Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-34/349-129

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

(Danıştay’ın İptali Kararı Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-2-86
Karar Sayısı : 07-34/349-129
Karar Tarihi : 24.4.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.

B. RAPORTÖRLER: Murat ÇETİNKAYA, Hakan BİLİR

C. ŞİKAYET EDEN: İhbar

D. KARŞI TARAF:
- Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. 20
Yakacık Yolu No: 111 81430 Kartal – İstanbul
- Sintek Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
İvedik Organize Sanayi Bölgesi Mat. Sit. 3. Blok 559. Sk. No: 34
Yenimahalle – Ankara
Temsilcisi: Av. Aycan MURSALOĞLU
Atatürk Bulvarı 169/68 Kavaklıdere – Ankara

E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulu’nun 10.3.2005 tarih, 05-13/156-54
sayılı kararının Danıştay 13. Dairesi’nin 14.11.2006 tarih, 2006/673 E.,
2006/4331 K. ve 30.1.2007 tarih, 2006/1334 E., 2007/392 K. sayılı kararları 30
üzerine, Siemens San. ve Tic. A.Ş. ile trafik kontrol ürünlerinin satışı ve
Ortana Elektronik Yazılım Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile ledli sistemlerin
satışı amacıyla imzalanmış olan bayilik sözleşmeleri, oluşturulan bayilik
ağı - satış sistemi ve Siemens San. ve Tic. A.Ş. ve Ortana Elektronik
Yazılım Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile bayilerin bu alandaki diğer
uygulamalarının, ayrıca AMBER Elektronik İlet. Traf. Eğitim İnş. San ve
Tic. A.Ş. isimli şirketin oluşumunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 30.10.2003 tarih ve 5268 40
sayı ile intikal eden ihbar üzerine hazırlanan 17.11.2003 tarih ve 2003-2-
86/B.N.-03-AD sayılı Bilgi Notu Rekabet Kurulu’nun 20.11.2003 tarihli ve 03-
75/910-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve konuyla ilgili olarak 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 40. maddesi uyarınca önaraştırma
açılmasına karar verilmiştir. Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan
31.12.2003 tarih ve 2003-2-86/ÖA-03-M.Ç. sayılı Önaraştırma Raporunun
görüşüldüğü Rekabet Kurulu’nun 8.1.2004 tarihli toplantısında, 04-01/11-M
sayılı Rekabet Kurulu Kararı ile “oluşturulan bayilik sistemi ve söz konusu
sistem sonrası ihalelerde gerçekleştirmiş oldukları eylemlerin trafik
07-34/349-129
2
sinyalizasyon pazarında rekabeti bozucu nitelikte etki ve sonuçlarının 50
olabileceği göz önünde bulundurularak”;

- Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens),
- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta Aracılık
Hizmetleri Gıda Tekstil Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (TKS),
- TRASİN Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. (TRASİN),
- Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. (SİNTEK),
- EMT Ltd. Şti. (EMT),
- SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş. (SFA),
- Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. 60
(Sinyalizasyon),
- ULTRA Ulaşım ve Trafik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (ULTRA),
- Amber Elektronik İletişim Trafik Eğitim İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(AMBER),
- Ortana Elektronik Yazılım Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ortana)

hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmıştır. Soruşturmanın konusunu özetle;

- Siemens’in trafik kontrol ürünleri ile ilgili olarak oluşturduğu bayilik 70
sisteminin,
- Siemens’in oluşturduğu bayilik sistemine ek olarak ortaya çıkan
entegratörlük anlaşmalarının,
- Ortana’nın ledli sistemler ile ilgili olarak oluşturduğu bayilik sisteminin

oluşumu ve Siemens ve Ortana ile bayilerin bu alandaki diğer uygulamaları ile

- AMBER teşebbüsünün kuruluşunun

4054 Sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi oluşturmaktadır. 80

G. DOSYA EVRELERİ

Kurum kayıtlarına 30.10.2003 tarih ve 5268 sayı ile intikal etmiş olan ihbar
üzerine hazırlanan 17.11.2003 tarih ve 2003-2-86/B.N.-03-AD sayılı Bilgi
Notu, Rekabet Kurulu’nun 20.11.2003 tarih ve 03-75/910-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve söz konusu iddialarla ilgili olarak soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 40. maddesi uyarınca önaraştırma
açılmasına karar verilmiştir. 90

Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 31.12.2003 tarih ve 2003-2-
86/ÖA-03-MÇ sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu’nun 8.1.2004 tarih
ve 04-01/11-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve Kurul, “oluşturulan bayilik
sistemi ve söz konusu sistem sonrası ihalelerde gerçekleştirmiş oldukları
eylemlerin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti bozucu nitelikte etki ve
sonuçlarının olabileceğini göz önünde bulundurularak”;


07-34/349-129
3
- Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens), 100
- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta Aracılık
Hizmetleri Gıda Tekstil Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (TKS),
- TRASİN Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (TRASİN),
- Sintek Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.(SİNTEK),
- EMT Ltd. Şti.(EMT),
- SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş.(SFA),
- Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
(Sinyalizasyon),
- ULTRA Ulaşım ve Trafik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (ULTRA),
- Amber Elektronik İletişim Trafik Eğitim İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş 110
(AMBER),
- Ortana Elektronik Yazılım Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ortana)

hakkında anılan Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar
vermiştir.

Kurul’un 8.1.2004 tarih ve 04-01/11-M sayılı Soruşturma Kararı üzerine,
Rekabet Kurumu’nun 20.1.2004 tarih ve 201-210 sayılı yazıları ile toplam 10
teşebbüse, haklarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açıldığı, Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca 120
bildirilmiştir. Taraflar, aynı madde uyarınca ilk yazılı savunmalarını süresi
içinde Kurum’a intikal ettirmiştir.

30.4.2004 tarihli Siemens ve ULTRA arasındaki İkale Sözleşmesi ile tarafların
1.10.2003 tarihinde imzalamış oldukları Entegratörlük Sözleşmesi, 5.5.2004
tarihinden geçerli olmak üzere sona erdirilmiştir.

16.2.2004 tarihinde Ortana ve Sinyalizasyon arasında imzalanan Protokol ile
tarafların 6.3.2003 tarihinde imzalamış oldukları Bayilik Sözleşmesi
feshedilmiştir. Aynı tarihte Ortana teminat çeklerini Sinyalizasyona, 130
Sinyalizasyon da çözüm ortağı belgesi ve fiyat listesini Ortana’ya teslim
etmiştir.

Siemens, Sinyalizasyon ile olan Bayilik Sözleşmesini 9.1.2004 tarihinde tek
taraflı olarak feshetmiştir. 29.1.2004 tarihinde Siemens ve Sinyalizasyon
arasında imzalanan Protokol ile de Siemens teminat çeklerini Sinyalizasyon’a,
Sinyalizasyon da çözüm ortağı belgesi ve son fiyat listesini Siemens’e teslim
etmiştir. Ayrıca taraflar, Sinyalizasyon’un üretim hakkına ilişkin Sözleşmenin
rekabet yasağı hükmünün uygulanmayacağı konusunda karşılıklı olarak
anlaşmaya varmışlardır. 140

Siemens ayrıca bayilik sözleşmelerinde yer alan 3 yıllık rekabet yasağı
hükmünü tadil ederek, hükmün sözleşmeden çıkarıldığını ve rekabet yasağı
hükmünün Sözleşmenin süresi boyunca geçerli olacağını tüm bayilerine
bildirmiştir.

Rekabet Kurulu tarafından, 2.7.2004 tarih ve 04-44/556-M sayılı karar ile
yürütülmekte olan soruşturmanın 8.7.2004 tarihinde sona eren süresinin,
07-34/349-129
4
4054 sayılı Kanun’un 43/1. maddesi çerçevesinde 8.7.2004 tarihinden itibaren
2 ay uzatılmasında karar verilmiştir. 150

8.9.2004 tarih ve SR/04-16 sayılı Soruşturma Raporu Kanun’un 45/1. maddesi
uyarınca Rekabet Kurulu Üyeleri’ne ve teşebbüslere tebliğ edilmiş ve aynı
maddenin ikinci fıkrası gereğince hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslerin ikinci yazılı savunmaları süresi içinde Kurum kayıtlarına
girmiştir. İlgili teşebbüslerden AMBER adına 2. yazılı savunma yapılmamıştır.

Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı Ek Yazılı Görüşler hakkında soruşturma
yürütülen teşebbüslere ve Kurul Üyelerine 4054 sayılı Kanun’un 45/2.
maddesi uyarınca tebliğ edilmiştir. AMBER adına İkinci Yazılı Savunma 160
yapılmadığı için bu teşebbüse bir Ek Yazılı Görüş gönderilmemiştir.

Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin, Ultra ve SFA’nın haricinde, Ek
Yazılı Görüşe Cevapları süresi içinde Kurum’a gönderilmiştir.

Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsler, 4054 sayılı Kanun’un 46.
maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmişlerdir.
9.3.2005 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmıştır.

Rekabet Kurulu, 10.3.2005 tarihinde, 05-13/156-54 sayı ile nihai kararını 170
vermiştir.

Siemens tarafından Kuruma iletilen ve Kurum kayıtlarına 21.2.2007 tarih ve
1301 sayı ile giren yazıda, Siemens ve bayileri arasındaki bayilik ilişkisinin,
1.11.2006 tarihi itibarıyla sona erdiği ve bu durumun 14.6.2006 tarihinde
şifahen, 27.6.2006 tarihinde de Kartal 1. Noterliği vasıtasıyla yazılı olarak
bayilere bildirildiği ifade edilmiştir.

Gerekçeli kararın taraflara tebliği ertesinde söz konusu teşebbüslerden bir
kısmı Danıştay 13. Dairesi’nde karar aleyhine dava açmışlardır. Danıştay 13. 180
Dairesi’nin 14.11.2006 tarih, 2006/673 E., 2006/4331 K. sayılı Kararı ile
Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve 30.1.2007 tarih, 2006/1334 E., 2007/392
K. sayılı Kararı ile de Sintek Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. lehine
olacak şekilde, soruşturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai karar toplantısına
katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı bulunması gerekçesiyle, 10.3.2005
tarih, 05-13/156-54 sayılı Rekabet Kurulu Kararı’nın davacılara ilişkin
kısımlarının iptalini hükme bağlamıştır.

Bu çerçevede, Kurul’un konu ile ilgili almış olduğu kararın gereği olarak dosya
üzerinde yapılan yeniden değerlendirmeler ışığında düzenlenen 21.3.2007 190
tarih ve 2003-2-86/BN-07-MÇ sayılı Bilgi Notu, 2.4.2007 tarih ve
REK.0.06.00.00-110/125 sayılı Başkanlık Önergesi ile Rekabet Kurulu,
önaraştırmaya ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü
savunma tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı
açılımı, raporlar, Danıştay’ın iptal kararları, dosya münderecatında yer alan
tüm bilgi ve belgeleri inceleyerek, 24.4.2007 tarih ve 07-34 sayılı toplantısında
nihai kararını vermiştir.

07-34/349-129
5
13.7.2005 tarih, 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5388 sayılı
“Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine 200
Dair Kanun”un 5. maddesinde yer alan “…Soruşturma yapılmasına karar
verildiği takdirde Kurul ilgili daire başkanının gözetiminde soruşturmayı
yürütecek raportör veya raportörleri belirler.” hükmü uyarınca alınan 13.7.2005
tarih, 05-46/667 sayılı Kurul kararının “ Soruşturma Heyeti Başkanı olarak
belirlenmiş bulunan Rekabet Kurulu Üyelerinin söz konusu dosyalara ilişkin
nihai kararın alındığı toplantılara katılmaması gerektiğine” ilişkin 3. maddesi
doğrultusunda, mevcut soruşturmanın Heyet Başkanlığını yürüten II. Başkan
Tuncay SONGÖR nihai karar toplantısına katılmamıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Raportörlerce; 210

1-
A) Siemens’in koordinatörlüğünde oluşturulan Siemens bayilik sistemi ve söz
konusu sistem sonrası kamu alımlarında (ihalelerde) gerçekleştirilmiş olan
rekabete aykırı eylemler ve ek olarak entegratörlük sözleşmesi ile Ultra’nın
da bu sisteme dahil edilmesinin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti
sınırlama amaç ve etkileri nedenleriyle,
Siemens San. ve Tic. A.Ş. ve Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd.
Şti.’nin,
- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik 220
Sigorta Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
- EMT Ltd. Şti.
- SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş.
- Sinyalizasyon Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Ultra Ulaşım ve Trafik San. ve Tic. Ltd. Şti.

ile birlikte 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri ve bu nedenle
Siemens San. ve Tic. A.Ş. ve Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd.
Şti.’ye Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca idari para cezası 230
verilmesi gerektiği,
B) Amber Elektronik İletişim Trafik Eğitim İnşaat San. ve Tic. A.Ş.’nin tüzel
kişi ortakları ile AMBER’in faaliyet alanlarının çakışması ve bu anlamda
söz konusu oluşumun koordinasyon doğurucu bir ortak girişim niteliği
taşıması nedeniyle,

Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin,

- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik
Sigorta Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti. 240
- Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
- EMT Ltd. Şti.

ile birlikte 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği ve bu nedenle
teşebbüse Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca idari para
cezası verilmesi gerektiği,

07-34/349-129
6

2-
5388 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi 250
kapsamında yer alan anlaşmalar bakımından bildirim yükümlülüğünün
kaldırılmış olması nedeniyle bu konuda karar verilmesine gerek olmadığı
ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
260
Siemens ile 6 bayi arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesine konu olan
ürün ve sistemlerin listesi, sözleşmenin 2 nolu ekinde yer almaktadır. Ek 2’de,
trafik kontrol sistemlerinin kurulmasında gerekli olan çeşitli elektronik cihazlar
(yaya sinyal verici, oto sinyal verici, yaya butonu, master ssm vb.), bu
cihazların parçaları (halojen ampul, master saat pili vb.), cihazların tamirinde
kullanılan diğer cihazlar (master ssm tamiri, master mmi tamiri vb.), elektronik
olmayan üniteler (ünite camı, ünite siperlik, ünite gövde vb.) ve bunların
parçalarından (ünite cam contası vb.) oluşan çok sayıda ve çeşitte ürün ve
sistem sayılmıştır. Çeşitli yazılımların kurulmasını da gerektiren çok çeşitli
elektronik ürün ve sistemden ve bunları tamamlayan parçalar ve elektronik 270
olmayan ünitelerden oluşan söz konusu ürün grubuna kısaca “akıllı trafik
kontrol ya da yönetim sistemleri” de denilmektedir. Söz konusu ürünlerden
oluşan pazar genel olarak trafik sinyalizasyon sistemleri olarak tanımlanabilir.

Ortana ile bayiler arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesinde de
sözleşme konusu ürünler sözleşmenin 2 nolu ekinde yer almaktadır. Bu
ürünler, değişken mesaj işaretleri (VMS), grafik değişken mesaj işaretleri
(grafik VMS), değişken trafik işaretleri, doppler radar hız ikaz sistemi ve mobil
değişken trafik işaretleri olmak üzere Siemens ile imzalanan bayilik
sözleşmesinden farklı ve genel olarak “ledli sistemler” olarak adlandırılan 280
ürünlerden oluşmaktadır. Ledli sistemler, grafiklerin veya yazılı mesajların
(harf ve rakam) yer aldığı ışıklı uyarı ve bilgilendirme panolarıdır. Bu ürünlerin
Türkiye’deki en önemli üreticisi Ortana’dır.

Bu açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarları trafik kontrol ünitelerini içeren
“trafik sinyalizasyon sistemleri” ve “ledli sistemler”dir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Şikayet konusu sözleşme ve uygulamalara konu ürünlerin tüm Türkiye 290
sınırları içinde satış ve pazarlamasının olması nedeniyle coğrafi pazar
“Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.

07-34/349-129
7
I.2. Hakkında İşlem Yapılan Taraflar

I.2.1. Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens)

Siemens elektroteknik, elektronik, hassas mekanik, tıp tekniği, ulaşım tekniği,
enformasyon, telekomünikasyon, veri ağları, akustik, aydınlatma, su, buhar,
rüzgar, güneş, nükleer enerji gibi konularda ve enerji üretimi ve dağıtımı, bina 300
ve endüstri otomasyon sistemleri, elektronik bileşenleri v.b. elektrik ve
elektronikle ilgili teknik alanlarda kullanılan sınai ürünlerin imalatı, imal
ettirilmesi, ithalatı, ihracatı, toptan ve perakende ticareti, her türlü
pazarlanması, dahili ve harici toptan ticareti ve dağıtımı, bu alanlarda
tesislerin kurulması, tasarlanması, işletilmesi, bakımı ve modernizasyonu
faaliyetleri ile iştigal etmektedir.

Şirket uzun bir süredir sinyal verici (trafik lambası) ve merkezi kontrol
sistemleri (lambaların koordinasyonu) konusunda üretim, pazarlama, satış,
Ar&Ge ve yazılım geliştirme işleri ile iştigal etmektedir. 310

I.2.2. SİNTEK Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. (SİNTEK)

SİNTEK, trafik sinyalizasyonu alanında üretici olarak faaliyet göstermekteyken
Kasım 2001 tarihinden itibaren Siemens’in bayisi haline gelen bir teşebbüstür.

I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller

I.3.1. Siemens Bayilik Sisteminin ve Bayilik Sözleşmelerinin
Değerlendirilmesi 320

Trafik sinyalizasyon ve ledli sistemler pazarlarının en önemli alıcıları
Karayolları Genel Müdürlüğü ve belediyelerdir. Müteahhitlere taşeron olarak
yapılan işlerin miktarı ise kamu ile karşılaştırıldığında küçük bir tutar
oluşturmaktadır. Dolayısıyla söz konusu sistemlerin asıl müşterisi kamu
kesimidir. Bu anlamda piyasadaki rekabet de genellikle kamunun alımlarını
gerçekleştirdiği ihalelerde ortaya çıkmaktadır.

Söz konusu ihalelere bakıldığında, zaman zaman birden fazla ürün ve
sistemin bir arada kullanılarak ve gerekli bağlantıların tesis edilerek kavşak, 330
üst geçit, yaya geçidi v.b. projelerin trafik kontrol sistemlerinin bir paket
halinde kurulduğu anlaşılmaktadır.

Bu anlamda, söz konusu idareler alımları gerçekleştirirken, işlemi yalnızca
trafik sinyalizasyon sistemi alımı olarak yapabilecekleri gibi, bir yapım veya
müteahhitlik işi içerisinde trafik sinyalizasyon sistemine duyulan ihtiyacın da
birlikte karşılanması şeklinde yapabilmektedirler. Bir başka deyişle, örneğin bir
tünel veya hemzemin geçit inşası içinde trafik sinyalizasyon sistemlerine de
ihtiyaç duyulduğunda, alım işlemi söz konusu ihtiyacı da giderecek şekilde bir
bütün olarak karşılanmaktadır. Bu anlamda söz konusu yapım işini üstlenmek 340
isteyen ancak trafik sinyalizasyon ürünlerini üretmeyen teşebbüslerin de, söz
konusu ürünleri bir şekilde temin etmeleri gerekmektedir.

07-34/349-129
8
Dolayısıyla trafik sinyalizasyon ürünleri ile ilgili alım işlemleri için ihalelere
katılan teşebbüsleri iki kategoriye ayırmak mümkündür:

- Trafik sinyalizasyon sistemleri üreticileri,
- Üretici olmamakla birlikte, trafik sinyalizasyon sistemlerini Türkiye’de
yerleşik diğer üreticilerden veya ithalat yoluyla temin eden diğer
teşebbüsler. 350

İkinci kategoriye giren teşebbüsleri yapım işini üstlenen müteaahitlerden,
elektrik işi ile ilgilenen teşebbüslere kadar geniş bir yelpazede
konuşlandırmak mümkündür. Söz konusu teşebbüsler açılan ihalelere
katılmakta ancak kazanmaları halinde kendi alanları dışındaki trafik
sinyalizasyon sistemleri işini ya taşeronlar vasıtası ile ya da doğrudan temin
etmek suretiyle gerçekleştirmeye çalışmaktadır. Aslında söz konusu
teşebbüslerin trafik sinyalizasyon ürünlerini temin ettikleri kaynaklardan birisi
de, birinci kategoride sayılan üreticilerdir.
360
Yukarıda kısaca anlatılmaya çalışılan piyasanın yapısı, Karar’ın devamında
Siemens bayilik sisteminin neden rekabete aykırı olarak oluşturulduğunun
tespit edilmesi ve amacının ortaya konulması bakımından önem arz
etmektedir. Çünkü Siemens, bayilik sistemini oluştururken, bayilerini
kendisinin de yer aldığı birinci kategoride yer alan üreticiler arasından
seçmiştir. Bu kategoride, ikinci kategoride yer alan teşebbüslerin aksine az
sayıda teşebbüs bulunmaktadır. Bir başka deyişle Türkiye’de trafik
sinyalizasyon sistemlerini az sayıda teşebbüs üretmektedir. Bu anlamda
Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi ile amaçlanan; esasen
üreticilerin bir araya toplanarak rekabetin kısıtlanması ve pazardaki en büyük 370
temin kaynağı haline gelmektir.

Dolayısıyla yukarıda yer verilen ayrım nedeniyle, Karar’ın devamında sıkça
karşılaşılacak olan rakiplik kavramı ile trafik sinyalizasyon sistemlerini üreten
firmalar arasındaki ilişkilerin kastedildiği anlaşılmalıdır.

Siemens ile bayileri arasında imzalanan bayilik sözleşmelerinin
değerlendirilmesine geçmeden önce, bayilik sistemi öncesinde Siemens ve
bayileri arasındaki rekabetin ortaya konulması yapılacak olan
değerlendirmeler açısından gereklilik arz etmektedir. Bu anlamda yapılacak 380
tespit ve değerlendirmeler bayilik öncesi, bayilik sözleşmeleri ve bayilik
sonrası durum olarak üç ana başlık altında ele alınacaktır.

I.3.1.1. Bayilik Sistemi Öncesi Durumun Tespiti

Türkiye’de akıllı trafik kontrol sistemlerini az sayıda firma üretmektedir.
Siemens’in bayilik teşkilatını oluşturduğu 2001 yılı öncesinde ise soruşturma
aşamasında Siemens’in bayileri olan firmaların da bu alanda üretim yaptıkları
ve bu bayilerin birbirleri ile ve Siemens ile rekabet halinde oldukları
anlaşılmıştır. 390

Bu anlamda Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi öncesi piyasada
üretici veya satıcı olarak yer alan bayilerin, hem Siemens’in hem de
07-34/349-129
9
birbirlerinin rakibi oldukları tespiti, yapılacak değerlendirmeler açısından çok
önemlidir.

Bu bölümde bayilik sözleşmeleri öncesi Siemens ve bayilerin rakip oldukları
ve bu anlamda esasen bayilik sözleşmelerinin 4054 Sayılı Kanun’un 4.
maddesi anlamında yatay seviyede (rakipler arasında) yapılan bir anlaşma1
olduğu gösterilecektir. 400

Yerinde incelemeler esnasında SFA firmasından elde edilen ve aşağıda yer
verilen belge, Siemens ve bayilerin bayilik sistemi öncesi rekabet halinde
olduklarını gösteren delillerden birisidir. Belge el yazısı ile yazılmıştır.

05/10/1999
5 Firma katıldı.
TEKLİFLER

SFA : 290 000 000 000 TL. 410
SİMKO : 325 000 000 000 TL.
ULTRA : 313 494 000 000 TL.
SİNYALİZASYON : 168 800 000 000 TL.
DETAY : 229 000 000 000 TL.

Komisyona havale edildi


Simko aldı.
SFA, DETAY, SİNYALİZASYON komisyonda elendi 420
5/10/1999

Görüldüğü üzere, Siemens ile sonradan Siemens’in bayisi olan SFA,
Sinyalizasyon ve daha sonra entegratörlük anlaşması imzalanan ULTRA
ihalede rekabet halinde fiyatlarını sunmuşlardır.

Aşağıda yer verilen tablolarda bulunan ihale bilgileri teşebbüslerin rakipliklerini
gösterme amacından ziyade, bayilik öncesi ve bayilik sonrası dönemler
arasındaki farkı net bir biçimde ortaya koymak için detaylı bir biçimde
oluşturulmuştur. Bu bilgilere göre bayilik öncesi dönemde teşebbüsler farklı 430
bölgelerdeki ihalelere birbirlerine rakip olarak girerlerken, bayilik sonrası
dönemlerde bu durum ortadan kalkmıştır. Bayilik sistemi kurulduktan sonra
birden fazla bayinin aynı bölgedeki ihalelere girmelerinin altında yatan amaç
ise daha ayrıntılı bir şekilde izleyen bölümlerde ele alınacaktır.

Aşağıda yer alan Tablolarda belediye ve karayolları ihaleleri ayrı ayrı
gösterilmiştir. Siemens ve bayilerin isimleri büyük harfler ile diğer katılımcıların
isimleri ise küçük harfler ile yazılmıştır.


1 Üretim veya dağıtım zincirinin aynı seviyesinde yer alan teşebbüslerin yapmış oldukları
anlaşmalar. Söz konusu anlaşmaların rekabeti sınırlayıcı olup olmadıkları Karar’ın ilerleyen
bölümlerinde ele alınmaktadır.
07-34/349-129
10
Bayilik öncesi ve sonrası dönem, sözleşmelerin imzalandığı 1.11.2001 tarihine 440
göre belirlenmiştir. Ancak bayilik sistemi ile ilgili hazırlıkların, sözleşmenin
imzalanması öncesine uzandığı ilgili teşebbüsler arasındaki yazışmalardan
anlaşılmaktadır. En az iki sistem üyesinin (Siemens veya bayiler) katıldığı
bazı ihaleler aşağıdadır.

Tablo 1: Bayilik sistemi öncesi yapılan bazı belediye ihaleleri
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan
Ankara B.B. 22.5.2001 SIEMENS
SFA
Buharalılar
Buharalılar
Ardahan Bel. 13.7.2001 SIEMENS
TRASİN
SİNYALİZASYON
SFA
SIEMENS
Erzurum B.B. 3.7.2001 TKS
SFA
Buharalılar
Odisan
Odisan
Kayseri B.B. 29.5.2001 TKS
SIEMENS
SFA
Buharalılar
Odisan
SIEMENS
Kırkpınar Bel. 15.5.2001 SFA
TKS
Odisan
SFA
Sapanca Bel. 6.6.2001 SFA
SİNYALİZASYON
İsbak
SFA
İzmit B.B. 29.6.1999 SİMKO2
SİNYALİZASYON
Kubik
Nilka
Gün.Alk.
SİNYALİZASYON
İzmir B.B. 2.11.2000 SİMKO
ULTRA
Yüzey y.
Gül-iş
Snef
SİMKO
Gaziantep Bel. 16.8.2001 TRASİN
SIEMENS
Teknotel
SIEMENS
Konya B.B. 21.12.1999 SİMKO
ULTRA
SİMKO
Antalya B.B. 13.4.1999 SİMKO
SİNYALİZASYON
SİMKO
13.8.2000 SİMKO
SİNYALİZASYON
SİMKO3
2.8.2001 SIEMENS
SİNYALİZASYON
TKS
Ant.Sin.

2 Simko (Siemens) bayilik sözleşmesi öncesi İzmit Belediyesi’nin düzenlemiş olduğu 8
ihalenin 4’üne katılmasına rağmen bayilik sözleşmesi sonrası hiç bir ihaleye iştirak etmemiştir.
3 Bayilik sözleşmeleri öncesi Antalya Belediyesi’nin alımlarının çoğu SİMKO ve Sinyalizasyon
tarafından karşılanmıştır.
07-34/349-129
11
Antalya Sin.
1.3.2001 SIEMENS
SİNYALİZASYON
ULTRA
SİNYALİZASYON

Kayseri B.B. 29.5.2001 SIEMENS
TKS
SFA
Buharalılar
Akdol-Ortadoğu
Buharalılar
Bursa B.B.4 5.7.2001 TKS
SİNYALİZASYON
Selçuk m.
Tgs.
TKS
9.1.2000 SİNYALİZASYON
SİMKO
Selçuk m.
Tgs.
Selçuk m.
7.11.2000 SİNYALİZASYON
TKS
Selçuk m.
Tgs.
Tgs.
Trabzon Bel. 22.8.2000 SFA
TKS
Angira
SFA
Bolu Bel. 14.8.2001 SFA
TKS
TRASİN
TKS
Denizli Bel. 7.10.1999 ULTRA
SİMKO
İsbak
SİMKO
Ankara B.B. 5.10.1999 SİNTEK
SIMKO
SİMKO
12.10.1999 SIMKO
SFA
SİNYALİZASYON
ULTRA
Detay
SİMKO

Tablo 2: Bayilik sistemi öncesi yapılan bazı karayolları ihaleleri
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan
TCK 2. Bölge / İzmir 31.5.2000 SİMKO
ULTRA
SİNTEK
Göknil
SİNTEK
28.6.2001 SİNTEK
SİNYALİZASYON
SIEMENS
SİNYALİZASYON
30.10.2001 SİNYALİZASYON
SFA
Ortadoğu
Ortadoğu
30.10.2001 SİNYALİZASYON
SFA
Odisan
Odisan
22.10.2001 SFA SFA

4 1999 yılından bayilik sözleşmesi imzalanan döneme kadar Belediye toplam 12 ihale
açmıştır. Sinyalizasyon söz konusu ihalelerin 8 tanesine, TKS 2 tanesine, SFA ve SIMKO
(Siemens) 1 tanesine katılmış olmalarına rağmen söz konusu firmalar, bayilik sözleşmesi
sonrasında yapılan 2 ihaleye de katılmamışlardır.
07-34/349-129
12
ULTRA
Aysolar
TCK 3. Bölge /Konya 4.9.2000 TRASİN
SİNYALİZASYON
TRASİN
8.11.2000 SİNTEK
SİNYALİZASYON
SİNYALİZASYON
8.7.2001 TRASİN
SİNTEK
SİNYALİZASYON
SIEMENS
Buharalılar
Ortadoğu
SİNTEK
8.8.2001 SİNTEK
SİNYALİZASYON
TRASİN
Buharalılar
SİNTEK
TCK 4.Bölge/Ankara 17.6.1999 EMT
ULTRA
Buharalılar
Buharalılar
1.10.1999 EMT
ULTRA
Ortana
Ortana
3.4.2001 SFA
SİNTEK
SİNYALİZASYON
SİNTEK
2.3.2001 SİNTEK
SFA
ULTRA
SİNYALİZASYON
Buharalılar
Ortadoğu
SİNTEK
TCK 5. Bölge/
Mersin
17.12.1999 SİNYALİZASYON
SİNTEK
TRASİN
Tülü
Çelebi
TRASİN
14.6.2000 SİNYALİZASYON
Arı
SİNYALİZASYON
6.4.2001 SİNYALİZASYON
SİNTEK
SİNYALİZASYON
13.6.2001 SİNYALİZASYON
SIEMENS
Buharalılar
Ortadoğu
SIEMENS
TCK 6. Bölge/
Kayseri
2.12.1999 SİNYALİZASYON
TRASİN
Zek.Mecan
TRASİN
11.6.2001 SIEMENS
SİNYALİZASYON
SİNTEK
Buharalılar
Nurhat T.
SİNYALİZASYON
10.7.2001 SIEMENS
SİNYALİZASYON
SİNTEK
TRASİN
Asmen
TRASİN
TCK
7.Bölge/Samsun
10.9.1999 TRASİN
ULTRA
TRASİN
07-34/349-129
13
13.7.2001 TRASİN
SIEMENS
SİNYALİZASYON
Ada T.
Ceysan
SİNYALİZASYON
TCK 10. Bölge 16.6.2000 TRASİN
ULTRA
Ortadoğu
Ortadoğu
TCK 11. Bölge 23.6.2000 SİNYALİZASYON
SİNTEK
Buharalılar
SİNYALİZASYON
TCK 12. Bölge
/Erzurum
7.10.1999 TRASİN
SİNTEK
Bay-Müh.
Yıl.Dön.
M.Seid. G.
TRASİN
23.5.2001 TRASİN
SİNYALİZASYON
SFA
Buharalılar
Yıl.Dön.
Özdemir
Buharalılar
TCK 13. Bölge
/Antalya
9.11.1999 SİNTEK
ULTRA
SİNTEK
19.10.2000 SİNTEK
SİNYALİZASYON
Buharalılar
…
SİNYALİZASYON
17.10.2001 SİNTEK
SIEMENS
Ortadoğu
SİNTEK
17.10.2001 SİNTEK
SIEMENS
Ortadoğu
SİNTEK
17.10.2001 SİNTEK
SIEMENS
Ortadoğu
SİNTEK
TCK 14.
Bölge/Bursa
6.8.1999 SİNTEK
SİNYALİZASYON
SİNTEK
22.11.1999 SİNTEK
SİNYALİZASYON
SİNYALİZASYON
16.9.1999 SİNTEK
SİNYALİZASYON
SİNYALİZASYON
30.5.2000 SİNTEK
SİNYALİZASYON
Ortadoğu
Ortadoğu
15.6.2001 SİNTEK
SİNYALİZASYON
Ortadoğu
Selçuk
Buharalılar
Buharalılar
15.6.2001 SİNTEK
SİNYALİZASYON
Ortadoğu
Selçuk
Buharalılar
Ortadoğu
TCK 16. Bölge 22.6.2000 TRASİN
SİNTEK
SİNYALİZASYON
TRASİN
07-34/349-129
14
Buharalılar
Atılım
26.10.2000 TRASİN
SİNTEK
SİNYALİZASYON

TRASİN
5.9.2001 TRASİN
SİNTEK
SİNYALİZASYON
TRASİN

Tablolarda yer alan bilgilerden görüldüğü üzere Siemens ve bayileri ile 450
entegratör ULTRA bayilik sistemi öncesinde ihalelerde birçok kez karşı
karşıya gelmişlerdir. Bu durumda bayilik sistemi öncesinde Siemens, bayiler
ve ULTRA’nın birbirlerine rakip oldukları çok açıktır. Dolayısıyla birbirine rakip
olan teşebbüslerin bayilik sözleşmeleri imzalanmadan önce üretimlerini
bırakarak pazardaki başka bir teşebbüsün bayisi olmak amacıyla
görüşmelerde bulundukları, bu çerçevede üretim faaliyetlerini sona erdirdikleri
ve zaten az sayıda teşebbüsün yer aldığı ilgili pazardaki yatay rekabeti
olumsuz yönde etkileyecek şekilde bayilik sözleşmelerinin yapıldığı
görülmektedir. Bu nedenle söz konusu bayilik sözleşmeleri her ne kadar
görünürde dikey anlaşma niteliğine büründürülmeye çalışılsa dahi, esas 460
itibarıyla sözleşmeler yatay etkiler içermektedir.

I.3.1.2. Bayilik Sistemi ve Bayilik Sözleşmeleri

I.3.1.2.1. Bayilik Sistemi

Bayilik sözleşmelerinde yer alan hükümlere geçmeden önce, Siemens ve
bayileri tarafından oluşturulan sistemin rekabeti sınırlayıp sınırlamadığının
tespit edilebilmesi bakımından, söz konusu sistemin hangi amaçlar ile
oluşturulduğu ve taraflara hangi avantajları sağladığı konularını açıklamak 470
gerekmektedir.

Siemens bayilik sistemi kurulduğu anda trafik sinyalizasyon alanında üretici
olarak yer alan önemli büyüklükteki teşebbüsler aşağıdaki tabloda
gösterilmektedir. Kamunun yapmış olduğu alımlar incelendiğinde, bu alımlar
için aşağıda belirtilen teşebbüslerin yanı sıra başkaca teşebbüslerin de teklif
verdikleri görülmektedir. Söz konusu bu teşebbüsler kazandıkları ihalelerde
kullanacakları ürünleri yine Türkiye’deki az sayıdaki üreticiden veya
yurtdışından temin etmektedirler.
480









490

Siemens ve Bayileri

1. TKS
2. TRASİN
3. SİNTEK
4. EMT
5. SFA
6. SİNYALİZASYON

Entegratör
7. ULTRA
+
Rakipler

1. İSBAK
2. Buharalılar (Özbest)
3. Tekon
4. Odisan

07-34/349-129
15
Tablodan da görüleceği üzere, trafik sinyalizasyonu alanında Siemens ve
bayileri dışında önemli büyüklükte üretici olarak faaliyet gösteren belli başlı 4
rakip teşebbüs bulunmaktadır.

Dolayısıyla 2001 yılı öncesinde piyasada Siemens ve az sayıda üretici
bulunurken, Siemens’in 6 rakibi ile bayilik teşkilatı oluşturması sonrasında, bu
sisteme rakip olabilecek, piyasada üretici niteliğini haiz çok az sayıda
teşebbüs kalmıştır.

Bayilik sözleşmeleri imzalanması öncesinde, Siemens ile bayilik teklifini kabul 500
eden firmalar arasında yapılan toplantının tutanağında yer alan ifadeler
esasında bayilik sisteminin hangi amaca yönelik olduğunu anlamak
bakımından önemlidir. Söz konusu tutanakta yer alan ifadeler aynen
aşağıdaki gibidir:

“1. T.C. Karayollarındaki fiyatlar belirlenene kadar tüm ihale ve satın
almalara teşekkür mektubu verilecektir.

2. T.C. Karayolları birim fiyatları piyasa rayiçlerine ulaştığında tüm
bayiler, işleri denk ciro payı sağlayacak şekilde alacaktır. İlk turda 510
belirlenen sıra ile ikinci turda eşitlik sağlamaya yönelik dağılım
olacaktır.

3. T.C. Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde fiyatların
yetersiz olması durumunda ortak karar doğrultusunda
davranılacaktır.

...

6. Bayiler dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi 520
durumunda ihale indirimine Siemens karar verecek, işi olan
firmanın ilgili işlerden beklediği kar karşılıklı mutabakat ile Siemens
tarafından karşılanacaktır. Böyle bir durumda Siemens satış
fiyatının bayi transfer fiyatlarının altına düşmesi halinde bu işe ait
%10 ciro payı havuza ayrılmayacaktır.

7. Bayiler kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle
devredemez ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette
bulunamaz. Aksi durum Ana Sözleşme koşullarına uymadığı
anlamına gelecektir. Bayiler arası uzlaşmazlıklarda Siemens hakem 530
olarak tanımlanmıştır.

8. Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6
bayinin oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan
kararı Siemens’in veto etme yetkisi vardır.

9. Oy çokluğu için 7 taraftan en az 4 oy alınması gerek ve şarttır.

10. Büyük şehirlerde yapılan satışların Siemens ciro toplamı 6’ya
bölünerek bayilerin gerçekleştirdiği yıllık cirosuna eklenecektir. 540
07-34/349-129
16
11. TKS’nin envanterinde bulunan malzeme 5.5 Euro/kg birim fiyatla
Siemens tarafından aşağıdaki meblağ baremine ve tekabül eden
takvime göre satın alınacaktır.”

Bu tutanak 6.9.2001 tarihli olup, Siemens, TKS, TRASİN, SİNTEK, EMT, SFA
ve Sinyalizasyon temsilcileri tarafından imzalanmıştır.

24.10.2001 tarihli ve yine imzalı Bayi Toplantı Tutanağı’nda aşağıda yer alan
ifadeler bulunmaktadır:
550
“…
- Teslim edilen kalıplarla ilgili tutanak yapılması kararlaştırıldı.

- Çeklerin sözleşmenin şu maddesine göre alındığı ve 3. şahıslara
verilmeyeceği ile ilgili tutanak verileceği kararlaştırıldı.
…
- 18.2.4. maddesi konuşuldu –maddenin “ortaklık değişiminin simensin
aleyhine olması durumunda” diye değiştirilmesi konuşuldu.
…
- 21 maddenin son kısmı tartışıldı: münhasır lafının kaldırılması istendi 560
daha sonra görüşülecek
…
- Tepkiler:
Manisa : ne farkın vardı da bayi oldun, fiyat yükseldi, ben de
Bursadaki adamlardan alırım
Bu benzeri tepkiler herkese geldiği söylendi.
Sonuç olarak sinyal verici fiyatlarının aşağıya çekilmesi istendi.
…
- Geri sayıcının fiyatı konuşuldu ve 240 euro ya içinin verilebileceği
konuşuldu, kötü ledle yapılanında 165 euro olarak söylendi. 570
…
- İstanbul’da alınacak işlerde Siemens alacak ve %10 nunu potaya
atacak.
…
- 1 Kasım’a kadar tüm bayiler ellerindeki işleri ekteki tutanakla belirttiler
bundan sonraki işleri kesinlikle sözleşmedeki şartlar dahilinde
yapılacağı söylendi.
…
- Yürüyen yaya için iyi ledli olarak 225 euro, diğer ledle 160 euro + %10
karı+ gövde fiyatı olarak belirlendi 580
…
- Altyapı işleri ile ilgili ortak taşeronlar oluşturulmaya çalışılacak

- Karayolları işlerinin nasıl yürüyeceği tekrar konuşuldu:

Karayolları işleri büyükşehirler kapsamında değerlendirilecek yani
malzemeler ihale bedelinin %20 altına verilecek, altyapı işleri ise
karı potaya kalacak maliyet hesabı için ortak karar verilip
belirlenecek
590
07-34/349-129
17
Karayollarından alınan işler ortak potada sayılacak ve herkese eşit
kota olarak dağılacak.
…
- Liste fiyatına 200 lük ünitelerde %35 yapıldığı söylenmiştir. Ancak
parça kalemlerde daha düşük fiyat istendi.
…
- Bayilerin verdiği tüm tekliflerin bir örneği de ……nolu Siemens
faksına çekilecektir. Bu tekliflerin alınma yüzdeleride
belirtilecektir.
…” 600

TKS’de yerinde inceleme esnasında elde edilen ve bayilik sözleşmesinin
imzalanmasından önce gerçekleştirilen bir toplantıya ait olduğu anlaşılan
imzasız belgede yer alan aşağıdaki ifadeler de bayilik sistemini anlamak
bakımından önemlidir:

“ Yapılan Toplantılarda Uzlaşılan Konular ve Sözleşmeye Ek Koşullar:

1. TC Karayolları Bölgelerinde fiyatlar netleşene kadar tüm ihale ve
satın almalara teşekkür teklifi verilecektir. 610

2. TC Karayolları birim fiyatları istediğimiz noktaya geldiğinde çıkan
tüm işler sekiz (8) firma arasında eşit paylaştırılacaktır. Merkezi
alım olması durumunda Büyükşehirlere uygulanan havuz sistemi
uygulanacaktır.

3. TC Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde ihaleli müteahhit
ve taşeron ihalelerinde birim fiyatlarda %100, satınalma işlerinde
%30 kar marjı sağlanacaktır.
… 620

7. Büyükşehirlerde yapılacak ihale ve satınalmalarda ortak 1 nolu
havuz oluşturulacak, bu havuzdaki kar oranı %30’un altında
olmayacaktır.

8. Diğer tüm işlerde %10 oranında 2 nolu ortak havuz
oluşturulacaktır.

9. Siemens’in trafik sistemlerinin temsilcileri, sözleşmede adı geçen 8
firma dışında başka firma olmayacaktır. 9. Firma için oybirliği ile karar 630
alınacaktır. (Sözleşmedeki “inhisari olmayan” ibaresi çıkarılacaktır.”

10. Taraflar dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi
durumunda ihale indirimine Siemens karar verecek, işi alan
firmanın ilgili işlerden beklediği kar Siemens tarafından
karşılanacaktır.
…
15. 1 Kasım 2001 tarihinde firmalar tarafından beyan edilecek stoktaki
malzemeler için Siemens firmalara, maliyet + %25 kar =malzeme fiyatı
tutarını peşin olarak ödeyecektir. 640
07-34/349-129
18
16. Sözleşmeyi fesh etmek 1+8 firmanın oyçokluğu ile olacaktır. Bunun
dışında Siemens herhangi bir nedenle (oy çokluğu ile haklı nedenler
dışında) sözleşmeyi fesh etmesi durumunda 500.000 USD’yi firmaya
ödeyecektir.

17. Büyükşehirlerdeki UTC işlerinde %10 kar payı 2 nolu havuza
aktarılacaktır.

18. Diğer şehirlerdeki UTC işlerinde Bölgede çalışan firma ile iş, ortak
yapılacak ve bölgede çalışan firmaya %20 kar payı aktarılacaktır. 650

19. Her firmaya Siemens tarafından kalıp bedelleri, işçi tazminatları ve
geçiş dönemindeki cari harcamalar karşılığı 250.000 DM nakit ödeme
yapılacaktır.
…
Not: 1 nolu havuz %30
2 nolu havuz %10 oranındadır.”

Yukarıda yer alan belgelerdeki ifadelerden teşebbüslerin kendi aralarındaki
rekabete son vererek kamu alımlarında ortak hareket etmeye ve dolayısı ile 660
rekabeti ortadan kaldırarak kazançlarını ençoklamaya çalıştıkları
anlaşılmaktadır.

Sonuçta taraflar arasında yapılan görüşmeler ve uzlaşılan konular dahilinde
Siemens ve 6 firma arasında 1.11.2001 tarihinde bayilik sözleşmesi
imzalanmıştır.

Oluşturulan bayilik sistemi konusunda tarafların yerinde inceleme esnasında
Raportörlere yapmış oldukları açıklamalar aşağıdaki gibidir:
670
EMT: “Bayilik sistemi 2001 yılı başlarında oluşturulmuştur. Bayilik
konusu ürünlerde ihaleye Siemens markası ile girmenin avantajı
sözkonusu olduğu için bayi olmak bizim açımızdan avantajlı olmuştur.
Bayi olduğumuz zaman Siemens bayilerin üretim araçlarını satın alarak
bedelini tarafımıza ödemiştir.”

SFA: “2000-2001 tarihi itibariyle Iskra Distribütörü olarak ve kendi
ürünlerimiz ile faaliyette bulunmaktaydık. Bu dönemde Siemens de rakip
olarak bizim karşımızda ihalelere girmekteydi. 2001 yılında ise Siemens
bize ve diğer bazı firmalara bayilik teklif etmiştir. Biz de bu bayiliği kabul 680
ettik.”

SİNTEK : “24.10.2001 tarihi öncesinde trafik sinyalizasyonları ile ilgili
olarak faaliyette bulunan ve bu alanda ihalelere katılan ve yukarıda açık
adları belirtilen “TKS”, “TRASİN”, “SİNTEK”, “EMT”, “SFA” ve
“Sinyalizasyon” adlı şirketler, SIEMENS’in teklifi üzerine SIEMENS bayisi
haline gelmeyi kabul etmişlerdir ve buna ilişkin bir bayilik sözleşmesi
imzalanmıştır. … Daha önceden taşeron firmalar aracılığıyla bu işi
yapmaya çalışan Siemens bu aşamadan sonra biz bayileri aracılığıyla
bu işi yapmaya başlamıştır. Bu çerçevede daha önce üretim yapan ya da 690
07-34/349-129
19
bu malzemeleri diğer üreticilerden temin eden firmalar fiili olarak işin
üretim kısmından çekilerek Siemens bayisi olarak faaliyete devam
etmişlerdir.”

SİNYALİZASYON: “Ülkenin içinde bulunan krizden kurtulabilmek ve en
az zararla çıkmak amacı ile imalatımızı 2001 yılında durdurduk. Çünkü
dövizdeki %60 lara varan artış yüzünden firmamızın batışını önlemek
istedik. Alman Siemens firmasıyla üretim hakkımızı devir sözleşmesi
yapıp en az zararla çıkmayı düşündük.”
700
TKS: “01.11.2001 tarihinde Siemens ile çalışmaya başladık. Çalışma
teklifi Siemens’ten geldi. O güne kadar pazarda bayilik sistemi yoktu.
Daha önce, 13.11.1998’den beri, üretici olarak faaliyet göstermekteydik.
… Siemens tek tek firmalarla bağlantı kurarak sistemi oluşturuldu. Firma
sayısı az olduğu için firmaları belirlemek sorun olmamıştır. … Pazarda
Siemens’in üstünlüğü olduğunu söyleyebiliriz. Yaklaşık 35 yıldır Türkiye
pazarında faaliyet göstermektedir. Daha önce kendi adına ihalelere
katılıyordu. Biz bu ihalelere Siemens’e rakip olarak giriyorduk.”

TRASİN: “1 Kasım 2001 tarihine kadar üretim yapan bir firma oldukları, 710
Türkiye’de sinyalizasyon konusunda idarelere sunulan ürün ve
hizmetlerin kalite standardını yükseltmek amacıyla üretimi tamamen
bırakıp, Siemens firmasının Türkiye’de ürettiği ürünlerin ülke genelinde
satışı ve dağıtımını yapmak üzere bayilik sözleşmesinin imzalandığı …
Şirketin üretimde bulunduğu dönemde ürettiği ürünler ile Siemens bayisi
olarak satışını yaptığı ürünlerin benzer ürünler olduğu.”

SIEMENS: “Bayilik sistemi 2000 yılı sonu ve 2001 yılı başlarında
meydana getirilmiştir. Genel anlamda müşterilerimizin belediyeler olması
tüm Türkiye çapında belediye sayısı düşünüldüğünde satışların 720
merkezden kontrolü ve ihalelerin takip edilmesi zor olduğundan bayilik
sistemi oluşturulmuştur. Bayilerin seçiminde ise bu iş ile iştigal eden
kimselerin tercih edilmesi uygun görülmüştür. Dolayısı ile daha önce
aynı konularda üretim yapan kişiler bayi olarak seçilmiş, sözkonusu
bayiler üretim faaliyetlerini bırakarak yalnızca tarafımızdan tedarik edilen
malların satışı ile ilgilenmeye başlamışlardır.
…
Zaten bayilik sisteminin temel amaçlarından biri bayiler arasında daha
önce yaşanan çekişme ya da toplanarak beraber fiyatları belirlemek gibi
konuların önüne de geçilmesidir. Kurulan sistem sonrası bayilerimize bir 730
standart gelmesi bu yolla sağlanmaktadır.”

Görüldüğü üzere Siemens’in teklifini kabul eden 6 rakip teşebbüs ile bir bayilik
sözleşmesi imzalanmıştır. Bayilik sözleşmeleri ile hem Siemens ile bayilerin
arasındaki hem de bayilerin kendi aralarındaki rekabet ortadan kaldırılmıştır.

I.3.1.2.2. Bayilik Sözleşmeleri

Tarafların bir önceki bölümde yer verilen toplantı tutanaklarına yansıyan
iradeleri, 1.11.2001 tarihinde bayilik sözleşmesi adı altında resmiyet 740
07-34/349-129
20
kazanmıştır.

Soruşturma konusu açısından bayilik sözleşmelerinin öne çıkan maddeleri
aşağıdaki başlıklar halinde toplanabilir:

- Münhasır bölge tahsisi
- Bayilerin üretim araçlarının devri ve bunun karşılığında Siemens tarafından
bayilere yapılan ödeme
- Bayilerin alım taahhütleri ve Siemens’e verilen teminat çekleri
- Rekabet yasağı 750
- Fiyat ile ilgili hükümler ve havuz uygulaması.

Yukarıda yer alan konu başlıklarına bir bütün olarak bakıldığında; bayilerin
üretim araçlarını devretmeleri ve rekabet yasağı karşılığında; hem münhasır
bayiliğe hem de Siemens tarafından yapılan ödemelere hak kazandıkları
anlaşılmaktadır. Ancak bayilerin bunların karşılığında yıllık olarak Siemens’e
belirli bir alım taahhüdünde bulundukları ve bunun karşılığında karşı tarafa
teminat verdikleri de görülmektedir.

A. Münhasır Bölge Tahsisi 760

Bayilik sözleşmeleri ile önceden birbirlerine ve Siemens’e rakip olan 6
teşebbüs, kendilerine tahsis edilen bölgelerde münhasır bayi olarak
belirlenmişlerdir. Bayilik Sözleşmesinin konusu, Sözleşme ekinde belirtilen
ürünlerin bayiye tahsis edilen bölgelerde bayi tarafından satışıdır. Siemens,
Sözleşmenin 1.2. maddesi uyarınca “sözleşme bölgesi içinde başka bir
firmaya bayilik vermeyecektir” ve “bölgelere direkt satış yapmayacaktır”.

Siemens’in her bayi ile imzalamış olduğu sözleşmelerin ekinde bayilere tahsis
edilmiş bölgeler bulunmaktadır. Bölge tahsisi yapılırken her bayiye iki tane 770
büyükşehir verilmiştir. Bu bilgilere göre her bayinin sorumluluğu altındaki
bölgeler aşağıda belirtilmiştir. Bayilerin sorumluluğu altında olan bu illerden ilk
iki tanesi bayilere tahsis edilen büyükşehirlerdir.

Bayilere bölgeleri tahsis edilirken İstanbul tahsis dışı bırakılmıştır. Bunun
nedeni ise İstanbul’da İSBAK gibi güçlü bir rakibin olması ve belediyenin bir
çok ihalesini İSBAK’ın almasıdır.


780









790
SİNTEK
1. KONYA
2. ANTALYA
3. Bilecik
4. Denizli
5. Giresun
6. Hakkari
7. Isparta
8. Kırklareli
9. Şırnak
10. Yozgat
11. Osmaniye
12. Mardin
SFA
1. İZMİR
2. KOCAELİ
3. Bingöl
4. Bitlis
5. Çankırı
6. Edirne
7. Edirne
8. Erzincan
9. Erzurum
10. Karaman
11. Nevşehir
12. Trabzon
13. Elazığ
14. Niğde
EMT
1. GAZİANTEP
2. ESKİŞEHİR
3. Ağrı
4. Amasya
5. Burdur
6. Çorum
7. Gümüşhane
8. İçel
9. Muğla
10. Muş
11. Zonguldak
12. Kastamonu
13. Karabük
07-34/349-129
21









800




10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi tarafından imzalanan bayi toplantı
tutanağında şu ifadeler yer almaktadır:

“…

İŞ BEYANLARI 810

Yürümekte olan eldeki ve ayrıca taahhüt altındaki işlerin haricinde
kavşak yapıldığı belgelenirse SIEMENS’çe sözleşmenin ilgili
hükümlerinin yerine getirileceği bildirildi. Bölgelerdeki iş ayrımına
kesinlikle uyulması gerektiği görüşüldü. Güven ortamının
gerekliliğinin ve öneminin üstünde duruldu.

ELDE KALAN MALLAR

Önceki toplantılarda bayilerce verilen taahhüdü altındaki iş listeleriyle 820
ilgili bu işlerin yapımında kullanılacak ve kullanılmış malzemelerin
SIEMENS’e belgeleriyle bildirileceği karara bağlandı ve bu bildirilen
listeler dışında bayilerin kendi bölgeleri dışında iş yapamayacağı
tekrar dile getirildi.

…”

Yapılan yerinde incelemelerde, Raportörlere, Siemens yetkilileri tarafından
bayilik sisteminin oluşumu şu şekilde ifade edilmiştir:
830
“… Bayilik sistemi oluşturulurken her bayi için kura ile bir bölge
belirlenmiştir. Bölgelerdeki şehirler ise daha önce A,B gibi kategorize
edilmiş oldukları için bayi bazında belirli bir eşitliğin sağlanılmasına
çalışılmıştır. Sistem ayrıca dönüşümlü olarak işleyecektir.”

SİNTEK’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen F.ÜRKMEZ (Siemens)
tarafından bayilere gönderilen “yeni bölgeler” konulu 3.6.2003 tarihli elektronik
postanın ekinde Türkiye haritası üzerinde bölgeler gösterilmektedir.

840
SİNYALİZASYON
1. ADANA
2. SAMSUN
3. Adıyaman
4. Aydın
5. Bayburt
6. Çanakkale
7. Siirt
8. Şanlıurfa
9. Tekirdağ
10. Tunceli
11. Uşak
12. Sinop
13. Bolu
TRASİN
1. KAYSERİ
2. BURSA
3. Ardahan
4. Bartın
5. Hatay
6. Kilis
7. Malatya
8. Rize
9. Sivas
10. Tokat
11. Van
12. Kars
13. Artvin
14. Yalova
TKS
1. ANKARA
2. DİYARBAKIR
3. Afyon
4. Aksaray
5. Batman
6. Düzce
7. Iğdır
8. Kırıkkale
9. Kütahya
10. Manisa
11. Sakarya
12. Kahramanmaraş
13. Kırşehir
14. Ordu
07-34/349-129
22
Görüldüğü üzere münhasır bayilik sistemi ile sözleşme öncesinde birbirine
rakip olan teşebbüsler arasında coğrafi pazar paylaşımı yapılmış, münhasır
bayiliğin dönüşümlü olması ile bayiler arasında bir eşitlik sağlanmaya
çalışılmıştır.

B. Üretim Araçlarının Devri ve Siemens Tarafından Bayilere Yapılan
Ödeme

Sözleşmenin en önemli noktalarından birisi daha önceden Siemens’e üretim
anlamında rakip olan şu andaki bayilerin, ellerinde bulunan üretim araçlarını 850
Siemens’e devretmeleridir. Siemens bu devir nedeniyle bayilere 125.000
EURO ödemeyi taahhüt etmiştir.

Sözleşmenin 1.5. maddesi şu şekildedir:

“1.5. İşbu Sözleşme’nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşme’ye konu ürün ve
sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim araçlarını
kullanmayı durduracak ve söz konusu üretim araçlarını sözleşmenin
imza tarihinden itibaren 10 gün içerisinde SIEMENS’e devredecektir.”
860
27.12.2001 tarihinde Siemens ve bayiler arasında Ek Protokol imzalanmıştır.
Ek Protokol ile Sözleşmenin yukarıda yer verilen 1.5. maddesi tadil edilmiş ve
Siemens’in bayilere, bayilerin üretim araçlarını kullanılamaz hale getirmeleri
karşılığında ödeyeceği 125.000 EURO’nun ödenmesine ilişkin usuller
belirlenmiştir.

Ek Protokol’ün ilgili hükümleri aşağıdaki gibidir:

“…
870
1. 01 Kasım 2001 tarihli Bayilik Sözleşmesinin 1.5 inci maddesi
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:

“İşbu Sözleşme’nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşmeye konu ürün
ve sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim
araçlarını kullanmayı derhal durduracak ve söz konusu üretim
araçlarını, Sözleşme’nin imza tarihinden itibaren 10 gün içinde
SIEMENS’in gözetiminde kullanılamaz hale getirecektir.”

2. Faturaların tanzim ve ödeme takvimi ekli tablodaki gibi 880
değiştirilmiştir.

3. BAYİ tarafından düzenlenecek faturaların açıklamasına “SIEMENS
Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile imzalanan 01 Kasım 2001 tarihli
sözleşmeye istinaden” yazılacak olup, ……….ibaresi eklenecektir.

…”

10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi tarafından imzalanan bayi toplantı
tutanağında şu ifadeler yer almaktadır: 890
07-34/349-129
23
“…

ÖDEMELER

Simens A.Ş.’ nin bayilere sözleşme gereği yapacağı ödemelerle ilgili
tablo ekte sunulmuştur. Bayilerin bu ödemeye karşı keseceği
faturaların tek bir fatura olarak (70.000 euro) 2.1.2002 de TL bazında
kesilmesi kararlaştırıldı. Ödemelerin ilki 15.01.2002 tarihinde 15.000
Euro olarak, diğerleri her ayın son Salı günü yapılacaktır. Tüm
ödemeler, ödeme tarihindeki TCMB Döviz Satış kurundan ödenecektir. 900

19.2.2002 tarihinde toplam 70.000 euro’nun %18 KDV’si bir seferde
fatura tarihindeki kur üzerinden TL bazında ödenecektir.

Fatura açıklamasında “SIEMENS A.Ş. ile imzalanan üretim faaliyetinin
terkedilmesine ilişkin-tarih/-sayılı sözleşmeye istinaden” şeklinde
yazılması istendi Mali ve hukuksal açıdan böyle yazılması gerektiği
ifade edildi. “Üretim faaliyetinin terkedilmesi” ifadesinin bayilerin
imajını zedeleyici olduğu bayilerce dile getirildi. Bu ifadenin fatura
açıklamasında yer alıp almayacağı konusu, SIEMENS’çe mali 910
müşavirlere danışılarak bayilere bildirilecektir.

Sözleşmenin 1.5 maddesindeki ifadenin “devredilecek” yerine
“kullanılamaz hale getirilecektir” şeklinde değiştirilmesi
kararlaştırılmıştır.

Değişiklikleri içeren bir zeyilname hazırlanacaktır…”

Sonuçta, üretim araçlarının devri ile Siemens ve bayileri arasındaki rekabet
tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bu durumun potansiyel rekabet üzerindeki 920
etkilerinin yanı sıra, zaten 3 yıllık rekabet yasağı hükmü ile potansiyel rekabet
olabildiğince ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır.

C. Bayilerin Alım Taahhütleri ve Siemens’e Verilen Teminat Çekleri

Sözleşmenin “Hedef Ciro ve Teminatlar” başlıklı 3. maddesi ile Sözleşmenin
Ekleri ile Ek Protokol, bayilerin alım yükümlülükleri5 ile beraber bayiler
tarafından SIEMENS’e verilen teminat çeklerinin6 durumunu düzenlemektedir.

10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu 930
ifadeler yer almaktadır:

“…

ÇEK


5 Bayilerin 2003 yılı alım taahhütleri 350.000 Euro’dur.
6 Teminat çekleri başlangıçta 100.000 Euro veya 200 milyar TL olarak belirlenmiş ve ilgili
tutarın her yıl DİE enflasyon oranında artırılması hükme bağlanmıştır.
07-34/349-129
24
Bayilerce verilmiş çeklerin SIEMENS’in muhasebe prosedörü gereği
bankaya verildiği dile getirildi Bayiler bu durumun çeklerin takasa
verildiği anlamına geldiğini söylediler. Bu konu çalışılacak ortak bir
banka belirlenerek aşılmaya çalışılacaktır. …” 940

Üretim araçlarının devri ile Siemens, bayisi olan teşebbüslerin rekabetinden
tamamen kurtulmuş olduğu gibi, alım taahhütleri ile de söz konusu bayilerin
kendisinden mal tedarik etmesini de güvence altına almıştır.

D. Rekabet Yasağı

Sözleşme ile bayilere bayilik süresince ve daha da önemlisi bayilik sonrasında
3 yıllık bir rekabet yasağı7 getirilmiştir:
950
“ 11. Rekabet Yasağı

11.1 BAYİ, SIEMENS’in yazılı izni olmaksızın;

11.1.1 . Sözleşme’ye konu ürün ve sistemleri veya bunların
parçalarını kendi başına değiştiremez,

11.1.2 . Sözleşme’ye konu ürün ve sistemlerle veya bunların
parçalarıyla –doğrudan veya dolaylı- rekabet eden
orijinal veya taklit ürünleri satamaz, üretemez, 960
satımına aracılık edemez, bunlarla rekabet edemez ve
pazarlayamaz,

11.1.3 . Sözleşmeye konu ürün ve sistemlerle beraber
kullanılan veya onlara monte edilebilen veya
eklenebilen ürünleri, direk ve trafik levhaları hariç,
üretemez ve satamaz,

11.1.4 . Sözleşme’ye konu ürün ve sistemlerle iştigal edecek
şekilde ayrı bir şirket kuramaz, bu ürün ve sistemlerle 970
iştigal eden mavcut şirketlere ortak olamaz. BAYİ
şirket yapısında meydana gelecek pay sahibi
değişikliklerini en geç 1 (bir) hafta içerisinde
SIEMENS’e bildirecektir.

11.2. 11. madde hükümleri, işbu Sözleşme’nin SIEMENS
tarafından haklı nedenle feshi durumunda da Sözleşme’nin
sona ermesinden itibaren 3 (üç) yıl süre ile geçerliliğini
muhafaza edecektir.”
980
Siemens, rekabet yasağı hükmü ile, bayiliklik sözleşmeleri bittikten 3 yıl sonra
dahi bayilerin potansiyel rekabetini ortadan kaldırmayı amaçlamıştır.



7 Sözleşmenin 11.1.4. numaralı bu hükmü soruşturma sürecinde “rekabet yasağı sözleşme
süresince” olacak şekilde değiştirilmiştir.
07-34/349-129
25
E. Fiyat ile İlgili Hükümler ve Havuz Uygulaması

Sözleşmenin “Sözleşme Yapma” maddesi fiyatlar ile ilgili hükümleri
düzenlemektedir.

Madde metninde ; 990

“…Sözleşme konusu olan ürün ve sistemlere esas teşkil edecek fiyatlar
BAYİ’nin SIEMENS’ten aldığı geçerli fiyat listelerindeki fiyatlardır…”

ifadelerinin devamında ;

“SIEMENS, BAYİ’ye tavsiye ettiği son müşteri satış fiyatlarını
verecektir. Ancak, BAYİ kendi satış fiyatlarını belirlemekle serbesttir.
BAYİ fiyatlarını diğer rakiplerin fiyatları ile rekabet edebilir ve pazar
tarafından kabul edilebilir olmasını garanti edebilecek şekilde haraket 1000
etmelidir…”

ifadelerine yer verilmiştir.

Sözleşmenin Ek 2’sinde ise, sözleşme konusu ürünler sayılarak karşısında
“bayi fiyatı (euro) ve liste fiyatı” ibareleri yer almakta bir başka deyişle aynı
ürün için iki ayrı fiyat belirtilmektedir.

Sözleşme ekinin ilgili bölümleri aşağıdaki gibidir:
1010
Ana Birim Bayi Fiyatı Liste Fiyatı
Master 4 gr basic dedek. (……….) (……….)
Master 4 gr compact (……….) (……….)
………… ………. ………..

İlk bakışta yukarıda yer alan tablodaki fiyatlardan;

- Bayi fiyatını, Siemens’in bayiye ürün satış fiyatı,
- Liste fiyatını, Siemens’in bayinin nihai kullanıcı ürün satış fiyatı tavsiyesi

olarak algılamak mümkündür.

Ancak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan bayi fiyatı ve
liste fiyatı gibi kavramların kullanılarak söz konusu fiyatlar üzerinden 1020
“havuzlara” kaynak ayrılması, konuyu karmaşık hale getirmektedir.

Söz konusu belgelerden anlaşıldığı kadarıyla en az 2 tip havuz
oluşturulmaktadır:

- 1 no’lu havuz: Belediye ve Karayolları ihalelerinden elde edilen gelirlerin
belirli bir oranının aktarıldığı havuz.

- 2 no’lu havuz: Hedef ciro ve prim havuzu.
1030

07-34/349-129
26
Metinlerden görüleceği üzere, 1’nolu havuzun amacı bayiler arasında
gerçekleştirilen bölge dağılımında kaynaklanabilecek eşitsizliklerin bertaraf
edilebilmesi amacıyla ortak bir havuz oluşturmak, ikinci havuzun amacı ise
bayileri daha fazla teşvik etmek amacıyla prim sistemi oluşturmaktadır.

Daha önce de yer verildiği üzere, Siemens yetkilileri tarafından bayilik
sisteminin oluşumu şu şekilde ifade edilmiştir:

“…Bayilik sistemi oluşturulurken her bayi için kura ile bir bölge 1040
belirlenmiştir. Bölgelerdeki şehirler ise daha önce A, B gibi kategorize
edilmiş oldukları için bayi bazında belirli bir eşitliğin sağlanılmasına
çalışılmıştır. Sistem ayrıca dönüşümlü olarak işleyecektir.”

Havuz uygulaması gibi bir konunun tartışılması ve uygulamaya konulmaya
çalışılması dahi, esasen bayilik sisteminin kurulabilmesi ve devamı açısından
ortak çıkarlardan bütün sistem üyelerinin faydalanabilmesinin önemini ortaya
koymaktadır. Bir başka deyişle sistemin devamı ancak tüm üyelerin
menfaatinin devamı ile mümkündür. Bilindiği gibi bu tür yaklaşımlar rekabeti
bozucu nitelikler taşıyan anlaşmaların en önemli özelliklerindendir. 1050

Havuz uygulaması ve münhasır bayi bölgelerinin dönüşümlü olarak
belirlenmesi gibi uygulamalar, herhangi normal bayilik uygulamalarının
dışında; kurulan sistemin bozulmaması, bayilerin sistemi sabote etmemesi
gibi nedenler ile bayilerin payını eşitlemeyi amaçlayan davranışlardır.

Bunun dışında fiyatlar konusunda ise Siemens’in merkezi bir
yönlendirmesinden bahsetmek mümkündür.

F. Sözleşme Hükümlerinin Değerlendirilmesi 1060

Siemens ve bayileri arasında imzalanan sözleşmeye, özellikle yukarıda yer
verilen hükümler açısından bir bütün olarak bakmak gerekmektedir. Bayilik
sözleşmeleri öncesinde tarafların uzlaştıkları konular esasen sistemin neyi
amaçlayarak kurulduğunu çok açık bir biçimde ortaya koymaktadır.

- Bayilik sözleşmeleri birbirine rakip olan teşebbüsler arasında yapılmıştır:
Bayilik sistemi ile daha önce rekabet halinde olan teşebbüsler birbirleri ile
rekabet etmek yerine bir bayilik sistemi oluşturarak Siemens’in bayisi
konumuna gelmişler, münhasır bayi uygulaması ile sözkonusu bayilerin 1070
kendi aralarındaki rekabet de sona erdirilmiştir. Bunun dışında bayilik
sözleşmesinin rekabet yasağı hükmü gereğince bayiler ile Siemens
arasındaki rekabet de sonlandırılmıştır. Bu anlamda sözleşme ile hem
bayiler ile Siemens, hem de bayilerin kendi aralarındaki rekabet sona
erdirilerek ilgili pazarın önemli bir kısmında rekabet ortadan kalkmıştır.

- Sistemin merkezinde Siemens bulunmaktadır: Siemens bayilik
sözleşmeleri hem bayilerin rekabetini ortadan kaldırmış hem de bayilerin
kendisinden mal temin etmelerini garanti altına almıştır. Sözleşme
maddeleri ve uygulamalara birlikte bakıldığında, Siemens’in bayileri 1080
merkezden çok sıkı bir biçimde kontrol ettiği görülmektedir. Hatta prim
07-34/349-129
27
sistemi için getirilen havuz uygulamasındaki paralar dahi, bayilerin toplam
ciroları üzerinden belirli oranda kesilen paralardan oluşturulmaktadır.

- Bayilerin ödülü de rekabetin sınırlandırılmasıdır: Bayiler üretim araçlarının
devri ile Siemens’ten para almaya hak kazanmışlar, münhasır bayilik
sistemi ile de kendilerine ait “izole” bölgelerde rekabetin
sınırlandırılmasından olabildiğince faydalanmaya çalışmışlardır.

- Sistem bayilik sisteminden daha çok rakipler arasında yapılan ve rekabetin 1090
yatay kısıtlanması sonucunu doğuran özellikler ve etkiler taşımaktadır:
Bayilik sözleşmelerinde yer alan hükümlere ve uygulamalara bakıldığında
esasen oluşturulanın yalnızca bir bayilik sistemi olmadığı çok rahat bir
biçimde görülmektedir. Rekabeti sınırlayıcı anlaşmaların da özelliklerinden
olan rekabet yasağı, pazar paylaşımı, havuz uygulaması, üretim
araçlarının devri gibi hükümler bahsi geçen bayilik sözleşmelerinin de en
önemli konularını oluşturmaktadır.

I.3.1.3. Bayilik Sistemi Sonrası Durumun Tespiti
1100
Kararın daha önceki bölümlerinde değinildiği üzere, bayilik sistemi kurulması
öncesinde hem Siemens hem de soruşturma aşamasında bayilik ağı
içerisinde bulunan 6 teşebbüs bir çok ihalede birbirlerine rakip teklifler
sunmuşlardır.

Ancak bayilik sözleşmesi ile her bayiye münhasır bölgeler tahsis edilmiştir. Bir
başka deyişle o bölgede Siemens ürünlerinin satışı (buna o bölgedeki
belediyeler ve karayolları tarafından açılacak ihaleler de dahil olmak üzere)
yalnızca bölge sahibi bayi tarafından gerçekleştirilecektir. Bu durum
sözleşmeyle teminat altına alınmış ve fiilen bir çok kere de uygulanmıştır. 1110

Ancak sözleşmenin söz konusu şartına rağmen bayiler birçok kez, sözleşme
hükümleri uyarınca mal satmalarının yasak olduğu bölgelerdeki ihalelere
katılarak teklif vermişlerdir. Bu durum ilk bakışta ilgili pazarda rekabetçi bir
ortamın var olduğu şeklinde yorumlanabilir. Ancak bu ihalelerde de sistem
içerisinde yer alan teşebbüsler arasında en iyi teklif bölge sahibine aittir.8

Bayilerin esasen mal satmalarının yasak olduğu bir bölgedeki ihalelere teklif
vermelerinin sebebi Siemens bayilik sisteminin oluşturulması ile aynıdır:
Rekabetin ortadan kaldırılarak bütün ihalelerin olabildiğince sistemde yer alan 1120
teşebbüslerin kazanmasını sağlamak konusundaki ortak çıkar.

Bu durumda her bayi kendi bölgesindeki ihaleyi kazanma konusunda en
yüksek şansa ulaşmayı hedeflemiştir. Kazanılan her ihalenin Siemens
açısından daha fazla ürün satışı anlamına geldiği ise açıktır.

Bu çerçevede Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi temel olarak iki
konuda rekabeti ihlal etmektedir:


8 Az sayıdaki istisnaya Karar içerisinde yer verilecektir.
07-34/349-129
28
1- Siemens de dahil olmak üzere, rakip durumundaki teşebbüslerin bayilik 1130
ve münhasır bölge tahsisi sonucu aralarındaki rekabetten
vazgeçmelerine yol açan bayilik sözleşmeleri,

2- Bayilik sözleşmelerindeki satış yasağına rağmen münhasır bölgeler
dışındaki ihalelere de danışıklı teklifler verilmesi suretiyle ihalelerin
bölge bayisi veya sistemde yer alanlar tarafından kazanılmasını
sağlamak.

Görüldüğü üzere bayilik sisteminin temel amacı ve sonucu; piyasadaki
rekabetin sonlandırılarak, sistem üyelerinin karlarının ençoklaştırmaya 1140
çalışmaktır.

Bayilik sistemi bu konuda bayilere iki şekilde yardımcı olmaktadır:

- Birincisi sistemde yer alanlara maksimum getiri sağlamak bakımından her
bayiye münhasır bölgeler tahsis edilerek o bölgeler açısından risk
olabildiğince azaltılmışken; ikinci olarak diğer rekabet unsurlarını kontrol
edebilmek, mevzuat engellerini aşabilmek veya rekabet yaşandığı
görüntüsünü sağlamak amacıyla da bayiler bölge dışındaki ihaleler için
danışıklı teklifler vermişlerdir. 1150

- Bu anlamda esasen oluşturulan bayilik sistemi ile genel olarak piyasada
mal satma biçimi olan kamu ihalelerinde rekabet ortadan kaldırılmaktadır.

I.3.1.3.1. Münhasır Bölge Tahsisi

Bayilik sözleşmelerinin 1.2. maddesi tüm bayilere münhasır bir bölge tahsis
etmektedir. Buna ek olarak sözleşmeler öncesinde yapılan yazılı mutabakatta
da bayilerin kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle
devredemeyeceği ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette 1160
bulunamayacağı ifadeleri yer almaktadır.

Her bir bayiye münhasır bölge tahsis edilmesi nedeniyle, bayiler bayilik
sistemi öncesindeki piyasa yapısına göre rekabetin daha az yaşandığı
ortamlarda ihalelere girebilme şansını elde etmişlerdir. (Bu durum tabiidir ki
ayrıca sistem dışında kalan firmaların ihalelere katılıp katılmaması ile de
bağlantılıdır.)

Kararın yukarıda yer alan bölümlerinde bayilik sistemi öncesinde karayolları
ve belediye ihalelerinde Siemens ve bayilerin rekabet içinde oldukları bir 1170
başka deyişle birbirlerine rakip oldukları açıkça gösterilmiştir. Bu bölümde ise
-tam tersine- daha önce rekabet içinde olan Siemens ve bayilerin, bayilik
sistemi sonrasında, münhasır bölge paylaşımı ile rekabeti nasıl ortadan
kaldırdıkları tespit edilecektir.

Aşağıda yer alan ihale örneklerinde görüldüğü üzere, bir bölgedeki ihaleye
ister sadece bölge sahibi isterse birden fazla bayi katılsın, ihaleleri sistem
içerisinden genellikle bölge sahibi kazanmaktadır. Bu durumun tesadüf
sonucu olmadığı açıktır. Bölge sahibi bayi dışındaki bayilerin kazanmayı bir
07-34/349-129
29
türlü başaramadıkları ihalelere neden katıldığı ise Kararda “Danışıklı 1180
Tekliflerin” anlatıldığı bölümde ortaya konulacaktır.

Aşağıdaki Tablolarda en az bir sistem üyesinin yer aldığı ihalelere yer
verilmiştir.

Tablo 3: Bayilik sistemi sonrası yapılan bazı belediye ihaleleri
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Bölge Sahibi9
Diyarbakır B.Bel. 6.8.2003 TKS TKS TKS
Edirne Bel. 16.5.2002 SFA SFA SFA
16.5.200210 SFA SFA
Gebze Bel. 17.10.2002 SFA
İsbak
SFA SFA
İzmir B.Bel. 3.9.2002 SFA
TKS
SFA SFA
Malatya Bel. 3.1.2002 TRASİN
EMT
TRASİN TRASİN
8.10.2002 TRASİN
EMT
SİNYALİZYON
TRASİN
27.5.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
Best
TRASİN
12.6.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
Best
TRASİN
24.7.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
Best
TRASİN
27.5.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN
5.9.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
Best
TRASİN
5.9.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
Best
TRASİN
2.12.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
Best
TRASİN
10.12.2003 TRASİN
EMT
Best
TRASİN
19.12.2003 TRASİN
EMT
Best
TRASİN
Sivas Bel. 2.7.2002 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN TRASİN
29.7.2002 TRASİN
SİNYALİZYON
TRASİN

9 Siemens bayilik sisteminde bölgenin kime ait olduğu. Bayilik sözleşmeleri 1.10.2001
tarihinde imzalanmıştır.
10 Kararda tek bir idarenin aynı tarihli görülen ihaleleri farklı ihalelerdir.
07-34/349-129
30
EMT
20.11.2002 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN
20.1.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN
19.2.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN
İzmir B.Bel. 29.8.2002 SFA
TKS
SİNTEK
SFA SFA
İzmit B.Bel. 2.10.2003 SFA
TKS
Seda
Kaya
Kaya SFA11
Gaziantep Bel. 17.2.2002 TRASİN
TKS
EMT
EMT EMT
19.11.2002 TRASİN
TKS
EMT
EMT
18.6.2003 TRASİN
EMT
Trafik Market
EMT
Konya B.Bel. 9.4.2002 SİNTEK
SFA
SİNTEK SİNTEK12
Antalya B.Bel. 14.4.2002 SİNTEK
SİNYALİZASYON
ULTRA
Ant. T. Sin.
Ant. T.
Sin.13
SİNTEK
28.2.2002 SİNTEK
SİNYALİZASYON
ULTRA
Ant. T. Sin.
Ant. T. Sin.
10.10.2002 SİNTEK
ULTRA
Tgs
Tgs
Diyarbakır Bel. 6.8.2003 TKS TKS14 TKS
Kayseri B.Bel. 20.11.2003 TRASİN
ULTRA
Özbest
Teknopol
Anadol E.
TRASİN
/Özbest
TRASİN
Bursa B.Bel. 4.6.2003 TRASİN
Öztay
TRASİN TRASİN
25.7.2002 EMT15
Tgs
Özbest
Özbest

11 Bayilik sözleşmesi sonrası İzmir Belediyesi’nin açmış olduğu toplam 13 ihalenin 7’sine
bayilerden yalnızca SFA katılmıştır. Yalnızca bir ihaleye TKS de teklif vermiş olmasına
rağmen teklifi SFA’dan daha yüksektir. Söz konusu ihaleyi SFA da kazanamamıştır.
12 Sintek, bayilik sözleşmeleri sonrası Konya Belediyesi’nin düzenlemiş olduğu diğer 7
ihalenin 6’sına katılmış ancak sadece 1 tanesini kazanabilmiştir. Sözkonusu ihalelerin
hiçbirine diğer bayiler teklif vermemişlerdir.
13 Antalya Belediyesinin yapmış olduğu ihalelerin birçoğunu yerel firmalar kazanmıştır.
14 İhaleye sadece TKS katılmıştır. Şirketin vermiş olduğu bedel yaklaşık 497 milyar TL. dir.
07-34/349-129
31
4.12.2001 TRASİN
Ortadoğu
TRASİN
Trabzon Bel. 13.12.2001 SFA
TKS
ULTRA
Yeni Akabe

SFA SFA
4.7.2002 SFA
TKS
SİNYALİZASYON
SFA
20.2.2002 SFA
TKS
Seç Oto.
SFA
Ankara B.B. 30.10.2003 TKS TKS TKS
26.8.2003 TKS
Trafik Market
TKS
20.8.2002 EMT16
SIEMENS
ULTRA17
Anfa18
Anfa
10.6.2002 SIEMENS
TKS19
ULTRA
Anfa
SIEMENS
10.1.2002 SIEMENS
SFA20
Özbest
Afif
Anfa
Anfa

Tablo 4: Bayilik sistemi sonrası yapılan bazı karayolları ihaleleri
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Bölge Sahibi21
TCK 2. Bölge /İzmir 2.11.2001 SFA
ULTRA
Aysolar
SFA SFA
27.5.2002 SFA
ULTRA
Ortadoğu
Ortadoğu
15.8.2003 SFA-Özgürler
Satra
Seltra
SFA-Özgürler
27.10.2003 SFA
Aysolar
Özcan K.
Ulukar
Trafik M.
Sun Power
Aysolar
3.11.2003 SFA
Aysolar
Aysolar
20.11.2003 SFA İPTAL

15 Bölge sahibi TRASİN ihaleye katılmamıştır.
16 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır.
17 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır.
18 Anfa Ankara Altınpark İşletmeleri Ltd.Şti.
19 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır.
20 İhale dışı bırakılmıştır.
21 Siemens bayilik sisteminde bölgenin kime ait olduğu. Bayilik sözleşmeleri 1 Kasım 2001 de
imzalanmıştır.
07-34/349-129
32
ULTRA
Odisan
TCK 3.
Bölge/Konya
8.7.2002 SFA22
SİNTEK
ULTRA
Mah.Ek..
Ermak
Özbest
Özbest SİNTEK
10.7.2002 SIEMENS23
ULTRA
Mah.Ek.
Ermak
SIEMENS
22.10.2003 SİNTEK
Özc.Kam.
Teknopol
SİNTEK
TCK 4. Bölge
/Ankara
13.11.2002
(Ank-Bolu-
Esk-K.kale)
TKS
SFA
ULTRA
TKS TKS
20.6.2003 TKS-Ortana
ULTRA
C.Albayrak
TKS-Ortana
8.10.2003
(Delice
Ayrım,
Güdül…..)
TKS
SFA
TRASİN
Ortana
TKS
9.10.2003
(Mah-Ayr.
Kazan….)
TKS
SFA
TRASİN
Ortana
TKS
TCK 6. Bölge
/KAYSERİ
15.7.2003 TRASİN
Özbest
Ortadoğu
Ortadoğu TRASİN
15.10.2003 EMT24
Uzman
EMT
TCK
7.Bölge/Samsun
12.8.2002 SİNYALİZASYON
EMT
Başkent
SİNYALİZASYON

SİNYALİZASYON

TCK
8.Bölge/Elazığ25
5.12.2001 SİNYALİZASYON
Nurhat
Nurhat SİNYALİZASYON

30.9.2003 SİNYALİZASYON
Ortadoğu
Teknopol
Özbest
Özcan Kam.
Ortadoğu
TCK 10. Bölge 30.10.2003 SFA
Özbest
SFA SFA
TCK 11. Bölge 23.8.2002 SİNYALİZASYON
Arma
Süretli
Ortadoğu
Aker
Süretli SİNYALİZASYON
18.7.2003 SİNYALİZASYON
TKS
SİNYALİZASYON

22 Bu ihaleyi her ne kadar Sintek kazanamamış dahi olsa teklifi SFA’dan daha düşüktür.
23 Siemens’in kazandığı bu ihaleye Sintek katılmamıştır.
24 Bölge TRASİN’in olmasına rağmen, TRASİN ihaleye katılmamıştır.
25 Elazığ Karayolları ihaleleri açısından Sinyalizasyon, Belediye ihaleleri açısından SFA’nın
bölgesi içinde yer almaktadır.
07-34/349-129
33
TCK 12. Bölge
/Erzurum
3.7.2003 SFA
Özbest
M.Ak.Ers.
H.Ser.Kas.
M.Ak.Ers. SFA
22.10.2003 EMT26
Özbest
Özbest
TCK 13. Bölge
/Antalya
14.8.2002 SİNTEK
ULTRA
ULTRA

SİNTEK
14.8.2002 SİNTEK
ULTRA
SİNTEK

SİNTEK
10.01.2003 SİNTEK
ULTRA
Ortadoğu
Özbest
Aksel
SİNTEK


10.01.2003 SİNTEK
ULTRA
Ortadoğu
Özbest
Aksel
Ortadoğu


10.01.2003 SİNTEK
ULTRA
Ortadoğu
Özbest
Aksel
ULTRA


10.01.2003 SİNTEK
ULTRA
Ortadoğu
Özbest
Aksel
Özbest


TCK 14.
Bölge/Bursa
22.11.2001 TRASİN
Ortadoğu
Ortadoğu TRASİN
15.10.2002 TRASİN TRASİN
3.9.2003 TRASİN
TEKON
Özbest
Tekon
TCK 16. Bölge 18.9.2003 TRASİN
SİNTEK
Tekon
Teknopol
Özbest
SİNTEK27
14.11.2003 TRASİN
ULTRA
ULTRA

Görüldüğü üzere, ihalelere ya bölge sahibi bayi sistem içerisindeki tek aday 1190
olarak katılmakta ya da birden fazla sistem üyesinin ihaleye katılarak bölge
sahibi bayinin ihaleyi almasına yardımcı olunmaktadır.

I.3.1.3.2. Havuz Sistemi ve Fiyat Tespiti

Sözleşmenin “Sözleşme Yapma” başlıklı 10. maddesi fiyatlar ile ilgili
hükümleri düzenlemektedir.


26 SFA’nın bölgesindeki ihaleye SFA katılmamıştır.
27 Bu ihale bölge sahibinin katılıp sistemdeki başka bir bayinin aldığı tek örnektir. İhaleyi
kazanan SİNTEK taşeron olarak TRASİN ile anlaşmıştır. Bu konu Kararın H.3.1.3.3. numaralı
bölümünde “Danışıklı Teklifler” başlığı altında daha detaylı olarak ele alınmıştır.
07-34/349-129
34
Madde metninde;
1200
“…Sözleşme konusu olan ürün ve sistemlere esas teşkil edecek fiyatlar
BAYİ’nin SIEMENS’ten aldığı geçerli fiyat listelerindeki fiyatlardır…”

ifadesi yer almakta ve devamında da;

“SIEMENS, BAYİ’ye tavsiye ettiği son müşteri satış fiyatlarını
verecektir. Ancak, BAYİ kendi satış fiyatlarını belirlemekle serbesttir.
BAYİ fiyatlarını diğer rakiplerin fiyatları ile rekabet edebilir ve pazar
tarafından kabul edilebilir olmasını garanti edebilecek şekilde hareket
etmelidir…” 1210

ifadelerine yer verilmektedir.

Sözleşmenin 2 numaralı Ekinde ise, sözleşme konusu ürünler sayılarak
karşısında “bayi fiyatı (euro) ve liste fiyatı” ibareleri yer almakta bir başka
deyişle aynı ürün için iki ayrı fiyat belirtilmektedir.

Sözleşme ekinin ilgili bölümleri aşağıdaki gibidir:

Ana Birim Bayi Fiyatı (Euro) Liste Fiyatı (Euro)
Master 4 gr basic dedek. (……….) (……….)
Master 4 gr compact (……….) (……….)
………… ………. ………..
1220
Yukarıda yer alan tablodaki fiyatlardan;

- Bayi fiyatının, Siemens’in bayiye uyguladığı ürün satış fiyatı,
- Liste fiyatının, Siemens’in bayiye tavsiye ettiği nihai kullanıcı ürün satış
fiyatı

olduğu anlaşılmaktadır.

Ancak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan bayi fiyatı ve liste
fiyatı gibi kavramlar kullanılarak söz konusu fiyatlar üzerinden “havuzlara” 1230
kaynak ayrılması konunun incelenmesini zorunlu hale getirmiştir.

Söz konusu belgelerden anlaşıldığı kadarıyla 2 tip havuz bulunmaktadır:

- 1 no’lu havuz: Belediye ve Karayolları ihalelerinden elde edilen gelirlerin
belirli bir oranının aktarıldığı havuzu ifade etmektedir.
- 2 no’lu havuz: Hedef ciro ve prim havuzunu ifade etmektedir.

1’nolu havuzun amacı bayiler arasında gerçekleştirilen bölge dağılımında
kaynaklanabilecek eşitsizliklerin bertaraf edilebilmesi amacıyla ortak bir havuz 1240
oluşturmak ve sistem karını olabildiğince eşitlemek, ikinci havuzun amacı ise
bayileri daha fazla satış hacmine teşvik etmek amacıyla prim sistemi
oluşturmaktır.

07-34/349-129
35
25.9.2001 tarihli ve Siemens, TKS, TRASİN, SİNTEK, EMT, SFA ve
Sinyalizasyon imzalı tutanakta aşağıda yer alan ifadelere yer verilmiştir:

“…
1. TC Karayolları Bölge Müdürlükleri ve Sözleşme kapsamında
Büyükşehir kategorisinde bulunan illerde Siemens Bayiye keseceği 1250
faturayı liste fiyatı üzerinden düzenleyecek, liste fiyatı ile bayi fiyatı
arasındaki tutar havuza aktarılacaktır.
…”

24.10.2001 tarihli ve imzalı Bayi Toplantı Tutanağında aşağıda yer alan
ifadeler bulunmaktadır:

“…

- Geri sayıcının fiyatı konuşuldu ve 240 euro ya içinin verilebileceği 1260
konuşuldu, kötü ledle yapılanın da 165 euro olarak söylendi. …
…
- Karayolları işlerinin nasıl yürüyeceği tekrar konuşuldu:

Karayolları işleri büyükşehirler kapsamında değerlendirilecek yani
malzemeler ihale bedelinin %20 altına verilecek, altyapı işleri ise karı
potaya kalacak maliyet hesabı için ortak karar verilip belirlenecek

Karayollarından alınan işler ortak potada sayılacak ve herkese eşit
kota olarak dağılacak. 1270
…
- Liste fiyatına 200 lük ünitelerde %35 yapıldığı söylenmiştir. Ancak
parça kalemlerde daha düşük fiyat istendi.

….”

10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu
ifadeler yer almaktadır:

“ … 1280

ORTAK BÖLGELERDE HESAP ÇIKARILMASI

Karı potaya konulacak bölgelerde kar hesabının nasıl yapılacağı
konuşuldu. Ortak bölgelerde alınacak işlerin sözleşme gereği
maliyet dışında kalan karının potaya atılması gerektiği bir kez
daha dile getirildi. Bu işlerle ilgili maliyet hesabının nasıl yapılacağı
konuşuldu. Maliyetin belirlenmesindeki yöntemin Bayındırlık fiyatından
belli bir indirim yapılması olabileceği konuşuldu.
1290
…”

07-34/349-129
36
TKS’de yerinde inceleme esnasında elde edilen ve sözleşme imzalanması
öncesi bir toplantıya ait olduğu düşünülen imzasız belgede yer alan aşağıdaki
ifadeler de son derece çarpıcıdır:

“ Yapılan Toplantılarda Uzlaşılan Konular ve Sözleşmeye Ek Koşullar:
…
2. TC Karayolları birim fiyatları istediğimiz noktaya geldiğinde çıkan
tüm işler sekiz (8) firma arasında eşit paylaştırılacaktır. Merkezi alım 1300
olması durumunda Büyükşehirlere uygulanan havuz sistemi
uygulanacaktır.

3.TC Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde ihaleli müteahhit ve
taşeron ihalelerinde birim fiyatlarda %100, satınalma işlerinde %30 kar
marjı sağlanacaktır.
…
7. Büyükşehirlerde yapılacak ihale ve satınalmalarda ortak 1 nolu
havuz oluşturulacak, bu havuzdaki kar oranı %30’un altında
olmayacaktır. 1310

8.Diğer tüm işlerde %10 oranında 2 nolu ortak havuz oluşturulacaktır.
…
17. Büyükşehirlerdeki UTC işilerinde %10 kar payı 2 nolu havuza
aktarılacaktır.

18. Diğer şehirlerdeki UTC işlerinde Bölgede çalışan firma ile iş, ortak
yapılacak ve bölgede çalışan firmaya %20 kar payı aktarılacaktır.
…
Not: 1 nolu havuz %30 1320
2 nolu havuz %10 oranındadır.”

Siemens’te yerinde inceleme esnasında elde edilen 3.1.2002 tarihli, Toplantı
Notu konulu şirket içi elektronik postada aşağıda yer alan ifadeler
bulunmakadır:

“…

- Ortak olan bölgelerde hesap yapma yönteminin aşağıdaki
şekilde olması gerektiği görüşüldü: 1330

Sadece malzeme alımı işlerinde Siemens’in söz konusu bayisine
alınan işin keşfinden %20 sini masraf karşılığı vermesini geri kalan
miktar ile bayi fiyatı arasındaki farkı (var ise) potaya ayırması istendi.
Bu konu ile ilgili Siemens’in görüşü Bayilere iletilecek…

Ortak bölgelerdeki altyapı işleri 2001 yılındaki düşük fiyatlar nedeniyle
bu sene işi alan bayiler tarafından halledilecek ve bunlarla ilgili bir
hesaplama yapılmayacaktır.
1340
07-34/349-129
37
Altyapı işleri 2002 yılı fiyatları belli olduktan sonra tekrar görüşülecek,
ancak altyapı işleri ile ilgili ortak taşeronlar oluşturulacak ve bu işler
belirli bir kavşak başı birim fiyat ile bu taşerona verilecek.
…
- Bayilerin kendi bölgeleri dışında yaptığı satışların kontrol edilmesi ve
önlenmesi Siemens’ten istendi. Bununla ilgili fatura kontrol çalışması
yapılacak.

…”
1350
Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 20.12.2001 tarihli şirket
içi elektronik postdaki ifadeler aşağıdaki gibidir:

“Bayiler organizasyonu nedeniyle iki tip sipariş oluşmaktadır:

1- Normal bayi fiyatına göre açılan siparişler:

Bu siparişlerde bayi fiyatı sabittir. Maliyetlerde tedarikçilerden gelecek
fiyatlar değişmedikçe daha önce verilen ekteki file gereği bellidir. …
Ancak bu sene potaya atılmayacak olan %10 ortak kar seneye 1360
atılacaktır. … Bu gönderdiğim toplantıdan sonra geçerli fiyatlardır.
Siparişlerin tarihlerine göre geçerli fiyatlara göre kalkülasyon
yapılmalıdır.

2- Zararına alınan işler:

Bu siparişlerde sözleşme gereği Simko onayı çerçevesinde bayilerin
zararına aldığı işlerdir ve simko malzemeyi alınan keşif birim fiyatlardan
%20 indirimle bayiye satmaktadır. Bu tip işlerde bayiler işi zararına
aldığının belgeleri ile birlikte siparişi tarafımıza vermektedirler. …” 1370

Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 14.1.2002 tarihli şirket
içi elektronik postadaki ifadeler ise aşağıdaki gibidir:

“Potaya girecek olan iller Sözleşme ekinde belirtilen şehirler ve
Karayollarıdır.

Bu kapsamda 3 türlü sipariş olacaktır:

1- Zararına alınan siparişler. Bunlar listede gösterilen bayi fiyatlarının 1380
altına alınmış işleri (Siemens oluru ile) kapsamakta olup, Siemens
bayinin satmış olduğu fiyattan %20 indirimle bayilere vereceği
siparişlerdir.

2- Bayi fiyatı ile liste fiyatı arasındaki siparişlerdir. Burada
Siemens bayinin müşterisine satmış olduğu fiyattan Bayiye
satış yapacak olup, aradaki fark potaya atılacaktır. Bu potada
toplanan bedeller 3 ayda bir bayilere fatura karşılığında
ödenecektir. (Bayiler toplam potada toplanan bedelin 1/6’sı
oranında fatura keseceklerdir. …) 1390
07-34/349-129
38
3- Liste fiyatınında üstündeki siparişler. Siemens bayiye liste
fiyatından fatura kesecektir. Liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki
fark gene potaya atılacaktır. …”

Aynı metin üzerinde el yazısı ile verilen örnek aynen aşağıdaki gibidir:


60…………………………….80.…………………………100
20 20
1400


20’lik bayi fatura kesecek Bayi satış fiyatı Potaya atılacak
vv ayrılacak Siemens satış fiyatı

Yukarıda yer verilen bilgilerden anlaşıldığı üzere; havuz uygulaması, sistemin
kuruluşu anında sistemde yer alan bayilerin gelirleri arasında oluşabilecek
olası farklılıkları ortadan kaldırmak amacıyla oluşturulmuştur. Bilindiği gibi
sistem içerisinde her bayiye bir bölge tahsis edilmiş ve sistemin dönüşümlü
olması kararlaştırılmıştır. Ancak yine de bazı bölgelerde çok fazla ve bazı 1410
bölgelerde çok az ihaleye çıkılması ve bayilerin gelirlerinde faklılıklar oluşması
olasılığı karşısında; her bayinin kendisine düşen bölgeye rıza göstermesi bir
diğer deyişle bayiler arasında oluşacak gelir farklılıklarını ortadan kaldırmak
ve hem sistemin oluşumu hem de sistemin devamını sağlamak bakımından
havuz sistemine ayrıca ihtiyaç duyulmuştur.

Bayilik sistemi ile fiyatların yükselmiş olduğu konusundaki müşteri (Siemens
veya bayilerden ürün alıp bunları satan diğer teşebbüslerin) şikayetlerine
Kararın H.3.1.2.1. numaralı bölümünde yer verilmişti. Yukarıda yer verilen
belgelerdeki ifadelerden bayilerin fiyatlar konusunda aralarında 1420
müzakerelerde bulunmalarının yanısıra Siemens’inde birçok konuda ve
özellikle fiyatlar ve kar paylaşımı ile ilgili olarak merkezi yönlendirmede
bulunduğu görülmektedir.

Dolayısı ile sistemin temel amacının; ihalelerin sistem içerisindeki firmalar
tarafından, rekabetin sınırlandırılması yolu ile en iyi fiyat ile kazanılmasını ve
bunun sistem üyeleri arasında paylaşımını sağlamak olduğu sonucuna
ulaşılmaktadır.

I.3.1.3.3. Siemens’in Merkezi Koordinasyonu ve Danışıklı Teklifler 1430

Bayilik sistemi ile esasen her bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki
ihalelere katılması esası benimsenmiş ve bu durum sözleşme ile hüküm altına
alınmıştır. Bayilik sistemi içerisinde yasaklanmış olmasına rağmen zaman
zaman bayilerin kendi bölgeleri dışındaki yerler için de teklif verdikleri
görülmektedir. Ancak istisnalar dışında bayiler kendi bölgeleri dışındaki
yerlerdeki ihaleleri kazanamamıştır.

Bayilik sistemi ile yasaklanmış olmasına rağmen bayiler neden kendi bölgeleri
dışındaki yerler için teklif vermektedir? Bu sorunun olası cevapları aşağıdadır: 1440
07-34/349-129
39
- Bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki ihalelere katılma yeterliğine
sahip olmadığı bir durumda, ihalenin sistem içerisinde kalması için bayi ağı
içindeki başka bir bayinin o ihaleye teklif verdiği durumlar,

- Bir ihaleye bayilik sistemi dışında yer alan yani rakip olan bir firmanın da
teklif verdiği durumlarda, birden fazla bayinin birlikte danışıklı teklifler
vererek yine ihalenin sistem içerisinde kalmasının sağlanması durumu,

- İhaleye sistem dışından rakip bir teklif verilmese dahi, ihalede rekabet
yaşandığı görüntüsü vermek veya mevzuat engellerini bu yolla aşmak 1450
amacıyla28 danışıklı tekliflerin verilerek ihalelerin alınması durumu.

Daha önce de belirtildiği üzere bayilik sistemi ile esas olarak amaçlanan 7
firma arasındaki rekabetin sonlandırılarak ihalelerin sistem içerisindeki firmalar
tarafından kazanılmasıdır.

A. Merkezi Koordinasyon

Sözleşmenin 2.3. maddesine göre bayiler “Sözleşme kapsamındaki ürün ve
sistemlerle ilgili resmi ihalelere SIEMENS’e danışarak teklif vereceklerdir.” 1460

Ayrıca, daha önce de belirtildiği gibi her ne kadar bayilerin kendi fiyatlarını
belirleme serbestisi bulunsa dahi rekabetçi bir ihalede fiyatın düşürülmesi
gerektiği durumlarda Siemens’in onayı ile fiyatlar düşürülebilmektedir. Bu
konuya yönelik olarak TKS’nin yerinde incelemeler esnasında Raportörlere
yapmış olduğu açıklamalar aşağıdaki gibidir:

“İhalelere TKS teklif vermektedir. Tekliflerimizde Siemens ürünleri
kullandığımız, onun bayisi olduğumuz belgelenmektedir. İhalelerde
vereceğimiz tekliflerin fiyatlarını kendimiz belirliyoruz. Ürünün fiyatları 1470
zaten ürün fiyat listesinde belirlenmiştir. Ancak ihalenin türüne göre,
(pazarlık usulünde örneğin) fiyatı düşürmek gerekebilir. Bu durumda
Siemens’i arayıp şu fiyata indirebilir miyiz diye sorarız. Ancak sonuçta
Siemens’i aldığımız ihaleler ilgilendirmez, kar zarar bize aittir.”

Bu gibi durumlar bayilik ağının oluşturulması aşamasında da gündeme
gelmiştir. 25.9.2001 tarihli toplantıya ilişkin tutanakta şu ifadeler yer
almaktadır:

“… 1480

2. Zararına alınan işlerde Siemens kendi sağladığı malzemeler için
indirimli keşif bedelleri üzerinden %20 indirimle malzeme temin
edecektir. Ancak bu işler için Siemens mutabakatının alınması şarttır.

3.Büyükşehir kategorisinde bulunmayan şehirlerdeki merkezi sistem
işleri SIEMENS tarafından alınacak ve o bölge Bayisi Siemens’in

28 Örneğin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu pazarlık usulünde en az 3 katılımcı gereklidir.
07-34/349-129
40
taşeronu olarak çalışacaktır. SIEMENS merkezi sistem fatura bedeli
üzerinden %20 oranındaki tutarı BAYİ’ye ayrıca ödeyecektir.
1490
4. Bölge Bayi TCK işlerinden birini yapamayacağını belirtirse SIEMENS
hangi Bayinin işi yapacağına karar verecektir.
…”

Kendi bölgesinde yer alan bir ihaleye teklif verme konusunda yeterliliğe sahip
olmayan bayinin bölgesinde diğer bir bayi Siemens’in onayını alarak teklif
verebilmektedir. Konuyla ilgili EMT tarafından yerinde incelemeler esnasında
Raportörlere yapılan açıklamalar aşağıdaki gibidir:

“Sözleşme gereği bayiler birbirlerinin bölgesindeki ihalelere teklif 1500
vermemektedirler. Ancak örneğin bir bayi teklif verme yeterliliğine sahip
değilse Siemens’in onayı alınarak bölge dışına da teklif verilebilir. Buna
örnek olarak Erzurum, İzmir ihalesini gösterebilirim.”

6.9.2001 tarihli Siemens ve bayiler imzalı tutanaktaki ifadeler aşağıdadır:

“….

5. Bayiler dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda
ihale indirimine Siemens karar verecek, işi olan firmanın ilgili işlerden 1510
beklediği kar karşılıklı mutabakat ile Siemens tarafından karşılanacaktır.
Böyle bir durumda Siemens satış fiyatının bayi transfer fiyatlarının altına
düşmesi halinde bu işe ait %10 ciro payı havuza ayrılmayacaktır. …

…

8. Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin
oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı
Siemens’in veto etme yetkisi vardır. …”
1520
Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 20.12.2001 tarihli şirket
içi elektronik postadaki ifadeler aşağıdaki gibidir:

“Bayiler organizasyonu nedeniyle iki tip sipariş oluşmaktadır:

1- Normal bayi fiyatına göre açılan siparişler

Bu siparişlerde bayi fiyatı sabittir. Maliyetlerde tedarikçilerden gelecek
fiyatlar değişmedikçe daha önce verilen ekteki file gereği bellidir. …
Ancak bu sene potaya atılmayacak olan %10 ortak kar seneye 1530
satılacaktır. … Bu gönderdiğim toplantıdan sonra geçerli fiyatlardır.
Siparişlerin tarihlerine göre geçerli fiyatlara göre kalkülasyon
yapılmalıdır.




07-34/349-129
41
2- Zararına alınan işler:
Bu siparişlerde sözleşme gereği simko onayı çerçevesinde bayilerin
zararına aldığı işlerdir ve simko malzemeyi alınan keşif birim fiyatlardan 1540
%20 indirimle bayiye satmaktadır. Bu tip işlerde bayiler işi zararına
aldığının belgeleri ile birlikte siparişi tarafımıza vermektedirler. …”

Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 14.1.2002 tarihli şirket
içi elektronik postadaki ifadeler ise aşağıdaki gibidir:

“Potaya girecek olan iller Sözleşme ekinde belirtilen şehirler ve
Karayollarıdır.

Bu kapsamda 3 türlü sipariş olacaktır: 1550

1. Zararına alınan siparişler. Bunlar listede gösterilen bayi fiyatlarının
altına alınmış işleri (Siemens oluru ile) kapsamakta olup, Siemens
bayinin satmış olduğu fiyattan %20 indirimle bayilere vereceği
siparişlerdir.

2. Bayi fiyatı ile liste fiyatı arasındaki siparişlerdir. Burada Siemens
bayinin müşterisine satmış olduğu fiyattan Bayiye satış yapacak
olup, aradaki fark potaya atılacaktır. Bu potada toplanan bedeller 3
ayda bir bayilere fatura karşılığında ödenecektir. (Bayiler toplam 1560
potada toplanan bedelin 1/6’sı oranında fatura keseceklerdir. …)

3. Liste fiyatınında üstündeki siparişler. Siemens bayiye liste
fiyatından fatura kesecektir. Liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki fark
gene potaya atılacaktır. …”

Görüldüğü üzere Siemens sistemi sıkı bir biçimde kontrol etmektedir. Kurulan
sistem ile her bayiye bir menfaat sağlanmaya çalışılmakta, bayiler arasındaki
eşitliğin sağlanması ve denetim ile kontrol konuları Siemens’e bırakılmaktadır.
1570
B. Danışıklı Teklifler

Bayilik sistemi ile esasen her bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki
ihalelere katılması esası benimsenmiş ve bu durum sözleşme ile hüküm altına
alınmıştır.

Buna ek olarak sözleşmeler öncesinde yapılan yazılı mutabakatta da bayilerin
kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemeyeceği ve kendi
bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamayacağı ifadeleri yer
almaktadır. Bu durum SİNTEK yetkilileri tarafından Raportörlere yerinde 1580
incelemeler esnasında:

“…bayiler listede yer alan ürünlere ilişkin olarak sözleşme ekinde yer
alan yerler dışındaki ihalelere girmemeyi bayilik sözleşmesiyle taahhüt
etmişlerdir.”

şeklinde ifade edilmiştir.
07-34/349-129
42
Siemens bayilerin ihalelere katılmaları hakkındaki görüşlerini yerinde
incelemeler esnasında Raportörlere;
1590
“İhaleler genel olarak trafik lambası gibi ürünlerin alımına yönelik
olabileceği gibi, merkezi trafik sistemi kurulmasına yönelik olmaktadır.
Merkezi sistem ihaleleri dışında, ihalelere yalnızca bayilerimiz
katılmaktadır. Hangi ilin belediyesi ihaleye çıkmış ise, o bölgeden
sorumlu bayimiz ihaleye katılmaktadır. … Bir bayimizin katıldığı ihaleye
doğal olarak başkaca bir bayimiz girmemektedir.”

şeklinde ifade etmiştir.

Bu durumu teyid eder nitelikte, Siemens’ten elde edilen ve Fetih Ürkmez 1600
tarafından Siemens’in diğer çalışanlarına elektronik posta ile gönderilen bir
toplantı notunda, bayilerin kendi bölgeleri dışında teklif vermeleri konusu yer
almaktadır. Toplantı notunun ilgili bölümü aynen;

“Bayilerin kendi bölgeleri dışında yaptığı satışların kontrol edilmesi ve
önlenmesi Siemens’ten istendi. Bununla ilgili fatura kontrol çalışması
yapılacak”

şeklindedir.
1610
Siemens’te yerinde incelemelerde elde edilen Toplantı Tutanağında da:

“…

YER: SFA Firması-Öveçler ANKARA
…
Katılanlar: SFA, SİNYALİZASYON, TRASİN, TKS, EMT, SIEMENS,
YAPI KREDİ Farabi Şb. ve Siteler Şb. Yetkilileri

Toplantıda aşağıdaki hususlar görüşülmüştür: 1620
…
5. EMT ve Sinyalizasyon firmalarının Adana ve Datça’da 3. Kişilere mal
teslimatı/satımı hakkında endişeleri dile getirildi ve konuyla ilgili
açıklama bekledikleri belirtildi. Bu bağlamda 3. Kişilere Siemens’in mal
satıp satmayacağı konusunda güvence istendi.
…”

ifadeleri yer almaktadır.

6.9.2001 tarihli toplantı tutanağında aynen: 1630

“…
7. Bayiler kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemez
ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamaz. Aksi durum
Ana Sözleşme koşullarına uymadığı anlamına gelecektir. Bayiler arası
uzlaşmazlıklarda Siemens hakem olarak tanımlanmıştır. …”
ifadeleri yer almaktadır.
07-34/349-129
43
Yukarıda yer verilen bilgi ve belgelere göre bayilerin kendi bölgeleri dışındaki
bir bölgede ihalelere girmeleri yasaktır. Ancak, bayilik sistemi gereğince yasak
olmasına rağmen, bayiler kendilerine ait olmayan bölgelerde çok sayıda 1640
ihaleye katılarak teklif vermişlerdir. Buradaki temel amaç ihaleyi kazanmak ya
da fiyat rekabeti değil, danışıklı teklifler verilmesi suretiyle bölge sahibi bayinin
ihaleyi kazanmasına yardımcı olmaktır.

Bayilerin kullandıkları danışıklı teklif yöntemleri duruma göre değişiklikler
göstermiştir. Danışıklı tekliflere genel olarak aşağıda yer alan iki temel amaç
için başvurulmuştur:

- Bir ihaleye bayilik sistemi dışında yer alan yani rakip olan bir firmanın da
teklif verdiği durumlarda, birden fazla bayinin birlikte danışıklı teklifler 1650
vererek yine ihalenin sistem içerisinde kalmasının sağlandığı durum.

- İhaleye sistem dışından rakip bir teklif verilmese dahi, ihalede rekabet
yaşandığı görüntüsü vermek veya mevzuat engellerini bu yolla aşmak
amacıyla29 danışıklı tekliflerin verildiği durum.

Dolayısıyla, bayilik sistemi kendisine tayin edilen bölge içinde bayilere sistem
dışından rakip çıkması halinde, ihalenin sistemde kalmasını teminen birden
fazla bayinin danışıklı teklifleri ile bayiye yardımcı olmaktadır.
1660
10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu
ifadeler yer almaktadır:

“…

Verilen teklifleri yan teklif olarak SIEMENS’in de vermesi istendi. Bu
konular idarelerce daha sonradan farklı yorumlandığı için uygun
görülmemiştir.
…”
1670
Her ne kadar SIEMENS’in ihalelere katılarak yan teklif vermesi uygun
görülmemiş ise de30, bu anlayış sistemce benimsenmiş ve bayiler ihalelerde
birbirlerine destek olmak amacıyla danışıklı teklifler sunmuşlardır.

Yukarıda bahsedilen hususlar ile ilgili ilk örneğimizde, kendi bölgesinde ihale
açılan bayi yüksek teklifte bulunmakta diğer bayi ise düşük teklifte
bulunmaktadır. Bayilerin planı, sistem dışında yer alan firmanın teklifi her iki
bayinin teklifinin arasında ise, ihaleyi kazanan bayi taşeron olarak bölge sahibi
bayiye işi devretmek, sistem dışında yer alan firmanın teklifi her iki bayinin
teklifinin üzerinde ise, düşük teklif veren bayi ihale dokümanlarını 1680
tamamlamayarak ihalenin yapıldığı bölgenin bayisinin ihaleyi yüksek fiyattan
kazanmasını sağlamaktır.




29 4734 sayılı Kanuna göre pazarlık usulünde en az 3 katılımcı gereklidir.
30 SIEMENS’in çok sayıda ihaleye katılıp kazanamaması hali.
07-34/349-129
44
Yapılan ihbarda şu ifadelere yer verilmiştir:

“T.C.K. Sivas 16. Bölge Müdürlüğü TRASİN Elektroniğin bölgesidir.
Ancak SİNTEK firması diğer katılımcı firmaların işi almaması için
60.000.000.000 (altmış milyar) TL teklif verdi. Tekeli oluşturan SİNTEK 1690
firmasında iş kalsa idi eksik evrakları tamamlamayıp yeterlilik dışı
kalacaktı. İş tekelci dışı firmada kalacağı hissedildiği için TRASİN
firmasının 95.000.000.000 (doksanbeşmilyar) TL verdiği teklifte iş
kalmayacağı hissedildi ve işi SİNTEK firması yapacak ve SİNTEK ile
TRASİN firmaları faturalaşacaklardır. SİNTEK firması evrakları
tamamlamayıp iş SIEMENS bayisi dışında kalmamıştır.”

Yerinde incelemeler esnasında, bu ifadeleri destekler nitelikte bir takım
belgeler elde edilmiştir. Bu belgelere göre söz konusu ihalede SİNTEK 67
milyar TL. teklif ile TRASİN’in bölgesindeki ihaleyi kazanmış ancak TRASİN’in 1700
35 milyar TL’lik taşeronluk teklifi üzerine, TRASİN ile 19.11.2003 tarihinde
taşeronluk sözleşmesi imzalamıştır.

TKS’de yapılan yerinde inceleme esnasında elde edilen belgeler de bu
durumu teyit eder niteliktedir. Bu belgeler, Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin
bir ihalesine ait olan ve SFA, EMT ile SİNTEK’e ait teklifler ve EMT ile
SİNTEK’e ait olan imzalı-mühürlü teklif zarflarıdır.

Bilindiği gibi Ankara TKS’nin bölgesi içerisinde yer almaktadır. TKS’de yerinde
incelemeler esnasında bulunan SİNTEK, EMT ve SFA’ya ait Ankara 1710
Büyükşehir Belediyesi Satın Alma Dairesi Başkanlığı 6 kalem muhtelif sinyal
verici alımı işi için hazırlanmış fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir:

SİNTEK EMT SFA
Mikroproserlü ….. (……….) (……….) (……….)
Ledli oklu…. (……….) (……….) (……….)
Geri sayıcı… (……….) (……….) (……….)
Kamaşma….200 lük (……….) (……….) (……….)
Kamaşma….300 lük (……….) (……….) (……….)
Halojen….. (……….) (……….) (……….)
TOPLAM 540.000.000.0000 599.000.000.000 551.000.000.000

Ancak Büyükşehir Belediyesi’nin ihale komisyonu kararına bakıldığında,
Başkanlığa yalnızca 1 adet fiyat teklifi verildiği anlaşılmıştır. İhaleyi TKS
499.250.000.000 TL. toplam teklif ile kazanmıştır. Diğer firmaların fiyat teklifi
ise Belediyeye sunulmamıştır. Diğer firmaların fiyat tekliflerinin faks ile TKS’ye
iletildiği üzerlerinde yer alan yazılardan anlaşılmaktadır.
1720
Ankara’nın TKS’nin bölgesi olduğu düşünüldüğünde, diğer bayiler tarafından
ne için hazırlandığı belli olmayan ancak TKS’nin elinde bulunan tekliflerin pek
de rekabetçi teklifler olmadığı ve başka amaçlara hizmet için her olasılığa
karşılık hazırlanmış oldukları anlaşılmaktadır. Diğer bayilere ait ve Ankara
Büyükşehir Belediyesine hitaben EMT ve SİNTEK tarafından hazırlanan
imzalı ve şirket kaşeli zarfların TKS’de bulunması, bayilerin ihale öncesinde
veya ihale aşamalarında birbirleri ile rekabeti bozacak şekilde bir
koordinasyon içerisinde bulunduklarının çok açık bir göstergesidir. Yerinde
07-34/349-129
45
incelemelerde elde edilen diğer bayilere ait zarf ve mühürler, diğer bayilerin
tekliflerinin bölge bayisi tarafından her ihtimale karşı hazırlanmış olabileceğini 1730
akla getirmektedir.

TKS tarafından SİNTEK’e gönderilen ve TKS’nin ARER İnşaat’a verdiği fiyat
teklifini içeren bir elektronik posta şu şekildedir:





1740






Aynı şekilde yine TKS’de bulunan, bayilik sistemi üyelerinin arasındaki
rekabeti ortadan kaldırıcı nitelikte bir koordinasyon içerisinde bulunduklarını
gösteren el yazılı bir belgede de aynen şu ifadeler yer almaktadır:
1750









1760
TRASİN’in 15.7.2003 tarihinde Karayolları 7. Bölge Müdürlüğü/Samsun için
hazırlamış olduğu fiyat teklifi, rakip bir teşebbüs olan Sinyalizasyon’a aynı gün
faks ile gönderilmiştir. Bilindiği gibi Samsun Sinyalizasyon’un bölgesi
içerisinde yer almaktadır. Ancak ihale gerçekleşmemiştir.

Teşebbüslerin ihale için hazırlamış oldukları fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir.
Tekliflerden görüldüğü üzere Sinyalizasyon’un tüm birimler için teklifi daha
iyidir.

Sinyalizasyon TRASİN
CPU Kartı (……….) (……….)
IQ Kartı (……….) (……….)
Çıkış Kartı (……….) (……….)
Besleme Ünitesi (……….) (……….)
Gösterge Paneli (……….) (……….)
1770
TRASİN’in karayolları için hazırlamış olduğu teklif, saat 16:36’da
Sinyalizasyon’a fakslanmıştır. Ancak daha ilginç olanı, TRASİN’in saat
15:18’de Sinyalizasyona gönderdiği faks metninde ise yukarıda yer verilen
Kimden : KENAN ÇELİK (tksltd@)
Kime : (sintek@)
Gönderme Tarihi : 24 Temmuz 2003 Perşembe 14:31
Ek : ARER INS.doc
Konu : ARER Ins Fiyat

ARER İnşaata verdigimiz fiyatlar ektedir üzerine çıkarak fiyat
vermenizi rica ederiz.
İlgilenilecek konular:
1- Ortak bölgelerde işi olmayan tarafa en az ihale bedelinin %10’u kar olarak verilecek.
Eğer normal hesaplanan kar hesabı bu oranı geçiyorsa yüksek olan kar geçerli
olacak.
2- İş sırası gelen diğerine devir ederse yukarıdaki hesap aynen uygulanacak ayrıca
bunun üstüne ihale bedelinin %5’i kar olarak işi devreden tarafa ödenecek.
3- Faturalaşma düzeninde işi kim alıyorsa, Siemens satışı diğer tarafa kesecek diğer
taraf da kar payını ekleyip faturayı işi alan tarafa kesecek. Bu konu zeyilname ile
halledilecek.
4- Entegratör sözleşmesinin Siemens tasdiki için resmi yazışmalar yapılacak.
07-34/349-129
46
Sinyalizasyon ve TRASİN tekliflerinin el yazısı olarak ve kısaltma şeklinde
istenen malzeme kalemlerinin yer aldığı boşluklarda;

CPU Kartı (……….)
IQ Kartı (……….)
Çıkış Kartı (……….)
Besleme Ünitesi (……….)
Gösterge Paneli (……….)

şeklinde yer almasıdır.

Görüldüğü üzere kendi fiyatlarının ne olması gerektiği konusunda 1780
uzlaşıldıktan sonra TRASİN kendi (muhtemel) resmi teklif metnini
Sinyalizasyon’a fakslamıştır.

Benzer şekilde TKS, 17.6.2003 tarihli Karayolları Genel Müdürlüğü 15. Bölge
Müdürlüğü/Kastamonu için hazırlamış olduğu fiyat teklifini rakip bir firma olan
Sinyalizasyona aynı gün saat 13:10’da fakslamıştır. Sinyalizasyon ise kendi
teklifini saat 13:11’de Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü’ne fakslamıştır31.
Sinyalizasyon’un teklif metninde dikkat çeken konu fiyat kısımlarının el yazısı
ile doldurulmuş olmasıdır. TKS ihaleye katılmamıştır.
1790
Bilindiği gibi, Kastamonu Sinyalizasyon’un bölgesi içerisinde yer almaktadır.
Firmalar adına hazırlanmış olan fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir32.

S.NO
(Cinsi)
Sinyalizasyon TKS
1 (……….) (……….)
2 (……….) (……….)
3 (……….) (……….)
4 (……….) (……….)
5 (……….) (……….)
6 (……….) (……….)
7 (……….) (……….)
8 (……….) (……….)
9 (……….) (……….)
10 (……….) (……….)
11 (……….) (……….)
12 (……….) (……….)
13 (……….) (……….)
14 (……….) (……….)
15 (……….) (……….)
16 (……….) (……….)
17 (……….) (……….)
18 (……….) (……….)
19 (……….) (……….)
20 (……….) (……….)
21 (……….) (……….)


31 İhaleye Sinyalizasyon’un yanısıra Tekon ve Özbest firmaları da teklif vermiştir. İhale mevcut
ödeneğin verilen teklifi karşılayamaması nedeniyle iptal edilmiştir.
32 Sinyalizasyon’un teklif metninde 28 sıra numara ile mallar sayılmış olmasına rağmen,
TRASİN’in teklifinin yalnızca ilk sayfasının tedarik edilmesi karşısında ilk 21 mal cinsine yer
verilebilmiştir.
07-34/349-129
47
Tekliflerden görüldüğü üzere Sinyalizasyon’un tüm birimler için teklifi daha
düşüktür.

Benzer şekilde TRASİN 22.7.2003 tarihinde Malatya Belediye Başkanlığı için
hazırladığı teklifi aynı tarihte Sinyalizasyona fakslamıştır. Sinyalizasyon da
aynı gün içerisinde Malatya Belediye Başkanlığına teklifini sunmuştur. 1800
Hatırlanacağı üzere Malatya TRASİN’in bölgesi içerisinde yer almaktadır.
Firmaların birbirlerine gönderdikleri teklifler aşağıdaki gibidir:

TRASİN Sinyalizasyon
Q300 Oto Sinyal Verici (……….) (……….)
Q200 Oto Sinyal Verici (……….) (……….)
Q200 İkili (……….) (……….)
Q200 Yaya Sinyal Verici (……….) (……….)
TOPLAM 5.631.000.000 5.960.000.000

Tekliflerden görüldüğü üzere TRASİN’in tüm birimler için teklifi daha düşüktür.

İhalede sunulan teklifler ise aşağıdaki gibidir:

FİRMA FİYATLAR33
TRASİN 5.631.000.000
Best 5.877.000.000
Sinyalizasyon 5.960.000.000

Görüldüğü üzere TRASİN ve Sinyalizasyon birbirlerine gönderdikleri fiyat 1810
tekliflerini idareye de aynen sunmuşlardır. İhaleyi TRASİN kazanmıştır.

TKS’de yerinde yapılan incelemelerde SFA’nın ve TKS’nin Aksaray Belediyesi
için fiyat teklif belgeleri bulunmuştur. TKS’nin fiyat teklifleri ile ilgili olarak hem
üzerinde el yazısı ile bir çok ifadenin yer aldığı bir çalışma metni hem
belediyeye gönderilmek için hazırlanan teklif mevcuttur. Bilindiği gibi Aksaray
TKS’nin bölgesinde yer almaktadır. Firmalarda bulunan hazırlık teklifleri
aşağıdaki gibidir. TKS’nin hem çalışma notunda yer alan hem de nihai olarak
sunulduğu anlaşılan tekliflerinin her ikisine de tabloda yer verilmiştir. Nihai
teklif metni el yazısı ile doldurulmuştur. 1820

Malzeme SFA TKS Çalışma Notu TKS Teklif Metni
200 lük tekli sinyal verici (……….) (……….) (……….)
Başüstü direk (……….) (……….) (……….)
7*1.5 Nyy Kablo (……….) (……….) (……….)
Flaşör Kartı (……….) (……….) (……….)
TOPLAM 5.913.500.000 5.710.000.000

İhalede Belediye’ye sunulan teklifler aşağıdadır:

Malzeme SFA EMT TKS
200’lük tekli sinyal verici (……….) (……….) (……….)
Başüstü direk (……….) (……….) (……….)
7*1.5 Nyy Kablo (……….) (……….) (……….)
TOPLAM 5.913.500.000 5.710.000.000 5.495.000.000

33 Fiyatlar KDV hariçtir.
07-34/349-129
48
Görüldüğü üzere SFA ihalede aynen daha önce TKS’ye göndermiş olduğu
teklifi vermiş, TKS’nin teklif metni olarak hazırlanan fiyatlar EMT tarafından
sunulmuş, TKS ise söz konusu tekliflerin biraz daha aşağısını vererek kendi
bölgesindeki ihaleyi kazanmıştır.

SİNTEK’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 29.8.2003 tarihli Fetih 1830
ÜRKMEZ (Siemens) tarafından SİNTEK’e gönderilen elektronik postanın
ekinde C.YEKE (Siemens-İzmir Büro) tarafından hazırlanmış 28.8.2003 tarihli
Sinyalizasyon ve Otomatik Bariyer Sistemi işi ile ilgili durum raporu mevcuttur.
Söz konusu Raporda aşağıda yer alan ifadeler mevcuttur:

“…Diğer bir konu olan Trafik Sinyalizasyon Sistemi ihaleleri ile ilgili
olarak, EMT ve SFA’nın girdiği 18.8.2003 tarihinde Bölge’de yapılan
ihale sonucunda, 21.8.2003 tarihinde tarafınıza gönderdiğim raporda
da belirttiğim gibi, teklif mektubu ve keşif tutarları birbirini
tutmamaktadır. Teklif mektubu keşif tutarından 40 milyar daha düşük 1840
olduğu halde keşif tutarları esas alındığından, ihale tutarı çok yüksek
kalmıştır. Aradaki fark diğer firmalara göre 140 milyar dolayındadır.
Daha sonra keşif tutarının teyidi resmi olarak istenmiştir. Sayın Cebrail
Bey (SFA) EMT olarak ilgili mektuba cevap yazmış ve teyid
vermiştir. Fakat tarafımca ilgili mektuba bir satır ilavesi ile düşük fiyat
olan ön teklifimizn geçerli sayılabilmesi ve bizimde bu fiyatı kabul
edebileceğimiz hakkında bir taahhüt notu eklenmiştir. …”

Yukarıda yer alan ifadelerden anlaşıldığı üzere SFA’dan Cebrail Bey EMT
adına işlem yapmaktadır. Ayrıca işlemler hakkında Siemens’in de bilgisi hatta 1850
müdahalesi olduğu yine belgede yer alan ifadelerden anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen çok sayıda örnekte yer alan;

- Bayilere ait zarf ve mühürlerin diğer bayilerde bulunması,
- İdarelere teklif verilmesi öncesinde tekliflerin birbirlerine gönderilerek
esasen kimin ne kadar teklif vermesi gerektiğinin birlikte kararlaştırılması,
- Birden fazla teklif verilmesi gerekebilecek durumlarda bölge sahibi bayinin
diğer bayilerin tekliflerini de hazırlaması veya diğer bayileri de temsil
etmesi 1860

ve benzeri durumlara ilişkin delillerin ve hususların varlığı, bayilik sistemi
içerisinde yer alan teşebbüslerin tam bir koordinasyon içerisinde hareket
ettiklerini ve ihalelerin sistemde yer alan firmalar tarafından kazanılması için
danışıklı teklifler verdiklerini açık bir şekilde göstermektedir34.

İhalelerdeki rekabet karşıtı davranışlar esasen daha önce bayilik sistemi ile
varılan mutabakatın bir sonucudur. Kurulan bayilik sistemi ile esas olarak
firmalar arası rekabetin önlenerek ihalelerin hem sistemde yer alan firmalar
tarafından hem de yüksek fiyatlar ile kazanılması amaçlanılmıştır. 1870


34 Bu durum piyasadaki rekabeti sınırladığı gibi söz konusu ihalelerdeki rekabeti de olumsuz
etkilemektedir. Dolayısı ile konunun hem 4054 sayılı RKHK hem de 4734 sayılı KİK açısından
değerlendirilmesi gerekmektedir.
07-34/349-129
49
I.3.1.4. Ultra’nın Sisteme Dahil Edilmesi

Siemens’in 2001 yılında 6 teşebbüs ile oluşturduğu bayilik sistemine, 2003
yılında son olarak Ultra firması da eklenmiştir. Ultra firması, entegratörlük
sözleşmesi35 öncesi piyasada üretim yapan ve hem Siemens’in hem de
bayilerin rakibi olan bir teşebbüstür.

Ultra’nın bayilik sistemine dahil edilmesi, Siemens ile Ultra arasında
entegratörlük sözleşmesi akdedilerek yerine getirilmiştir. Bayiler ile Ultra 1880
arasında imzalanan entegratörlük sözleşmelerine Siemens yazılı olarak
muvafakat vermiştir.

8.7.2003 tarihli ve Siemens’ten tüm bayilere gönderilen elektronik postada şu
ifadeler yer almaktadır:

“Sn. Bayiler;

Bilindiği üzere sürdürülen altbayilik çalışmaları sonucu Siemens hukuk
bölümünün hazırladığı entegratörlük sözleşmesi ekte görüşlerinize 1890
sunulmuştur. Entegratörlük sözleşmesi Siemens ile bayileri arasındaki
sözleşmenin bir benzeri olup Ultra ile yapılan görüşmeler çerçevesinde
imzaya hazır hale getirilmiştir. Tarafınızın da görüşleri doğrultusunda
her bayi ile ULTRA arasında imzalanacak entegratörlük sözleşmesi
(aramızdaki sözleşme gereği) Siemens’in de onayi ile yürürlüğe
girebilecektir.

Cuma akşamına kadar sözleşmenin tarafınızdan incelenmesi ve
imzasını takiben cumartesi günü Ultra’ya topluca imzalatılıcaktır. …”
1900
Yapılan incelemelerde bayiler ile ULTRA arasındaki sözleşmelerin imzalı
nüshaları elde edilememiştir. Ancak hem Siemens tarafından verilen
muvafakatlar hem de yukarıda yer verilen belgedeki ifadeler bayiler ile ULTRA
arasındaki sözleşmelerin varlığını ortaya koymaktadır.

Hatırlanacağı üzere bayilik sözleşmeleri öncesinde imzalanan 25.9.2001
tarihli tutanakta:

“…Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin
oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı 1910
Siemens’in veto etme yetkisi vardır. …”

ifadelerine yer verilerek, sisteme eklenecek yeni bayiler konusunda izlenecek
yol belirlenmiştir.

Bayiler ile Ultra arasındaki –imzasız- entegratörlük sözleşmelerine
bakıldığında, söz konusu sözleşmelerin bayiler ile Siemens arasında
imzalanan sözleşmenin hemen hemen aynısı olduğu görülmektedir. En

35 Entegratörlük sözleşmelerinin konusu, bayinin veya Siemens’in trafik sektörü ile ilgili
ürünlerdeki tüm pazarlama ve satış yetkilerinin bir kısmının bağımsız olarak çalışan
entegratöre devridir.
07-34/349-129
50
önemli fark entegratörlük sözleşmesinde Siemens’in rolünü bayilerin, bayilerin
rolünü ise Ultra’nın üstlenmesidir. Yani, ULTRA tarafından iş alınması 1920
durumunda, ULTRA Siemens marka ürünleri işin alındığı bölgenin münhasır
bayisi üzerinden alacaktır.

Konuyla ilgili olarak SFA, ULTRA hakkında fazla bir bilgilerinin olmadığını
ancak Siemens ile bayilerin biraraya gelerek ULTRA konusunu görüştüklerini
beyan etmiştir. Görüşmelerin konusunun ne olduğu ise yerinde incelemeler
esnasında Raportörlere EMT tarafından:

“Ultra ile entegratörlük sözleşmesi, Ultra’nın bölgesinde yer alan bayinin
Ultra’nın da sisteme dahil edilmesi önerisi üzerine gerçekleşmiştir.” 1930

şeklinde belirtilmiştir.

ULTRA’nın bölgesinde yer alan bayinin ULTRA’nın da sisteme neden dahil
edilmesini istediği ise SIEMENS’in Raportörlere yerinde incelemeler
esnasından yaptığı şu ifadelerinden anlaşılmaktadır:

“Ultra firması daha önce kendisi ihalelere katılmaktaydı. Firma zor
durumda bulunduğu için ihalelerde düşük fiyat teklif etmekteydi. Söz
konusu firma ile bizim bayilerimiz arasında bir sözleşme akdedilmiştir. 1940
Yani firma bir nevi bayilerimizin bayisi gibi bir konuma gelmiştir.”

Yerinde incelemeler sırasında TKS’den elde edilen ve SİNTEK tarafından
gönderilen bir toplantıya çağrı yazısında şu ifadeler yer almaktadır:

“Saat 11:00 da Sintek Ltd. Şti. büroda Ultra, Buharalılar ve Odisan
Firmalarının durumunu görüşmek üzere toplantı yapılacaktır.
Bilgilerinize arz olunur.
Saygılarımızla
14.07.2003” 1950

Görüldüğü üzere toplantıya çağrı tarihi Haziran 2003’tür. Ultra ile imzalanan
entegratörlük sözleşmeleri bayiler tarafından 1.8.2003 tarihinde imzalanmış
ve bu sözleşmelere Siemens tarafından 5.8.2003 tarihinde muvafakat
verilmiştir. ULTRA, Siemens’in bayilik ağında bir rahatsızlığa yol açınca
bayiler bir araya gelerek rakibin durumunu tartışmaya açmışlardır. Sonuçta,
ULTRA’nın bayiler üzerinde oluşturduğu rekabetçi baskı, ULTRA’nın da bu
sisteme bir entegratörlük sözleşmesi ile dahil olmasıyla çözümlenmeye
çalışılmıştır.
1960
Bayilerin rakibi olan ULTRA’nın bir entegratörlük sözleşmesi ile sisteme dahil
edilmesinde yine rekabetçi yapıyı ortadan kaldırma amacıyla hareket edildiği
entegratörlük sözleşmesi öncesinde yapılan haberleşmelerden de
anlaşılmaktadır.

Örneğin ULTRA tarafından SİNTEK’e gönderilen 21.7.2003 tarihli bir
elektronik-posta ekinde yer alan belgede ULTRA’nın tek olarak (İstanbul,
Bursa, Manisa, Mersin, Denizli, Adana, Trabzon) ve diğer bayilerle ortak
07-34/349-129
51
olarak faaliyet göstereceği (Kayseri, Diyarbakır, Çorum, Antalya, Samsun,
Erzurum, Ankara, Konya, Gaziantep, İzmir, Eskişehir, İzmit) iller ve TCK 1970
bölgeleri belirtildikten sonra, herhangi bir bayilik sisteminin kurulmasının
altında yatan temel amaçlarla bağdaşmayacak şekilde bir sistem kurulduğu
anlaşılmaktadır. Bu noktada, birer bağımsız teşebbüs gibi hareket etmesi
beklenen bayilerin, bu bağımsızlığı ortadan kaldıracak şekilde bir
koordinasyon içinde oldukları anlaşılmaktadır. Söz konusu belgenin sonunda
aynen;
“Bayilerin diğer illerdeki trafik işlerinden %5 ULTRA’ya verilecektir.”
ifadesi yer almaktadır.

Görüldüğü gibi ULTRA’nın bayilik sistemine entegre edilmesi ile ULTRA’nın 1980
ihalelerde Siemens’in bayilerine karşı düşük fiyat vermesi yani diğer bir
deyişle rekabet etmesi engellenmiş olmaktadır.

Yerinde incelemeler esnasında TKS’de bulunan el yazılı bir belgede de aynen
şu ifadeler yer almaktadır:




1990







Her ne kadar, bayiler tarafından, Ultra ile bir sözleşme akdetmedikleri iddia
ediliyor olsa da, gerek Siemens tarafından verilen muvafakatler, gerekse
Ultra’nın bayilerden mal istediğini gösteren sipariş mesajları, fiiliyatta bu 2000
sözleşmelerin varlığını ispat eder niteliktedir.

Kararın daha önceki bölümlerinde yer verilen tablolardan, Ultra’nın Siemens’in
ve bayilerinin rakibi olduğu, onların bölgelerinde ihalelere girmiş olduğu açıkça
görülmektedir.

I.3.2. AMBER Oluşumu

Amber Elektronik, İletişim, Trafik, Eğitim, İnşaat, Sanayi ve Ticaret A.Ş.
8.4.2003 tarihinde, o zaman Siemens’te akıllı trafik sistemleri ile ilgili 2010
birimlerde yönetici olarak çalışan Ahmet Erhan Arıkkan, İsmail Fetih Ürkmez
ve Ziya Eren Tütüncüoğlu ile Siemens’in bayileri EMT, TKS, Sintek ve
Trasin’in ortaklığıyla kurulmuştur.

Şirketin yönetim kurulunun Ahmet Erhan Arıkkan, İsmail Fetih Ürkmez , Ziya
Eren Tütüncüoğlu ve EMT temsilcisi Gürel Polatkaya’dan oluştuğu kurucu
anlaşmada belirtilmektedir.
İlgilenilecek konular:
1. Ortak bölgelerde işi olmayan tarafa en az ihale bedelinin %10’u kar olarak verilecek.
Eğer normal hesaplanan kar hesabı bu oranı geçiyorsa yüksek olan kar geçerli
olacak.
2. İş sırası gelen diğerine devir ederse yukarıdaki hesap aynen uygulanacak ayrıca
bunun üstüne ihale bedelinin %5’i kar olarak işi devreden tarafa ödenecek.
3. Faturalaşma düzeninde işi kim alıyorsa, Siemens satışı diğer tarafa kesecek diğer
taraf da kar payını ekleyip faturayı işi alan tarafa kesecek. Bu konu zeyilname ile
halledilecek.
4. Entegratör sözleşmesinin Siemens tasdiki için resmi yazışmalar yapılacak.
07-34/349-129
52
Şirket faaliyet alanı oldukça geniş tutularak trafik işleri ile ilgili hemen hemen
her türlü faaliyet ana sözleşmede yer almaktadır. Faaliyet alanları içinde trafik
kontrol sistemleri ile ilgili her türlü araç ve gereçlerin alımı, satımı, 2020
ithalat/ihracatı, imalatı, pazarlamasını yapmak; kavşak yapımı, alt yapısının
çekilmesi, kavşak kontrol cihazının yapılması, imalatı, entegre ve direklerin
imalatı, alımı satımı, çalıştırılması ve pazarlaması; trafik ışıkları ve trafik
kontrol tesisi, bakımı ve onarımı; trafik işaret ve levhalarının ve bunların ham
ve ara maddelerinin yapılması, alımı, satımı ve pazarlaması konularının yer
alması, kurucuların halihazırda trafik kontrol sistemlerinin satış, dağıtım ve
pazarlanması ile iştigal ediyor olmalarından ötürü dikkat çekicidir.

Kuruluş sözleşmesinde AMBER’in faaliyet alanı oldukça geniş tutulmuş
olmakla birlikte, kurucu bayilerden TKS ve Sintek tarafından şirketin kuruluş 2030
amacının trafik işaret ve levhalarını üretmek ve pazarlamak olduğu ifade
edilmiştir. AMBER’in kurucusu olan bayilerin (EMT, Trasin, Sintek, TKS) ilk
yazılı savunmalarında da bu husus tekrarlanmış, esas kuruluş amacının, akıllı
trafik sistemlerine tali ürünler olan trafik işaret ve levhalarının üretimi olduğu
vurgulanmıştır.

Yine aynı bayiler tarafından şirketin henüz faaliyete geçmemiş olduğu da
ayrıca belirtilmiştir. Yapılan yerinde incelemeler sırasında şirket adresinde
hiçbir muhatap bulunamamış ve şirketin faaliyette olduğuna dair herhangi bir
bulguya rastlanmamıştır. Ancak, yapılan incelemelerde TKS’de elde edilen bir 2040
belgeden, Trasin’in AMBER adına bir “reklektör malzeme alımı” işine teklif
verdiği anlaşılmaktadır.

TKS’den elde edilen diğer bir belge, “3M Onaylı Trafik İşaret Levhası Üreticilik
Anlaşması” başlıklı taslak anlaşma metnidir. Anlaşma, İstanbul’da kurulu olan
3M Sanayi ve Ticaret A.Ş. (3M) ve AMBER arasındadır. Anlaşma ile
Türkiye’de Avrupa düzeyinde, reflektif düşey trafik işaretleri, sürücü geri
bildirim cihazları, yol butonları, hız kasisleri, otokorkuluk güvenlik reflektörleri
ve benzeri ürünlerin imalat ve uygulamalarını gerçekleştirmek, dolayısıyla
ortak çıkarlarına hizmet etmek amacıyla karşılıklı bir işbirliğine girilmesi 2050
amaçlanmaktadır. Anlaşma kapsamına göre AMBER, reklektif düşey trafik
işaretleri üretecek, bu üretimlerde 3M Scotchlite malzemelerini kullanacak, 3M
ise her türlü teknik bilgi ve pazarlama desteğinde bulunacaktır.

Siemens tarafından bayilere gönderilen bir faks ile, Siemens çalışanları olan
AMBER ortaklarından Fetih Ürkmez, Erhan Arıkkan ve Eren Tütüncüoğlu’nun,
20.11.2003 tarihinde işine son verildiği bildirilmiştir.

I.4. Teşebbüslerin Savunmaları ve Savunmaların Değerlendirilmesi
I.4.1. Siemens’in Savunmaları ve Değerlendirme 2060
Savunmalar:

Siemens’in soruşturma sürecinde yapmış olduğu savunmalarda aşağıdaki
hususlar üzerinde durulmuştur:

- Akıllı trafik kontrol/yönetim sistemlerinin bağımsız bir alt birim olduğu,
07-34/349-129
53
- Soruşturma Raporu’nda pazardaki aktörlerin sayısı, potansiyel pazar ve
aktörlerin pazar payı konuları üzerinde durulmadığı, müvekkil şirkete
“pazar lideri konumundadır” demenin ciddi bir tahlil yapılmadan ulaşılan bir
sonuç olduğu, 2070

- 1.11.2001 tarihinde imzalanan bayilik sözleşmesi öncesinde yalnız bayilik
verilenler değil mevcut tüm firmaların birbirinin rakibi olduğu, bayilik
sistemine geçmeden önce 6 bayii adayının üretici pazarından çıktıkları ve
rakip sıfatını kaybettikleri,

- Bayilik sözleşmesi yapıldığı anda rakiplik ilişkisi bulunmadığı ve üretim
pazarından çıkmış bir üreticinin eski rakibinin bayisi olmasını önleyen bir
yasal düzenlemenin bulunmadığı,
2080
- Hiç bir şekilde “üretim araçlarının devri” nitelemesine katılınmadığı, satılan
araçların üretim aracı sayılamayacağı, sadece kalıpların satıldığı, söz
konusu kalıpların herhangi bir firmanın bedeli karşılığında çok kolayca ve
kısa zamanda yaptırabileceği, üretim araçları denilen üretim kalıplarının
pazarın ihmal edilebilir küçük bir boyutunu oluşturduğu, söz konusu
araçların Türkiye’de her döküm atölyesinde yapılabileceği, söz konusu
kalıpların sistemin sadece %3’ünü oluşturduğu, devir söz konusu olmadığı,
ortada sadece bir satış bulunduğu,

- Bayilerin haklı olarak atıl kalacak basit araçların bedelini istediği, 2090

- Bayilik sözleşmeleri ve alelade bir satış sözleşmesi niteliğinde olan
kalıpların Siemens’e satışı konularında birbirinden bağımsız 2 ayrı
sözleşme bulunduğu ve bu iki konunun aynı anda gerçekleşmiş olmasının
hiçbir şeyi değiştirmeyeceği,

- Bayilik sözleşmesini oluşturan; pazardan çıkma anlaşması (kalıpların
satışına ilişkin) ve bayilik sözleşmesinin farklı sözleşmeler olarak
algılanması gerektiği tekrarlanarak bunlardan ilkinin Rekabet Hukuku ile
bir ilgisi bulunmadığı, ikincisinin ise 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun bir dikey 2100
anlaşma olduğu,

- Soruşturma Heyeti’nin bayilerin esasen Siemens’in rakipleri olduğu bu
anlamda aralarında yatay bir ilişki bulunduğu tespitinin, bayilerin üretim
faaliyetlerini sona erdirmeleri nedeniyle, bir başka deyişle Siemens ve
bayilerin rekabet ilişkisinin artık devam etmemesi nedeniyle, doğru
olmadığı önemli olanın dikey sözleşme yapıldığı anda teşebbüslerin aynı
üretim seviyesinde bulunmadığı,

- Eskiden rakiplik ilişkisi bulunan firmalar arasında yapılan dikey 2110
anlaşmaların bazı rekabet sınırlamalarını içermemesinin; zaman, bayiler
arasında eşitsizlik ve ilgili ürün pazarı açısından, (iş bitirme belgesi
sebebiyle) sakıncalar doğuracağı, bu anlamda böyle bir ilişkinin ancak
rekabet ilişkisi nedeniyle Tebliğ’in sağladığı korumalardan
faydalanamayacağı,

07-34/349-129
54
- Havuz uygulamasının yalnızca bir prim sistemi olduğu, bayilerin
Siemens’ten bir alım taahhüdü içerisine girmedikleri, bayi fiyatı ile liste
fiyatının tavsiye fiyatı olduğu ve bunun 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun
olduğu, havuz uygulamasının hiçbir dönemde uygulanmadığı, sadece 2120
Siemens’in sinyalizasyon cirosunun %10’unun bayilere prim olarak
ayrılmasının düşünüldüğü,

- Fiyatın ihale stratejisi açısından her ihalede farklılaşabileceği bunun için
sağlayıcı Siemens’e danışmanın normal olduğu,

- Bayilik sözleşmesi sona erdikten sonra devam edecek olan 3 yıllık rekabet
yasağı hükmünün değiştirildiği ancak sözleşme süresince mevcut olan
rekabet yasağının kaldırılmasının mümkün olmadığı, bayilik
sözleşmelerinde yer alan rekabet yasağı hükmünün trafik sistemini 2130
oluşturan çok sayıda malzemenin Siemens kalitesinde olmasını sağlamak
ve bayiler tarafından monte edilip müşteriye teslim edilen trafik ışıkları
sisteminin Siemens markası taşıması hasebiyle markayı mutlaka korumak
gerektiği için sözleşmelere konulduğu,

- Soruşturma Raporu’nda sakıncalı olduğu iddia edilen ve sözleşmelerden
çıkarılması istenen; münhasır bölge tahsisi; ihalelere girecek bayilerin
Siemens’e danışma yükümlülüğü ve prim (havuz) sistemi, ile ilgili
hükümlerin, her ne kadar Soruşturma Heyeti yorumlarına katılınmasa dahi,
sözleşmelerden çıkarıldığı ve rekabet yasağına ilişkin hükmün ise 2002/ 2 2140
Sayılı Tebliğ’e uygun hale getirildiği,

- Münhasır bölge tahsisi ve aktif satış yasağının 2002/2 sayılı Tebliğ’e
uygun olduğu, bayii paylarının eşitlenmesi konusunda bir plan ve
uygulama bulunmadığı, bölge dönüşümü konusunun uygulanmadığı,

- Sistemin merkezinde Siemens’in bulunmasının, bayilerin üretim kalıplarını
satmaları ve bedelini almalarının ve bölge tahsisinin normal olduğu,

- Ultra şirketi ile akdedilen sözleşmenin sona erdirilmiş olduğu ve sözleşme 2150
süresince Ultra şirketinin ihalelere katılmadığı,

- Soruşturma Raporu’nda yer verilen alım taahhütleri ifadesinin yalnızca
prim sistematiği ile ilgili olduğu, bunların yalnızca bir satış tahmini
anlamına geldiği ancak planlananların da hiçbir zaman uygulanmadığı,

- Birden fazla Siemens bayisinin ihalelere girmesinin doğal hatta gerekli
olduğu, Siemens’in hangi bayinin ihaleye girmesine karar vermediği,
Siemens bayilerinin eşit koşullarda ihaleye girdiği, projelerin çoğunu bölge
yetkilisi bayinin kazanmasının son derece doğal olduğu, 2160

- Sinyalizasyon işinde üretici olanların ayrı bir pazar oluşturmadığı, üreticiler
ile üretici olmayanların birbirleriyle serbestçe rekabet edebildiği, nitekim
üretici olmayan firmaların katıldıkları ihaleleri sıklıkla kazandıklarının
Soruşturma Raporunda yer verilen tablolardan da anlaşıldığı,

07-34/349-129
55
- Soruşturma Raporunda bazı üretici firmaların bayiliği seçmelerinin bir ihlal
olarak değerlendirildiği, oysa rapordaki bu değerlendirmenin hem anlamlı
olmadığı hem de gerçeği yansıtmadığı,
2170
- Pazar tanımında üretici olan - olmayan gibi bir ayrımın yer almadığı,
bu nedenle üretici olanların bayilik için seçildiği gibi bir iddianın
pazar tanımı ile uyumlu olmadığı, üretici olanlarla olmayanların aynı
pazarda yer aldığı,

- Üretici olan - olmayan ayrımının bu pazar için önemli olmadığı,
çünkü her ikisinin de aynı ihalelere katılabildiği, bu ayrımın hiç bir
pratik ve hukuki anlamı bulunmadığı,

- Bayiler dışında ihaleleri kazanan bazı teşebbüslerin (30 firma) 2180
bulunduğu, bunların Siemens’in ve bayilerinin şartlarından farklı
hiçbir yönleri olmadığı, bu teşebbüslerin bir kısmının üretim yaptığı,
bir kısmının ise yapmadığı, ancak hepsi de aynı ihalenin şartlarını
yerine getirdiği,

- Ayrıca ilgili pazarın tamamen dışında olup da kalıpları üreten veya
bununla üretim yapan çok sayıda bağımsız firma bulunduğu,

- Yoğun bir şekilde rekabet yaşanan ilgili pazarda rekabet durumunun
saptanmasında üretici firmaları ayrı tutmanın pazar gerçeklerine uymadığı, 2190
Rekabet Hukuku açısından değeri olmayan bu ayrımın başka ne gibi bir
önemi ve özelliği olduğunun anlaşılamadığı,

- Aynı pazarda faaliyet gösteren firmaların bayilik sistemine geçmeleri
halinde, aynı üretim veya dağıtım zinciri içinde olmamaları, Dikey Tebliği
gereğince farklı seviyelerde faaliyet göstermeleri gerektiği, yapılan işlemin
tamamen Rekabet Kurulu’nun aradığı ve istediği sonucu elde etmek için
olduğu, tarafların gerçek iradesinin üretim faaliyetini terk etmek olduğu,

- 6 bayiden satın alınan kalıplara benzer kalıplara sahip başka teşebbüs 2200
varsa veya pazara giriş engeli olmadan bu kalıpları yaptırıp girebilecek
potansiyel mevcutsa, rekabetin kısıtlandığından söz edilemeyeceği, ilgili
pazarda bu kalıplara sahip çok sayıda teşebüsün yer aldığı, kalıbı olan
veya kalıp yaptırabilecek 80 civarında firma bulunduğu, dolayısıyla 6
üreticinin kalıplarını Siemens’e satmalarının bu pazardaki üretimi, teklif
verme gücünü yahut teklifi kazanma şansını hiçbir şekilde etkilemediği,

- İhale makamları açısında da “üretici olmak veya olmamak” ve kalıpların
öneminin olmadığı,
2210
- Hiç bir teşebbüsün istenen sinyalizasyon sistemindeki ürünlerin tamamına
sahip olmadığı ve olmasına da imkan bulunmadığı, bu nedenle 6 kalıbın
kullanılamaz hale getirilmesinin pazardaki rekabeti kısıtlamayacağı,

- Siemens’in bayilik sistemi dışında kalan diğer az sayıdaki teşebbüse
bayilik teklif ettiği iddiasının da gerçekçi olmadığı,
07-34/349-129
56
- Bayilerin üretim faaliyetine son vermelerinin Siemens’in teklifine
bağlanamayacağı, 4054 sayılı Kanun açısından, pazardaki tarafların
bayilik sistemine geçmelerini, ister teker teker batarak isterse topluca
olsun, engelleyen bir hüküm bulunmadığı, 2220

- Bayilerin Siemens’e danışmalarının verecekleri teklif için önemli olduğu,
sağlayıcının vereceği fiyatın ihale stratejisi açısından her ihale için farklı
olabileceği, bayinin sağlayıcısından ihaleye özgü fiyatı aldığı, işine
geliyorsa ürünleri sağlayıcıdan alarak serbestçe kendi fiyatını belirlediği ve
teklifini verdiği,

- Siemens’in her ihaleye özgü fiyatını her bayi için aynı olacak şekilde
verdiği,
2230
- Bayilerin Siemens adı ile ihalelere girecekleri için, Siemens adı ve itibarı
için rekabet yasağının sözleşmelerde kalması gerektiği,

- Danışıklı tekliflere yönelik delil olarak kullanılan belgelerin Siemens ile
ilişkisi olmadığı, bunların bayiler arasındaki ilişkilerle ilgili olduğu,

- Soruşturma Heyeti’nin rekabet ihlalinin temel nedeni olarak birden fazla
bayinin aynı ihaleye katılmasını gösterdiği, kısacası marka içi rekabeti
sağlamak için kurulan bir sistemi rekabet ihlali olarak gördüğü,
2240
- 4054 sayılı kanunun 9/3 hükmü ile ilgili olarak da;

- Birinci yazılı savunmada Kurul’un konu hakkında görüş
bildirmesininin talep edildiği, Avrupa Birliği’nde 1.5.2004 tarihinde
yürürlüğe giren 1/2003 sayılı yeni Rekabet Hukuku Uygulama
Tüzüğünde de benzer hükümlerin daha geniş şekilde düzenlendiği
ve teşebbüslerin anlaştıkları ve yasaya uygun hususları yerine
getireceklerini bildirmeleri halinde soruşturma açılmayacağının
adeta genel bir uygulamaya dönüştürülmüş olduğu,
2250
- Rekabet Kurulu’nun emsal kararlarının bulunduğu,

- Rekabet Kurulu’nun Kanun’un 9/3. maddesini her zaman
uygulayabileceği; Kurul’un Kanun’un 9/3. maddesini uyguladığı
daha önceki kararlarında yer alan gerekçelerin müvekkil şirket için
de geçerli olduğu,

- İlk savunmalarda talep edilen Kanun’un 9/3. maddesinin
uygulanması isteminin mutlaka Rekabet Kurulu’na iletilmesi
gerektiği, Soruşturma Heyeti’nin böyle bir konuda sessiz kalmaya 2260
ya da talebi reddetmeye yetkili olmadığı.

Değerlendirme:

- Soruşturma Raporu’nun 16. sayfasında aynen;

07-34/349-129
57
“Siemens’in bayilik sözleşmesi imzaladığı tarih itibariyle trafik
sinyalizasyon alanında üretici olarak yer alan önemli büyüklükteki
teşebbüsler aşağıdaki gibidir. Tabloda “Rakipler” başlığı altında ifade
edilen teşebbüslerin isimleri Siemens ve bayileri tarafından belirtilmiştir 2270
(EK: 31 ve EK: 38). ..”

ifadeleri yer almaktadır.

Kararın bir çok yerinde Siemens ve bayilerin rakip olma hallerinin, söz
konusu teşebbüslerin üretici olma konumlarından kaynaklandığı
vurgulanmıştır. Bu anlamda Soruşturma Raporu’nda yer verilen diğer
üretici firmaların isimleri de tarafımıza yine haklarında soruşturma
yürütülen taraflarca belirtilmiştir. Dolayısıyla piyasada 80’e yakın rakip
firmanın bulunduğu iddiaları, söz konusu firmaların akıllı trafik sistemleri 2280
konusunda üretici olmamaları sebebiyle kabul edilebilir değildir.

- Siemens’in pazarın lideri konumunda bulunduğu tamamen kendi
beyanıdır. Soruşturma Raporu’nun 31 numaralı ekine bakıldığında,
Siemens tarafından hazırlanarak tarafımıza gönderilen ve pazar paylarına
ilişkin detaylı sayılabilecek analizleri içeren belgede Siemens’in pazarın
lideri olduğu belirtilmektedir.

- “Üretim aracı” ve “üretim aracının devri” gibi kavramlar bayilik
sözleşmelerinde aynen yer almaktadır. 2290

“…
Sözleşmenin 1.5. maddesi şu şekildedir:

“1.5. İşbu Sözleşme’nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşme’ye konu ürün ve
sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim araçlarını
kullanmayı durduracak ve söz konusu üretim araçlarını
sözleşmenin imza tarihinden itibaren 10 gün içerisinde SIEMENS’e
devredecektir.”
2300
27.12.2001 tarihinde Siemens ve bayiler arasında Ek Protokol
imzalanmıştır. Ek Protokol’ün ilgili hükümleri aşağıdaki gibidir:

“…
1. 01 Kasım 2001 tarihli Bayilik Sözleşmesinin 1.5 inci maddesi
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
“İşbu Sözleşme’nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşmeye konu ürün
ve sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim
araçlarını kullanmayı derhal kullanmayı durduracak ve söz
konusu üretim araçlarını, Sözleşme’nin imza tarihinden itibaren 2310
10 gün içinde SIEMENS’in gözetiminde kullanılamaz hale
getirecektir.”

2. Faturaların tanzim ve ödeme takvimi ekli tablodaki gibi
değiştirilmiştir.

07-34/349-129
58
3. BAYİ tarafından düzenlenecek faturaların açıklamasına “SIEMENS
Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile imzalanan 01 Kasım 2001 tarihli sözleşmeye
istinaden” yazılacak olup, ……….ibaresi eklenecektir.
…” 2320

10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu
ifadeler yer almaktadır:

“…
ÖDEMELER
...
Fatura açıklamasında “SIEMENS A.Ş. ile imzalanan üretim
faaliyetinin terkedilmesine ilişkin-tarih/-sayılı sözleşmeye
istinaden” şeklinde yazılması istendi Mali ve hukuksal açıdan böyle 2330
yazılması gerektiği ifade edildi. “Üretim faaliyetinin terkedilmesi”
ifadesinin bayilerin imajını zedeleyici olduğu bayilerce dile getirildi. Bu
ifadenin fatura açıklamasında yer alıp almayacağı konusu,
SIEMENS’çe mali müşavirlere danışılarak bayilere bildirilecektir.

Sözleşmenin 1.5 maddesindeki ifadenin “devredilecek” yerine
“kullanılamaz hale getirilecektir” şeklinde değiştirilmesi
kararlaştırılmıştır.

Değişiklikleri içeren bir zeyilname hazırlanacaktır. …” 2340

Yukarıda yer alan ifadelerden de görüldüğü üzere, Siemens tüm bayilerin
sözleşme konusu ile ilgili tüm üretim araçlarının kullanılmasının
durdurulmasını ve tarafına devredilmesini talep etmektedir. Yapılan Ek
Protokol ile “devir” yerini “Siemens gözetiminde kullanılamaz hale
getirmek” ifadelerine bırakmıştır.

Herhangi bir yoruma dahi gerek kalmaksızın Sözleşmelerde yer alan net
hükümlerin varlığı karşısında dahi savunmanın bu konudaki iddiası
yersizdir. 2350

Savunma tarafı satın alınan üretim araçlarının çok basit, herkesçe
yapılabilinen ve sistemin yalnızca %3’üne denk gelen kalıplar olduğunu
iddia ederek konunun çok önemsiz olduğunu vurgulamaya çalışmaktadır.
Ancak söz konusu basit kalıplar için tüm bayilere ayrı ayrı olmak üzere
125.000’er Euro ödenmiştir.

Kararda hiç bir zaman söz konusu üretim araçlarının satışı ya da bire bir
karşılığı (değeri) olarak 125.000 Euro’nun ödendiği iddia edilmemektedir.
Tam aksine söz konusu bedel “üretim faaliyetini bırakıp” Siemens bayisi 2360
olma karşılığında ödenmiş bir bedeldir.

Kararda kullanılan “devir” kelimesi ise çok açık bir biçimde hakkında
soruşturma yürütülen tarafların Sözleşmede “devir” kelimesini kullandığı
anlamda kullanılmıştır.

07-34/349-129
59
- Siemens ve bayileri üretim faaliyetinde bulunmaları sebebiyle rakip olarak
adlandırılmaktadır. Bu anlamda üretim faaliyetinde bulunmaksızın ihalelere
katılan ve söz konusu ürünleri temin eden teşebbüsler kasdedilerek
piyasada çok sayıda teşebbüs bulunduğunu ifade etmek incelenen olay 2370
bakımından doğru bir yaklaşım değildir.

- Savunmanın önemle üzerinde durduğu bir diğer konu, bayilerin üretim
faaliyetine son vermiş olmalarının “Siemens ve bayilerin“ rakip olmaları
hususunu değiştirmesi hakkındadır. Bu anlamda savunmanın gözden
kaçırdığı bir kaç konuyu hatırlamakta fayda bulunmaktadır:

- Siemens ve bayileri piyasada üretim yapan az sayıdaki firma arasında
yer almaktadır,
- Bayilik teklifi Siemens tarafından bayilere iletilmiştir, 2380
- Siemens yalnızca teklifini kabul eden bayilere değil, bayilik sisteminin
dışında kalan ve üretim yapan diğer az sayıdaki teşebbüse de bayilik
teklif etmiştir.

Dolayısı ile bayiler yaratılan sistemin kendilerine sağlayacağı avantajlar
dolayısı ile üretim faaliyetlerine son vermişlerdir. Sistemin bayilere ve
Siemens’e sağladığı avantaj ise rekabetin olabildiğince sona erdirilmesidir.

- İncelenen olayda bayilik sistemi bir bütün olarak ele alınmaktadır. Dosyada
sistemin tüm aktörler açısından avantajlarına değinilerek bunun sözleşme 2390
ile de güvence altına alındığı ortaya konulmaktadır. Bu anlamda sistemi bir
bütün olarak değerlendirmek gerekmektedir.

- Savunma tarafı bayilerin üretim sürecini bırakmalarını sadece çok basit
kalıpların satışını içeren alelade satış sözleşmeleri olarak
değerlendirmektedir. Bu anlamda üretim yapan 6 bayinin aynı anda
kalıplarını satmak istemeleri ve bunların da Siemens tarafından toplam
900.000 Euro’ya satın alınması ve ayrıca Siemens ve bayilerce imzalanan
sözleşme hükümleri bu yöndeki savunmayı dayanaksız bırakmaktadır.
2400
- Siemens her hangi bir şekilde pazardan çıkmak isteyen ya da çıkan bir
teşebbüse bayilik teklif etmemiştir. Siemens üretim yapan rakiplerinin
çoğuna bayilik teklif etmiştir. Bir başka deyişle bayiler Siemens’in bayilik
teklifini kabul ettikleri, Siemens’in bayisi olmak için üretim yani rakiplik
durumuna son vermişlerdir.

- 4054 sayılı Kanun açısından 7 rakip firmanın anlaşarak sırayla ihaleleri
kazanmaları, ya da ihaleye tek bir firmanın girerek diğerlerinin taşeron
olması, fiyatları beraber belirlemeleri gibi konularla bir firmanın rakiplerini
bayi yaparak 7 firma arasındaki rekabete son verme arasında bir fark 2410
bulunmamaktadır. Sözleşme imzalanması öncesine ait toplantı
tutanaklarında çok açık bir biçimde görüldüğü üzere Siemens ve bayilerin
tamamının belirli konular üzerinde uzlaşmaya vardığı anlaşılmaktadır. Bir
başka deyişle teşebbüsler tek tek piyasadan çıkmaları sonrası Siemens’in
bayisi olmamışlar tam tersine üzerinde birlikte uzlaşılan bir sistemin
parçası olmayı kabul etmişlerdir.
07-34/349-129
60
- Savunma tarafı bayilik sözleşmelerinin dikey anlaşma olduğunu iddia
etmektedir. Esasen yapılan tespitlerde bu tarz savunmalara karşılık
gelmek üzere resmin bütünü çizilmeye çalışılarak sistemin oluşturulmadan
önceki durum, oluşturulan sistem ve sonrası konusunda bilgilere yer 2420
verilmiştir.

Yapılan soruşturmada bayilik sistemi yalnızca bayilik sözleşmeleri
açısından değil bir bütün olarak incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Söz
konusu sistemin oluşum nedenleri, oluşturan teşebbüsler ve oluşumun
piyasaya etkisi gibi bir çok faktörün birlikte değerlendirilmesi ile
sözleşmelerde bazı tadilatların yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

- İncelenen olayda konu tek bir teşebbüsün üretim faaliyetine son verip
rakibinin bayisi olması değildir. Ortada beraberce oluşturulan bir sistem 2430
bulunmaktadır. Siemens piyasadaki rakibi konumundaki çoğu üreticiye
bayilik teklifinde bulunmuş ve bayilik sistemi Siemens ve bayilerin
belirlediği (uzlaştığı) şartlar dahilinde teşekkül etmiştir. Sistemin de
temelinde yalnızca bayilik ağı kurmak değil, rakip olan üreticilerin bayi
haline getirilmesi yatmaktadır. Bu durum birçok bayilik sisteminde
görülmeyen (dönüşümlü bölge paylaşımı, havuz uygulaması, bölge dışı
ihaleler için fiyat teklifi verilmesi vb.) bayilik koşulları ile çok rahatlıkla tespit
edilebilir.

Bu anlamda mevcut dosyada tek bir üretici teşebbüsün rakibinin bayisi 2440
olması değil, çok sayıdaki üreticinin (rakibin) aynı çatı etrafında
toplanmasını temin eden sistem sorgulanmaktadır. Üstelik hiç bir bayi
Siemens bayisi olmayı kabul etmeksizin üretimine son vermiş ve savunma
tarafının ifade ettiği gibi “pazarın dışına çıkmış” değildir. Üretim faaliyetine
tüm bayilerin eş zamanlı olarak son vermesinin nedeni soruşturmanın
konusunu oluşturan Siemens bayilik sistemidir.

- Soruşturmada bayilik sözleşmelerinin öne çıkan maddeleri 5 başlık halinde
incelenmiştir. Söz konusu hükümlerden örneğin teminat çekleri veya aktif
satış yasağı gibi kavramlar yalnızca tespit olarak ifade edilmiş, hiç bir 2450
şekilde rekabet ihlali olarak zikredilmemiştir. Söz konusu 5 madde ile
bayilik sisteminin temel anlayışı yansıtılmaya çalışılmış, sistemin bayiler ve
Siemens adına kazanımlarına dikkat çekilmeye çalışılmıştır.

- Yapılan yerinde incelemelerde bayilerin fiyatı ile liste fiyatı arasındaki
farkın havuza atılması ve biriken meblağın paylaştırılmasının planlandığına
ilişkin çok sayıda belge elde edilmiştir.

Dosyada, havuz sisteminin uygulandığına ilişkin bir iddia yer
almamaktadır. Ancak önemli olan konu sistemin oluşturulması esnasında 2460
yapılan tasarımdır. Tüm bayiler sisteme girmeyi söz konusu koşulların
tümünü dikkate alarak kabul etmişlerdir. Hem bayiler hem de Siemens’e
çeşitli avantajlar sağlayan sistem bir bütün olarak değerlendirilmelidir.


07-34/349-129
61
Savunma tarafı bayi fiyatı ve liste fiyatının tavsiye edilen fiyat olduğu
bunun da Tebliğ’e uygun olduğunu belirtmektedir. Bu noktada savunmanın
ayrıca aralarında önemli farklar bulunan söz konusu fiyatların hangisinin
hangi hallerde tavsiye edildiğini, neden birden fazla fiyatın tavsiye edildiği
gibi konulara da mutlaka bir açıklama getirmiş olması gerekmektedir. 2470

- Bayilik sözleşmesinin 2.3. maddesinde bayiler “Sözleşme kapsamındaki
ürün ve sistemlerle ilgili resmi ihalelere Siemens’e danışarak teklif
vereceklerdir” ifadeleri yer almaktadır. Savunma tarafının yukarıda yer
alan hükmü muhtemelen farklı yorumladığı düşünülse dahi, bayilerin
hemen hemen tüm satışlarının resmi ihaleler olduğu göz önüne
alındığında, madde metninden bayilerin esasen tüm teklif (fiyatlarını)
Siemens’e danışarak oluşturacakları anlaşılmaktadır.

Yapılan savunmada Siemens’in bayiler arasındaki eşitliği bozmadığı, 2480
marka içi rekabetin sağlanmasına çok önem verdiği bu yüzden tüm
kısıtlamalara rağmen birden fazla bayinin aynı ihaleye katılmasının esasen
rekabeti artırdığı dile getirilmektedir. Yapılan bu savunma ile yukarıda yer
verilen madde metni aynı anda değerlendirildiğinde ihaleye birden fazla
bayinin katılması halinde tüm bayilerin Siemens’e danışarak tekliflerini
verecekleri anlaşılmaktadır. Söz konusu tekliflerin ne kadar rekabetçi
olabileceği konusu ise tartışmaya açıktır.

- Bayilik sözleşmelerinin ilk halinin Tebliğ’de izin verilen kısıtlamaların
ötesinde olduğu teşebbüs tarafından da kabul edilmiş ve soruşturma 2490
sürecinde madde metni değiştirilmiştir.

- Rakiplik olarak ifade edilen kavram ile piyasa da “üretim” yapan firmalar
kasdedilmektedir. Bu anlamda Siemens’in ve bayilerin rakip oldukları
bizzat Siemens ve bayiler tarafından bildirilmiştir. Bunun dışında Siemens
çok sayıda teşebbüs dururken yalnızca üretim yapabilen firmalara bayilik
teklif etmesi de dikkate edilmesi gereken bir diğer önemli noktadır.

Hatırlanması gereken bir diğer konu 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesinin pazarın büyüklüğü ile doğrudan bir 2500
ilişkisinin bulunmadığıdır.

Bayilik uygulamalarının tamamının Kamu İhale Kanununa (KİK) uygun
olduğu belirtilmekle beraber bu uygulamaların neler olduğu belirsizdir.
Kararda yer verilen çok sayıda uygulamanın KİK’e uygun olup olmadığı
konusu Kamu İhale Kurumu’nca karara bağlanabilecek bir husustur.
Bununla birlikte KİK’e uygunluk hususunun 4054 sayılı Kanun’un ihlal
edilip edilmemesi açısından herhangi bir ilgisi bulunmamaktadır.

Birden fazla Siemens bayisinin ihalelere girmesinin doğal hatta gerekli 2510
olduğu ifadeleri, bayilik sözleşmeleri ile yaratılan münhasırlık ve bayilerin
bölge ayrımına sıkı sıkıya uymaları gerektiğini işaret eden yazışmalar ile
tamamen çelişmektedir.

07-34/349-129
62
Birden fazla bayinin ihalelere katılmasının uygulamada rekabeti artırıcı
değil de nasıl rekabeti ihlal edici olduğu Raporda yer alan çok sayıdaki
somut belge ve ihale bilgileri ile çok net bir biçimde ortaya konmaktadır.

I.4.2. Sintek’in Savunmaları ve Değerlendirme
2520
Savunmalar:

Sintek’in yaptığı savunmalarda aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:

- Siemens’in sektörde lider olduğu, teknolojik yatırımlarının yüksek olduğu,
bayilik sözleşmesi öncesi ihalelerde yüksek kırımlarla fiyat verdiği, bu
nedenlerden dolayı Sintek’in rekabet gücünü kaybetmesi ile birlikte
sektörde ayakta kalabilmek amacıyla Siemens’in teklifi üzerine bayilik
sözleşmesi imzalandığı,
2530
- Siemens’in tüm üreticileri çıkmaza soktuğu ve üreticileri bayii olarak çatısı
altında topladığı, bunu yaparken de üretim araçlarını toplayarak rakiplerini
ortadan kaldırmayı hedeflediğinin açık olduğu,

- Sintek açısından bayilik sözleşmesi uyarınca, sözleşme konusunda
Rekabet Kurulu’na muafiyet başvurusunda bulunma yükümlülüğünün
bulunmadığı; bunun nedeninin Sintek’in piyasadaki hacminin düşük
olması, Siemens’in hakim durumda bulunmasına dayanarak konumunu
sözleşmenin amir tarafı olarak kullanması ve pazardaki payıyla 4054 sayılı
Kanun ve ilgili tebliğlerin başvuru yükümlülüğünü Siemens’e yüklemiş 2540
olduğu,

- Nitekim Soruşturma Raporu’nun görüşülmesi esnasında Siemens’in 3 yıllık
rekabet yasağının kaldırıldığını müvekkillere tebliğ ettiği, söz konusu
sözleşme değişikliğini tek taraflı irade beyanı ile yaptığı; Soruşturma
Heyetince istenen diğer sözleşme değişikliklerinin de Sintek tarafından
aksi talep edilmiş olsa da bayilerin imzası alınmadan yapıldığı,

- Siemens tarafından, bayilik sözleşmesinin 1.2. maddesinin sözleşme
bölgesi tüm Türkiye olacak şekilde değiştirilmesi, buna bağlı olarak faaliyet 2550
bölgelerine ilişkin 1 nolu ekin, sözleşmenin 2.3. maddesinin ve yine
sözleşmenin 3.1. maddesinde yer alan havuz sisteminin yürürlükten
kaldırılmasının düşünüldüğünün bir ihtarname ile kendilerine bildirildiği,

- Tankes Ltd. Şti.’nin de Rekabet Kurumu nezdinde yapılan görüşmelere
rağmen Sinyalizasyon firmasının yerine atandığının Siemens tarafından
kendilerine tebliğ edildiği,

- Siemens’in İstanbul ilinde bayilik sözleşmesine aykırı olarak Ultra ile
bayilik sözleşmesi akdettiği, 2560

- Siemens tarafından havuz sisteminin hiç uygulanmadığı öne sürülse de
savunma ekinde yer verilen fatura örneğinin bu uygulamanın hayata
geçirildiğinin kanıtı olduğu,
07-34/349-129
63
- Bayilik süreci çerçevesinde, Siemens’in Sintek’ten TCK 3. Bölge ihalesine
girmesi ve düşük fiyatla teklif vermesinin istendiği ancak Sintek bunu kabul
etmediğinde ihaleyi yüksek kırımla Siemens’in kendisinin aldığı,

- Soruşturma Raporu’nda delil olarak yer alan bazı belgelerin (Soruşturma
Raporu Ekleri 54, 50, 46, 44, 49, 50, 53) kabulünün mümkün olmadığı, 2570

- Sintek’in kendi bölgesi dışında ihalelere katıldığı (KGM 9. Bölge Diyarbakır
ihalesi.)

- Sivas ihalesinin taşeronluğu ise Trasin’in teklifinin cazip olması nedeniyle
kabul edildiği,

- Ortana ve AMBER oluşumunun Siemens’in baskısı sonucu oluştuğu.

Değerlendirme: 2580

- Savunmanın ileri sürdüğü bayilik sisteminin oluşturulma gerekçeleri kendi
açısından haklı nedenlere dayanabilir. Ancak önemli olan gerçekleştirilen
sistemin mevzuata uygun olup olmamasıdır.

- Yapılan soruşturmada üzerinde durulan konu tek bir teşebbüsün üretim
faaliyetine son verip rakibinin bayisi olması değildir. Soruşturma konusu
olayda beraberce oluşturulan bir sistem incelenmektedir. Siemens
piyasadaki rakibi konumundaki çoğu üreticiye bayilik teklifinde bulunmuş
ve bayilik sistemi Siemens ve bayilerin belirlediği (uzlaştığı) şartlar 2590
dahilinde teşekkül etmiştir. Sistemin temelinde yalnızca bayilik ağı kurmak
değil, rakip olan üreticilerin bayi haline getirilmesi yatmaktadır. Bu durum
birçok bayilik sisteminde görülmeyen (dönüşümlü bölge paylaşımı, havuz
uygulaması, bölge dışı ihaleler için fiyat teklifi verilmesi vb.) bayilik
koşulları ile çok rahatlıkla tespit edilebilir.

- Bu anlamda savunma tarafı tek bir üretici teşebbüsün rakibinin bayisi
olmasını değil, çok sayıdaki üreticinin aynı çatı etrafında toplanmasını
temin eden sistemin sorgulandığına dikkat etmelidir. Üstelik hiç bir bayi
Siemens bayisi olmayı kabul etmeksizin üretimine son vermiş ve “pazarın 2600
dışına çıkmış” değildir. Üretim faaliyetine tüm bayilerin eş zamanlı olarak
son vermesinin nedeni Soruşturmanın konusunu oluşturan Siemens bayilik
sistemidir.

- 4054 sayılı Kanun açısından 7 rakip firmanın anlaşarak;

- sırayla ihaleleri kazanmaları,
- ya da ihaleye tek bir firmanın girerek diğerlerinin taşeron olması,
- veya fiyatları beraber belirlemeleri
2610
gibi konularla, bir firmanın rakiplerini bayi yaparak 7 firma arasındaki
rekabete son verme arasında bir fark bulunmamaktadır.

07-34/349-129
64
- Sözleşme öncesinde yapılan toplantı tutanaklarında çok açık bir biçimde
görüldüğü üzere Siemens ve bayilerin tamamının belirli konular üzerinde
uzlaşmaya vardığı anlaşılmaktadır. Bir başka deyişle teşebbüsler tek tek
piyasadan çıkmaları sonrası Siemens’in bayisi olmamışlar tam tersine
üzerinde birlikte uzlaşılan bir sistemin parçası olmayı kabul etmişlerdir. Bu
durum bayilik sözleşmelerinin şeklen dikey anlaşma gibi görünseler dahi
yapıldıkları anda yatay etkiler taşıyan bir anlaşma olduğunu açıkça ortaya 2620
koymaktadır. Daha önce de ifade edildiği üzere her hangi bir şekilde
pazardan çıkmak isteyen ya da çıkan bir teşebbüs Siemens’in bayisi
olmuş değildir. Siemens üretim yapan rakiplerinin çoğuna bayilik teklif
etmiştir. Bir başka deyişle bayiler Siemens’in bayilik teklifini kabul ettikleri
için üretim yani rakiplik konusuna son vermişlerdir.

- Bayilik sözleşmelerinde her bir bayiye bir bölge ayrılmış olduğu çok açıktır.
Bununla birlikte bayilerin başkaca bölgeler için teklif vermesi, esasen söz
konusu tekliflerin diğer bayiler ile danışıklı bir biçimde verilmesi nedeniyle
4054 sayılı Kanun’u ihlal etmektedir. Bu durum dosyada yer verilen somut 2630
deliller ile çok açık bir biçimde ortaya konmuştur.

- Bayilerin 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri; hem imzalanan bayilik
sözleşmeleri hem de ihalelerde yapmış oldukları eylemler nedeniyle iddia
edilmektedir. Her ne kadar sistemin temelinde Siemens bulunsa dahi,
oluşturulan sistemin kabulü ve devamı için bayilerin varlığı ve sistemin
bayiler açısından getirdiği avantajlar da önemli bir unsurdur.

- Bu anlamda savunmanın iddia ettiği üzere bir bayinin Siemens karşısında
piyasada etkin bir konumu olmamasına dayanarak sorumlu tutulmaması 2640
gerektiğine yönelik arguman kabul edilemez. Zira rekabet ihlali olduğu
tespit edilen durum, 6 bayinin Siemens ile birlikte inşa ettikleri ve
yürüttükleri bir anlaşma ve bu anlaşma çerçevesinde cereyan eden fiili
davranışlardan oluşan Siemens bayilik sistemidir.

- Taraf iddia ettiği şekilde bir başka deyişle Siemens’in başkaca eylemleri
yüzünden bayiliğe zorlanılmış dahi olsa, bunun çözümü yasaya aykırı bir
oluşumun içerisinde yer almak değil, yasaların uygulanması için söz
konusu eylemleri konuyla ilgili kuruluşlara bildirmekten geçmektedir.
2650
- Sintek’in, soruşturma dosyasında tespit edildiği üzere yan tekliflerde
bulunmadığına yönelik savunması ise, dosyada yer verilen deliller
karşısında dayanaksız kalmaktadır: Yerinde incelemeler esnasında elde
edilen ve dosya ekinde yer verilen bir takım belgelerden de görüleceği
üzere, SİNTEK almış olduğu Sivas (TRASİN’in bölgesi) ihalesinde
TRASİN’i taşeron olarak kullanmıştır. TKS’de yapılan yerinde inceleme
esnasında elde edilen belgeler de bu durumu teyid eder niteliktedir. Bu
belgeler, Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin bir ihalesine ait olan ve SFA,
EMT ile SİNTEK’e ait teklifler ve EMT ile SİNTEK’e ait olan imzalı-mühürlü
teklif zarflarıdır. 2660


07-34/349-129
65
- Yine, diğer bayilere ait ve Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne hitaben EMT
ve SİNTEK tarafından hazırlanan imzalı ve şirket kaşeli zarfların TKS’de
bulunması, bayilerin ihale öncesinde veya ihale aşamalarında birbirleri ile
rekabeti bozacak şekilde bir koordinasyon içerisinde bulunduklarının çok
açık bir göstergesidir. Yerinde incelemelerde elde edilen diğer bayilere ait
zarf ve mühürler, diğer bayilerin tekliflerinin bölge bayisi tarafından her
ihtimale karşı hazırlanmış olabileceğini akla getirmektedir. Yerinde
incelemeler esnasında bayilerin, bölge paylaşımı olsun veya olmasın, bu 2670
şekilde, ihalelerde birbirleri ile bir koordinasyon içinde bulunduklarına
yönelik elde edilen başka belgeler de bulunmaktadır.

- Sintek’in havuz sisteminin uygulandığına ilişkin ifadesi ve bunu destekler
nitelikte sunduğu delil ise, dosyadaki tespitler ile aynı doğrultuda
olduğundan, bu iddianın cevaplanmasına gerek görülmemiştir.

- Sintek’in Siemens’in hakim durumda olduğu ve bu durumunu bayilere
ilişkin çeşitli eylemleri ile kötüye kullandığına ilişkin iddialarının ise, yine
Siemens’in ve bayilerin 4. madde kapsamındaki eylemlerinin soruşturma 2680
konusu olduğu ve Soruşturma Heyeti tarafından 6. maddeye ilişkin
herhangi bir tespit yapılmadığı dikkate alındığında cevaplandırılmasına
gerek görülmemiştir.

- Karar’da bayiler ve Ultra arasındaki sözleşme için bayilere bir suç isnat
edilmediği ve ceza talebinde bulunulmadığı için bu konuda yapılan
savunmaya cevap verilmesine gerek görülmemiştir.

J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
2690
J.1. Siemens Bayilik Sistemi

Trafik sinyalizasyon piyasasının yapısına ilişkin olarak dosyada yer verilen
bilgiler çerçevesinde, Siemens tarafından 2001 yılında o zamandaki rakipleri
ile oluşturulan bayilik sisteminin ve bu piyasada Siemens ve bayiler tarafından
gerçekleştirilen eylemlerin bu piyasada rekabeti bozucu etki ve sonuçlarının
olduğu görülmektedir. Söz konusu piyasada temel alıcının kamu, üretici
niteliğindeki satıcıların sayısının az ve alımların ihale yöntemi ile gerçekleştiği
de göz önüne alındığında, böyle bir piyasada rakip teşebbüsler ile bir bayilik
sisteminin oluşturulması, bayilik sisteminde bölge paylaşımına gidilerek her 2700
bayinin danışıklı teklif gerektiren ihaleler hariç diğer bölgelerdeki ihalelere
girmemesi, bayilerin kendi aralarında ve bayilerle Siemens arasında
ihalelerde özellikle rakiplerin de yer alması durumunda uygulanacak fiyat
indirimlerine yönelik bir işbirliğinin bulunması, bahsedilen rekabeti bozucu
hususlardan yalnızca birkaçıdır.

Bunların yanı sıra bayilerin üretim araçlarının kullanılamaz hale getirilmesi ve
ayrıca Siemens ve bayileri arasında imzalanmış bulunan bayilik
sözleşmesinde yer alan bayilik sona erdikten sonra devam edecek olan
rekabet yasağının 3 yıl olması zaten az sayıda üreticinin bulunduğu bu 2710
piyasada, mevcut bayilerin tekrar üretici olması sonucunda oluşabilecek
potansiyel rekabeti de engellemektedir.
07-34/349-129
66
Teşebbüsler arasındaki rekabetin genellikle pazar içinde değil, pazar için
olduğu, alım-satımın ihaleler yolu ile gerçekleştiği böyle bir piyasada
oluşturulan bayilik sistemi ile ihalelerde danışıklı tekliflerin verilmesi, bayilik
sisteminin sürekli bir uygulaması haline gelmiş ve piyasadaki rekabet
ortamının bozulmasına yol açmıştır.

Siemens’in yazılı savunmasında, bayilerin Siemens’in üretim faaliyetinde
bulunduğu alanlardan çekilmesi ile sözleşmelerin grup muafiyeti kapsamına 2720
girdiği ifadeleri yer almaktadır.

Bu noktada, söz konusu sözleşmelerin hem 2001 yılında yürürlükte olan
1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
hem de 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında değerlendirilmesinin yapılması faydalı olacaktır.

Hem 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyet
Tebliği’nin;
2730
“Aynı malların veya kullanıcı tarafından nitelikleri, fiyatı ve kullanım
amaçları bakımından eş sayılan malların üreticilerinin bu mallar için
kendi aralarında tek taraflı olarak tek elden dağıtım anlaşmaları
yapmaları,”

şeklindeki 4. maddesinin (b) bendi ile, hem de 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin;

“Rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalar, bu Tebliğ ile
tanınan muafiyetten yararlanamaz.” 2740

şeklindeki 2. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde, bayilik ağı
oluşturulmadan önce Siemens ile mevcut bayilerin birbirlerine rakip
teşebbüsler oldukları göz önüne alındığında söz konusu bayilik
sözleşmelerinin yapıldıkları anda grup muafiyeti tebliğlerinin sağladığı
korumadan yararlanamayacağı çok açık bir biçimde anlaşılmaktadır.

Bir başka deyişle, esasen, oluşturulan bayilik yapısının ilgili ürün piyasasında
değerlendirilmesi ile sözleşmelerin, yapıldığı anda, dikey değil yatay etkiler
doğuran bir anlaşma niteliği taşıdığı görülmektedir. 2750

Ayrıca, daha önce de belirtildiği gibi konu tek bir teşebbüsün üretim faaliyetine
son verip rakibinin bayisi olması değildir. Ortada beraberce oluşturulan bir
sistem bulunmaktadır. Siemens piyasadaki rakibi konumundaki çoğu üreticiye
bayilik teklifinde bulunmuş ve bayilik sistemi Siemens ve bayilerin belirlediği
(uzlaştığı) şartlar dahilinde teşekkül etmiştir. Sistemin de temelinde yalnızca
bayilik ağı kurmak değil, rakip olan üreticilerin bayi haline getirilmesi
yatmaktadır. Bu durum birçok bayilik sisteminde görülmeyen (dönüşümlü
bölge paylaşımı, havuz uygulaması, bölge dışı ihaleler için fiyat teklifi
verilmesi vb. ) bayilik koşulları ile çok rahatlıkla tespit edilebilir. Bu anlamda 2760
tek bir üretici teşebbüsün rakibinin bayisi olması değil, çok sayıdaki üreticinin
(rakibin) aynı çatı etrafında toplanmasını temin eden sistem sorgulanmaktadır.
07-34/349-129
67
Üstelik hiç bir bayi Siemens bayisi olmayı kabul etmeksizin üretimine son
vermiş ve “pazarın dışına çıkmış” değildir. Üretim faaliyetine tüm bayilerin eş
zamanlı olarak son vermesinin nedeni soruşturmanın konusunu oluşturan
Siemens bayilik sistemidir.

Daha önceki bölümde yer verilen bilgi ve belgelerden açıkça görüldüğü üzere,
bayilik sistemi 7 rakip teşebbüs arasında yapılan sözleşmeler ile meydana
getirilmiştir. Sözleşmeler ile Siemens’in rakipleri Siemens’in bayileri haline 2770
gelmişlerdir. Söz konusu sistemin temel amacı rekabetin olabildiğince
sınırlandırılması ile kazancın olabildiğince artırılmasıdır.

Bu noktada oluşturulan bayilik sisteminin neden herhangi bir piyasadaki
bayilik sisteminin ötesinde bir işleve sahip olduğu konusuna öncelikle
değinmekte fayda bulunmaktadır.

Siemens’e göre bayilik sisteminin temel amacı müşterilerin tüm Türkiye
çapındaki alıcılar olması sebebiyle merkezden kontrolün zor olması ve alım
usulünün ihaleler olması sebebiyle ihalelerin takibinin güçlüğüdür. Bu durum 2780
Siemens’in birinci yazılı savunmasında yer alan:

“… Müşteri ağı Türkiye geneline yayılmış Karayolları Bölgeleri ve
Belediyelerden oluştuğu için satış faaliyet giderleri buna bağlı olarak
çok yüksektir. Bu durum geçmiş yıllar boyunca yürütülen faaliyetlerin
ciro/kar oranları açısından karsız, hatta zararına gerçekleşmesi
sonucunu doğurmuştur. Bütün bu sebepler bayilik sistemine geçme
kararının oluşmasına neden olmuştur. …”

ifadeleri ile tekrarlanmaktadır. 2790

Bilindiği gibi genel olarak bayilik sistemlerinin temel amaçlarından biri değişik
coğrafi bölgelerdeki müşteriye yakın olmak ve bu anlamda ülke çapında
kurulacak bir dağıtım sistemi ile müşterilere ulaşabilmek ve hizmeti en etkin
bir biçimde müşterilere sunabilmektir. Siemens’te kendi bayilik sistemi için
aynı gerekçeleri ileri sürmektedir. Ancak Siemens’in bayilik sistemi içerisinde
dikkat çekici olan nokta bayilerin Türkiye’nin değişik bölgelerinde değil
tamamının Ankara’da mukim olmalarıdır.

Siemens tarafından bayilik oluşumuna ilişkin olarak ileri sürülen ikinci temel 2800
gerekçe tüm Türkiye çapındaki ihalelerin takibinin zorluğudur. Bilindiği gibi
kamu alımlarına ilişkin olarak düzenlenecek ihaleler resmi gazete
yayınlanmakta ve internette de ayrıca duyurulmaktadır. Buna ek olarak
ihaleler ile ilgili internet sitelerinin varlığı bilinmektedir. Bunun dışında bayilerin
tamamının Ankara’da mukim oldukları düşünüldüğünde, bayilerin de
Siemens’e benzer yollar ile ihalelerin varlığından haberdar oldukları
anlaşılmaktadır. Bir başka deyişle bayilik sisteminin ihalelerin takibine getirdiği
hiçbir yenilik bulunmamaktadır.

Görüldüğü üzere Siemens’in bayilik sistemi için ileri sürdüğü en önemli 2810
argümanlar dayanaktan yoksundur. Ancak söylenenlerin dışında bayilik
sisteminin aşağıda yer verilen hususları sağladığı ise kuşkusuzdur:
07-34/349-129
68
- Bayilik sistemi ile hem Siemens ile bayiler hem de bayilerin kendi
aralarındaki rekabet ortadan kaldırılmıştır.

- Bayilik sözleşmeleri tüm bayilere kendi bölgelerinde münhasır koruma
sağlamasına ve varılan mutabakat gereği bayilerin bölge dışındaki
ihalelere katılması yasak olmasına rağmen, bazı ihalelere bayilik
sözleşmelerine aykırı olarak bölgenin ait olduğu bayi dışında diğer bazı
bayilerin de iştirak etmesi ile ihalelerde danışıklı teklifler verilerek, 2820
ihalenin sistem içerisinde kalması amaçlanmaktadır. Bir başka deyişle,
bayilik sistemi ile özellikle kamu alımlarında rekabetin olabildiğince
ortadan kaldırılması ve ihalelerin sistemde yer alan firmalar tarafından
rekabetçi olmayan fiyatlar ile kazanılması amacı güdülmüştür.

Dolayısı ile oluşturulan bayilik sisteminde;

- Siemens; tüm bayilerin malları kendisinden temin edeceği
düşünüldüğünde hem daha iyi fiyat hem de daha çok satış yapma ve
hem de rekabeti olabildiğince azaltma konusunda36, 2830

- Bayiler ise; kendilerine ayrılan bölgede Siemens’in ve diğer bayilerin
rekabetinden kurtularak hatta onlarında yardımı ile hem ihaleleri
kazanma hem de daha iyi fiyattan kazanma konusunda

rekabetin ortadan kaldırılmasından faydalanmak istemiştir.

Nitekim, daha önce yer verilen 24.10.2001 tarihli bayi toplantısına ait tutanağa
göre toplantıda, fiyatların yükseldiği yönünde (sinyalizasyon ürünlerini bu
teşebbüslerden satın alarak kamu alımlarına katılan) müşteri şikayetleri 2840
olduğu konuşulmuştur.

Bu anlamda bayilik sistemi ile esasen amaçlananın;

- 8 firma arasındaki rekabeti sonlandırarak, kamu alımlarının sistemde
yer alan firmalar tarafından kazanılması için ortaklık tesis etmek,

- Rekabetin azalması sonrası ihaleleri yüksek tekliflerden kazanarak
elde edilen karı artırmak
2850
olduğunu söylemek mümkündür.

Söz konusu amaçları gerçekleştirmek için; Türkiye belirli bölgelere ayrılarak,
sistemde yer alan her firmaya bir bölge tahsis edilmiş ve ihaleleri sistem
dışında yer alan firmaların almasını engellemek veya ihalede rekabet
yaşandığı görüntüsü vermek veya düzenlemeleri bertaraf etmek amacıyla -
merkezden yapılan planlama- ile danışıklı teklifler verilmiştir.



36 Örneğin bayilik sözleşmelerine göre bayiler belirli miktardaki alımları taahhüt etmektedirler.
Bu konuda sözleşmenin 3. maddesi ile ek protokole bakılabilir. 2003 yılı için satın alma
taahhüdü 350.000 Euro’dur.
07-34/349-129
69
Siemens ve bayileri arasında yapılan sözleşmeler ve bir bütün olarak bayilik 2860
sistemi incelendiğinde;

- Münhasır bölge tahsisi,

- Ortak bölgelerden kazanılacak bedellerin aktarıldığı havuz sistemi ve
buradan bayilere yapılacak ödemeler,

- Bayilerin alım taahüdü ve Siemens’e verilen teminat çekleri,

- Rekabet yasağı ile ilgili hükümler, 2870

- Bayilerin üretim araçlarını imha etmeleri ve bunun karşılığında
Siemens tarafından bayilere yapılan ödemeler,

- Merkezi koordinasyon,

- Bayilerin birbirleri adına ihaleler için teklif hazırlamaları,

- Bölge dışı teklif verilmesi yasak olmasına rağmen, ihalelerin bölge
sahibi bayi tarafından kazanılması amacıyla verilen danışıklı teklifler, 2880

gibi konuların varlığı Siemens ile bayiler arasında yapılan sözleşmelerin
bayilik sözleşmesi ötesinde, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında
rekabeti kısıtlamak amacıyla rakipler arasında akdedilen bir anlaşma
olduğunu ortaya koymaktadır.

Bu anlamda sistemi oluşturan Siemens ve bayilerin;

- Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan eylemleri gerçekleştirmeleri
nedeniyle Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, 2890

idari para cezası ile cezalandırılmaları gerekmektedir.

Bununla birlikte soruşturma sürecinde sözleşmelerde yapılan değişiklikler37 ile
Siemens’in soruşturma sürecinde yapmış olduğu işbirliği de cezanın
takdirinde dikkate alınmıştır.

Bu noktada dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta da mevcut dosyada yer
verilen rekabet ihlallerinin ortadan kaldırılması ve tekrarlanmaması için nelerin
yapılması gerektiğidir. 2900

Bu anlamda sözleşmelerde yer almamasına rağmen uygulamada rastlanan
fiili durumlara (danışıklı teklif gibi) derhal son verilmesi gerektiği açıktır.

Ultra ile Siemens arasında imzalanan ve Ultra ile bayiler arasında imzalanan
Entegratörlük Anlaşmalarının da, aynen Siemens ve bayiler arasında

37 Rekabet yasağı ile ilgili hüküm, entegratörlük sözleşmesinin feshi gibi.
07-34/349-129
70
imzalanan bayilik sözleşmelerinin sahip olduğu nitelikte anlaşmalar olduğu ve
Tebliğ ile getirilen muafiyetten faydalanamayacağı anlaşılmaktadır.

Bir başka ifade ile söz konusu anlaşmanın aynen Siemens ve bayiler arasında 2910
imzalanan bayilik sözleşmeleri gibi rakipler arası ve koordinasyon doğurucu
anlaşmalar olarak kabulü gerekmektedir. Bu anlaşmalar sayesinde Ultra’nın
bir nevi bayilerin bayisi yapıldığı, daha önceden ihalelerde düşük fiyat veren
bir rakibin elimine edilmesinin amaçlandığı yukarıda yer verilen delillerde
açıkça ortaya konulmuştur.

Bir bayilik anlaşmasının temel varlık nedeni olan ticari etkinlikler yaratılması ile
bağdaşan hiç bir yönü bulunmayan bu anlaşmanın amacı, tarafların kasıtları
açıkça ifade edilmemiş olsaydı dahi, bizzat içerdiği hükümler ile de ortaya
çıkmaktadır. Başka bir deyişle, anlaşma getirdiği düzenlemelerle amaç 2920
yönünden rekabeti sınırlayıcı niteliktedir. Bu durumda piyasada doğurduğu ya
da doğurabileceği etkilerin incelenmesine gerek dahi yoktur. Yine de, bu
etkiler incelenecek olduğunda da, en başta rekabet hukuku açısından önemli
olan fiyat rekabetinin sınırlanması etkisi, başlı başına yasaklamaya gerekçe
olabilecek niteliktedir.

Bu gerekçelerle, Ultra ile Siemens ve Ultra ile bayiler arasındaki Entegratörlük
Anlaşmalarının, sinyalizasyon pazarında rakipler arası rekabeti engelleme,
bozma veya kısıtlama amacı taşıdığı ve Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği
anlaşılmaktadır. 2930

Ultra ile yapılan anlaşmaların ihlal niteliği Siemens tarafından da kabul edilmiş
ve bu durum ilk yazılı savunmada da dile getirilmiştir. Siemens, 6.5.2004
tarihinde Kurum’a gönderdiği yazı ile, 5.5.2004 tarihi itibarıyla tarafların
karşılıklı rızaları ile Siemens ile Ultra arasındaki Entegratörlük Anlaşması’nın
sona erdirilmiş olduğunu bildirmiştir. Buna göre, taraflar arasında imzalanan
İkale Sözleşmesi çerçevesinde fesih işlemi gerçekleşmiş, karşılıklı borçlar
mahsup edilmiş ve Ultra’nın Siemens bayilik sistemi içindeki konumu sona
ermiştir. Bu noktada, tarafların kendi iradeleri ile ihlali ortadan kaldırdıklarının
kabulü gerekmektedir. 2940

Bu açıklamalar çerçevesinde, Siemens ile Ultra arasındaki Entegratörlük
Anlaşması’nın 1.10.2003 ile 5.5.2004 tarihleri arasında, soruşturmadaki diğer
ihlallere nispeten daha kısa bir süre için uygulanmış olması ve ihlalin
taraflarca öğrenilmesinden kısa bir süre sonra sona erdirilmiş olması hafifletici
unsur olarak kabul edilmiştir.

J.2. AMBER Oluşumu

Kararın I.3.2. bölümünde yer verilen bilgiler çerçevesinde AMBER’in 2950
oluşumuna ilişkin anlaşmanın rekabet kuralları açısından niteliğinin
belirlenmesi gerekmektedir. Piyasada rakip olarak faaliyet gösteren
teşebbüslerin işbirliği, üretim, araştırma-geliştirme ve uzmanlaşma
anlaşmaları akdetmesi, bunu ise kuracakları ortak girişimler vasıtasıyla
gerçekleştirmeleri sıkça karşı karşıya kalınan bir durumdur. Rakipler arasında
yapılan bu tip anlaşmaların belirli koşulların varlığı halinde rekabeti sınırlayıcı
07-34/349-129
71
etki doğurmayacağı kabul edilebilir. Böyle bir durumun varlığı halinde AMBER
ortak girişim anlaşması, 4. madde anlamında sınırlayıcı bir anlaşma olarak
değil, ancak 7. madde kapsamında yoğunlaşma doğurucu bir işlem olarak
kabul edilebilecektir. 2960

Buna göre, AMBER ortak girişiminin, “Amaçlarını gerçekleştirmek üzere
işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak
ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki
rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler” kategorisinde
bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Ancak, kurulan ortak
girişimin, kurucu anlaşmada belirtilen faaliyet alanları dolayısıyla, kurucu
ortaklarla (ya da ana şirketlerle) aynı ilgili ürün ve coğrafi pazarda faaliyet
gösteriyor olması, tek başına bu ortak girişimin işbirliği doğurucu olarak
kabulunu gerektirmektedir. Bu durum diğer unsurların incelenmesine gerek 2970
dahi bulunmaksızın işlemin 4. madde kapsamında ele alınmasını
gerektirmektedir.

Anlaşma, ortak girişimin faaliyet göstereceği alanların, ana teşebbüslerin
(ortakların) birbirlerine rakip olarak faaliyet gösterdikleri pazarı kapsaması
nedeniyle, bu anlaşmanın tarafı olan rakiplerin (EMT, TKS, TRASİN, SİNTEK)
satışını yaptıkları trafik sinyalizasyon ürünlerine ilişkin olarak fiyat ve ticari
politikalarını yakınlaştırmalarına zemin hazırlayabilecek ve bu şekilde taraflar
arasında rekabetin ortadan kalkmasına neden olabilecek türden bir
anlaşmadır. 2980

Anlaşma bu haliyle, 4. maddeye aykırılık oluşturmaktadır. Ancak, faaliyet
alanının, tarafların da iddia ettiği gibi, sadece belirli türden ve tarafların
satışını yaptıkları mal ve hizmetlere tali ürünlerin üretim ve satışı ile sınırlı
olması ve AMBER’in bağımsız bir varlık olarak faaliyetine devam etmesini
sağlayacak düzenlemelerin yapılması durumunda, ortak girişim anlaşması,
yoğunlaşma doğurucu bir anlaşma, yani Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir
anlaşma haline gelecektir.

Bu açıklamalar çerçevesinde, AMBER ortak girişim anlaşmasının anlaşmaya 2990
taraf olan ve akıllı trafik kontrol sistemleri pazarında faaliyet gösteren EMT,
SİNTEK, TKS ve TRASİN arasındaki rekabeti ortadan kaldırabilecek nitelikte
bir anlaşma olduğu, bu yönüyle 4. madde kapsamında rekabeti bozucu,
sınırlayıcı veya engelleyici etkiler doğurabileceği; ancak Amber Elektronik
İletişim Trafik Eğitim İnşaat San. ve Tic. AŞ. ana sözleşmesinde yer alan ve
şirket ile kurucu ortaklar arasındaki rekabetin sınırlanmasına neden olan ortak
faaliyet alanları nedeniyle ortaya çıkan, şirket ile kurucu ortaklar arasındaki
koordinasyona son verilebilmesini teminen; tüzel kişi ortakların hisselerini
ekonomik bütünlükleri dışına devretmeleri veya Amber Elektronik İletişim
Trafik Eğitim İnşaat San. ve Tic. A.Ş. faaliyet alanları ile tüzel kişi ortakların 3000
faaliyet alanlarının tamamen ayrıştırılması gerekmektedir.

Bununla birlikte şirketin ana sözleşmesinde yer alan rekabeti sınırlayıcı
hükümler nedeniyle ana sözleşmenin Kanun’un 4. maddesi bağlamında
rekabeti sınırlayan bir anlaşma olduğu, bu anlamda Sintek Elektronik İnşaat
San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin,
07-34/349-129
72
- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta
Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.,
- Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.,
- EMT Ltd. Şti. 3010

ile birlikte 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği ve Kanun’un 16.
maddesinin ikinci fıkrası uyarunca idari para cezası ile cezalandırılmaları
gerekmektedir.

SONUÇ
Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma
tutanakları, raporlar, Danıştay’ın iptal kararları, tüm dosya münderecatında yer
alan bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;
3020
1-
A) Siemens’in koordinatörlüğünde oluşturulan Siemens bayilik sistemi ve söz
konusu sistem sonrası kamu alımlarında (ihalelerde) gerçekleştirilmiş olan
rekabete aykırı eylemler ve ek olarak entegratörlük sözleşmesi ile Ultra’nın
da bu sisteme dahil edilmesinin rekabeti sınırlama amaç ve etkileri
nedenleriyle,

Siemens San. ve Tic. A.Ş. ve Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd.
Şti.’nin,
- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta 3030
Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
- EMT Ltd. Şti.
- SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş.
- Sinyalizasyon Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Ultra Ulaşım ve Trafik San. ve Tic. Ltd. Şti.
ile birlikte 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine, OYBİRLİĞİ
ile,

B) Amber Elektronik İletişim Trafik Eğitim İnşaat San. ve Tic. A.Ş.’nin tüzel 3040
kişi ortakları ile AMBER’in faaliyet alanlarının çakışması ve bu anlamda
söz konusu oluşumun koordinasyon doğurucu bir ortak girişim niteliği
taşıması nedeniyle,
Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin,
- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta
Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
- EMT Ltd. Şti.
ile birlikte 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine, OYBİRLİĞİ ile,
07-34/349-129
73
2- 3050
A) Siemens San. ve Tic. A.Ş.’nin,
Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası gereğince idari para cezası ile
cezalandırılmasına, cezanın takdirinde hafifletici olarak teşebbüsün
soruşturma sürecinde göstermiş olduğu davranışların ve sözleşmelerde
yapmış olduğu değişikliklerin ve ağırlaştırıcı olarak ise ihlalin niteliği,
Siemens’in ihlallerin oluşmasındaki rolü ile Siemens’in ekonomik ve
finansal gücünün göz önüne alınmasına bu çerçevede teşebbüse 2003 yılı
cirosunun takdiren %2’si oranında 10.203.273.560.000 TL. (10.203.273,56
YTL) idari para cezası verilmesine OYBİRLİĞİ ile,
B) Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin, 3060
Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası gereğince idari para cezası ile
cezalandırılmasına, cezanın belirlenmesinde teşebbüsün finansal gücü,
ihlallerin oluşmasındaki rolü, Siemens Bayilik sistemine ek olarak AMBER
oluşumunda yer alması göz önünde bulundurularak teşebbüse 2003 yılı
cirosunun takdiren %6’sı oranında 44.850.806.546 TL. (44.850,81 YTL)
idari para cezası verilmesine OYBİRLİĞİ ile,
3- 5388 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamındaki anlaşmalar bakımından bildirim yükümlülüğünün kaldırılmış
olması nedeniyle bu konuda karar verilmesine yer olmadığına OYBİRLİĞİ ile,
karar verilmiştir. 3070



Full & Egal Universal Law Academy