Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Danıştay’ın İptal Kararı Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-4-56 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 07-37/380-141
Karar Tarihi : 3.5.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Süleyman CENGİZ, Muhammed GÜNDOĞDU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Ulusoy Deniz Yolları İşletmeciliği A.Ş.
Temsilcileri: Av. İ. Yılmaz ASLAN, 20
Av. Ceyda AKBAL MUMCU
Maya Akar Center No:100/10 34394 Esentepe/İstanbul
D. TARAFLAR : - UN Ro-Ro İşletmeleri A.Ş.
Salacak İskele Arkası Sk. Kız Kulesi Villaları A-1
No:15 Üsküdar/İstanbul
- Ulusoy Deniz Yolları İşletmeciliği A.Ş.
Gazeteci Ümit Deniz Sk. No:16 3. Levent/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulu’nun 27.10.2005 tarih, 05-74/998-279 30
sayılı kararının iptaline ilişkin Danıştay 13. Dairesi’nin 12.12.2006 tarih,
2006/313 E. 2006/4716 K. Sayılı kararı üzerine Ulusoy Deniz Yolları
İşletmeciliği A.Ş. ve UN Ro Ro İşletmeleri A.Ş. arasında 12.10.2000
tarihinde akdedilmiş bulunan anlaşmanın 4054 sayılı “Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerine aykırı olmadığının
tespit edilerek menfi tespit belgesi verilmesi talebinin yeniden
değerlendirilmesi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.3.2005 tarih ve 1866 sayı ile
giren başvuru üzerine düzenlenen 20.10.2005 tarih, 2005-4-/MM-05-SC sayılı 40
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 25.10.2005 tarih, REK.0.08.00.00-130/315
sayılı Başkanlık önergesi ile 05-74 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır. Söz konusu karara karşı Ulusoy Deniz Yolları İşletmeciliği
A.Ş. tarafından Danıştay 13. Dairesi’nin 2006/313 E. sıra numarasına kayden
iptal davası açılmış ve Rekabet Kurulu’nun adı geçen teşebbüsler hakkındaki
kararı “5388 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 13.07.2005 tarihinden itibaren
07-37/380-141
2
yedi üyeden teşekkül eden Rekabet Kurulu’nun, bu sayının üzerinde toplantı
ve karar yeter sayısı oluşturarak almasının hukuka aykırı olduğu” gerekçesiyle
Danıştay 13. Dairesi tarafından iptal edilmiştir. Bu karara ilişkin temyiz
başvurusu ise 5.3.2007 tarihinde yapılmış ve 9.4.2007 tarihinde temyizden 50
feragat edilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun 3.5.2007 tarih, 07-37 sayılı toplantısında, Önaraştırma
Raporu, Danıştay’ın iptal kararları, tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve
belgelerin incelenmesi sonucunda dosya konusu karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı nitelikte düzenlemeler ihtiva
ettiğinden, bildirim konusu protokole menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün
olmadığı, 60
- 20.9.2005 tarihi itibarıyla taraflara tebliğ edilen Rekabet Kurulu’nun 13.7.2005
tarih ve 05-46/668-170 sayılı kararı ile 4054 sayılı Kanun’a aykırı bulunarak
yasaklanan “Tarafların anlaşma tarihi itibariyle uygulamakta oldukları tarife ve
ödeme koşullarını diğer tarafın mutabakatı olmaksızın değiştirmeyecekleri”
hükmünün muafiyetten yararlandırılmasının mümkün olmadığı;
- Başvuru konusu anlaşmanın yukarıda anılan maddesi dışında kalan
hükümlerinin ve bu anlaşma ile oluşturulan sistemin, anılan hükmün protokol
metninden çıkarılması şartıyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi yasağından 70
aynı Kanun’un 5. maddesi hükmü gereğince muaf tutulmasının yerinde
olacağı,
- Oluşturulan bilet tanıma ve hizmet sunuşunu koordine etme unsurlarını
içeren sistemden, pazara girmek isteyen teşebbüslerin de aynı şartlarla
yararlandırılmaması halinde söz konusu protokolün ve bu protokol ile
oluşturulan sistemin pazara giriş engeli yaratacak bir nitelik kazanacağı,
dolayısıyla tanınacak muafiyetin geri alınarak muafiyete konu protokolün 4054
sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri çerçevesinde değerlendirilebileceğinin
ihtaren bildirilmesinin yerinde olacağı, 80
görüşlerine yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı, “tekerlekli ve mobil yük 90
taşıyan Ro-Ro gemileri ile yapılan tarifeli deniz taşımacılığı pazarı" olarak
tespit edilmiştir.
07-37/380-141
3
H.1.2. Coğrafi Pazar
Bildirim konusu dikkate alınarak, ilgili coğrafi Pazar, “İstanbul-Trieste
(Haydarpaşa ve Ambarlı birbirine ikame) ve Çeşme-Trieste’den ibaret olan
(Türkiye-İtalya) Akdeniz Ro-Ro hatları” olarak belirlenmiştir.”
H.2. Başvuru Konusu İşlem 100
Bildirim konusu işlem ile Ro Ro taşımacılığı yapan UN Denizcilik A.Ş.ve UN
Ro-Ro İşletmeleri A.Ş. ile Ulusoy Deniz Yolları İşletmeciliği A.Ş.
teşebbüslerinin önemli bölümleri aşağıda yer alan protokolü akdetmektedirler.
“Bir tarafta; UND Ro-Ro İşletmeleri A.Ş. ve UND Denizcilik A.Ş. (bundan böyle
UND Ro-Ro olarak anılacaktır), diğer tarafta Ulusoy Denizyolları A.Ş.(bundan
böyle ULUSOY) olarak anılacaktır), çalıştırmakta oldukları, İstanbul-Trieste ve
Çeşme-Trieste hatlarında aşağıdaki şekil ve şartlarla bir işbirliğinde mutabık
kalmışlardır. 110
UÇAK: İstanbul-Ljubliyana arasında şoförlerin taşınması konusunda,
Çeşme’deki gemi sefer günleri ve kapasiteleri, Adria ile UND arasındaki uçak
kira sözleşmesi, UND’nin İstanbul’daki Ro-Ro hattının koltuk ihtiyacı v.b göz
önüne alınarak aşağıdaki hususlarda mutabık kalınmıştır:
ULUSOY’un Çeşme’den Trieste’ye yapacağı seferlerin Çeşme kalkışları;
Çarşamba-Cuma ve Pazar günleri, Trieste’den kalkışları ise, Pazar, Pazartesi
ve Çarşamba günleri olacaktır. …
yukarıdaki programa riayet edilmesi kaydı ile UND, ULUSOY’dan beher
gemisinin Çeşme’den kalkışı için uçak katkısı olarak 3.250$ götürü ücret tahsil
edecektir…. 120
ÖKOMBİ KATKISI: UND Ro-Ro nun, Avusturya belgesi temini amacıyla
yürütmekte olduğu Villach-Wels ÖKOMBİ Tren operasyonunun aylık direkt
maliyeti, tarafların fiilen taşıdıkları (Türkiye çıkışı esastır) araç sayısı oranında
paylaşılacaktır. Maliyet, ÖKOMBİ’nin o ay UND Ro-Ro’ya kestiği fatura
tutarından araç başına Trieste’de yine UND Ro-Ro tarafından tahsil edilmekte
olan 120 DM.’ ın düşülmesi ile bulunacaktır. …
İTALYAN BELGE MALİYETİ PAYLAŞIMI: İlave İtalyan Belgesi temini için,
KUK toplantı protokolü gereğince İtalyan plakalı römorklara gidiş dönüş bilet
fiyatı olarak 800$ uygulanacak ve ayrıca İtalyan plakalı çekicilere çektirilecek 2
Türk römorkuna 1 bedelsiz bilet verilecektir. Bu uygulama sonucunda ortaya 130
çıkacak gelir kaybı, UND Ro-Ro, EGE Ro-Ro ve ULUSOY tarafından
taşıdıkları araç sayısı bazında paylaşılacaktır. Bu paylaşımı UND Ro-Ro
yapacak ve taraflara tebliğ edecektir….
DÖNÜŞ BİLETLERİNİN TANINMASI: Trieste’den dönüş biletleri taraflar
arasında muteberdir. Ancak 3 er aylı dönemlerde, taraflar ellerindeki diğer
tarafa ait dönüş biletlerini takas edecekler ve takas sonucunda arta kalan
07-37/380-141
4
dönüş biletleri ise, bilet sahibi firma tarafından beher dönüş 350 U.S. Dolar
bedelle satın alınacaktır. Ödeme U.S.$ olarak yapılacaktır.
…
taraflar halen uygulamakta oldukları tarife ve ödeme koşullarını diğer tarafın 140
mutabakatı olmaksızın değiştirmeyeceklerdir. Böyle bir durum işbu protokolün
başka bir ihtara hacet kalmaksızın sona ermesi anlamındadır.
…
ULUSOY, Trieste’deki acente tayini konusunda UND Ro-Ro’yu takip etmek
zorundadır. Ancak Acente ile mali ve hukuki ilişkilerde bağımsız olacaktır.
İşbu protokol hükümleri 1 Eylül 2000 den itibaren 1 yıl süre ile geçerli olup,
bitim tarihinden 45 gün evvel, taraflardan birince feshi yazılı olarak ihbar
edilmediği takdirde kendiliğinden 1 er yıllık sürelerce uzamış sayılacaktır.”
150
Bildirim formunda, bildirim konusu işlemin amacı;
- Ulusoy Ro Ro Grubu’nun taşımasını gerçekleştirdiği araç şoförlerinin uçakla
İtalya’ya ulaştırılmasının, UN Ro Ro ile işbirliğine gidilerek sağlanması,
- Avusturya üzerinden gerçekleştirilen Ökombi Tren taşımalarının maliyetinin
paylaşılması,
- İtalya geçiş belgesi elde etmek için katlanılan maliyetlerin paylaşılması,
- Taşıyıcıların Trieste’den İzmir ya da İstanbul’a dönmek konusunda seçim
yapabilmelerinin sağlanması
olarak bildirilmiştir. 160
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirim konusu anlaşma metninde bulunan,
- Ulusoy Ro-Ro’nun Çeşme’den Ro-Ro kalkış günlerinin anlaşma çerçevesinde
Çarşamba, Cuma ve Pazar olarak belirlenmesi,
- tarafların anlaşma tarihi itibarıyla uygulamakta oldukları tarife ve ödeme
koşullarını diğer tarafın mutabakatı olmaksızın değiştirmeyecekleri konusunda
anlaşmaları
170
gibi 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eden hususlar dikkate alındığında
bildirim konusu Protokol’e menfi tespit Belgesi verilemeyeceği anlaşılmıştır.
Bununla birlikte, tarafların anlaşma tarihi itibarıyla uygulamakta oldukları tarife
ve ödeme koşullarını diğer tarafın mutabakatı olmaksızın
değiştirmeyeceklerine ilişkin hüküm haricinde kalan düzenlemelerin anılan
Kanun’un 4. maddesinin uygulanmasından muaf tutulmaya ilişkin 5.
maddesinde belirtilen;
07-37/380-141
5
a) malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve 180
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bendlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
kriterlerini karşıladığı, bu çerçevede anılan hükümlerin ve bu protokol ile
oluşturulan sistemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5.
maddesi hükmü gereğince, aynı Kanun’un 4. maddesi yasağından muaf
tutulmasının yerinde olacağı, bununla birlikte oluşturulan bilet tanıma ve 190
hizmet sunuşunu koordine etme unsurlarını içeren sistemin, pazara girmek
isteyen teşebbüslerin aynı sistemden yararlandırılmaması halinde, pazarı
rekabete kapatıcı bir etki yaratacağı, bu durumda söz konusu protokolün 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) ve (d) bendlerinde yer alan şartları yerine
getirmeye devam ettiğinin kabul edilemeyeceği, dolayısıyla Protokolün etkisi
bakımından Kanun’a aykırı bir nitelik kazanacağı kanaatine varılmıştır. Ayrıca
benzer bir uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
değerlendirilebilmesi her zaman söz konusudur.
I. SONUÇ 200
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırı
nitelikte düzenlemeler ihtiva ettiğinden, bildirim konusu protokole menfi tespit
belgesi verilemeyeceğine,
2. 20.9.2005 tarihi itibarıyla taraflara tebliğ edilen Rekabet Kurulu’nun
13.7.2005 tarih ve 05-46/668-170 sayılı kararı ile 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’a aykırı bulunarak yasaklanan “Tarafların
anlaşma tarihi itibariyle uygulamakta oldukları tarife ve ödeme koşullarını
diğer tarafın mutabakatı olmaksızın değiştirmeyecekleri” şeklindeki protokol 210
hükmüne muafiyet tanınamayacağına,
3. Başvuru konusu Protokol’ün yukarıda anılan maddesi dışında kalan
hükümlerinin ve bu protokol ile oluşturulan sistemin, anılan hükmün protokol
metninden çıkarılması şartıyla, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi yasağından
aynı Kanun’un 5. maddesi hükmü gereğince muaf tutulmasına,
4. Oluşturulan bilet tanıma ve hizmet sunuşunu koordine etme unsurlarını
içeren sistemden, pazara girmek isteyen teşebbüslerin de aynı şartlarla
yararlandırılmaması halinde söz konusu protokolün ve bu protokol ile
oluşturulan sistemin pazara giriş engeli yaratacak bir nitelik kazanacağı,
dolayısıyla tanınacak muafiyetin geri alınarak muafiyete konu protokolün 220
4054 sayılı Kanun’un 4 ve 6. maddeleri çerçevesinde değerlendirileceği
07-37/380-141
6
hususlarında ilgili teşebbüslere bilgi verilmesine,
İkinci Başkan Tuncay SONGÖR, Kurul üyeleri Rıfkı ÜNAL ve Mehmet Akif
ERSİN’in farklı gerekçeleri ve OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
07-37/380-141
7
(3.5.2007 tarihli ve 07–37/380-141 sayılı Kurul Kararı’na)
FARKLI GEREKÇE
Kurul’un aldığı 27.10.2005 tarih ve 05-74/998-279 sayılı kararı,
Danıştay 13. Dairesinin 12.12.2006 tarih ve 2006/313 E. 2006/4716 K. sayılı
kararı ile iptal edilmiştir.
İptal kararı, 5.2.2007 tarihinde Rekabet Kurumu’na tebliğ edilmiş ve
5.3.2007 tarihinde Kurum tarafından temyiz edilmiştir. 9.4.2007 tarihinde
ise temyiz talebinden feragat edilmiş olduğu dosya kapsamından
anlaşılmaktadır.
Yargı yolu yönünden temyiz imkanı bulunan dosya ya da davalar
hakkında sahip olunan yargı yolunun kullanılmak suretiyle tüketilmesi
gerektiğini düşünüyoruz.
Rekabet Kurulu kararlarının ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay
ilgili dairesinde görüşülerek verilen kararlar, Rekabet Kurulu’nun alacağı
diğer kararlar yönünden emsal karar olması niteliğini taşımaması gerekir.
İdari Dava Daireleri Genel Kurulu tarafından verilen kararlar ise Rekabet
Kurulu yönünden temyiz niteliğinde olduğundan hem Danıştay ilgili dairesi
tarafından hem de Rekabet Kurulu tarafından emsal olarak kabul edilmelidir.
Kaldı ki, Rekabet Kurulu kararlarının, 4054 sayılı Kanun’un 56 vd.
maddelerinde yer verilen “Özel Hukuk Alanındaki Sonuçları” nedeniyle
tarafların bu yöndeki haklarını mahkemelerde kullanabileceği de göz önüne
alındığında, sahip olunan yasal yolları kullanmaktan vazgeçmenin
sorumluluğu ve önemi daha da açığa çıkmaktadır.
Bu nedenle, temyiz incelemesinden feragat edilmemesi gerektiği
kanaati ile birlikte, çoğunluk görüşüne bu farklı gerekçe ile katılıyoruz.
Tuncay SONGÖR Mehmet Akif ERSİN
İkinci Başkan Kurul Üyesi
07-37/380-141
8
(3.5.2007 tarihli ve 07–37/380-141 sayılı Kurul Kararı’na)
FARKLI GEREKÇE
Kurul’un aldığı 27.10.2005 tarih ve 05-74/998-279 sayılı kararı,
Danıştay 13. Dairesinin 12.12.2006 tarih ve 2006/313 E. 2006/4716 K. sayılı
kararı ile iptal edilmiştir.
İptal kararı, 5.2.2007 tarihinde Rekabet Kurumu’na tebliğ edilmiş ve
5.3.2007 tarihinde Kurum tarafından temyiz edilmiştir. 9.4.2007 tarihinde
ise temyiz talebinden feragat edilmiş olduğu dosya kapsamından
anlaşılmaktadır.
Yargı yolu yönünden temyiz imkanı bulunan dosya ya da davalar
hakkında sahip olunan yargı yolunun kullanılmak suretiyle tüketilmesi
gerektiğini düşünüyorum.
Rekabet Kurulu kararlarının ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay
ilgili dairesinde görüşülerek verilen kararlar, Rekabet Kurulu’nun alacağı
diğer kararlar yönünden emsal karar olması niteliğini taşımaması gerekir.
İdari Dava Daireleri Genel Kurulu tarafından verilen kararlar ise Rekabet
Kurulu yönünden temyiz niteliğinde olduğundan hem Danıştay ilgili dairesi
tarafından hem de Rekabet Kurulu tarafından emsal olarak kabul edilmelidir.
Kaldı ki, Rekabet Kurulu kararlarının, 4054 sayılı Kanun’un 56 vd.
maddelerinde yer verilen “Özel Hukuk Alanındaki Sonuçları” nedeniyle
tarafların bu yöndeki haklarını mahkemelerde kullanabileceği de göz önüne
alındığında, sahip olunan yasal yolları kullanmaktan vazgeçmenin
sorumluluğu ve önemi daha da açığa çıkmaktadır.
Bu nedenle, temyiz incelemesinden feragat edilmemesi gerektiği
kanaati ile birlikte, çoğunluk görüşüne bu farklı gerekçe ile katılıyorum.
Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy