Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-37/383-144

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-1-17 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 07-37/383-144
Karar Tarihi : 3.5.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.

B. RAPORTÖRLER: Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Mert KARAMUSTAFAOĞLU,
Harun GÜNDÜZ

C. ŞİKAYET EDEN : - Ayhangaz Tic. San. Ltd.
Şenlik Mh. Baykara Sk. No:4/D - Ankara
- Manisa Tüpgazcılar Derneği 20
Nişancıpaşa Mh. Seyfettin Bey Cd. No:46/B - Manisa
- Manisa Ticaret ve Sanayi Odası Meslek Komitesi
Gaziosmanpaşa Cd. No.51 45020 - Manisa
- Manisa Tüpçüler Yapı Kooperatifi
Nişancıpaşa Mh. Seyfettin Bey Cd. No:46/B - Manisa
- Gümüşsoy Day. Tük. Mall. Paz. Taah. San ve Tic. Ltd. Şti.
Hamidiye Mah. 757. Sk. No:8/A - Aksaray
- Ümit Ticaret
Vehbibey Cad. Merkez Karakol Üzeri No:40 - Aksaray
- Kabakçılar Ticaret 30
Kılıçaslan Mah. Atatürk Bulvarı No:106 - Aksaray
- Tarkan Özmen
Eski Sanayi Cad. No:8 - Aksaray
- Kale Ticaret
Kurşunlu Cami Arkası Alibaba Apt. No: 6/C - Aksaray
- Aysaray Akaryakıt LPG Gıda İnş. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.
M. Çelebi Mah. Fabrika Cad. 600. Sk. No: 5/B -Aksaray
- Yılmaz Tüpgaz LPG İnş. Akaryakıt Nak. San. Tic. Ltd. Şti.
Taşpazar Mah. Eski Sanayi Cad. Eski Terminal İçi
No:2 - Aksaray 40
- Altınsoylar Tur. Tic. ve San. Ltd. Şti.
Muhsin Çelebi Cd. Birgül Apt. No:1 Kat:1 - Aksaray
- Yüksel Ticaret
Taşpazar Mh. 868. Sk. No:6/A - Aksaray
- Adem Öztekin
Ertuğrul Mah. Fethiye Sk. No:16 - Tekirdağ
07-37/383-144
2
- Öge Otomotiv ve Petrol Ürünleri Ticaret A.Ş.
Hüseyin Pehlivan Cad. No: 20 - Tekirdağ
- Güngör Ticaret
Eski Cami Mah. Metin Oktay Sk. No: 48/7 - Tekirdağ 50
- Acar Ticaret
Aydoğdu Mah. Raziye Hatun Sk. No:12 - Tekirdağ
- Say-Taş Gaz Yakıt Gıda İnş. Nak. Demir Oto. ve Tur.
- San. Tic. Ltd. Şti.
100. Yıl Sanayi Sitesi 9 Ada Ek-1 No:2 - Tekirdağ
- Yörükoğlu Tarım Ürünleri Hayv. Et Mamül. İth. İhr. Taah.
- San. ve Tic. Ltd. Şti.
Gündoğdu Mah. Çiftlikönü Cad. No:55 - Tekirdağ
- Genç Enerji LPG Dayanıklı Tüketim Mal. Gıda ve Meşrubat
- Paz. Tic. Ltd. Şti. 60
Çınarlı Mah. Şehir Osman Cad. No:103 - Tekirdağ
- Kuyucuklu LPG Tarım ve Bilgisayar Hizm. San. Tic. Ltd. Şti.
Hükümet Cad. No:247 - Tekirdağ
- Kırat Market Gaz Yakıt Demir San. Tic. ve Nak. Ltd. Şti.
100. Yıl Sanayi Sitesi 6. Blok No:12 Tekirdağ
- Gönültaşlar İnş. Taah. ve Pet. Ür. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Muratlı Cad. No:78/C Tekirdağ

D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. 70
Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 80020
Azapkapı/İstanbul
- Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 80020
Azapkapı/İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Demirören Grubu bünyesinde yer alan Milangaz LPG
Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. ile Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin 12 kg’lik ev tüpünü düşük fiyata sattıkları ve anılan durumun 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırı olduğu iddiası. 80

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına intikal eden başvurularda, Demirören
Grubu bünyesinde yer alan Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Milangaz)
ile Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (Likidgaz) Türkiye’nin çeşitli
illerinde (Manisa, Aksaray, Tekirdağ, Ankara) 12 kg’lik ev tüpünü, tüpgaz bayiliği
yapan başvuru sahiplerinin alış fiyatından daha düşük bir fiyata sattıkları belirtilmekte
ve anılan durumun 4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğu iddia edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına çeşitli tarihlerde intikal eden başvurular
üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un ilgili hükümleri 90
çerçevesinde düzenlenen 26.4.2007 tarih, 2007-1-17/İİ-07-HHÜ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 27.4.2007 tarih, REK.0.05.00.00-110/75 sayılı Başkanlık Önergesi ile 07-37
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

07-37/383-144
3
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, şikayet konusu ile ilgili olarak
önaraştırma veya soruşturma açılmasına gerek olmadığı, şikayetlerin reddedilmesi
gerektiği ifade edilmektedir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili pazar 100
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
LPG'nin, dökmegaz, tüpgaz ve otogaz olmak üzere üç ayrı kulanım şekli
bulunmaktadır. Söz konusu ürünler, aynı kaynaktan temin edilen homojen ürünler
olmakla birlikte, kullanım alanları, satış yöntemleri ve müşteri talepleri itibarıyla
tamamen farklı ürün pazarları oluşturmaktadır. Dosya konusu başvuruların, Milangaz
ve Likidgaz’ın tüplü LPG dağıtımı alanındaki faaliyetlerine ilişkin olması nedeniyle,
ilgili ürün pazarı “tüplü LPG dağıtımı pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Tüplü LPG dağıtım pazarında, Türkiye çapında yaygın dağıtım ağına sahip şirketler
(Aygaz, Demirören Grubu ve Primagaz Grubu) olduğu gibi, bir veya birkaç ili 110
kapsayan coğrafi alanda faaliyet gösteren çok sayıda (48 kadar) yerel çapta küçük
dağıtım şirketi de bulunmaktadır.
Tüplü LPG dağıtımı, büyük oranda mahallelere kadar yayılmış bayiler kanalıyla
yapılmaktadır. Söz konusu bayilerin ya da bir veya birkaç ili kapsayan coğrafi alanda
faaliyet gösteren yerel çaptaki küçük dağıtım şirketlerinin uygulamaları dikkate
alınarak coğrafi pazar daha dar tanımlanabilir. Ancak dosya kapsamındaki
şikayetlerin konusu, tüm Türkiye pazarında dağıtım faaliyeti bulunan Demirören
Grubu teşebbüslerinin dört faklı ildeki benzer uygulamaları ile ilgilidir. Bu nedenle,
ülke çapında faaliyet gösteren teşebbüslerin bayilik oluşturmasının son derece kolay
olması da dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak 120
tespit edilmiştir.
I.2. Değerlendirme
Kurum kayıtlarına intikal eden şikayetler incelendiğinde; Milangaz ve Likidgaz’ın
başvurularda belirtilen uygulamasının, rekabet hukuku literatüründe yıkıcı
fiyatlandırma olarak adlandırılan kötüye kullanma hali olup olmadığının
değerlendirilmesi gerekmektedir. Yıkıcı fiyatlandırma, gerekli koşulların varlığı
halinde 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir rekabet ihlali teşkil
edebilmektedir. Bir eylemin Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal teşkil edebilmesi
hem söz konusu eylemin uygulayıcısı olan teşebbüsün ilgili pazarda hakim durumda
olması şartının, hem de teşebbüsün giriştiği eylemin bir kötüye kullanma hali içermesi 130
şartının bir arada mevcut olmasına bağlıdır.
Kullanım alanları zaman içinde farklılaşma gösteren ve kuruluşundan itibaren tüplü
LPG’nin ağırlıkta olduğu LPG sektöründe 90’lı yılların son yarısından itibaren dökme
LPG ve otogaz tüketimi de yaygınlaşmaya başlamıştır. Dökme LPG ve otogaz’ın
yaygınlaşmasıyla birlikte en yüksek toplam LPG tüketimine 2000 yılında ulaşılmış,
bundan sonra LPG tüketimi düşmeye başlamıştır. 2000 yılında otogaz tüketimindeki
artış neticesinde toplam LPG tüketimi en yüksek seviyeye ulaşmış, ancak bu yıldan
sonra, otogaz talebinin artmasına rağmen, tüplü LPG ve dökme LPG’deki talep
düşüşü nedeniyle toplam LPG talebi azalmıştır. 1999 yılında 2.115.000 ton olan
Tüplü LPG tüketimi %28’lik düşüşle 2006 yılında 1.520.000 ton’a gerilemiştir. Aygaz 140
projeksiyonlarına göre tüplü LPG tüketiminin her yıl ortalama %6 küçülerek 2011
yılında 1.100.000 ton’a düşmesi beklenmektedir.
07-37/383-144
4
LPG piyasasındaki daralmanın temel nedenleri; dökmegaz ve tüplü LPG
müşterilerinin doğalgaza geçmesi, elektriğin LPG’ye göre ucuz olması nedeniyle
ısınma amaçlı kullanılan katalitik sobaların yerine elektrik ocaklarının veya klimanın
kullanılmaya başlaması, su ısıtma amaçlı elektrikli mutfak aletlerinin kullanımının
yaygınlaşması, güneş enerjisi sistemlerinin çoğalmasıdır. Bu doğrultuda, özellikle
doğalgazın yaygınlaşmasıyla dökme ve tüplü LPG talebinin daha da düşmesi
beklenmektedir.
Dosyadaki bilgilere göre, tüplü LPG pazarında Türkiye çapında yaygın dağıtım ağına 150
sahip şirketler Aygaz, Demirören Grubu ve Primagaz Grubu’dur. Bu şirketler dışında
yerel çapta küçük dağıtım şirketleri de bulunmaktadır. Dağıtım şirketleri temin ettikleri
LPG’nin alış fiyatının üzerine kendi maliyetlerini ve kar paylarını ekleyerek (şirket
marjı) tüplü LPG’yi bayiye satmaktadır. 5307 sayılı LPG Kanunu’nun 10. maddesi
gereğince dağıtım şirketlerinin bayilerinin azami satış fiyatlarını da belirlemeleri
gerekmektedir. Bu çerçevede dağıtım şirketleri her il için bayilerinin azami satış
fiyatlarını belirleyerek EPDK’ya bildirmektedir. Bu bakımdan bayinin katlanacağı
maliyetler ve kar payını da içeren azami “bayi marjı” da dağıtım şirketi tarafından
belirlenmektedir.
Hakim durum, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde, “Belirli bir piyasadaki bir veya 160
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmaktadır. Kanun’un 6. maddesinde ise bir veya birden fazla teşebbüsün
ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim
durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte
davranışlar ile kötüye kullanması yasaklanmakta olup, yıkıcı fiyat uygulaması
Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi çerçevesinde hakim durumun
kötüye kullanılması hali olarak ortaya çıkmaktadır.
Hakim durumun saptanmasında farklı yaklaşımlar olmakla birlikte, bu konuda
kullanılan ölçütler niceliksel ölçütler ve niteliksel ölçütler olmak üzere iki bölüme 170
ayrılabilmektedir. İlgili işletmenin ve rakiplerinin pazar payları niceliksel ve bu şekilde
doğrudan sayısal verilerle ölçülememekle birlikte, bir işletmenin hakim durumda olup
olmadığının belirlenmesinde dikkate alınan diğer bir kısım ölçütler ise niteliksel
ölçütler olarak adlandırılmaktadır. Bir teşebbüsün ilgili ürün pazarında hakim
durumda olup olmadığının tespitinde öncelikle dikkate alınan ölçüt teşebbüsün ilgili
ürün pazarındaki payı olmakla birlikte; pazar payının hangi seviyede bulunması
gerektiğine ilişkin kesin bir yargı bulunmamaktadır.
Rekabet hukukunda pazar payına ilişkin olarak farklı değerlendirmeler yapılmakla
birlikte, Demirören Grubu’nun tüplü LPG pazarındaki payının %(…) olduğu göz
önüne alındığında, bu rakam anılan teşebbüsün ilgili pazarda hakim durumda 180
olamayacağını göstermektedir. Zira anılan pazarda Aygaz yaklaşık %(…), Primagaz
Grubu ise %(…) pazar payına sahip bulunmaktadır.
Ayrıca şikayet konusu uygulamalar tüplü LPG pazarının mevcut durumdaki
yapısından (daralan bir pazar olması) kaynaklanmaktadır. Şöyle ki, bayilerin yanı sıra
dağıtım şirketleri de doğrudan tüketiciye satış yapabilmekte ve zayıf konumda
oldukları tüketim bölgelerine değişik kampanya veya fiyat indirimleri uygulayarak hem
mevcut müşterilerini muhafaza etmek hem de yeni abone kazanmak/transfer etmek
yolunu seçebilmektedirler. Ayrıca dağıtım şirketlerinin ülkenin farklı illerinde dolum
tesisleri bulunmakta ve dağıtım şirketleri bu sayede, LPG’yi tüplerle taşımak zorunda
kalmadan, dolum tesislerinde tüplere doldurarak daha az maliyetle ve ülkenin birçok 190
iline satabilme imkanına sahip olmaktadırlar. Tüplü LPG pazarındaki bayiler ise,
07-37/383-144
5
belirli bir bölgeye yönelik olarak satış yapabilmekte ancak çok uzak mesafelere
yönelik satış yapamamaktadırlar. Nakliye maliyetleri, tanıtım ve pazarlamada
güçlükler ve tüketicinin bilgi asimetrisi nedeniyle ortaya çıkan bu durum ilçeler
arasında ve büyük şehirlerde uzak semtler arasında bayinin satış yapmasını
zorlaştırmakta, bu nedenle bayiler belirli bir çevrede müşteri kazanmaya
çalışmaktadır. Tüketim noktalarının şehir merkezleri içerisinde ve ilçeler arasında
birbirinden ayrılması nedeniyle bu noktalarda dağıtım şirketlerinin pazar payları
farklılaşabilmektedir.
Daralan bir pazar olması nedeniyle dağıtım şirketleri devamlı satış tonajı ve abone 200
sayısında kayıplar yaşamaktadırlar. Bu kayıpları telafi edebilmek için dağıtım
şirketleri rakiplerinin abonelerini ve bayilerini transfer etmek gibi uygulamalarda
bulunabilmektedirler. Öte yandan mevcut abonelerin rakipler tarafından transfer
edilmesini önleme amacıyla yeni ürünler ve pazarlama teknikleri geliştirdikleri
görülmektedir. Ayrıca depozito bedellerinde de şirketlerin değişik uygulamaları
olabilmektedir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, şikayet edilen teşebbüslerin ilgili
pazarda hakim durumda olmamaları nedeniyle anılan uygulamaların 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinin ihlali olarak değerlendirilemeyeceği, kaldı ki söz konusu
uygulamanın pazarın kendine has özelliklerinden kaynaklanan rekabetçi bir davranış 210
olduğu kanaatine varılmıştır.

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; başvuru konusuna yönelik olarak,
4054 sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma
açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy