Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-4-33 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-39/420-166
Karar Tarihi : 9.5.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : K. Oğuz KARAKOÇ, Muhammed GÜNDOĞDU
C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Meltem Dershanesi
Uçancıbaşı Mh. 561. Sk. No:4 Denizli 20
- Final Dershanesi
Atatürk Blv. 762 Sk. No:2 Denizli
- Birey Dershanesi
Çaybaşı Mh. 1588. Sok. Şeker Han No:2 K:3 Denizli
- Uğur Dershanesi
Uçancıbaşı Mh. 559 Sk. No:28 Denizli
- Denizli Dershaneler Derneği
Çaybaşı Mh. Melek Pazarı 1601. Sk. Kültür Han No:10
Kat:2 Denizli
30
E. DOSYA KONUSU: Denizli ilinde faaliyet gösteren 4 adet özel dershanenin
Denizli Dershaneler Derneği (Dernek) bünyesinde gerçekleştirdikleri anlaşma
ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanunu ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle; Denizli ilinde faaliyet gösteren
bazı özel dershanelerin kurs ücretlerini birlikte belirledikleri ve bu suretle 4054 sayılı
Kanunu ihlal ettikleri iddia edilmektedir. Şikâyetçi, Meltem, Final, Birey, Uğur
Dershaneleri’nin aralarında anlaştığını belirtmekte ve söz konusu dershanelerle
yaptığı görüşmeler sırasında, fiyat anlaşmasının Denizli Dershaneler Derneği’nde
kararlaştırıldığı bilgisini yukarıda belirtilen dershanelerin yetkililerinden aldığını ifade 40
etmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.2.2007 tarih, 1467 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 16.3.2007 tarih, 2007-4-33/İİ-07-KOK sayılı İlk İnceleme
07-39/420-166
2
Raporu, 22.3.2007 tarih, 07-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 07-27/240-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 3.5.2007 tarih 2007-4-33/ÖA-07-KOK sayılı
Önaraştırma Raporu 4.5.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/150 sayılı Başkanlık 50
önergesi ile 07-39 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
a) Denizli İli’nde faaliyet gösteren özel dershanelerin, uygulayacakları kurs ücretlerini
anlaşma yapmak suretiyle birlikte tespit etmek şeklindeki eylemlerinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında yasaklanan eylemlerden olduğu,
b) Bununla birlikte gelecek yıla ilişkin olarak alınan fiyat tespiti kararının henüz
yürürlüğe konulmaması dolayısıyla yapılan fiyat anlaşmasının piyasada etkisinin
oluşmadığı göz önünde bulundurularak;
- İlgili pazarda, rekabeti önlemeye yönelik anlaşma yapılması şeklindeki eylemlerin 60
tekerrür etmesinin önlenmesi bakımından; 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca, ortak fiyat tespiti organizasyonundaki rolü dikkate alınarak
Denizli Dershaneler Derneği’ne ihlale ne şekilde son vereceğine yönelik yazı
yazılması ve bu konuyla ilgili bütün üyelerini uyarmasının istenmesinin ve yukarıda
belirtilen sebeplerden ötürü GÜVENDER, TÖDER ve ÖZDEBİR’in de uyarılmasının,
arzu edilen neticeyi soruşturma açılması seçeneğine göre daha kısa sürede ve aynı
etkinlikle sağlayacağı,
- Ayrıca, Denizli Dershaneler Derneği Tüzüğü’nde yer alan ve rekabet hukukuna
aykırılık teşkil eden hükümlerin Tüzük metninden çıkartılmasının anılan Derneğe
bildirilmesi gerektiği, 70
görüşlerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Türkiye’de üniversiteye hazırlık aşamasında bulunan lise öğrencileri eğitimlerinde
destek alabilmek için özel dershanelere başvurmaktadırlar. Ayrıca, Özel Öğretim
Kurumları Öğrenci Ücretleri Tespit Ve Tahsil Yönetmeliği’nin 7. maddesinin (e) 80
bendinde özel dershanelerde verilen hizmetler aşağıdaki gibi gruplandırılmıştır:
“Madde 7- Ücret tespiti kapsamına giren kurumlar aşağıdaki gibi gruplandırılır…
e) Dershaneler;
(1)İlkokul öğrencileri,
(2)Ortaokul ve Lise öğrencileri,
07-39/420-166
3
(3)Üniversiteye hazırlık öğrencileri”
Yukarıda verilen bilgiler ışığında ilgili ürün pazarı "üniversite adaylarına yönelik özel
öğretim hizmetleri pazarı" olarak tespit edilmiştir.
I.1.1. İlgili Coğrafi Pazar 90
Şikâyet konusu uygulamanın Denizli ilinde gerçekleşiyor olması nedeniyle, ilgili
coğrafi pazar “Denizli ili” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Şikâyetçi ile Yapılan Görüşme
Şikâyetçi konuya ilişkin olarak; lise 2. sınıfa giden bir öğrencinin velisi olduğunu;
üniversiteye hazırlık için geçen yıl dershaneye ödediği rakam yaklaşık 900 YTL iken,
bu yıl 1.500 YTL ödeme yaptığını; Ülkemizde enflasyon 2006 yılında %9 iken
dershane ücretlerinin %70 oranında artmasının herhangi bir makul açıklamasının
bulunmadığını; dershane yetkililerinin, kendisine, diğer dershanelerin daha düşük 100
fiyat vermelerinin mümkün olmadığını, çünkü Denizli Dershaneler Derneği’nde ortak
fiyat kararı alındığını belirttiklerini ve kararın belgesini gösterdiklerini ifade etmiştir.
I.2.2. Denizli İl Milli Eğitim Müdürlüğü Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Müdürlük yetkilisi tarafından, dershanelerle ilişkin temel denetimlerinin yasal olmayan
yollarla ders veren öğretmenler hakkında olduğu belirtilmiştir. Yetkili ayrıca, Denizli
dershanelerinin aralarında birleşerek bir birlik oluşturduklarından haberdar
olduklarını, ancak Dernek’in kurulmasında herhangi bir teşviklerinin bulunmadığını;
kendilerinin şikâyet üzerine de denetim yaptıklarını, ancak bugüne kadar fiyatlara
ilişkin herhangi bir şikayet almadıklarını; Denizli dershanelerinde fahiş bir fiyat 110
uygulamasının söz konusu olmadığını; fiyatların sabit bir şekilde uygulanmasın söz
konusu olmadığını; her bir dershanenin maliyetlerinin birbirinden oldukça farklı
olması nedeniyle bir fiyat birliğinin oluşturulmasının mümkün görülmediğini ifade
etmiştir.
I.2.3. Denizli Dershaneler Derneği ve Yorum Dershanesi Yetkilisi ile Yapılan
Görüşme
Yetkilinin şikayet konusuna ilişkin olarak aşağıdaki bilgileri vermiştir:
- Yorum Dershanesi olarak biz geçtiğimiz yıl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne bildirdiğimiz
fiyatlarda bu yıl herhangi bir değişiklik yapmadık. Dolayısıyla geçen yılın fiyatlarını bu 120
yıl da uygulamaktayız. Bu fiyatlar da ders başına (…) YTL’dir.
- Mevzuatta yapılan değişiklik nedeniyle lise eğitimi 4 yıla çıkartılmıştır. Bu nedenle
2007-2008 öğretim yılında sadece Anadolu Liseleri ve Süper Liselerde eğitim alan
öğrenciler ve mezun öğrenciler ÖSS’ye girebileceklerdir. Bu kapsamda Denizli’de
1.000 kadar öğrenci vardır, doğal olarak gelecek yıl öğrenci potansiyelimizin
düşmesini bekliyoruz.
- Dernek kurulmadan önce sektörde birçok sorun yaşanıyordu. Bu sorunların sıkça
yaşanması ve şikâyetlerin artması üzerine Milli Eğitim Müdürlüğü bizleri bir araya
07-39/420-166
4
gelerek sorunların önüne geçmemiz hususunda teşvik etti. Milli Eğitim Müdürlüğü’nün
teşvik ve yönlendirmeleri sonucunda Derneğimiz kuruldu. Dernek yaklaşık 1,5 yıl 130
önce kurulmuştur. Derneğimizin kurulmasındaki temel amaç mesleki bir disiplin
sağlamaktır. Dernek kurulmadan önce böyle bir anlayış yoktu ve bu durumdan
dershaneler ve öğretmenler zarar gördüğü gibi, öğrenciler ve velileri de zarar
görmekteydiler.
- Derneğimizin hâlihazırda 30 civarında üyesi bulunmaktadır. Dernek başkanlığı
görevini 1 yıllık süreler için dönüşümlü olarak yerine getiriyoruz. Nihayetinde Dernek
üyeleri birbirleri ile rekabet halinde olan kurumlar olduğundan, bir haksızlığın önüne
en baştan geçebilmek için böyle bir çözüm yolu bulduk.
I.2.4. Birey Dershanesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme 140
Dershane yetkilisi ile yapılan görüşmede aşağıdaki bilgiler edinilmiştir:
- Geçen sene kurulduğumuz için ilk bildirimimizi 2006-2007 öğretim yılı için yaptık. Bu
bildirimde ders saat ücreti (…) YTL. idi. Dershane fiyatlarına her yıl enflasyon
oranında zam geliyor. Bu da ortalama %10-20 civarında bir oran oluyor. Önümüzdeki
yıl için düşündüğümüz ders başına ücret yaklaşık (…) YTL’dir.
- Lise 1 öğrencilerine yaklaşık 200 saat, lise 2 öğrencilerine 300-400 saat ve ÖSS
hazırlık öğrencilerine de 500-600 saat ders hizmeti veriyoruz. Bu durumda lise 2
öğrencisinin yıllık ders ücreti (…….)-(…….) YTL+ yayın ücreti olurken ÖSS hazırlık
öğrencileri içinse ücret (……...) YTL ile (………) YTL arasında değişmektedir.
- Mevzuatta yapılan değişiklik nedeniyle lise eğitimi 4 yıla çıkartıldı. Bu nedenle doğal 150
olarak gelecek yıl öğrenci potansiyelimizin düşmesini bekliyoruz.
- Dershanemiz Dernek üyesidir. Dernekte ele aldığımız konular öncelikle reklâm ve
tanıtıma ilişkindir. Diğer yandan bizim temel sorunumuz velilere ve öğrencilere
gerçekleştirilemeyecek vaadlerde bulunulmasıdır. Örneğin kaliteli öğretmen hizmeti
sözü verip, stajyer öğretmenlerle eğitim verilmesini engellemek özellikle uğraştığımız
bir konudur.
- Fiyat konusunda dershaneler birbirlerine herhangi bir etki yapmıyor. Her dershane
şartlarına göre fiyat belirliyor.
I.2.5. Final Dershanesi Kurucusu Sadi ÖZTEKİN ile Yapılan Görüşme 160
Final Dershanesi yetkilisinden şikayet konusuna ilişkin olarak aşağıdaki bilgiler
edinilmiştir.
- Final Dershanesi olarak 2006–2007 yılı için yaptığımız bildirimde ders saat ücreti
(……...) YTL idi. Ancak bu rakamı muhafaza etmemiz neredeyse mümkün olmuyor.
Önümüzdeki yıl bu rakamlarda bir artış yapmamız da mümkün olmayacak gibi
görünüyor. Lise 3 öğrencilerinden (……...) YTL.’nin üzerinde ücret almamız
gerekiyor, ancak (……...) YTL’ye kadar indirimler yapmak durumunda kalıyoruz. Bazı
durumlarda giderlerimizi dahi karşılayamıyoruz.
- Dershaneler ilk önce öğretmenleriyle anlaşıyor ve daha sonra öğrenci kabulüne
başlıyor. Ücretleri belli bir düzeyde tutmak isteseler de zararı azaltabilmek amacıyla 170
07-39/420-166
5
bir noktadan sonra büyük indirimler yapmaya başlıyorlar, bu nedenle bu sektörde çok
zor durumlar yaşanıyor.
- Dershane olarak Dernek üyesiyiz. Şu an yönetim kurulu üyesiyim. Derneğimiz Milli
Eğitim desteğiyle kuruldu. Dernekte ele aldığımız temel konu kaçak öğretmenlerin
çalıştırılmamasıdır. Fiyat konusunda birbirimize herhangi bir etki yapılması zaten
mümkün değil. Dershaneler şartlarına göre fiyat belirliyor. Bir fiyat söylenmesi
durumunda bu sadece tavsiye fiyatı olabilir. Her bir dershanenin maliyetleri
(öğretmen fiyatları, kira vb.) birbirinden çok farklı olduğu için doğal olarak hizmet
fiyatları da farklı oluyor.
180
I.2.6. Meltem Dershanesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Meltem Dershanesi yetkilisinden aşağıdaki bilgiler edinilmiştir:
- Biz Meltem Dershanesi olarak Güven Dershaneler Birliği’ne bağlıyız.
- Denizli’de dershanecilikte yaşanan aşırı rekabet üzerine bir yılı aşkın süre önce
Denizli Dershaneler Derneği kuruldu. Halen bu derneğe Denizli’deki 30 dershane
üyedir. Dernek kurulmadan önce piyasada ciddi bir fiyat rekabeti vardı, dershaneler
öğrenci kapmak için birbirlerine vuruyorlar, birbirlerine zarar veriyorlardı. Denizli
Dershaneler Derneği kurulduktan sonra dershaneler arasında birlik ve beraberlik
sağlanmış ve aralarında anlaşma sağlanarak sorunlar giderilmiştir. Şu anda
dershaneler birbirleri ile uğraşmak yerine dershanelerinin kalitesini yükseltmeye 190
çalışmaktadırlar.
- Bu yıl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne sunduğumuz fiyatlar ders saati başına (……)
YTL’dir. Lise son sınıfı öğrencisi 480 saat eğitim görmekte iken, Lise 2 öğrencileri
350 saat ders görmektedirler. Dolayısıyla üniversiteye hazırlık ile diğer kursların
fiyatları farklılaşmaktadır. Üniversiteye hazırlık kursu fiyatlarımız öğrencisine göre
(……) -(……) YTL arasında değişmektedir. Velilerin çok büyük bir bölümü dershane
ücretlerinde pazarlık yapmak istemektedirler. Biz (……) YTL’den başlayıp, (……)
YTL’ye kadar düşüyoruz. Ama çok daha düşük fiyat teklifi olduğunda bir şey
yapamıyoruz, o takdirde başka dershaneleri tercih edebiliyorlar.
- Kurslarımızın fiyatları hafta içi-hafta sonu ve erken kayıt ve eylül dönemi olmak 200
üzere değişmektedir. Erken kayıt olunca 12-14 takside kadar çıkıp fiyatta da indirim
sağlanabilirken eylül döneminde taksit sayısı 9’a inmekte ve fiyatlar artmaktadır.
I.2.7. Uğur Dershanesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Dershane yetkilisi konuya ilişkin olarak aşağıdaki bilgileri vermiştir:
- 2006–2007 yılı için Milli Eğitim Müdürlüğü’ne yaptığımız bildirimde ders saat ücreti
(……) YTL. idi.
- Lise 3 öğrencilerine bu sene için uyguladığımız fiyat genel olarak (……) YTL ile
(……) YTL arasında değişmektedir. Mezun öğrenciler içinse rakam (……) YTL’ye
kadar çıkabilmektedir. Önümüzdeki sene bizim için çok daha zor bir yıl olacak. Çünkü 210
öğrenci yetersizliği yaşanacak. Bizim gelecek sene uygulayacağımız ücret büyük
ihtimalle (……) YTL ile (……) YTL arasında değişecektir.
07-39/420-166
6
- Biz dershane olarak Dernek üyesiyiz. Derneğimiz Milli Eğitim Müdürlüğü’nün
desteğiyle kuruldu. Örgütlenmemizi Devlet istedi. Türkiye’nin her yerinde de bu tip
örgütlenmeler var.
- Denizli’de dershanecilik sektörü gerçekten vahim durumdadır. Komşu illerdeki
dershane ücretleri Denizli’ye göre çok daha yüksektir. Biz komşu illerdeki fiyatları
uygulamak istesek öğrenci bulmamız gerçekten mümkün olmaz. Ayrıca, özel ders
veren birçok kişi var. Bu kişiler ne sigorta, ne vergi ne de kira ödüyorlar ve gerçekten
çok ciddi gelirler elde ediyorlar. 220
I.2.8. Denizli Dershaneler Derneği Tüzüğü
Denizli Dershaneler Derneği Tüzüğü’nde aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Madde 2- Dernek amacı, özel dershaneler arasında eğitim öğretim birliğini ve
dayanışmayı sağlamak resmi ve özel kurumlar karşısında dershaneleri temsil edip
hak ve çıkarlarını korumaktır.
Dernekçe Sürdürülecek Çalışma Konuları ve Biçimleri
…
.Dershanelerin aldıkları ücretlerde birliktelik ve istikrarı sağlamak için çalışmalar
yapmak.” 230
I.2.9. Denizli Dershaneler Derneği’nden Elde Edilen Belgeler
Yerinde incelemeler sırasında Dernek’ten elde edilen bir belgede:
“15.08.2006 Sınav Dershanesinde yapılan genel kurul toplantısında aşağıdaki
kararlara uyulmasına oy birliği ile karar verilmiş ve imza altına alınmıştır.
…
4- Hafta içi öğrencileri için 1.650 YTL nin altına düşerek öğrenci alınmayacaktır.
NOT: Yukarıdaki kararlara uymayan dershaneler Denizli Dershaneler Derneği’ne gizli
yazıyla bildirilecek yönetim bu konuda gerekli girişimi yapacaktır.” ifadeleri yer
almaktadır. 240
Yine yerinde incelemeler sırasında edinilen 27.2.2007 tarihli Dernek Kurul Toplantı
Tutanağı’nda;
“…
2. Ücretlerin daha önce tavsiye edilen rakamların altında olmaması” ifadesine yer
verilmektedir.
“Yönetim Kurulu Faaliyet Raporu” başlıklı bir diğer belgede;
“…
7. 2006-2007 ve 2007-2008 yıllarında diğer illerin aksine fiyat istikrarı sağlanmış ve
ortak davranışlar sergilenmiştir.” denilmiştir.
Yerinde incelemeler sırasında edinilen ve Mehmet HAYIT (Kavram Dershanesi), Sadi 250
ÖZTEKİN (Final Dershanesi), Ünal ARSLANOĞLU (Denizli Dershanesi), Yücel
ŞAHİN (Uğur Dershanesi), Eylem BALTA (Eksen Dershanesi) ve Cumhur TURGUT
(Ekobilim Dershanesi) isimli Dernek üyelerinin imzalarını içeren belgede aşağıdaki
ifadeler kullanılmıştır:
07-39/420-166
7
“İNDİRİM İLKELERİ
1- Listeler taksitli ücretlerdir, peşin indirimi normal fiyat üzerinden %8’dir.
2- Fen liselerine liste üzerinden %50 uygulanır.
3- Anadolu liseleri ÖSS gruplarına %10 uygulanır.
4- Kardeş indirimi her kardeşe %5’er olarak uygulanır.
5- Milli Eğitim mensuplarına %8-10 uygulanır. 260
6- Yukarıdaki indirimler dışında ne adla olursa olsun (kurum yada grup.. vs) indirim
yapılamaz.
…
3- Yeni kayıt kampanyası başlama tarihi 1 Mayıs 2007 olarak tavsiye edildi. Bu tarihe
kadar kendi öğrencilerini tablodaki fiyat politikasına uyarak kaydetmeleri konusunda
tavsiye kararı alındı.
2007-2008 Öğretim Yılı Ücret Tablosu (YTL)
Dönem/Sınıf 6. 7. 8. Lise1 Lise2 Lise3(yeni) Lise3 Mezun
Ders Saati 5 8 10 6 10 12 14 14
1 Mayıs’a kadar 700 900 1200 800 1200 1300 1500 1700
1-31 Mayıs 800 1000 1300 900 1300 1400 1700 1800
1 Haziran ve sonrası 1000 1200 1500 1000 1500 1600 1900 2000
…”
Yerinde inceleme sırasında Dernek’ten elde edilen bir başka belgede Ödüllü Düzey 270
Belirleme Sınavı’nda yapılabilecek indirim oranları bir tablo ile gösterilmiştir ve
aşağıda yer ifadeler kullanılmıştır:
“…
%100 %75 %50 %25 %10 TOPLAM
6. Sınıf 2 2 2 2 2 10
7. Sınıf 3 3 3 3 3 15
8. Sınıf 5 5 5 5 5 25
9. Sınıf 1 1 1 1 1 5
10. Sınıf 3 3 3 3 3 15
11. Sınıf Y. 5 5 5 5 5 25
11. Sınıf 5 5 5 5 5 25
NOT: *Bu indirimler dershanelerin yapabilecekleri en yüksek rakamlardır.
**Her dershanede bu oranları aşmamak kaydıyla daha da düşük oranlarda
uygulayabilir yada hiç indirim yapmayabilir.”
Dernek’ten elde edilen 31.10.2006 tarihli toplantı tutanağında aşağıdaki ifade de yer 280
almaktadır:
“…
Yeni dönem fiyat politikalarının tespitine,
…
Oy birliği ile karar verilmiştir.”
07-39/420-166
8
Ayrıca yine Dernek’ten elde edilen belgeye göre Dernek’in 27 adet üyesi
bulunmaktadır.
I.2.10.Denizli İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nden Elde Edilen Belgeler
Denizli İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nden, Denizli ili merkezinde faaliyet gösteren özel
dershanelerin listesi ve bu dershanelere ilişkin istatistikî bilgiler içeren belgeler 290
alınmıştır. Söz konusu belgelerde, Denizli ili merkezinde faaliyet gösteren
dershanelerin çalıştırdıkları öğretmen ve hizmet verdikleri öğrenci saylarına ilişkin
veriler bulunmaktadır.
I.2.11. İlan Edilen Ücretler
Yapılan yerinde incelemeler sırasında dershane yetkililerinden ve Denizli İl Milli
Eğitim Şube Müdürlüğü yetkilisinden elde edilen belgelere göre, bazı dershanelerin
2006-2007 öğretim yılında geçerli olmak üzere Lise 3 ve mezun ÖSS’ye hazırlık
hizmeti için ilan ettikleri ücretlere ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
300
Kurum Adı Ders Saati Ücreti
Birey Dershanesi 3,50 YTL
Final Dershanesi 3,85 YTL
Uğur Dershanesi 3,80 YTL
ABC Dergisi Dershanesi 3,50 YTL
Birler Dershanesi 3,60 YTL
Boğaziçi Dershanesi 2,75 YTL
Başarıya Çağrı Dershanesi 2,00 YTL
Çamlık Seçkinay Dershanesi 6,90 YTL
Kültür Dershanesi 4,00 YTL
Yorum Dershanesi 2,80 YTL
I.2.12. Dershane Ücretleri
Yapılan yerinde incelemeler sırasında dershane yetkililerinden elde edilen veriler
2006-2007 eğitim döneminde uygulanan fiyatlara ilişkin bilgiler içermektedir. Bu
bilgiler ışığında oluşturulan tablo aşağıdaki gibidir:
Kurum Adı Minimum Fiyat Maksimum Fiyat Ortalama Fiyat Veri Sayısı
Birey Dershanesi (……) YTL (……) YTL (……) YTL (….)
Uğur Dershanesi (……) YTL (……) YTL (……) YTL (….)
Yorum Dershanesi (……) YTL (……) YTL (……) YTL (….)
Meltem Dershanesi (……) YTL (……) YTL (……) YTL (….)
Final Dershanesi (……) YTL (……) YTL (……) YTL (….)
I.3. DEĞERLENDİRME
Denizli Dershaneler Derneği ve Denizli ilinde faaliyet gösteren bazı özel dershaneler
hakkında yapılan başvurunun konusunu esas olarak teşebbüslerin, teşebbüs birliği
07-39/420-166
9
bünyesinde bir araya gelerek aralarında fiyat anlaşması yaptığı iddiası
oluşturmaktadır. Şikâyetçi, Meltem, Final, Birey, Uğur Dershaneleri’nin aralarında
anlaştığını belirtmekte ve söz konusu dershanelerle yaptığı görüşmeler sırasında 310
fiyat anlaşmasının Denizli Dershaneler Derneği’nde kararlaştırıldığı bilgisini yukarıda
belirtilen dershanelerin yetkililerinden alındığını ifade etmektedir.
Özel dershaneler sektörünü düzenleyen temel mevzuat Milli Eğitim Bakanlığı Özel
Dershaneler Yönetmeliği’dir. Bu Yönetmelik özel dershanelerin genel çalışma ve
işleyiş esaslarını düzenlemektedir. Özel dershaneler ücretler yönünden ise, diğer
özel öğretim kurumlarında olduğu gibi, Özel Öğretim Kurumları Öğrenci Ücretleri
Tespit Ve Tahsil Yönetmeliği’ne tabidirler. Bu çerçevede özel dershaneler ücretlerini,
her yıl Mayıs ayında basın yoluyla ilan ederler. İlgili mevzuat uyarınca ilan edilen bu
fiyat azami fiyat niteliğindedir ve özel öğretim kurumları ilan ettikleri fiyatların altında
bir fiyatla hizmet vermekte serbesttirler. Mevzuatta ücretleri belirleme görevi herhangi 320
bir kuruma verilmemiştir. Uygulamada ise, genel olarak özel öğretim kurumları
ücretlerini, önceki yılın ücretlerini taban alarak yıllık TÜFE artışına ve yapmış
oldukları yatırımlara göre belirlemektedirler.
Yukarıda sunulan bilgiler ışığında, özel dershanelerin mevzuat gereğince tespit ve
ilan ettikleri ücretlerin, diğer bir deyişle uygulayabilecekleri azami fiyatın birbirinden
farklı olmasının önünde herhangi bir yasal engel bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu
çerçevede özel dershaneler kâr marjlarını daha düşük belirleyerek rekabet etme
imkânına sahiptirler. Dolayısıyla özel dershane hizmetleri sektöründe fiyat serbestisi
bulunmaktadır.
Bir diğer husus, Dernek’in yapısıdır. Bilindiği üzere teşebbüslerin belirli amaçlara 330
ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlik
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesi kapsamında “teşebbüs birliği” olarak kabul
edilmektedir. Dernek üyelerinin her birinin üniversite adaylarına yönelik özel öğretim
hizmetleri pazarında hizmet veren bağımsız ekonomik kuruluşlar, diğer bir deyişle
teşebbüsler olduğu hususu da göz önünde bulundurulduğunda, Dernek’in 4054 sayılı
Kanun açısından bir “teşebbüs birliği” olduğu anlaşılmaktadır.
Denizli Dershaneler Derneği Tüzüğü’nün, I.2.8. sıra sayılı tespitte belirtilen ve
aşağıda metni yer alan hükmü rekabet hukukuna aykırılık teşkil etmektedir:
“Dernekçe Sürdürülecek Çalışma Konuları ve Biçimleri
. Dershanelerin aldıkları ücretlerde birliktelik ve istikrarı sağlamak için çalışmalar 340
yapmak.”
Diğer taraftan, dosya mevcudu bilgilerden, geçtiğimiz yıl ilgili sektörde bir fiyat
serbestisinin olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim I.2.12. sıra sayılı tespitte yer alan ücret
tablosundan da anlaşılacağı üzere 2006-2007 eğitim döneminde dershanelerin
uyguladıkları fiyatlarda herhangi bir birliktelik bulunmamaktadır. söz konusu dönemde
fiyatlar oldukça geniş bir aralıkta dalgalanma göstermiştir. Yapılan yerinde
incelemeler sırasında edinilen bilgiler, bu dalgalanmanın dershanelerin sahip
oldukları standartlardaki farklılıklardan, müşterilerin ayrı ayrı pazarlık yapmasından
ya da müşteriye uygulanan taksit sayısından kaynaklandığını göstermektedir. Ayrıca
ücret arttıkça, uygulanan taksit sayısı da genel olarak artmaktadır. 350
07-39/420-166
10
Yine tespitler kısmında yer alan ve taraflar arasında 4054 sayılı Kanun’u ihlal eden
bir anlaşmanın yapıldığını gösteren belgeler (tespit sıra numarası: I.2.9.),
önümüzdeki yıl ücretlerine ilişkindir. Dernek’ten elde edilen belgelerde bu durum
açıkça görülmektedir. Dolayısıyla, tespitler kısmında bilgi ve belgelerine yer verilen
fiyat anlaşmasının, gelecek yıl geçerli olmak üzere alınmış ve henüz yürürlüğe
konulmamış bir anlaşma olduğu kanaatine varılmıştır.
Yakın bir süre önce gerçekleştirilen bir kanun değişikliği sonucu lise eğitimi 3 yıldan 4
yıla çıkartılmıştır. Bu nedenle 2007-2008 öğretim yılında sadece Anadolu Liseleri ve
Süper Liselerde eğitim alan öğrenciler ve mezun öğrenciler ÖSS’ye girmeye hak
kazanacaklardır. Dolayısıyla gelecek yıl özel öğretim hizmeti talep eden öğrenci 360
sayısında ciddi bir düşüş yaşanacaktır. Önaraştırma kapsamındaki teşebbüsleri, bir
fiyat birlikteliğine yönelten en önemli sebeplerden birinin bu husus olduğu neticesine
varılmıştır. Nitekim söz konusu durum I.2.3., I.2.4. ve I.2.7. sıra sayılı tespitlerden
açıkça anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede önem kazanan bir husus, dershanelerin üye oldukları eğitim
birlikleridir. Bilindiği üzere ülkemizde dershaneler, faaliyet alanlarıyla ilgili kamuoyunu
bilgilendirmek ve devletle olan ilişkilerini daha etkin yürütebilmek için
örgütlenmektedirler. Bu örgütler ulusal nitelik taşıyan ve ülke genelinde faaliyet
gösteren birlikler ya da dernekler şeklinde olmaktadır. Bu çerçevede kurulmuş olan
ve önaraştırma kapsamındaki dershanelerin de üyesi oldukları bu kuruluşlar Güven 370
Dershane Sahipleri Derneği (GÜVENDER), Tüm Özel Öğrenim Kurumları Derneği
(TÖDER) ve Özel Dershaneler Birliği Derneği (ÖZDEBİR)’dir.
Yukarıda değinildiği üzere gelecek yıl özel öğretim hizmeti talep eden öğrenci
sayısında ciddi bir düşüş yaşanacak olmasından ötürü, gelecek yıl gerçekleşmesi
beklenen öğrenci sayısındaki azalmayı telafi edebilmek amacıyla Türkiye genelindeki
özel dershanelerin yatay işbirliği anlaşmalarına yönelmeleri muhtemeldir. Bu
nedenle, söz konusu eğitim birliklerinin genel merkezlerinin, yatay işbirliği
anlaşmalarının rekabet hukukuna aykırılığı hususunda uyarılmasının ve eğitim
birlikleri genel merkezleri tarafından ülke genelindeki üyelerine de duyurulmasının
talep edilmesi uygun olacaktır. 380
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Denizli İli’nde faaliyet gösteren özel dershanelerin, uygulayacakları kurs ücretlerini
anlaşma yapmak suretiyle birlikte tespit etmek şeklindeki eylemlerinin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
2. Kanun’un 41. maddesi uyarınca söz konusu teşebbüsler hakkında soruşturma
açılması mümkün olmakla beraber, gelecek yıla ilişkin olarak alınan fiyat tespiti
kararının henüz yürürlüğe konulmaması dolayısıyla, yapılan fiyat anlaşmasının
piyasada etkisinin oluşmadığı göz önünde bulundurularak; 390
a) İlgili pazarda, rekabeti önlemeye yönelik anlaşma yapılması şeklindeki eylemlerin
tekerrür etmesinin önlenmesi bakımından; 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca, ortak fiyat tespiti organizasyonundaki rolü dikkate alınarak
07-39/420-166
11
Denizli Dershaneler Derneği’ne ihlale ne şekilde son vereceğine yönelik görüş yazısı
gönderilmesine, bu konuyla ilgili bütün üyelerini uyarmasının istenmesine, buna
ilişkin işlemlerin 60 gün içinde yapılarak Kurum’a tevsik edilmesine, aksi takdirde
4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem yapılacağının bildirilmesine ve yukarıda
belirtilen sebepler dolayısıyla Güven Dershane Sahipleri Derneği, Tüm Özel Öğrenim
Kurumları Derneği ve Özel Dershaneler Birliği Derneği’nin uyarılmasına,
b) Denizli Dershaneler Derneği Tüzüğü’nde yer alan ve rekabet hukukuna aykırılık 400
teşkil eden hükümlerin Tüzük metninden çıkartılmasına, bu konuya ilişkin gerekli
işlemlerin yapılarak Kurum’a tevsik edilmesine, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde işlem yapılacağının ilgili tarafa bildirilmesine
Kurul Üyesi Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ’ın ek gerekçesi ve OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
07-39/420-166
12
EK GEREKÇE
(09.05.2007 tarihli ve 07-39/420-166 sayılı Kurul Kararı)
Kararın 2(a) bölümünde; “ilgili tarafa ihlale ne şekilde son verileceğine
ilişkin görüş yazısı gönderilmesine, bu konuyla ilgili bütün üyelerin uyarılmasının
istenmesine, buna ilişkin işlemlerin 60 gün içinde yapılarak Kuruma tevsik
edilmesine, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem yapılacağının
bildirilmesine” ifadeleri yer almıştır.
Kanun’un 9 uncu maddesinin 3. fıkrasına göre, görüş gönderildikten ve
belirlenen süre içerisinde ihlale son verilmesi talep edildikten sonra 4054 sayılı
Kanun’a göre yapılacak işlemler çok açıktır: Yerine göre soruşturma açılacak
ve/veya süreli para cezası verilecektir. Bunun dışında üçüncü bir yaptırım söz
konusu değildir. Sözü edilen bu yaptırımların uygulanması için en fazla ön
araştırmanın genişletilmesi talep edilebilir ki, bu imkân her zaman kullanılabilir.
Şimdiye değin, Kurul kararlarında tanınan sürede işlemlerin gerçekleştirilmesi
halinde, uygulanacak yaptırımlar açıkça yazılmıştır. Doğrusu ve uygun olan
yöntem de budur. Aksi halde, teşebbüs yetkilileri ne yapılacağını kestiremeyecek
veya hukukçularına danışmak zorunda kalacaklardır. Açıkça yazmaktan
çekinmenin tek gerekçesi, Kurulun kendi kendini bağlayıcı karar almayı tercih
etmemesi olabilir.
Yukarıda açıkladığım gerekçelerle karara katılıyorum.
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy