinden kiraya vermektedir Ceynak’ın en büyük
müşterilerinin Malezya menşeli bir firma olan Pasific Interlınk Company (PIC)
olduğu tespit edilmiştir. Ceynak ve PIC arasında 7.1.2006 tarihinde Ceynak’ın
sıvı tanklarının 15 adedinin üç yıl süre ile kiralanması konusunda bir sözleşme
yapılmış bulunmaktadır. Diğer tanklar için ise daha kısa süreli olmak üzere Cargill
(1 tank), Paksoy (3 tank) gibi çeşitli kiracılar ile anlaşılmıştır.
360
I.3.1.6. Ceynak Terminalinden Ham Sıvı Yağ Teslim Alacak Araçların
Plakalarını Bildiren E-Posta ve Faks Mesajları
Ceynak’ın deposundaki ham sıvı yağın bunu işleyecek fabrikalara nakliyesi
alanında da faaliyette bulunduğu görülmüştür. Ceynak’ın Akdeniz Bölgesinde 27
adet çekicisi (tır/treyler) vardır. Bu çekicilerle tahıl, konteynır ve sıvı yağ taşıması
yapılabilmektedir. Söz konusu araçlar ihtiyaca yönelik olarak modifiye
edilebilmektedir. Örneğin sıvı yağ taşınacaksa tanker çekiciye bağlanmaktadır.
Depolardan mal alan başlıca büyük yağ üreticileri Gıdasa, Paksoy, Pakyağ ve
Ülker grubudur. Ceynak depoladığı ham sıvı yağın yaklaşık % 10 unu kendisi
nakletmektedir. Şöyle ki; Ceynak 2006 yılında (………..) ton kadar ham sıvı yağ 370
depolamıştır, bu miktarın yaklaşık (………..) tonunu Gıdasa’ya, (………) tonunu
ise Yaşar Holding’e bizzat taşımış geri kalan kısmını başka nakliye firmalarına
teslim etmiştir. Ceynak’ın deposundaki malı herhangi bir taşımacıya teslim etmesi
için mal sahibinin faks mesajı ile malının kime ve hangi plakalı araca teslim
edeceğini bildirmesinin yeterli olduğu yerinde inceleme sırasında raportörlerce
tespit edilen faks ve e-posta mesajlarından anlaşılmıştır.

I.3.1.7. Ceynak Terminalinden Ham Sıvı Yağ Teslim Alan Araçların
Plakalarının Mayıs, Haziran ve Kasım Ayları Dökümü
Ceynak tarafından tutulan ham sıvı yağı teslim alan araçların plakalarının Mayıs, 380
Haziran ve Kasım Ayları dökümünden Özsarıgül Nakliyat, Güney Eksport ve
Akan Nakliyat’a ait araçlara yükleme yapıldığı tespit edilmiştir.

I.3.1.8. Gıdasa ile Akan Nakliyat Arasında Yapılan Sözleşme
Dosya mevcudu bilgilerden, Ceynak’ın ham sıvı yağ taşıdığı en büyük
müşterisinin Gıdasa olduğu, GıdaSa’nın ithal ettiği malın % 50’sini Ceynak’a; %
50’sini ise şikayetçi Akan Nakliyat’a taşıttığı anlaşılmıştır. Gıdasa’nın (Marsa)
1.1.2006 tarihinde Akan Nakliyat ile yaptığı sözleşmede, üretici teşebbüsün tüm
sıvı ve katı nakliye işi Akan Nakliyat’a verilmiştir. Fakat Akan Nakliyat’ın hem
tankerlerinin Gıdasa’nın istediği standartlara yükseltmemesi hem de bu şirketin 390
finansal güçlük içine düşüp alacaklılarının Gıdasa’ya müracaat etmeye başlaması
üzerine Gıdasa Ceynak ile de ham sıvı yağ nakliyesi konusunda anlaşmıştır.

I.3.1.9. Gıdasa ile Ceynak Arasında Yapılan Sözleşme
Gıdasa 2.7.2006 tarihinde Ceynak’la sıvı yağ nakliyesi konusunda anlaşmıştır.
Bu sözleşme 31.12.2006 tarihine kadar geçerli olup nakliye ücreti (….) YTL/ton
olarak belirlenmiştir.

07-18/156-51
10

400
I.3.1.10. Akan Nakliyat’ın Gıdasa’ya Kestiği 30.11.2006 tarih, 056133
Numaralı Fatura
Ceynak’ın depoladığı ham sıvı yağı sadece kendi araçları ile taşıması gibi bir
iddianın gerçeği yansıtmadığı Gıdasa’dan elde edilen ve Ceynak depolarından
Akan Nakliyat’a ham sıvı yağ teslim edildiğini gösteren 30.11.2006 tarih, 056133
numaralı faturadan da anlaşılmaktadır.

J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Şikayet dilekçesinde öne sürülen iddialar, TCDD ile Ceynak arasında Mersin
Liman Sahasında ham sıvı yağ depolama terminali yapılması ve işletilmesi 410
amacıyla imzalanan “Kira Sözleşmesi”nin, ham sıvı yağ nakliyesi pazarında
faaliyet gösteren diğer teşebbüsler aleyhinde rekabeti bozduğu şeklinde
özetlenebilir.
Bu kapsamda önaraştırma konusu ihlal iddialar, TCDD ile Ceynak arasındaki
sözleşmesel ilişki sebebiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin “Belirli bir mal
veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve
teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.”
şeklindeki birinci fıkrası ve özellikle “Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin 420
zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot
ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni
gireceklerin engellenmesi” şeklindeki (d) bendi kapsamında değerlendirilmiştir.
Diğer yandan, TCDD’nin Mersin Limanı’nın işletmecisi olması sebebiyle bu
liman ile bağlantılı ham sıvı yağ depolama ve nakliyesi hizmetleri pazarındaki
rekabet koşullarının oluşmasında doğrudan belirleyici olduğu açıktır. Buna göre
önaraştırma konusu ihlal iddialarının TCDD’nin Mersin Limanı’nın, Ceynak’ın
ise Liman’daki yegane ham sıvı yağ terminalinin işletmecisi olarak sahip olduğu
güç ve konumları sebebiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi ve özellikle (a)
bendi kapsamında ayrıca değerlendirilmesi uygun olacaktır. 430

J.1. TCDD’nin Ceynak’ı Rakipleri Karşısında Avantajlı Duruma Getirdiği
İddiası
TCDD’nin Mersin Liman Sahası alanında bulunan 3.500 m2’lik araziyi yap-işlet-
devret modeli çerçevesinde sıvı depolama terminali inşa edilmek üzere Ceynak’a
2003 yılında 15 yıllık bir süre için kiraladığı ilgili sözleşme ve bilgi tutanakları ile
tespit edilmiştir.
Kiralama işlemi Mersin Limanı’nın özelleştirmesinin gündemde olmadığı bir
tarihte yapılmış olup, özelleştirilme konusunda ilk adım Başbakanlık Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı (ÖİB)’nın 2004 yılındaki bir kararı ile atılmıştır. ÖİB’in 440
30.12.2004 tarih, 2004/128 sayılı kararı uyarınca TCDD'ye ait Bandırma, İzmir,
Samsun, Derince, Mersin ve İskenderun limanlarının özelleştirme programına
07-18/156-51
11
alınmasına karar verilmiştir. Bu kararın akabinde Mersin Limanı'nın 36 yıl süreyle
işletme hakkının verilmesine ilişkin 12.8.2005'te yapılan ihalede, en yüksek teklifi,
755 milyon dolar ile PSA (Singapur)-Akfen Ortak Girişim Grubu vermiş ve Mersin
Limanı’nın işletme hakkı bu gruba verilmiştir. Ancak bu ihale kararı ile ilgili
yargısal süreç devam ettiği için fiilen limanın işletmeciliğini TCDD yürütmeye
devam etmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, şikayetçi Akan Nakliyat 4.5.2005 tarihli
dilekçesinde, TCDD’den Mersin Liman Sahası içinde 20.000 ton kapasiteli 5-6 450
adet depo yapmak için izin talep etmiş olup, TCDD’nin bu dilekçeye cevaben
13.5.2006 tarihinde yazdığı yazıda TCDD’nin işlettiği limanların özelleştirme
kapsamına alındığı; ÖİB tarafından yürütülen özelleştirme çalışmalarında
herhangi bir aksaklığa meydan vermemek açısından firma talebinin uygun
görülmediği bildirilmiştir. Esasen, TCDD Ceynak’a Mersin Liman sahasındaki bir
araziyi kiralama konusunda sözleşme tarihinde yetkili ollmakla birlikte, ÖİB’nin
30.12.2004 tarih, 2004/128 sayılı kararından sonra bu konudaki yetkinin anılan
İdare’ye geçmiştir. Bu nedenle TCDD’nin özelleştirme kararının alınmasından
sonra kendisine yapılan arazi kiralama taleplerini reddetmesinde bir hukuka
aykırılık görülmemektedir. Ayrıca, raportörlerin Mersin Liman İşletmesinde 460
yaptıkları görüşmelerde ifade edilen, liman sahasında yeni bir sıvı terminali
yapılması için uygun arazinin bulunmadığı tespiti de TCDD’nin bu yöndeki
talepleri reddetmesini haklı kılmaktadır. Böylece TCDD’nin özelleştirme
öncesindeki bir safhada liman sahasındaki bir araziyi kiralaması eyleminin
ayrımcılık yapma saikine dayanmadığı; o tarihte yürürlükte olan mevzuat ile
uyum içinde olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
J.2. Ceynak’ın Ham Sıvı Yağ Depolama Pazarındaki Hakimiyetini Ham Sıvı
Yağ Nakliyesi Pazarında Kötüye Kullandığı İddiası
Şikayet dilekçesinde, Ceynak’ın sıvı tank terminalini işletmenin verdiği avantajı
diğer nakliye firmalarının aleyhine kullanarak haksız bir üstünlük sağladığı iddia 470
edilmiştir. Şikayetçi tarafından, Ceynak’ın ham sıvı yağın gemiden doğrudan
depolama tanklarına boşaltılması safhasında ulaştığı düşük maliyeti daha sonra
nakliye alanındaki fiyatlarına taşıyarak, ham sıvı yağı gemiden tankerlere daha
uzun sürede ve daha maliyetli bir işlemle boşaltan diğer nakliye firmaları
karşısında avantajlı duruma geldiği ve bunun hakim durumu kötüye kullanma
niteliğinde olduğu iddia edilmiştir.
Bilindiği gibi rekabet hukukunun amacı piyasada faaliyette bulunan veya
bulunacak teşebbüsleri rakiplerinden korumak değil; bizzat rekabetin
korunmasını sağlamaktır. Buna göre, piyasadaki aktörlerin meşru yollardan elde
ettikleri maliyet düşüşü, marka, güvenilirlik, ölçek ekonomisi, alan ekonomisi gibi 480
avantajları rekabete yansıtmalarının rekabet hukukunu ihlal eden bir yanı
bulunmamaktadır.
Ceynak’ın TCDD ile hukuka uygun olarak kurduğu bir anlaşmaya dayanarak
yaptığı yatırımdan faydalanarak daha düşük maliyetle ham sıvı yağ depolaması
ve nakletmesi rakiplerinin rekabette güçlük çekmesine yol açsa dahi piyasa
ekonomisinde olağan bir durumdur. Teşebbüslerin yaptıkları yatırımların
07-18/156-51
12
kendilerine sağladığı avantajları rekabet ortamına taşımaları 4054 sayılı
Kanun’un sınırları içinde kaldıkları sürece yasal görülmelidir.
Diğer taraftan Ceynak’ın Mersin Liman sahası içinde yer alan terminalinden
sadece kendi firması aracılığıyla nakliye yapılmasına izin verdiği iddiası da 490
gerçeği yansıtmamaktadır. Şöyle ki I.3.1.6. ve I.3.1.7. sıra sayılı tespitlerde
belirtildiği üzere Ceynak’ın depoladığı ham sıvı yağı kendisinden başka bir
nakliyecinin taşımaması gibi bir koşul öne sürmesinin hem Ceynak’ın taşıma
araçlarının yetersizliğinden hem de fiilen başka nakliye firmalarına mal teslim
edildiğini gösteren faturalardan, yükleme talimatlarından ve malın teslim edildiği
araçların plakalarının çeşitli nakliye firmalarına ait olmasından anlaşılmıştır.
Ayrıca, I.3.1.8. ve I.3.1.9. sıra sayılı tespitlerde Mersin Limanı’ndan en büyük
miktarda ham sıvı yağ ithali gerçekleştiren Gıdasa’nın nakliye işlerinin hem
Ceynak hem de şikayetçi akan Nakliyat arasında eşit olarak paylaştırdığı
görülmektedir. 500

K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; şikayet konusu iddialar
ile ilgili olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy