Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-40/444-169

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2006-4-67 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 07-40/444-169
Karar Tarihi : 14.5.2007

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR , Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B- RAPORTÖRLER : Süleyman CENGİZ, Murat AYBER, Hale SAĞLAM,
Fatma ÇELİK

C- ŞİKAYETÇİLER : - Kocaeli Gemi Acenteleri Derneği
Ömerağa Mah. Dündar Çiğit Sk.
Bilgisu Apt. 3/7 İzmit /Kocaeli

- İsmin gizli kalması talep edilmiştir
Temsilcisi: Av. Yılmaz ASLAN
Maya Akar Center, No:100/10
34394 Esentepe Istanbul

- İsmin gizli kalması talep edilmiştir
Temsilcisi:Av. Yılmaz ASLAN
Maya Akar Center, No:100/10
34394 Esentepe Istanbul
- İhbar

D- KARŞI TARAF : - Deniz Kılavuzluk A.Ş.
Caferağa Mah. Neşet Ömer Sok. Aydın İş Merk. No:4
K:3 Kadıköy/İstanbul
- Med Marine Kılavuzluk ve Römorkaj Hizmetleri İnşaat
Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İnebolu Sok. No:27 34427 Setüstü Kabataş/İstanbul

E- DOSYA KONUSU: Deniz Kılavuzluk A.Ş. (Dekaş) ile Med-Marine
Kılavuzluk ve Römorkaj Hizmetleri İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Med
Marine)’nin, İzmit Körfezi ve İskenderun Körfezinde sunulan kılavuz
kaptanlık (pilotaj) ve römorkaj hizmetleri pazarlarında, anlaşarak fiyat tespit
etmek ve pazar paylaşmak suretiyle 4054 Sayılı Kanunun 4. maddesini ihlal
ettikleri iddiaları.

07- 40/444 - 169
2
F- İDDİALARIN ÖZETİ: 25.4.2006 tarih ve 2506 sayı ile Kurum kayıtlarına giren
Kocaeli Gemi Acenteleri Derneği adına Dernek Başkanı sıfatı ile imzalanmış
şikayet dilekçesinde, İzmit Körfezi’nde kılavuz kaptanlık ve römorkörcülük
hizmetleri sunmakta olan iki teşebbüsün (Dekaş ve Med Marine) aynı gün içinde
fiyatlarını azami yasal hadlere yükselterek 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanunun 4. maddesini ihlal ettikleri iddia edilmektedir. Yine, 25.4.2006
tarih ve 2560 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden, isim ve unvan içermeyen
ihbar nitelikli diğer bir yazıda da, şikâyet dilekçesi ile önemli oranda benzer nitelikli
ihlallerin varlığı öne sürülmektedir.

Rekabet Kurumu kayıtlarına 13.6.2006 tarih 3812 sayı ile intikal eden Av. Dr. İ.
Yılmaz Aslan imzalı dilekçede ise özetle; 1996 yılından 2003 yılına kadar bir
konsorsiyum halinde İzmit ve İskenderun körfezlerinde pilotaj ve römorkaj
hizmetleri sunan teşebbüslerin, 2003 yılında ihtilafa düşerek başlattıkları rekabetçi
faaliyetlerini, Dekaş’ın yönetim kurulu başkanının değişmesini takiben anlaşarak
ve uyumlu eylem halinde bulunarak sona erdirdikleri, böylece hizmet fiyatını
önemli ölçüde artırdıkları ve müşterilerin iki teşebbüs arasında seçim imkanını
ortadan kaldırdıklarından bahisle gereğinin yapılması talep edilmiştir.

G- DOSYA EVRELERİ:
Kurum kayıtlarına 25.4.2006 tarih, 2506 sayı ile giren Kocaeli Gemi Acenteleri
Derneği’nin şikayet dilekçesi ve 25.4.2006 tarih, 2560 sayı ile giren isim ve unvan
içermeyen ihbar nitelikli yazı üzerine hazırlanan 26.5.2006 tarih ve 2006–4–67/İİ
sayılı ilk inceleme raporu doğrultusunda alınan 7.6.2006 tarih ve 06–141/506-M
sayılı Rekabet Kurulu Kararı üzerine önaraştırma başlatılmıştır. Önaraştırma
açılması kararının ardından Rekabet Kurumu kayıtlarına 13.6.2006 tarih 3812
sayı ile temsilci Av. Dr. İ. Yılmaz Aslan imzalı konuya ilişkin bir başka şikayet
dilekçesi girmiştir.

Kurum kayıtlarına 21.06.2006 tarih ve 3999 sayı ile giren Av. Dr. İ. Yılmaz Aslan
imzalı bir başka dilekçede yalnızca İzmit Körfezi’nde değil aynı zamanda
İskenderun Körfezi’nde de 4054 sayılı Kanununun ihlal edildiği iddiası yer
aldığından, Rekabet Kurulu’nun 22.6.2006 tarih 06–45/569-M sayılı kararı ile bu
dilekçenin konusu da başlatılmış bulunan önaraştırmaya dahil edilmiştir.

Yürütülen önaraştırma kapsamında hazırlanan 24.7.2006 tarih, 2006–4–67/ÖA–
06-SC sayılı Önaraştırma Raporu 3.8.2006 tarihli Rekabet Kurulu toplantısında
görüşülmüş ve 06–57/720-M sayılı Kurul kararı ile Dekaş ve Med-Marine
hakkında İzmit ve İskenderun Körfezlerinde kılavuzluk ve römorkaj hizmetleri
pazarında anlaşarak fiyat tespit etmek ve pazar paylaşmak suretiyle 4054 sayılı
Kanun’u ihlal edip etmediklerinin araştırılması amacıyla soruşturma açılmasına
karar verilmiştir.

9.8.2006 tarihli Rekabet Kurumu yazısı ile haklarında soruşturma başlatıldığı ve
30 gün içinde ilk yazılı savunmalarını sunmaları gerektiği hususu soruşturma
taraflarına bildirilmiş, bu bildirimin ardından tarafların süresi içinde hazırladıkları İlk
07- 40/444 - 169
3
Yazılı Savunmaları 5.9.2006 tarih ve 5983 sayı ile Rekabet Kurumuna intikal
etmiştir. İlk Yazılı Savunma’da Soruşturma tarafları, soruşturma kararına temel
teşkil eden deliller ile ön araştırma raporunun tebliğini ve İlk Yazılı Savunma
sürelerinin uzatılmasını talep etmişlerdir. Bu talebe cevaben taraflara 27.9.2006
tarih ve 3414 ve 3415 sayılı yazılar ile İlk Yazılı Savunma süresinin Kanunun 43/2
maddesi gereği kesin olup uzatılamayacağı bildirilmiştir. Buna karşılık,
Önaraştırma Raporunun tebliğinin soruşturma kapsamında bir sakınca
doğurmayacağı takdir edilerek Önaraştırma Raporu ile 06–57/720-M sayılı
Rekabet Kurulu Kararı soruşturma taraflarına gönderilmiştir.

Dekaş ve Med-Marine tarafından hazırlanmış 25.12.2006 tarih ve 8757 sayı ile
Kurum kayıtlarına giren yazıda ilk dilekçelerindeki soruşturmanın sona erdirilmesi
talepleri yinelenmiştir.

Rekabet Kurumu kayıtlarına 22.11.2006 tarih ve 7859 sayı giren dilekçede özetle
şikayetçi vekili Av. Dr. İ. Yılmaz Aslan; Önaraştırma Raporu’nda kılavuzluk ve
römorkaj hizmetleri konusunda Avrupa ve Dünya uygulamasıyla ilgili doğru ve
yeterli bilgi verilmediği iddia etmiş, 29.01.2007 tarih ve 708 sayı ile giren
yazısında ise Rekabet Kurulu’nun 30.11.2006 tarihli ve 06-86/1103-321 sayılı
karardaki hususların soruşturma raporunda da göz önünde bulundurulmasını
talep etmiştir.

Soruşturma Heyeti’nce, haklarında soruşturma açılan taraflar Dekaş ve Med
Marine hakkında 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilip edilmediğine ilişkin olarak
hazırlanan 31.1.2007 tarih, SR-07/03 sayılı Soruşturma Raporu, Kanun’un 45.
maddesi uyarınca Rekabet Kurulu’nun tüm üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiş;
soruşturma tarafı teşebbüslere yönelik olarak 30 gün içerisinde ikinci yazılı
savunmalarının gönderilmesi talep edilmiştir.
Süresi içinde gönderilen ikinci savunmalara ilişkin Soruşturma Heyeti’nin
değerlendirmelerini içeren Ek Görüş Raporu 31.1.2007 tarihinde hazırlanmış,
Kanun’un 45. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu’nun tüm üyeleri ile ilgili taraflara
21.03.2007 tarihinde tebliğ edilmiştir. Dekaş ve Med Marine tarafından yine
ortaklaşa olarak sunulan Ek Görüş’e cevap Rekabet Kurumu kayıtlarına 6.4.2007
tarih ve 2560 sayı ile intikal etmiş ve bu savunmada yer verilen hususlar ile
bunlara dair Soruşturma Heyeti görüşü Rekabet Kurulu’nun bilgisine sunulmuştur.
Rekabet Kurulu 14. 5.2007 tarihinde nihai kararını vermiştir.

H- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ:

Raportörler tarafından,

- Dekaş ve Med Marine’nin Rekabet Hukuku anlamında bağımsız birer teşebbüs
oldukları konusunda tereddüt bulunmadığı,

07- 40/444 - 169
4
- İlgili hizmet pazarlarının her ikisinin de “düzenlenmiş” alanlar olduğu, 28.1.1998
tarih ve 23244 sayılı “Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Teşkilatları
Yönetmeliği”nin her bir teşkilat bölgesinde bir tek teşebbüsün faaliyet
göstermesini öngördüğü, tek başına bu düzenlemenin dahi pazarın rekabete
açılmadığını ortaya koyduğu, dolayısıyla özel kanunlarla ve düzenlemelerle
rekabet hakkının tanınmadığı süjelerin rekabet görevini yerine getirmelerinin
beklenemeyeceği bu nedenle inceleme konusu faaliyet ve uygulamaların 4054
sayılı Kanunun 4. ve 6. maddeleri anlamında ihlal olarak değerlendirilmesinin
mümkün olmadığı ve taraflar hakkında herhangi bir cezai işleme yer olmadığı,

- Sektörü düzenleyen mevzuatın Rekabet Hukuku ile uyumlu bir şekilde
uygulanması ve gelecekteki düzenlemelerde işbirliği ve koordinasyonu teminen
T.C. Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı’na yazı yazılmasının yerinde olacağı

görüşleri belirtilmiştir.

I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I. 1. İLGİLİ PAZAR

Soruşturma konusu yönünden iki farklı ilgili ürün (hizmet) pazarı ve iki farklı ilgili
coğrafi pazar bulunmaktadır; ilgili hizmet pazarları ayrı ayrı “römorkörcülük” ile
“kılavuz kaptanlık” hizmetleridir, ilgili coğrafi pazarlar ise “İzmit Körfezi” ve
“İskenderun Körfezi” olarak belirlenmiştir.

I.1.1. Römorkörcülük Hizmetleri: Römorkörcülük hizmeti, geminin dar
suyollarından geçerken ya da limana yanaşırken yahut limanı terk ederken
römorkör adı verilen çekme ve itme kuvveti yüksek botlar tarafından manevra
yaptırılmasını ifade eder. Römorkörlerin satın alma ve işletme maliyetleri oldukça
yüksek olduğundan bu ticari faaliyette ölçek ekonomisinin yakalanması ticari
açıdan önemlidir. Ülkemizde her liman bölgesinin kendi talimatnamesi olsa dahi
genel itibarıyla yabancı bandıralı gemilerin limana yanaşma ve kalkışlarında, Türk
bandıralı gemilerden ise belirli bir tonajın üzerindekilerin yine limana yanaşma ve
kalkışlarında römorkör kullanmaları zorunludur.

Ülkemizde Soruşturma Raporunun hazırlandığı ve nihai kararın verildiği zaman
dilimini kapsayan dönemde geçerli ikincil mevzuat, sınırları Denizcilik
Müsteşarlığınca çizilen her bir coğrafi bölgede bahse konu hizmetin tek bir teşkilat
tarafından verilmesini hükme bağlamaktadır. Tek bir teşebbüs tarafından
sunulacak olmasının yanında satın alınması da zorunlu olan bu hizmetin azami
bedeli kamu otoritesi tarafından belirlenmektedir.

I.1.2. Pilotaj Hizmetleri: Pilotaj (kılavuzluk) hizmetleri de römorkörcülük
hizmetlerinde olduğu gibi idare tarafından düzenlenen bir hizmet dalıdır.
Ülkemizde halen geçerli yasal düzenlemeye göre sınırları Denizcilik Müsteşarlığı
tarafından çizilmiş olan her bir liman bölgesinde ancak bir adet teşkilat bahse
07- 40/444 - 169
5
konu hizmeti sunabilmektedir. Kılavuzluk hizmetinin bedelinin tespitinde
benimsenen idari politika da römorkörcülük hizmetindekine eş bir seyir izlemiştir.
Kamu iktisadi kurumları (ağırlıklı olarak Türkiye Denizcilik İşletmesi) tarafından
sunulan hizmet özel sektör teşkilatları tarafından sunulmaya başlayınca hizmeti
sunmaya talip teşebbüsler Müsteşarlık ile akdettikleri sözleşmeler ile hizmet en
yakın kamu limanında uygulanan bedeli aşmamak kaydıyla ücretlendireceklerini
taahhüt etmişler ve bu taahhüt hizmet sözleşmelerinde yer almıştır.

Teknik yönden değerlendirildiğinde römorkörcülük ile kılavuzluk faaliyetleri birbiri
ile iç içe (bütünleşmiş) hizmetlerdir. Özellikle ağır tonajlı gemilerin limana
yanaşmaları ve limandan ayrılmaları can, mal ve çevre güvenliği yönünden “kritik”
kabul edilen işlemlerdir. Bu manevralar esnasında geminin kaptanı ile kılavuz
kaptan geminin kaptan köşkünde bir arada bulunurlar. Geminin kaptanı telsiz
irtibatı sayesinde ikinci kaptan, makinist ve dümenci ile sürekli temas halindedir.
Eş zamanlı olarak kılavuz kaptan da römorkördeki deniz adamları ile kendi telsiz
frekansından temas halindedir. Manevra halindeki geminin mürettebatı ile gemiye
manevra yaptıran römorkördeki mürettebat farklı telsiz frekansları kullanır, çoğu
durumda farklı dilleri konuşurlar. Bu koşulda, manevra yapan geminin limana
risksiz şekilde yanaşması yahut limandan güvenli bir şekilde ayrılması kılavuz
kaptan ile gemi kaptanının bir arada bulunmasına; ayrıca, kılavuz kaptan ile
römorkör mürettebatının kesintisiz iletişimine bağlıdır.

I.2. HAKLARINDA SORUŞTURMA YAPILAN TEŞEBBÜSLER

I.2.1. Deniz Kılavuzluk A.Ş.

Kısaca Dekaş olarak anılan Deniz Kılavuzluk Anonim Şirketi ticari unvanlı
teşebbüs 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine uygun olarak 7.7.1995
tarihinde tescil edilmiş ve Kadıköy Ticaret Sicili Memurluğu tarafından 20.7.1995
tarihli Ticaret Sicil Gazetesinde 1019459 sicil numarası ile şirketin kuruluşu ilan
edilmiştir. Dekaş’ın Deniz Ticaret Odası Sicil Kayıt Suretinde (Faaliyet Belgesi)
şirketin amaç ve konusu ilgili yasal kurallara uyarak iç ve dış sularda ve
limanlarda Türk ve yabancı bayraklı gemilere kılavuzluk, römorkörcülük, murinbot
ve palamar hizmetleri vermek olarak belirtilmiştir.

31.12.2005 tarihli gelir-gider tablosuna göre Dekaş’ın cirosu (……………) YTL’dir.
31.3.2006 tarihinde toplanan Genel Kurul ile şirket yönetim kuruluna aşağıdaki
kişiler seçilmiştir:

Yönetim Kurulu Başkanı Zekeriya Altın
Genel Müdür Aykut Erol
Üye Y. Turhan Yurteri
Üye Selim İsmail Ceylan
Üye Argun Tarhan

1995 yılından başlayarak İzmit’te, 1997 yılından başlayarak ise İskenderun’da
faaliyet gösteren Dekaş’ın 30.6.2006 tarihi itibarıyla istihdam ettiği kılavuz kaptan
07- 40/444 - 169
6

sayısı 38’dir. Dekaş 1.8.2003 tarihli Liman Hizmet Tarifesinin yayımlanmasından
sonra Nisan 2006’ya kadar Marin Römorkör ve Kılavuzluk A.Ş. ve Düzgit Vapur
Hizmetleri Tic. A.Ş.’den römorkör hizmeti alarak ve o dönemde sahip olduğu Gulf
I, II, III isimli römorkörleri ile römorkaj hizmeti sunmuştur. Dekaş, işbu kararın
alındığı zaman zarfında römorkaj hizmeti sunmamaktadır.

I.2.2. Med Marine Kılavuzluk ve Römorkaj Hizmetleri İnşaat Sanayi ve
Ticaret A.Ş.

Kısaca Med Marine olarak anılan Med Marine Kılavuzluk ve Römorkaj Hizmetleri
İnşaat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ticaret unvanlı teşebbüs İstanbul Ticaret
Sicil Memurluğu’na 1988787/146320 sicil numarası ile kayıtlı olup kuruluşu
20.7.1995 ve 3832 sayılı Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilmiştir. Şirket
hissedarlık yapısına bakıldığında hisselerin % 99,2 lik büyük bir bölümünün
Hakan Şen’e ait olduğu görülmektedir.

Med-Marine faaliyetlerine İzmit Körfezinde 1995 yılında başlamış ve 28.1.2004
tarihine kadar olan zamanda denizcilik sektöründe römorkaj, palamar, elleçleme
ve gemi kurtarma hizmeti vermekte iken belirtilen tarihten itibaren kılavuzluk
hizmeti de vermeye başlamıştır. Teşebbüs, faaliyetlerini İzmit ve İskenderun
Körfezlerinde 11 römorkör ve 31 kılavuz kaptan ile yürütmektedir. Teşebbüsün
31.12.2005 tarihli Gelir Tablosuna göre 2005 yılı cirosu (…………….) YTL olarak
açıklanmıştır.

I.3. YAPILAN TESPİTLER

I.3.1. Kılavuzluk ve Römorkaj Hizmetleri Konusunda Dünya Uygulamaları

Dünya uygulamalarına yer verilmesinin nedeni, Türkiye limanlarında uygulanması
“gereken” rejime yönelik tespitlerde bulunmak değil; ancak hâlihazırda
uygulanmakta olan ve lafzında bir tereddüt olmamakla birlikte, aynı bölgede iki
teşebbüse ruhsat verildikten sonra bu iki teşebbüs arasında ortaya çıkan iktisadi
çekişmeye müdahale edilmeyerek, İzmit ve İskenderun limanlarının rekabete
açılmasının amaçlanıp amaçlanmadığını ortaya çıkarmaktır. Şöyle ki eğer dünya
uygulamasında genellikle kılavuzluk ve römorkaj hizmetleri rekabet halinde
veriliyor olsa idi, Müsteşarlığın müdahale etmemesi farklı yorumlanabilirdi. Ne var
ki dünya uygulamasında ağırlıklı olan bu hizmetlerin tek bir teşebbüse
gördürülmesi ve rekabete müsaade edilmemesidir.

I.3.2. Taraflar Arasındaki İlişki ve Olayların Gelişimi

İzmit Körfezinde özel sektör teşebbüslerince kılavuzluk ve römorkaj hizmetleri
sunulması yasal dayanağını Denizcilik Müsteşarlığı tarafından hazırlanarak

07- 40/444 - 169
7
6.7.1995 tarih ve 22335 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “25.02.1982 Tarihli
İzmit Liman Yönetmeliğinin Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine İlişkin Yönetmelik”
te bulmaktadır. Buna göre, İzmit körfezinde kıyı tesisi bulunan kuruluşlara, kendi
tesisleriyle, bölgede bulunan diğer tesislere gelecek ve bu tesislerden kalkacak
gemilere kılavuzluk ve römorkaj hizmeti vermek veya bu hizmeti sağlayabilecek
gerçek ve/veya tüzel özel hukuk kişilerine yaptırmak yetkisi verilmiştir. Bu suretle
1995 yılında ilk defa İzmit limanında kılavuzluk ve römorkaj hizmetleri Denizcilik
Müsteşarlığının şart ve icaplarına uyan ve Müsteşarlıktan gerekli izini alan özel
gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetlerine açılmıştır. Soruşturma tarafları ilgili
hizmetlerin özel sektöre açılmasının ardından İzmit ve İskenderun limanlarında bu
hizmetleri Müsteşarlık izni ile yapmaya yetkili kılınmış tek teşkilattır.

Taraflar arasında hizmetin nasıl görüleceğine ilişkin düzenlemelere gelince,
Dekaş ile Med-Marine 22.5.1996 tarihli bir sözleşme ile 5 yıllığına kılavuzluk
hizmetlerinin Dekaş, römorkajın ise Med-Marine tarafından verilmesi ve kılavuzluk
gelirlerinin % 35’inin de Med Marine’e aktarılması konusunda mutabakata
varmışlardır. Bunun üzerine taraflar birlikte izin talep ettikleri Denizcilik
Müsteşarlığı’ndan 6.6.1996 tarihinde 1441 sayılı Makam Oluru ile “İzmit
Körfezinde anlaşma yaptıkları İzmir Kimya A.Ş., AKSA Akrilik Kimya San. A.Ş. ve
Çolakoğlu Metalürji A.Ş.’ne ait iskeleler ile daha sonra hizmet talebinde bulunacak
diğer iskelelere kılavuzluk ve römorkaj hizmeti vermeleri” konusunda izin
almışlardır. 27.11.1997 tarihinde ise Dekaş Med-Marine Müşterek Teşebbüsünün
İskenderun Körfezinde de kılavuzluk ve römorkaj hizmeti vermesine izin
verilmiştir. 28.01.1998 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Kılavuzluk ve Römorkaj Hizmetleri Teşkilatları Hakkında Yönetmelik “münferit
tesislerle anlaşılması yoluyla hizmet verilmesi” yerine “liman bölgesinin bir bütün
olarak ele alınıp kılavuzluk ve römorkaj hizmetlerinin liman bölgesinde tek bir
teşkilat tarafından verilmesi” esasını getirmiştir. Bunun üzerine, Dekaş ve ortağı
Med-Marine’e İzmit ve İskenderun Körfezlerinde 16.4.1998 tarihinde 1797 ve
1798 sayılı Makam Oluru ile teşkilat izni verilmiştir. Taraflar arasındaki 22.5.1996
tarihli sözleşme aynı koşullarla 22.5.2001 itibariyle 5 yıl daha yenilenmiştir. Buna
karşılık 1.8.2003 tarihinde Ulaştırma Bakanlığının yeni bir Liman Hizmet Tarifesi
yayınlaması ile taraflar arasında ticari nitelikli bir ihtilaf çıkmıştır1. Denizcilik
Müsteşarlığı tarafından gönderilen 26.12.2003 tarihli yazıda her iki teşebbüsün de
kılavuzluk ve römorkaj hizmeti verebileceğinin teyit edilmesi üzerine Med-Marine
tarafından 28.1.2004 tarihinden itibaren kılavuzluk hizmeti verilmeye başlanmış,
Dekaş ise Nisan 2006’ya kadar Marin Römorkör ve Kılavuzluk A.Ş. ve Düzgit
Vapur Hizmetleri Ticaret A.Ş.’den römorkör hizmeti alarak ve o dönemde sahip
olduğu Gulf I, II, III isimli römorkörleri ile römorkaj hizmeti sunmuştur.

Dekaş ve Med Marine arasındaki ihtilaflı durum, Dekaş Yönetim Kurulunun
değişmesinden sonra tarafların 10.4.2006 tarihinde kendilerinden hizmet alan

1 Taraflar arasındaki 22.05.1996 tarihli anlaşmaya istinaden Dekaş kılavuzluk gelirinin % 35’ini Med-
Marine’e aktarmaktadır. Ancak 1.8.2003 tarihli Tarifede yer verilen “hizmetlere ilişkin tahakkuk ve tahsilât
hizmeti fiilen yapan işletmelerce yapılır” ibaresi ile bu uygulamanın hukuk dışı kaldığını öne süren Dekaş o
tarihten itibaren anlaşmanın anılan maddesini uygulamamaya başlamıştır.
07- 40/444 - 169
8
teşebbüsleri arayarak “müşterek teşebbüsün Bakanlığın 2003 Tarifesinde
belirlenen azami fiyatları uygulayacağını duyurmasıyla” sona ermiştir. Dekaş ve
Med-Marine şirketlerinin yetkili imzaları ile kurulmuş ve Beyoğlu 38. Noterliğinde
10663 numarayla tasdik edilmiş olan sözleşme ile taraflar arasındaki hukuki
ilişkinin mahiyetini tanımlanmış ve İzmit ve İskenderun körfezlerinde kılavuzluk,
römorkaj ve palamar hizmetlerinin taraflarca hangi usul ve esaslara göre
yürütüleceğini düzenlenmiştir.

I.3.3. Savunmalar ve Bunların Değerlendirilmesi

Dekaş ve Med Marine tarafından ortaklaşa hazırlanan ve 25.12.2006 tarih- 8757
sayı, 5.3.2007 tarih-1532 sayı ve 6.4.2007 tarih-2560 sayı ile Rekabet Kurumu
kayıtlarına giren savunmalarında tarafların sundukları olgular şu şekilde
özetlenebilir:

I.3.3.1. Şikayetçinin Kadıköy 3. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde Dekaş ve Med
Marine aleyhinde 4054 sayılı Kanun’un 58. maddesine göre açtığı davada
uğradığı zararın üç katına kadar tazminat talep ettiği, bu davada davalılar
hakkında Rekabet Kurumunda yürütülen bir soruşturma bulunmasını
tarafları itham edici bir olgu olarak kullandığı iddiası

Soruşturma taraflarının bu iddiası re’sen hareket etme yetkisine de sahip bulunan
Rekabet Kurumu nezdinde devam eden bir soruşturmada şikayetçinin sadece
harekete geçmeye yardımcı bir pozisyonunun olması ve soruşturmada yalnız
şikayetçi ve soruşturulan taraflar arasındaki ihtilafların değil sektörde 4054 sayılı
Kanun’u ihlal edebilecek nitelikteki tüm eylem ve işlemlerin soruşturma
kapsamında bulunması nedeniyle kabul edilmemiştir.

I.3.3.2. Dekaş ve Med Marine’nin bağımsız birer teşebbüs olmadığı; bunların
Denizcilik Müsteşarlığı tarafından İzmit ve İskenderun körfezlerindeki
hizmetlerin yerine getirilmesi bakımından Müşterek (ortak) Teşebbüs olarak
kabul edilmeleri nedeniyle soruşturma kapsamında da tek teşebbüs olarak
değerlendirilmeleri gerektiği savunması

Bu savunma cevaplanırken öncelikle Denizcilik Müsteşarlığı’nın taraflara verdiği
“Müşterek Teşebbüs” sıfatı ile rekabet hukuku anlamında “teşebbüs”
kavramlarının farklılığını açıklamak gerektiği düşünülmektedir. Yetkili idarenin bir
hizmetin görülmesi bakımından hizmeti görecek olanlara çeşitli nitelikler
verebileceği ve bu hizmetin görülmesinde belirlenen niteliklere bağlı kalınacağı
açıktır. Ancak anılan spesifik alanın dışında belirlenmiş niteliklerin kullanılması ve
yaygınlaştırılması hukuka uygun olmayabilir. Şöyle ki Denizcilik Müsteşarlığı’nın
kılavuzluk ve römorkaj hizmetlerine yürütmeleri bakımından Dekaş ve Med
Marine’e müşterek teşebbüs niteliğini vermesi tarafları Rekabet Kurumu nezdinde
tek teşebbüs durumuna getirmez. Hem Denizcilik Müsteşarlığı’nın yetki alanının
4054 sayılı Kanun’u kapsamaması hem de her hukuk dalının kendine has teknik
terimleri farklı tanımlaması bu sonucu doğurmaktadır. Rekabet Kurumu
07- 40/444 - 169
9
teşebbüsleri tanımlarken 4054 sayılı Kanun ve onun alt mevzuatı dışında başka
bir düzenleme ya da kararla bağlı değildir. Kanun’un 3. maddesine göre
“Teşebbüs: Piyasada mal ve hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel
kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden
birimleri ifade eder.” Buna göre hukuki statüsüne bakılmaksızın iktisadi faaliyet
gösteren ve bağımsız karar alabilen birimler teşebbüs niteliğindedir. Dekaş ve
Med Marine’nin hem ticaret hukuku hem de muhasebe ilkeleri bakımından
bağımsız oldukları sabit bulunmaktadır. Rekabet hukuku bakımından ise
kılavuzluk ve römorkaj hizmetlerinin iktisadi nitelik taşıdığı ve Dekaş ve Med
Marine’nin bu hizmetleri sunmakta Denizcilik Müsteşarlığı’na karşı müteselsil
sorumluluk taşımakla birlikte bağımsız karar verebilme ehliyetlerinin bulunduğu
sonucuna ulaşılmıştır, dolayısıyla tarafların bağımsız birer teşebbüstürler.

I.3.3.3. Kılavuzluk ve römorkaj hizmetlerinin sektörel olarak rekabete açık
olmadığı savunması

Bu savunmanın değerlendirlmesinde kılavuzluk ve römorkaj hizmetlerinin sektörel
olarak rekabete açık olup olmadığı 1998 tarihli Yönetmelik ve Denizcilik
Müsteşarlığı yazıları yoluyla tespit edilmeye çalışılmıştır. Buna göre 1998 tarihli
Kılavuzluk ve Römorkaj Teşkilatları Yönetmeliğinin 10. maddesindeki “İdare
tarafından, tanımı 4. maddenin c bendinde yapılmış olan her bir
kılavuzluk/römorkaj teşkilatı bölgesi sınırları içinde yalnız bir kılavuzluk/römorkaj
teşkilatına izin verilir.” hükmünün konuyu açıkça ortaya koyduğu anlaşılmıştır.
Ayrıca Denizcilik Müsteşarlığının 13.11.2006 tarihli yazısında yer alan
“Yönetmelik uyarınca Müsteşarlıkça belirlenen bir kılavuzluk/römorkaj hizmet
bölgesinde (kanunen tekel hakkı/kazanılmış hakları bulunan kamu kuruluşları ile
özelleştirilen limanların mevzuattan kaynaklanan haklarının geçerli olduğu liman
tesislerinde, bu kuruluşların kendi tesislerine yönelik verdikleri hizmetleri hariç
olmak kaydıyla) sadece bir kılavuzluk ve römorkaj teşkilatına izin verilmekte
olduğu” ifadesi de aynı sonucu doğrulamaktadır .

I.4. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

İzmit Körfezinde sunulan pilotaj ve römorkaj hizmetlerinin yerine getirilmesinin bir
özel sektör kuruluşuna (ya da bir grup kuruluşa) bırakılması, özelleştirme niteliği
taşımaktadır. Bununla birlikte, söz konusu kararın alınması ya da uygulanması
aşamasında özelleştirme ile birlikte bir serbestleştirme yani pazarın rekabete
açılmasının da amaçlandığından bahsetmek mümkün görünmemektedir. Nitekim,
Denizcilik Müsteşarlığı, pazara giren teşebbüslerin bir sözleşme ile
bağıtlanmalarına ön ayak olmuş, yazışmalarında teşebbüsleri tek tek muhatap
kabul etmeyerek, ilişkilerini söz konusu konsorsiyum ile yürütmüştür. Ayrıca,
Müsteşarlık’ın sektörü serbestleştirmeye dolayısıyla teşebbüslerden rekabet
etmelerini istemeye yetkisi de bulunmamaktadır zira 1998 tarihli Kılavuzluk ve
Römorkaj Hizmetleri Teşkilatları Hakkındaki Yönetmelik 10. maddesinde açıkça
“İdare tarafından, tanımı 4. maddenin (c) bendinde yapılmış olan her bir
kılavuzluk/römorkaj teşkilatı bölgesi sınırları içinde yalnız bir kılavuzluk/römorkaj
07- 40/444 - 169
10
teşkilatına izin verilir.” hükmünü getirerek bu hizmetlerin aynı teşkilat bölgesinde
birden çok teşebbüs tarafından rekabet halinde görülmesi ihtimaline olanak
bırakmamıştır.

Sektörün güvenlik kaygıları ile rekabete kapatılmasının ardındaki başlıca kaygı,
rekabet halindeki teşebbüslerin, fiyat, maliyet ve pazar payı baskısı altında
güvenlik standartlarını düşürebilecekleri endişesidir. Nitekim, 2003–2006 yılları
arasında yaşanan yoğun iktisadi çekişme çerçevesinde fiyatların düştüğü seviye,
her ne kadar güvenlik uygulamalarına ilişkin bir veri bulunmasa da, bu öngörüyü
destekler niteliktedir. Bu çerçevede değinilmesi gereken bir diğer husus iktisadi
çekişme döneminde bir takım fiyat avantajlarının gerçekleşmesine karşılık aynı
dönemde katlanılan riskin ne kadar arttığının bilinmemesidir. Bu risklerden birinin
gerçekleşmemiş olması, riskin tabiatı gereği, bunun böyle devam edeceği
şeklinde yorumlanamaz. Risk gerçekleşirse beklenecek kayıp ise, rekabete izin
verilmemesi ile toplumun katlanmak zorunda kalacağı refah azalmasından çok
daha yüksek olabilir. Bu konudaki tespit ve değerlendirme, düzenleyici kamu
kurumunun güdümünde yapılacak çalışmalarla belirlenmeli ve pozitif hukukun
dayanağı olarak kullanılmalıdır.

İlgili pazardaki düzenleme yetkisi, münhasıran Denizcilik Müsteşarlığı’na
verilmiştir ve düzenlemelerin yerindeliğinin tartışılması, uzmanlık gerektiren
mahiyetleri nedeniyle, mümkün görünmemektedir. Buna karşılık, yaşananlar ve
halihazırdaki durum, pilotaj ve römorkaj hizmetlerinin rekabete açılmasını
destekler nitelikte değildir. İnceleme konusu sektör, sunulan hizmetin niteliğinden
kaynaklanan sebeplerle bütün dünyada düzenlemeye tabi tutulmaktadır. Yetkili
kamu otoritesi, hizmetin niteliğinde bir değişiklik olduğunu ya da buna ilişkin
ekonomi politikası tercihlerinin değiştirildiğini ortaya koymamıştır. Hatta sektörü
düzenleyen mevzuat da, önemli ölçüde aynı kalmıştır. Hal böyle iken, ilgili kamu
otoritesinin düzenlemesinde yeterince açık olmamasından kaynaklanan bir
tereddüdün, teşebbüslerin cezai sorumluluğunu doğuracak şekilde yorumlanması
hukuken tutarlı değildir. Zira bu sonuç Denizcilik Müsteşarlığının 29.8.2006 tarih
ve 1751 sayılı yazısıyla da desteklenmiştir. Şöyle ki; soruşturma taraflarının
ihtilaflı dönemdeki faaliyetlerinin Denizcilik Müsteşarlığınca sektörde rekabete
imkan tanındığı şeklinde yorumlanıp yorumlanamayacağının sorulması üzerine
Rekabet Kurumu kayıtlarına 1.9.2006 tarih, 5890 sayı ile giren Müsteşarlık cevabi
yazısında “Dekaş ve Med Marine’nin söz konusu hizmetleri birbirinden bağımsız
olarak yerine getiremeyecekleri ancak hizmette bir aksama olmamak kaydıyla
hizmetleri kendi aralarında paylaşabilecekleri, bu anlamda “Ortak Teşebbüs” ve
müteselsil sorumluluk esaslarına göre birinin her iki görevi veya her ikisinin ayrı
ayrı bir görevi veya her ikisinin de her iki görevi yapabilmesinin mümkün olduğu”
belirtilmiştir.

Konuya ilişkin olarak ele alınması gereken bir diğer nokta, fiyat uygulamasının
hakim durumun kötüye kullanılması olarak yorumlanıp yorumlanamayacağı
hususudur. Yapılan tespitler ışığında da daha önce belirtildiği üzere uygulanan
fiyatların, üst sınırları idari otorite tarafından belirlenmektedir. İnceleme konusu
07- 40/444 - 169
11
ekonomik faaliyet alanları bakımından Denizcilik Müsteşarlığı uzmanlaşmış
düzenleyici otorite niteliği taşıdığından belirlenen azami fiyat hadlerinin aşırı
fiyatlama olarak değerlendirilmesinin muhtemel olmadığı göz önünde
bulundurularak inceleme konusunun 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal
etmediği sonucuna ulaşılmıştır.

I- SONUÇ

3.8.2006 tarih, 06-57/720-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya mevcuduna
göre;

1. İnceleme konusu faaliyet ve uygulamaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun kapsamında ihlal olarak değerlendirilmesinin mümkün
olmadığına, şikayetlerin reddine,

2. Dolayısıyla haklarında soruşturma yürütülen taraflar hakkında herhangi bir
cezai işleme yer olmadığına

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






Full & Egal Universal Law Academy