Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-3-57 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 07-37/387-147
Karar Tarihi : 3.5.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr.Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Ali Fuat KOÇ
C. ŞİKAYET EDEN : Mustafa AKSAL
Aksal Süt Ürünleri
Türkmen Köyü Keşan Edirne
20
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
Keşan Süt Üreticileri Birliği
Dinçman İş Merkezi, Kat 2 No:2/6 Keşan/Edirne
İpsala Süt Üreticileri Birliği
İpsala/Edirne
E. DOSYA KONUSU: Süt Üretici Birlikleri (Birlik) tarafından hazırlanan “İnek
Sütü Satış Sözleşmesi” ile yasaya aykırı yüksek hizmet bedelleri istendiği,
Birlik’in üreticilere baskı yaptığı, piyasada tekel oluşturup dilediği şartlarda 30
ürün pazarladığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Keşan/Edirne’de süt ürünleri piyasasında faaliyet gösteren
Aksal Süt Ürünleri İşletmesi’nin sahibi Mustafa Aksal imzalı başvuruda özetle;
1. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nın belirli kurallara bağlı olarak süt teşviki verdiği,
2. Söz konusu teşvikin örgütlü üreticiler olarak nitelendirilen, ilgili yasalarca
kurulmasına izin verilen birlik ve kooperatiflere üye üreticiler için daha fazla
olduğu,
3. Gerek üye olunmasının kolaylığı, gerekse süte ilişkin desteklerden daha fazla
pay alması yönüyle, süt üreticilerinin süt birliklerine üye olmayı tercih ettiği, 40
yasal olarak bir ilde veya ilçede ancak bir tane süt birliğinin kurulabildiği,
4. Süt üretici birliklerinin kuruluş kanunu olan 5200 sayılı yasanın 7. maddesinin
(g) bendi ile Birlik genel kurulunun “Birlik aracılığı ile pazarlanan ürünlerin satış
bedelinin binde ikisini aşmamak üzere kesilecek hizmet payını tespit etmeye”
yetkili olduğu, ancak Birlik yöneticilerinin bu bedeli kendi istemlerine göre %2-
%7 arasında belirlediği,
5. Birlik’in istediği miktarda ürünü, dilediği hizmet bedelinde kendi belirlediği
işletmelere sattığı, sermaye gücü daha az olan işletmeler ve Birlik yönetiminin
inisiyatifi dışında kalanların ürün alamadığı,
07-37/387-147
2
6. Aksal Süt Ürünleri İşletmesi’nin Birlik’in sunduğu sözleşmeyi imzalamaması 50
nedeniyle, Aksal Süt Ürünleri İşletmesi’ne süt veren Birlik üyelerinin
icmallerinin düzenlenmediği, dolayısıyla üreticilerin de mağdur edildiği,
üreticilere baskı yapılarak Birlik’e yüksek komisyon ödeyen firmalara
yönlendirilerek taraf tutulduğu, kendi işletmesine süt satan müstahsillerin Birlik
üyeliğine kabul edilmediği,
iddia edilerek piyasada tekel gibi hareket eden Keşan Süt Üreticileri Birliği ve İpsala
Süt Üreticileri Birliği hakkında yasal işlem yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.4.2007 tarih, 2639 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesi 60
uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 26.4.2007 tarih ve 2007-3-57/İİ-07-
AİÇ sayılı İlk İnceleme Raporu 30.4.2007 tarih, REK.0.07.00.00-110/91 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 07-37 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuruya ilişkin olarak 4054 sayılı
Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı sonucuna
ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 70
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
29.6.2004 tarihli 5200 sayılı “Tarımsal Üretici Birlikleri” Kanunu’nun 1. maddesi ile
“üretimi talebe göre plânlamak, ürün kalitesini iyileştirmek, kendi mülkiyetine
almamak kaydıyla pazara geçerli norm ve standartlara uygun ürün sevk etmek ve
ürünlerin ulusal ve uluslararası ölçekte pazarlama gücünü artırıcı tedbirler almak
üzere tarım üreticilerinin, ürün veya ürün grubu bazında bir araya gelerek, tüzel
kişiliği haiz tarımsal üretici birlikleri kurmalarını sağlamak” amaçlanmıştır.
80
Aynı Kanunun 4. maddesine göre “Birlikler; ürün veya ürün grubu bazında faaliyet
gösteren ve tüzüklerinde belirlenen miktardaki tarımsal üretimi bu kuruluşlar
aracılığıyla pazarlamayı taahhüt eden, en az onaltı tarım üreticisinin bir araya
gelmesiyle, asgarî ilçe düzeyinde” kurulabilmektedir. 16.1.2005 tarihli Resmi
Gazete’de yayınlanan “Tarımsal Üretici Birliklerinin Kuruluş Usul ve Esaslarına İlişkin
Yönetmelik”in 10 (a) maddesi uyarınca süt birliğinin, asgarî pazarlanabilir süt üretimi
yıllık 3600 ton olması gerekmektedir.
5200 sayılı Kanunun 5. maddesinde birliğin görevleri sayılmıştır. Buna göre birliğin
görevlerinden biri de “Üyelerinin ürünlerine pazar bulmak, ürünlerin pazara arzını 90
düzenlemek”tir.
Birliğin organlarından olan genel kurulun görevlerinden biri de “Birlik aracılığı ile
pazarlanan ürünlerin satış bedelinin binde ikisini aşmamak üzere kesilecek hizmet
payını tespit etmek”tir (Madde 7- g). 11. maddenin (f) bendine göre de kesilen bu
hizmet payları birliğin gelir kalemlerinden birisini oluşturmaktadır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden; Birlik ve kooperatif gibi tarımsal bir örgüte üye
olan üreticilerin, üye olmayan üreticilere göre daha fazla desteklendiği
07-37/387-147
3
anlaşılmaktadır. Şikâyet başvurusundan yararlanılarak hazırlanan söz konusu 100
desteklere ilişkin özet tablo aşağıda sunulmuştur.
Tablo.1 Süte Verilen Desteklerin Karşılaştırılması (Ykrş/Lt)
Destekler Birliğe üye
üreticiler
Üye olmayan
üreticiler
Süt desteği 5,5 3
Hayvanlarını soy kütüğüne kayıt ettiren 1,5 -
Ziraat mühendisi, veteriner ile çalışılırsa 1,5 -
Ürünleri Birlik aracılığı ile pazarlayan 1,5 -
4054 sayılı Kanun’da, tarım ürünlerine yönelik olarak herhangi bir istisna ya da
muafiyet hükmü öngörülmemiştir. Dolayısıyla diğer sektörlerde olduğu gibi rekabeti
kısıtlayıcı etkisi veya amacı tespit edilen tarım sektöründeki teşebbüsler arasında
yapılan anlaşmalar, teşebbüslerin eylemleri ve oluşturdukları birliklerin kararları da
Kanun’un yaptırımlarına tabidir. Ancak Türkiye’de de 5200 sayılı Tarımsal Üretici
Birlikleri Kanunu ve 5488 sayılı Tarım Kanunu ile küçük üreticilerin bir tarımsal örgüt
çatısı altında, destek mekanizmaları yoluyla, toplanmaları teşvik edilmektedir. 110
Tarım sektörünün, Türkiye’de kamu düzenlemelerine tabi tutulduğu ve gelecekte de
daha yoğun bir şekilde bu düzenlemelerin devam edeceği görülmektedir. 5200 sayılı
Kanun ve bu Kanun çerçevesinde çıkartılan Yönetmelikler ile tarımsal üretimin kalite
standartlarını artırmak yanında, tarımsal üretici birlikleri vasıtası ile tarım üreticilerinin
piyasada kararların alınmasında etkili olabilecek bir yapıya kavuşmalarının
amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu tür kamusal düzenlemeler sonucunda hedeflenen
piyasa yapısının oluşmasının ve piyasadaki dengelerin oturmasının zaman alıcı
dinamik bir süreç olduğunu belirtmek gerekmektedir. Dolayısıyla dosya konusu
şikâyet değerlendirilirken, söz konusu şikâyetlerin özellikle kamusal düzenlemelerle 120
birlikte değişmeye başlayan piyasa yapısı ve yeni oluşumlarla ilgili olduğunun göz
önünde bulundurulması gerekmektedir.
Başvuru ekinde gönderilen imzasız “Süt Alım Sözleşmesi”nin “Fiyat” başlıklı 3.
maddesine göre “Alıcı-Şirket, sözleşmeye dahil olan Keşan Köy Gruplarından, aldığı
süt karşılığı, belirlenen taban fiyatın, %2’si kadar, Satıcı-Birliğe, birlik katkı payı
komisyon” ödemek durumundadır. Sözleşmenin “Diğer Hükümler” başlıklı 6.
maddesinde ise aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Birlik süt toplama Merkezi kurduğu veya alıcı firma Aksal tarafından kurulmuş olan 130
süt toplama tankı ve ekipmanlarının Birlik tarafından sözleşme şartları uyarınca satın
alınması halinde, sözleşme konusu köylerde, alıcı firma Aksal tarafından alım yapılan
aylık süt miktarının, bedelin %7’sini, Birlik süt toplama merkezi kurmadığı köylerde
alım yapılan süt miktarının, bedelinin %2’si alıcı firma Aksal, komisyon (Birlik katkı
payı) olarak Birlik’e ödeyecektir”.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden sözleşmede yer alan komisyon oranlarının 5200
sayılı Kanun’da belirtilen sınırları aştığı anlaşılmıştır. Bu durumun 5200 sayılı Kanun
ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde denetiminin yapılması gerekmektedir.
140
Birlik yönetimlerinin keyfi olarak istediği işletmeye ürün vermediği, yüksek komisyon
belirleyerek keyfi fiyatlama yaptığı, üreticilere baskı yaparak Aksal firmasının ürün
temin etmesini zorlaştırdığı iddiaları ile ilgili olarak ise, söz konusu şikâyetlerin
sektörde uygulamaya konulan kamusal düzenlemeler neticesinde, pazardaki
07-37/387-147
4
dengelerin değişmeye başlamasından ve üreticilerin birlikler altında birleşerek,
pazarda güç kazanmasından kaynaklandığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 150
Dosya konusu iddialara yönelik olarak, 4054 sayılı Kanun kapsamında önaraştırma
yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy