Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-19/195-65

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2006-4-266 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-19/195-65
Karar Tarihi : 8.3.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Muhammed GÜNDOĞDU

C. ŞİKAYET EDEN : - Mustafa ÖZAYDIN
Hastane Cd. Konak Sit. No:1/26 Isparta
- Mesut ÖZÇELİK
Belediye İşhanı No:101 Isparta 20

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : Isparta’da faaliyet gösteren elektrik, makine ve jeoloji
mühendisleri ile ilgili meslek odaları

E. DOSYA KONUSU : Isparta’da faaliyet gösteren elektrik, makine ve jeoloji
mühendislerinin havuz sistemi oluşturarak fiyat anlaşmasında bulundukları
ve elektrik mühendislerinin puan uygulaması yaparak rekabeti
engelledikleri iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Mustafa ÖZAYDIN imzalı şikâyet dilekçesinde, özetle
Isparta’da faaliyet gösteren elektrik ve makine mühendislerinin üye oldukları Oda
Temsilciliği bünyesinde havuz sistemi oluşturdukları; Mesut ÖZÇELİK imzalı
şikâyet dilekçesinde ise mimarlar, makine, elektrik ve jeoloji mühendislerinin
benzer faaliyetlerde bulundukları ifade edilmiştir. Ancak, şikâyetçilerden Mesut
ÖZÇELİK raportörlerin yaptıkları yerinde inceleme sırasında, kendisiyle yapılan
görüşmede mimarlar hakkındaki şikâyetini konuyu “yanlış duyduğu” gerekçesiyle
geri çektiğini belirtmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.10.2006, 11.12.2006, 28.12.2006 40
tarih ve 7132, 8483, 8910 sayılar ile giren başvurular üzerine hazırlanan 4.1.2007
tarih, 2006-4-266/İİ-07-MH sayılı İlk İnceleme Raporu, 11.1.2007 tarih, 07-01
sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 07-01/2-M sayı ile karar verilmiştir.
07-19/195-65
2
İlgili karar uyarınca düzenlenen 5.3.2007 tarih 2006-4-266/ÖA-07-MOA sayılı
Önaraştırma Raporu 7.3.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/76 sayılı Başkanlık
önergesi ile 07-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
50
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Isparta ilinde faaliyet gösteren elektrik,
makine ve jeoloji mühendislerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri
iddialarını destekler nitelikte yeterli kanıt bulunmadığından bu teşebbüsler
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar
60
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelemeye konu dosyanın içeriği ve yapılan şikâyetin elektrik, jeoloji ve makine
mühendisleri odalarının uygulamalarına yönelik olması sebebiyle, ilgili ürün
pazarları “elektrik mühendisliği hizmetleri”, “makine mühendisliği hizmetleri” ve
“jeoloji mühendisliği hizmetleri” olarak belirlenmiştir.

I.1.1. İlgili Coğrafi Pazar
Mühendisler, proje çizimi ve fenni mesuliyet (teknik uygulama sorumluluğu)
olmak üzere başlıca iki alanda hizmet vermektedirler.
Proje hizmetleri sunabilmek için herhangi bir coğrafi alan kısıtlaması olmayıp, 70
farklı illerde bulunan mühendis ve mimarlar Türkiye’nin her yerinde proje
hizmetleri sunabilmektedirler. Bu doğrultuda, proje hizmetleri için ilgili coğrafi
pazar, “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları”dır.
Ancak, teknik uygulama sorumluluğu (TUS) hizmetleri için Bayındırlık Bakanlığı
tarafından yayımlanan 3030 sayılı “Kanun Kapsamı Dışında Kalan Belediyeler
Tip İmar Yönetmeliği” uyarınca belli sınırlar getirilmektedir. Bu yönetmeliğin 58.
maddesine göre TUS hizmeti verecek mühendis veya mimarın inşaat alanı ile
aynı il içinde ikamet etmesi esastır. İl dışında ikamet eden mühendis ve mimarlar
ise işyerlerinin inşaat alanından en fazla 200 km uzaklıkta olması koşulu ve ilgili
idarenin izni ile TUS hizmeti verebilmektedirler. Bu doğrultuda söz konusu 80
hizmetler için ilgili coğrafi pazar “Isparta’ya 200 km ye kadar uzaklıkta olan
yerleşim birimleri” olarak tespit edilmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller

I.2.1. Yapılan Görüşmeler
Raportörlerin taraflar ile yaptıkları görüşmelerde aşağıdaki bilgilere ulaşılmıştır:


07-19/195-65
3
I.2.1.1. Şikayetçi Mustafa ÖZAYDIN ile Yapılan Görüşme 90
Şikayetçi konuya ilişkin olarak, bir bina inşaatı için, 2006 yılında elektrik
mühendisi Yaşar ÇELEBİ’nin proje karşılığı 3.500 YTL talep ettiğini, aynı
dönemde Elektrik Mühendisleri Odası (EMO)’nın belirlediği asgari fiyatın yaklaşık
8.000 YTL olmakla birlikte, rekabet nedeniyle uygulanmadığını, Eylül 2006
sonunda, aynı mühendis tarafından mühendisler arasında anlaşma yapıldığının,
asgari fiyatın yaklaşık 14.000 YTL.’ye yükseldiğinin, bu fiyat seviyesinden indirim
yapılmayacağının, projenin Oda tarafından onaylanması için anılan miktarda
paranın Oyak Bank’daki ortak hesaplarına yatırılmasının gerektiğinin ifade
edildiğini, bu durumu belgeleyebileceğini, arkadaşı olan elektrik mühendisi Gürsel
ŞENGÜL’ün de asgari fiyatın altına inemeyeceğini belirttiğini ifade etmiştir. 100
Şikayetçi ayrıca, havuz sistemine ilişkin olarak, çok iş alan mühendisin azalan
oranda para almak suretiyle, fona artan oranda para aktardığını, Oyak Bank
Isparta Şubesi’nde bulunan ve Makine Mühendisleri’nin ortak hesabının
dökümünü Kurum’a daha önce sunduğunu, ayrıca Şekerbank Isparta Şubesi’nde
Elektrik Mühendisleri’ne ait ortak hesap bulunduğunu bildiğini belirterek,
mühendislik hizmeti almak isteyen şahısların istediği mühendise iş
yaptırabildiklerini, ancak ortak fon uygulaması yüzünden, işi yapan ve faturayı
düzenleyen mühendislerin farklı olabildiğini söylemiştir.
I.2.1.2. Şikayetçi Mesut ÖZÇELİK ile Yapılan Görüşme
Şikâyetçi Mesut ÖZÇELİK; Makine, Elektrik ve Jeoloji Mühendisleri Odaları 110
tarafından havuz uygulaması yapıldığını, dilekçesinde belirttiğinin aksine
Mimarlar Odası’nda havuz uygulaması bulunmadığını, bu Oda hakkındaki
şikâyetini geri çektiğini belirtmiştir.
Şikayetçi ayrıca, Eylül 2006 tarihinden önce havuz uygulaması Jeoloji
Mühendisleri tarafından yapıldığını, daha önce 2.500 YTL fiyat talep edilmekle
birlikte bu fiyattan indirim yapabildiğini, ancak şu anda 7,500 YTL+KDV (%18)
ücret istenildiğini, ayrıca, Makine ve Elektrik Mühendisleri Odalarında da ayrı ayrı
2 adet havuz bulunduğunu, bu uygulamada, mühendislik hizmetleri için ödenen
ücretlerin başkalarının hesabına açılan ortak hesaplara yatırıldığını, paranın
yatırılmasını takiben yaklaşık 6 ay sonra ücretlerin işi yapan mühendislere 120
dağıtıldığını belirterek, istedikleri mühendisle çalışabildiklerini, herhangi bir sıra
veya kısıtlamanın söz konusu olmadığını söylemiştir.

I.2.1.3. Elektrik Mühendisleri Odası Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü EMO Isparta İl Temsilciliği yetkilisi konuya ilişkin olarak
aşağıdaki ifadeleri kullanmıştır:
- EMO Isparta İl Temsilciliği’nde herhangi bir havuz uygulaması söz konusu
değildir. Elektrik mühendisliği hizmeti almak isteyen her kişi istediği elektrik
mühendisinden bu hizmeti alabilmektedir. Oda tarafından sıra uygulaması
yapılmamaktadır. Bu mümkün de değildir. Çünkü birçok mühendisin uzun süredir 130
beraber iş yaptığı müşterileri bulunmaktadır. Dolayısıyla hiçbir mühendis kendi
müşterisinin başkasına gitmesine razı olmaz. Ayrıca, işveren de bu durumu kabul
07-19/195-65
4
etmez. İşveren yıllarca birlikte çalıştığı mühendisi değiştirmek istemez. Kısaca,
müşteri paylaşımı hiçbir şekilde yoktur. Ayrıca proje gelirlerinin üyeler arasında
herhangi bir şekilde paylaşımı da söz konusu değildir.
- Temsilciliğimizin bilgisi dahilinde üyelerimize ait ortak hesap bulunmamaktadır.
Üye arkadaşlarımızın kendilerine ait ayrı hesapları vardır. Ortak hesabın açılması
durumunda havuz oluşumu meydana geleceği düşüncesiyle ortak hesap
açtırmayı Oda olarak düşünmedik. Bizim tek bir ortak hesabımız vardır. Bu hesap
proje işlerinin dışında olup TEDAŞ ile ilgilidir. “Elektrik ile İlgili Fen Adamlarının 140
Yetki, Görev ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik” gereği fen adamlarının
yetkisini aşan elektrik tesisatlarında TEDAŞ tesisat “iş bitim belgesi”nin bir
elektrik mühendisinin denetim ve onayı ile alınması zorunluluğunu getirmektedir.
Bu tesisat kontrol hizmeti karşılığında, müşterilerden temin edilen paraların
toplandığı ortak banka hesabından söz konusu hizmeti veren elektrik
mühendisine hizmet bedeli aktarılmaktadır. Mühendis arkadaşlarımız bu hizmet
için gerekirse tüm günlerini harcamakta ve dolayısıyla bu hizmetin bedelini hak
etmektedirler. Bu hesabın proje ile veya havuz sistemi ile kesinlikle ilgisi yoktur.
- Mevcut asgari fiyat listesine uyulması neredeyse mümkün değildir. Mühendisler
hizmet bedellerinde indirimler yapmaktadırlar. 150
- İki üyemiz işlerinin iyi gitmemesi sebebiyle mesleklerini bırakmak zorunda
kalmış ve bürolarını kapatmışlardır.

I.2.1.4. Makine Mühendisleri Odası Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Makine Mühendisleri Odası (MMO) yetkilisinin konuya ilişkin ifadelerine aşağıda
yer verilmiştir:
- Odamız bünyesinde pazar paylaşımı uygulaması bulunmamaktadır. Bu durum
Oda proje kayıt defterinden de görülebilir. Ayrıca, Oda üyelerinin gelirleri farklılık
göstermektedir. Bu durumu da ayrıca belgeleyebiliriz.
- Asgari fiyat tarifesine uyulamamaktadır. Makine mühendisliği hizmetlerine 160
yeterli talep olmadığından asgari fiyat tarifesinin altına inilmektedir.
- Asgari fiyat tutarı üzerinden kesmek zorunda olunan faturalara rağmen tahsil
edilemeyen hizmet bedelleri bulunmaktadır. Bu faturalar dikkate alınarak, %18
KVD, gelir vergisine tabi üyelerimiz tarafından %15’den başlayan gelir vergisi,
kurumlar vergisine tabi üyelerimiz tarafından %20 kurumlar vergisi ve Oda’ya
yaklaşık %4 proje kontrol + tasdik ücreti ödenmektedir. Parası tahsil edilemeyen
işlerde alınmayan paranın vergisi ödenmek zorunda kalındığı için çok büyük
zararlarla karşılaşılmaktadır. Bu nedenlerle mağdur olmamak için, ortak hesap
açılmıştır. Ortak hesaba yatan paralar yaklaşık 6 ay hesapta bloke edilmektedir.
Bunun ana sebebi asgari fiyat tarifesine yaklaşabilmek ve para tahsilâtını 170
kolaylaştırmaktır.
- İşi yapan ve faturayı kesen mühendislerin farklı kişiler olması mümkün değildir.
Çünkü mevzuata göre mühendis imza attığı projenin faturasını kendisi kesmek
zorundadır.

07-19/195-65
5
I.2.1.5. Jeoloji Mühendisleri Odası Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Jeoloji Mühendisleri Odası (JMO) Isparta İl Temsilciliği yetkilisinin şikayet konusu
hakkındaki görüşleri aşağıda yer almaktadır:
- Jeoloji mühendisleri asgari ücret düzenlemesine tabidir. Yapılan işin mahiyetine
göre bu asgari ücretten indirim yapılabildiği gibi asgari ücretin üzerinde bir 180
fiyattan hizmet verildiği durumlar da söz konusu olabilmektedir. Gelir
beyanlarımızı ise asgari ücretten yapıyoruz ve vergilerimizi de bu fiyattan
ödüyoruz.
- 2007 yılı başına kadar yapılan projelere ilişkin olarak düzenlenen faturaları
Odaya bildirme zorunluluğu yoktu. Mühendislerin düzenledikleri faturalardan
Oda’nın hiçbir haberi olmamaktaydı. 2007 yılı başından itibaren ise düzenlenen
faturaların Oda’ya bildirilmesi zorunluluğu getirildi.
- JMO Isparta İl Temsilciliği’nde havuz veya sıra uygulaması söz konusu değildir.
Jeoloji mühendisliği hizmeti almak isteyen her kişi istediği jeoloji mühendisinden
bu hizmeti alabilmektedir. Diğer bir deyişle, müşteri paylaşımı yoktur. Odamızdan 190
jeoloji mühendisliği hizmetine dair bir talep olduğu zaman talep eden kişiye tüm
üyelerimizin adres ve telefon bilgilerini ihtiva eden üye listemizi veriyoruz. Kişinin
istediği mühendisten hizmet alabilmesini sağlamaya çalışıyoruz.
Oda üyesi mühendislerin sahip oldukları ortak bir hesap bulunmamaktadır.
Mühendislerimizin kendilerine ait banka hesapları vardır ve bunların da Oda ile
hiçbir bağlantısı yoktur.

I.2.2. Yerinde İncelemeler Sırasında Elde Edilen Belgeler
İlgili Oda Temsilciliklerinde raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde, elde
edilen tablolardan ve Oda proje onay defterlerinden, Isparta’da faaliyet gösteren 200
elektrik mühendislerinin 1.9.2006 ile 31.12.2006 tarihleri arasında 0 ile 16,
makine mühendislerinin 2006 yılında 1 ile 53, harita ve kadastro mühendislerinin
ise yine 2006 yılında 2 ile 25 arasında değişen çok farklı sayılarda proje hizmeti
verdikleri tespit edilmiştir.

I.3. Gerekçe ve Hukuki Dayanak:
Şikâyet dilekçelerinde Isparta’da faaliyet gösteren elektrik, makine ve jeoloji
mühendislerinin aralarında anlaşarak tek fiyat belirledikleri ve havuz
oluşturdukları iddia edilmektedir, Söz konusu uygulamalar, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin (a) bendinde yasaklanan “Mal 210
veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi
unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi”, (b) bendinde
yasaklanan “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa
kaynaklarının ve unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” ve (c) bendinde
yasaklanan “Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların
piyasa dışında belirlenmesi” hükümleri çerçevesinde değerlendirilmiştir.

07-19/195-65
6
Teşebbüsler arasında gerçekleştirilen havuz, fiyat birliği ve müşteri paylaşımı gibi
uygulamalar, rekabet hukuku bağlamında ihlal olarak değerlendirilen eylemlere
yol açtığından yasaklanmıştır. Serbest müşavir mühendislerin (SMM) oluşturduğu 220
havuz anlaşmaları hakkında Kurumumuza şimdiye kadar çok sayıda başvuru
olmuş ve bazı şikâyetler doğrultusunda, söz konusu havuz uygulamalarına
yönelik önaraştırmalar yapılmıştır.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) tarafından yayımlanan asgari
ücret tarifelerinin kaldırılmasına yönelik Rekabet Kurulu kararının yürütmesi
Danıştay tarafından 2003/2564 ve 2003/2705 sayılı kararlarla durdurulmuş,
esasa ilişkin karar henüz verilmemiştir. TMMOB’a bağlı meslek odaları, halen
yürürlükte olan yönetmelikler gereği asgari ücret tarifeleri yayımlamakta ve
üyelerinin tarifelerde yer alan tutarlara uymalarını sağlamak için fatura denetimi
yapmaktadırlar. SMM’ler, üyesi oldukları Odalara ödemeleri gereken Mesleki 230
Denetim Bedellerini ve KDV Kanunu uyarınca ödemeleri gereken KDV tutarlarını
bu miktarlar üzerinden ödemek zorundadırlar. Ayrıca kesilen faturalar Asgari
Ücret Tarifelerinde yer alan tutarlar üzerinden kesilmek zorunda olduğu için, bu
mühendisler gelir vergisi beyanlarını da bu tutarlar üzerinden yapmaktadırlar.
Bununla birlikte fiilen daha düşük bir noktada oluşan piyasa fiyatlarından dolayı
% 50 lere varan fiyat indirimleri yapıldığı, SMM’ler ve müşteri konumundaki
mimarlar tarafından ifade edilmiştir. Bu koşullar altında aldıkları ücretlerin
yaklaşık yarısını vergi olarak ödeyen söz konusu mühendisler, tahsil ettikleri
ücretleri asgari ücret tarifesinde yer alan tutarlara yaklaştırmak için bu tür
uygulamalara gitmektedirler. 240
Isparta ilinde faaliyet gösteren makine mühendislerinin oluşturduğu “tahsilatı
kolaylaştırmaya yönelik” ortak uygulama, hakkında önaraştırma yapılan
mühendisler tarafından asgari ücreti tahsil etme aracı olarak tanımlanmıştır.
Ücretlerin peşin alınması hususu mühendisler tarafından asgari ücreti tahsil etme
aracı olarak değerlendirilmekte ve bu yönde uygulanmaktadır. Yapılan
görüşmelerde ücretlerin peşin tahsil edilmediği takdirde tam olarak tahsilinin çok
zor olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca, hakkında soruşturma yürütülen mühendisler,
müşterileriyle olan uzun dönemli müşteri ilişkileri sebebiyle fiyat kırmak ve
gerekirse tahsilatı ileri bir vadede yapmak zorunda kaldıklarını ifade etmişlerdir.
Ayrıca, şikayetçi Mustafa ÖZAYDIN tarafından ileri sürüldüğünün aksine, Elektrik 250
Mühendislerine ait Şekerbank’ta hesap bulunmadığı, Şekerbank Isparta Şubesi
Müdürü tarafından ifade edilmiştir.
Özetle, Mühendisler arasında oluşturulan havuz sistemininin müşteri veya pazar
paylaşımına yol açmadığı, istedikleri mühendisle iş yapabildikleri şikâyetçilerin
kendileri tarafından da açıkça ifade edilmiştir. Ayrıca Elektrik, Makine ve Jeoloji
mühendisleri Odası Isparta Temsilciliklerinden alınan ve SMM’lerin yıllık ne kadar
proje ürettiklerini gösteren tablolardan ve Oda proje onay defterlerinden her
mühendisin ürettiği proje ve aldığı ücret miktarının birbirinden farklı olduğu
belirlenmiştir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler doğrultusunda, hakkında önaraştırma 260
yapılan mühendisler arasında oluşturulan havuz veya dayanışma fonu olarak
adlandırılan uygulamaların, müşteri veya pazar paylaşımına yol açmadığı,
07-19/195-65
7
yalnızca asgari ücreti tahsil amacı güttüğü anlaşıldığından Isparta’da faaliyet
gösteren elektrik, makine ve jeoloji mühendisleri hakkında soruşturma açılmasına
gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, şikayet konusu iddialar
ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine usul yönünden OYÇOKLUĞU ile, esas yönünden 270
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.












































07-19/195-65
8



(Rekabet Kurulu’nun 8.3.2007 Tarih ve 07-19/195-65 sayılı Kararı’na)



KARŞI OY GEREKÇESİ


5538 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle (Geçici Madde 5) Başkan’a verilen
sıra ile toplantıya bir üyenin iştirak ettirilmemesi yetkisi, Kanun’da nesnel bir
ölçüte atıf yapılmadan, yöntem ve kriter belirlenmeden düzenlenmiştir. Öte
yandan, Kurul Başkanı ve İkinci Başkan dahil, hepsi Rekabet Kurulu Üyesi olarak
atanmış üyelerin, Başkanca belirlenen bir düzenleme ile Kurul toplantılarına
iştirak ettirilmemesi amacıyla sıranın kura çekilerek belirlenmesi yönteminde,
Başkan’ın, kendisini kuraya iştirak ettirmemesi; hem 4054 sayılı Kanun, hem de
5538 sayılı Kanun’un öngörmediği Geçici Madde-5’te hükmedilmeyen, dayanağı
bulunmayan; subjektif, hukuka aykırı, istisnailik sonucunu yaratan ve geçici
madde düzenlemesindeki nesnel ölçüt eksikliğini açıkça ortaya koyan bir
uygulamadır. Bu nedenlerle karara usul yönünden karşıyız.








Rıfkı ÜNAL Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy