Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-3-70 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 07-53/573-189
Karar Tarihi : 20.6.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Nazlı UĞURLU
C. ŞİKAYET EDEN : Muhlis KABAYEL
Aşıkpaşa Mah. Turpçular Sok. Yaşar Apartmanı Altı Kırşehir
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: 20
Frito-Lay Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Eski Üsküdar Cad. Nora Center İçerenköy 34752 istanbul
E. DOSYA KONUSU: Frito-Lay Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin, Kırşehir’deki
bazı nihai satış noktalarına, Kraft Gıda San. ve Tic. A.Ş.’nin ürünlerini
satmamalarını sağlamak amacıyla mal vermeyi reddetme tehdidinde bulunduğu
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Frito-Lay Gıda Sanayi A.Ş.’nin
(Frito Lay) Kraft Gıda San. ve Tic. A.Ş. (Kraft) müşterisi olan nihai satış noktalarını, 30
Kraft ürünleri satmamalarını sağlamaya yönelik olarak Frito Lay ürünü vermemekle
tehdit ettiği, bu şekilde Kraft’ın müşterilerinin tedirgin oldukları ve Kraft ürünlerini
almadıkları iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.5.2007 tarih, 3193 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesi
uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 24.5.2007 tarih ve 2007-3-70/İİ-07-YY
sayılı İlk İnceleme Raporu 28.5.2007 tarih, REK.0.07.00.00-110/108 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 07-53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
40
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Frito Lay Gıda San. ve Tic. A.Ş.’nin
şikayete konu eylemler içinde olduğuna dair yeterli emarenin şu aşamada
bulunmadığı dikkate alınarak, bu teşebbüs hakkında önaraştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek olmadığı, şikayetin reddinin uygun olacağı sonucuna
ulaşıldığı ifade edilmektedir.
50
07-53/573-189
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Sektör Hakkında Genel Bilgiler
Şikayetin ilgili olduğu pazar paketlenmiş cips pazarıdır. Yaklaşık yedi yıllık bir süre
için bu sektörde tekel olarak faaliyet gösteren Uzay Gıda, 1994 yılında Kar Gıda San.
ve Tic. A.Ş.’nin (yeni ismiyle Kraft Gıda San. Ve Tic. A.Ş.) de piyasaya girmesiyle
tekel pozisyonunu yitirmiştir. 1998 yılında Procter & Gamble (P&G) şirketinin ithal
ürünü olan Pringles piyasaya girmiştir. Frito Lay, Kraft ve Pringles dışında pazarda 60
düşük pazar paylarına sahip Gesa Gıda Sanayi Ltd. (Gesa Gıda), Lebsan Pazarlama
Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. gibi teşebbüsler de faaliyet göstermektedir.
Daha çok çocuklar ve genç yaş grubundaki tüketiciler tarafından tercih edilen
paketlenmiş cips pazarında yer alan ürünler tüketicinin ancak gördüğü zaman aldığı,
alışveriş listesinde genellikle yer almayan ürünlerdir. Bu nedenle bu ürünler satış
noktalarında tüketicinin kolaylıkla görebileceği noktalara yerleştirilen stantlar
aracılığıyla satışa sunulmaktadır. Paketlenmiş cips pazarında yer alan ürünlerin raf
ömrü 3-4 ayla sınırlıdır. Bu nedenle sektörde yer alan firmalar açısından satış
noktalarının düzenli olarak ziyaret edilmesi, bozulmakta olan ürün alınarak yenisinin 70
verilmesi ve ürünün satış noktalarında görünür konumda bulundurulması son derece
önem arz etmektedir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Frito Lay Hakkında Alınmış Daha Önceki Rekabet Kurulu (Kurul) Kararları
Şikayet konusu olayın değerlendirilebilmesi açısından ilk olarak Frito Lay hakkında
alınmış önceki Kurul kararlarının incelenmesinde fayda bulunmaktadır. Söz konusu
Kurul kararlarına aşağıda yer verilmektedir: 80
I.2.1.1. 4.5.2004 tarih ve 04-32/377-95 sayılı Rekabet Kurulu Kararı
Kurul’un 4.5.2004 tarih, 04-32/377-95 sayılı kararının Danıştay 13. Dairesi’nce
soruşturma heyeti başkanının kararda oy kullanmış olması nedeniyle iptal edilmesi
üzerine Kurul, 6.4.2006 tarih ve 06-24/304-71 sayı ile yeniden karar almıştır. Bu
kararlarda başlıca iki üreticinin var olduğu duopol benzeri bir piyasa olan paketlenmiş
cips pazarında Frito Lay’in hakim durumda bulunduğu tespit edilmiştir. 1998-2003
yılları arasında söz konusu teşebbüsün küçük perakendeciler olarak nitelenebilecek
ve satışlarının önemli bölümünün gerçekleştiği, bakkal, büfe, kuruyemiş mağazaları 90
kanalında tek satıcılık çerçevesinde bir sistem kurulmasına yönelik faaliyetler
içerisinde bulunduğu görülmüştür. Ancak yapılan anlaşmalar büyük çoğunlukla sözlü
olmakta ve Frito Lay’e rakip olan ürünlerin satılmamasını içermektedir. Bu bağlamda
satış noktası birtakım hediyeler, nakit para, bedava ürün verilmesi ve/veya iskonto
yapılması gibi uygulamalarla bağlanmakta ve rakip ürünün satılması
engellenmektedir.
Frito Lay’in nihai satış noktalarına yönelik münhasırlık uygulamasının 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde herhangi bir gelişme ve iyileşme sağlamadığı,
paketlenmiş cips pazarının mevcut haliyle rekabetçi bir yapısının olmadığı ve 100
pazarda geniş anlamda tek satıcılığa yönelik sistem kurulmasının rekabeti olumsuz
07-53/573-189
3
yönde etkileyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Frito Lay’in ilgili ürün pazarında hakim
durumda olması da dikkate alınarak kapsamlı bir tek satıcılık uygulamasının pazarda
sınırlı olan rekabet koşullarını daha da sınırlandırma riski taşıdığı değerlendirmesi
yapılmıştır.
Bu çerçevede, Frito Lay’in nihai satış noktalarında uyguladığı münhasır satış
sistemine tanınan muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri
alınmasına karar verilmiştir. Ayrıca Frito Lay’in şikayet kapsamındaki faaliyetlerinin ve
bu faaliyetler aracılığıyla tek satıcılığa dayalı bir sistem oluşturmaya çalışmasının 110
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi anlamında bir kötüye kullanma olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
Muafiyetin geri alınmasından sonra Frito Lay tarafından 27.12.2004 tarih ve 7332
sayı ile yapılan geri bildirime ilişkin bilgi notu Kurul’un 13.1.2005 tarihli, 05-05/31-MB
sayılı toplantısında görüşülmüş, nihai satış noktalarından Baki Yapı İnş. Tic. Ltd. Şti.
ile akdedilen sözleşmede bulunan rekabet etmeme yükümlülüğünün ek bir anlaşma
ile ortadan kaldırılarak anılan sözleşmenin karara uygun hale getirildiği, okul
kantinleri ile akdedilen ve soruşturma süresi içinde rekabet yasağına ilişkin maddeleri
değiştirilmiş olan sözleşmelerin, 2004-2005 eğitim yılında da aynı şekilde 120
uygulanmakta olduğu, bu durumu tevsiken bir okul kantini ile yapılan sözleşmenin
ekte gönderildiği ve talep edilmesi halinde tüm sözleşmelerin sunulabileceği
belirtilmiştir.
Diğer yandan soruşturmaya konu şikayetlerden biri olan stant toplama eylemlerinin
Samsun ilinde bazı satış noktalarında meydana geldiğinin öğrenilmesi ve bu konuda
Kraft tarafından dava açılması üzerine, bölgedeki distribütörün bir ihtarname ile
uyarılarak söz konusu eylemlerin devamı halinde sözleşmesinin feshedilebileceği
konusunda bilgilendirildiği, ayrıca bölge satış şefinin bu durumu engelleme amaçlı
önlemleri alması hususunda ihtar edildiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, ilgili Kurul 130
kararında öngörülen düzenlemelerin yapılarak Kurumumuza bildirilmiş olduğundan
bilgi edinilmiştir.
I.2.1.2. 15.9.2005 tarih 05-58/859-234 sayılı Rekabet Kurulu Kararı
Frito Lay çalışanlarının Gesa Gıda’nın ürün stantlarının yer aldığı perakendecilere
giderek bu noktalara stant kapasitesi kadar veya bir miktar bedelsiz ürün ya da nakit
para vermek suretiyle Gesa Gıda’ya ait stantların kaldırılmasını sağladıkları, ayrıca
Frito Lay tarafından tek satıcılık şartıyla hangi işyerine ne tür indirim ya da bedava
ürün gibi teklifler önerildiğine ilişkin bilgi verilerek bu eylemler sonucunda Gesa 140
Gıda’nın anılan noktalardan çıkartılmasına yol açtığı şikayeti üzerine yapılan
önaraştırma sonucunda, Frito Lay’in bedava ürün, iskonto ya da para önermek
suretiyle noktalarla tek satıcılık ilişkisi oluşturma yönünde bir uygulaması olduğuna
ilişkin herhangi bir belge ve emareye rastlanmamıştır. Bu kapsamda Kurul, 4.5.2004
tarih ve 04-32/377-95 sayılı muafiyetin geri alınmasına yönelik kararına uymadığı
yönündeki şikayeti destekler nitelikte bilgi ve belgeye ulaşılamaması nedeniyle Frito
Lay hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar verilmiştir.
150
07-53/573-189
4
I.2.1.3. 11.1.2007 tarihli, 07-01/12-7 sayılı Rekabet Kurulu Kararı
Frito Lay’in distribütörlerinin yeniden satış koşullarını belirlediği ve hakim durumunu
kötüye kullandığı yönündeki iddialar çerçevesinde yürütülen önaraştırmada Frito
Lay’in Kurul’un muafiyetin geri alınması kararına uygun hareket edip etmediği de
incelenmiş ve bunun sonucunda Frito Lay’in rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak
suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine ve grup muafiyetinin geri
alınmasına yönelik Kurul kararına aykırı uygulamalar içinde olduğuna dair yeterli bilgi
ve belge bulunmadığına karar verilmiştir. 160
I.2.2. Hukuki Değerlendirme
İncelenen şikayet üzerine Raportörler şikayetçi Muhlis Kabayel ile görüşmüştür. Bu
görüşmede Muhlis Kabayel, kendisinin Kraft Kırşehir distribütörü olan Aydınlar’da
satış elemanı olarak çalıştığını, Frito Lay’in, bazı nihai satış noktalarına Kraft ürünü
almaya devam ettikleri takdirde mal vermeyeceği tehdidinde bulunduğunu ifade
etmiş, fakat Frito Lay’in bu uygulamalarına dair Rekabet Kurumu’na sunabileceği
herhangi bir belgenin bulunmadığını, satış noktalarının ise bu konuda bilgi
vermediklerini belirtmiştir. 170
Konuya ilişkin olarak Kraft Satış Direktörü’nden de bilgi alınmıştır. Kraft Satış
Direktörü, Frito Lay’in münhasırlığa yönelik girişiminin olduğuna ilişkin Kırşehir’den 1-
2 ay önce şikayet aldıklarını, bununla birlikte Kırşehir’e özel bir durum bulunmadığını
belirtmiştir. Alınan bilgilere göre, Türkiye’nin çeşitli yerlerinden zaman zaman Frito
Lay’in satış noktasına iskonto ya da bedelsiz ürün vermeyi kesme tehdidinde
bulunarak, noktalardan rakip ürünleri çıkarmaya çalıştığı yönünde haberler
gelmektedir. Fakat Kraft Satış Direktörü, bu beyanını destekleyecek herhangi bir
delillerinin olmadığını ifade etmiş ve paketlenmiş cips pazarındaki teşebbüslerin
pazar paylarını gösterir bir belgeyi Kurumumuza göndermiştir. 180
Son olarak Raportörlerce Kırşehir Kraft distribütörü Aydınlar’ın ortağı (………....) ile
görüşülmüştür. (…………), Frito Lay’in münhasıran satılmak amacıyla nihai satış
noktalarına mal vermeme tehdidiyle baskı yaptığını ve münhasıran satılmak
koşuluyla bedelsiz mal verdiğini iddia etmiştir. Kendisine söz konusu durumun satış
noktalarının ne kadarını kapsadığı sorulduğunda, Kırşehir’de Kraft müşterisi olan 400
nokta olduğunu, bu noktalardan 10’unun Kraft ürünlerini almayı bıraktığını söylemiş
ancak konuya ilişkin olarak Rekabet Kurumu’na sunabilecekleri herhangi bir bilgi ya
da belgelerinin bulunmadığını ifade etmiştir.
190
Bu iddiaların değerlendirilmesi bakımından öncelikle sektördeki teşebbüslerin pazar
payı verileri incelenmiştir. Paketlenmiş cips pazarında faaliyet gösteren firmaların
Türkiye genelindeki pazar payları Kraft’tan alınan veriler doğrultusunda Tablo-1’de
sunulmuştur.
07-53/573-189
5
Tablo-1: Sektördeki Teşebbüslerin Pazar Payları (Satış Değeri (%)) 200
2004 2005 2006 20071
Frito Lay2 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kraft (…..) (…..) (…..) (…..)
P&G (Pringles) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..)
Bu pazar payı verilerine göre Rekabet Kurulu’nun muafiyetin geri alınması kararını
takip eden 2005 yılında Frito Lay’in pazar payında % (…)’lik bir artış olduğu
görülmekle birlikte, 2007 yılının bu döneme kadar olan kısmında 2006 yılına göre
belirgin bir artış gözlenmemektedir. Diğer yandan Kraft’tan alınan verilere göre
bulunduğu “Ankara Bölgesi” pazar payları Tablo-2’de sunulmaktadır.
Tablo-2: “Ankara Bölgesi” Paketlenmiş Cips Pazarı Pazar Payları (%)
2004 2005 2006 20073
Frito Lay (…..) (…..) (…..) (…..)
Kraft (…..) (…..) (…..) (…..)
P&G(Pringles) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..)
Bu verilere göre Frito Lay’in “Ankara Bölgesi”ndeki pazar payının Türkiye genelinden 210
ufak bir farkla düşük olduğu görülmektedir. Dolayısıyla Frito Lay’in bu bölge özelinde
pazardaki konumunda Türkiye genelinden belirgin bir farklılık gözlenmemektedir. Öte
yandan Kraft’ın Türkiye genelinde 2006’dan 2007’ye sabit kalan pazar payını,
“Ankara Bölgesi”nde aynı dönemde artırdığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle pazar payı
verilerinin şikayete konu iddialar bakımından Frito Lay’in aleyhine ya da lehine bir
duruma işaret eden anlamlı bir gösterge oluşturmadığı kanaatine varılmıştır.
Şikayetçinin iddialarının değerlendirilmesi bakımından Kurul’un 15.9.2005 tarih ve
05-58/859-234 sayılı kararına konu önaraştırma çerçevesinde ziyaret edilen bazı
nihai satış noktalarından alınan bilgilere değinmek gerekmektedir. Söz konusu 220
önaraştırma kapsamında şikayetçi konumda bulunan Gesa Gıda’dan Frito Lay’in
münhasırlığa yönelik eylemlerini indirim, nakit para, bedava ürün teklif etmek
suretiyle gerçekleştirdiğinin iddia edildiği Bursa ilindeki nihai satış noktaları ve Frito
Lay tarafından bu noktalara verilen teklifin nokta bazında niteliği hakkında bilgi
alınmış ve bu noktalar raportörlerce ziyaret edilmiştir. Bu ziyaretler sonucunda iddia
edilenden farklı bir manzara ile karşılaşıldığı görülmektedir. Şöyle ki, ziyaret edilen 22
noktadan 5’inden yetkili olmaması (ancak bu noktaların ikisinde Gesa Gıda ürünleri
bulunmaktadır), 3’ünden ise satış noktasının kapanmış olması nedeniyle herhangi bir
bilgi alınamamıştır. Noktaların 9’unda önaraştırmaya konu iddiaların aksine
halihazırda Gesa Gıda markalı ürünlerin satılmakta olduğu görülmüştür. Buna ek 230
olarak yetkilisi olmayan ya da kapanmış olan noktalar dışında kalan 14 noktadan 9’u
Frito Lay’den tek satıcı olmaları karşılığında herhangi bir bedelsiz ürün, para ya da
iskonto teklifi almadıklarını belirtmişlerdir. Ayrıca 8 nokta Gesa Gıda ürünlerinden
vazgeçmelerinin gerekçesini bu ürünlerin satışının az olmasıyla açıklamışlardır. Bu
1 2007 yılı Nisan ayı sonuna kadar olan verilere göre hesaplanmıştır.
2 Rekabet Kurulu’nun 11.1.2007 tarih ve 07-01/12-7 sayılı kararına konu önaraştırma çerçevesinde Frito Lay’de
yapılan yerinde incelemede elde edilen belgelere göre, Frito Lay’in pazar payı 2004 yılında % (…), 2005 yılında
ise %(….)’dir. Söz konusu verilere göre benzer şekilde diğer teşebbüslerin de pazar paylarında küçük farklılıklar
bulunmaktadır.
3 2007 yılı Nisan ayı sonuna kadar olan verilere göre hesaplanmıştır.
07-53/573-189
6
gerekçe çerçevesinde satış alanının darlığı nedeniyle daha çok satan ürüne
yönelme, uzun süre satılamaması nedeniyle ürünlerin bozulması gibi nedenlerin nihai
satış noktalarınca dile getirildiği görülmektedir.
Yukarıdaki açıklamalar nihai satış noktalarının ticari kaygılar nedeniyle tamamen
kendi tercihleri doğrultusunda da tek marka olarak Frito Lay ürünlerini satmaya 240
yönelebildiklerine işaret etmektedir. Nitekim Frito Lay’in paketlenmiş cips pazarındaki
lider ve güçlü konumu bu firmanın ürünlerinin tüketici tarafından talep edilirliğinin
yüksek olduğunun bir göstergesidir. Frito Lay ürün portföyünde güçlü markaları olan,
tüketici tarafından tercih edilen ürünler barındırmaktadır. Teşebbüsün etkin bir
dağıtım ağıyla faaliyet gösterdiği de bilinmektedir. Diğer yandan nihai satış
noktalarının cips satışları bakımından karşı karşıya kaldıkları bazı kısıtlar
bulunmaktadır. Bunların başında paketlenmiş cips ürünlerinin raf ömrünün 3-4 ay gibi
bir süreyle sınırlı olması gelmektedir. Ürünün rafta bekleme süresinin kısalığının satış
noktalarını sürümü çok daha yüksek olan ürünlere yönlendirmesi beklenebilecektir.
250
Ayrıca nihai satış noktalarının bazıları satış alanlarının darlığından kaynaklı olarak
genelde stantlarda satışa sunulan paketlenmiş cips ürünlerine yer bulmakta
zorlanabilmektedirler. Yer sıkıntısı içinde olan bu tür satış noktalarının farklı firmaların
ürünleri arasından en çok tüketileni tercih etmeleri makul karşılanabilecektir.
Dolayısıyla talep edilirliği, sürümü daha yüksek olan ürünlerin satış noktaları
tarafından tek marka olarak tercih edilme ihtimalinden kaynaklanmaktadır.
Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere nihai satış noktalarının Frito Lay’in herhangi
bir teşviki ya da baskısı olmaksızın da sadece Frito Lay ürünlerini satmayı tercih
etmeleri olasılığı bulunmaktadır. 15.9.2005 tarih ve 05-58/859-234 sayılı Kurul 260
Kararına konu önaraştırma çerçevesinde ise Frito Lay’in teşviki sonucunda rakip
ürünleri satmayı durdurduğu iddia edilen nihai satış noktalarının bile Frito Lay’den bu
yönde herhangi bir teklif almadıklarını ve kendi tercihleri doğrultusunda hareket
ettiklerini belirttikleri görülmektedir. Dolayısıyla iş bu şikayete konu iddialar
çerçevesinde de Frito Lay’in fiili münhasırlığa yönelik uygulamaları sonucunda rakip
ürünleri satmayı durdurduğu iddia edilen nihai satış noktalarının aslında böylesi bir
yönlendirme olmaksızın rakip ürün satışını durdurmuş olma olasılıkları
bulunmaktadır. Ayrıca Kraft Kırşehir distribütöründen alınan bilgilere göre, Kraft
ürünlerinin satışını yapmakta olan (…..) satış noktasından 10’u Kraft ürünlerini
satmayı durdurmuştur. Frito Lay’in münhasırlığa yönelik girişimlerini ana caddeler ya 270
da merkezi yerlerdeki nihai satış noktalarında yoğunlaştırabileceği ya da bir satış
noktasında bile münhasırlık koşuluna bağlı girişimlerde bulunmasının Kurul Kararına
tam olarak uymadığı anlamına gelebileceği bilinmektedir. Buna karşın, (….) noktadan
sadece 10’unun Kraft ürünlerinin satışını durdurması, Frito Lay’in satış noktalarında
münhasıran bulunmak amacıyla belli bir çaba içinde olmasından çok, bazı satış
noktalarının Frito Lay’in herhangi bir yönlendirmesi olmaksızın bu teşebbüsün
ürünlerinin satışına yönelmiş olabileceklerini akla getirmektedir.
Diğer yandan söz konusu önaraştırma sürecinde Frito Lay’in satış noktalarına
bedelsiz ürün vermek, iskonto yapmak gibi bazı uygulamalara giriştiği tespit 280
edilmiştir. Ancak bu uygulamaların satış noktaları ile tek satıcılık ilişkisi kurmak
amacıyla gerçekleştirildiğine ilişkin herhangi bir emareye ulaşılamamıştır. Anılan
uygulamaların özellikle yeni bir ürünün pazara lanse edilmesi ya da daha önce Frito
Lay ürünlerini satmamış olan satış noktalarına girebilmek amacıyla olmak üzere
07-53/573-189
7
temelde satış artırmaya yönelik olarak gerçekleştirildiği görülmüştür. Bir teşebbüsün,
hakim durumda bulunsa bile, ürün çeşitliliğini, hizmet kalitesini artırmak, ürünlerini
çeşitli indirimlerle piyasaya daha ucuza arz etmek gibi araçlar kullanarak rakipleriyle
rekabet etmesi önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır. Nitekim hakim durumda
bulunan bir teşebbüsün kendi dinamikleri sonucunda ulaştığı etkinliği pazara
yansıtması, bunun sonucunda tüketicilerin de önemli faydalar sağladıkları dikkate 290
alındığında rekabet hukukunun istediği bir sonuçtur. Önemli olan rekabet etme
araçlarının rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, rakiplerin pazardan dışlanması
amacıyla ya da böyle bir etkiyi yaratacak şekilde kullanılmamasıdır. Kurul’un Frito
Lay’den muafiyetin geri alınması kararı özelinde ise önemli olan Frito Lay’in iskonto,
indirim, bedelsiz ürün verme ya da vermeme gibi uygulamaları münhasırlık şartına
bağlı olarak ya da dolaylı bir şekilde bu sonuca yol açabileceği bilinen hedef
indirimleri gibi avantajların noktanın belli bir alım/satım hedefine ulaşması koşuluyla
sağlanması gibi uygulamalara girişmemesidir.
Frito Lay hakkında yürütülen iki önaraştırmada da söz konusu teşebbüsün noktalara 300
bedelsiz ürün, iskonto, indirim sağlama ya da sağlamama yönündeki uygulamalarını
tek satıcılık şartına bağlı olarak gerçekleştirdiğine dair herhangi bir bilgi ve belgeye
ulaşılamamıştır. Bunun aksine, 2005 yılında yapılan önaraştırmada Frito Lay’in
Kurul’un muafiyetin geri alınmasına yönelik kararına uymak konusunda duyarlı
olduğunu gösterir nitelikte delillere ulaşılmıştır. Örneğin yerinde incelemede elde
edilen bir belgede, teşebbüsün Kurul kararı sonrasında münhasırlık yaratmayı satış
politikası olarak benimsemekten vazgeçtiğini vurgulayan bir ifade yer almaktadır. Bu
ifade “Okul anlaşmamız son rekabet denetimine göre tekrar revize edilmiştir, yeni
anlaşma dosyanın sonunda yer almaktadır, bu nedenle rakip odaklı çalışma
yapmamalıyız” şeklindedir. 310
Ayrıca Kurul kararının ardından Frito Lay’in distribütörleri ile akdettiği “Distribütörlük
Sözleşmesi”nin yeniden düzenlendiği, bu çerçevede distribütörün Rekabet
Kanunu’na aykırı faaliyetleri halinde sözleşmenin Frito Lay tarafından ihbar ile tek
taraflı feshedebileceğinin hüküm altına alındığı tespit edilmiştir.
Geri bildirim çerçevesinde Frito Lay’in tevsik yazısı ekinde gönderdiği okul
kantinlerinden biriyle yaptığı sözleşmeyle benzer olarak önaraştırma kapsamında
yapılan yerinde incelemelerde okul kantinleri ile yapılmış olan sözleşmelere
rastlanmış, bu sözleşmelerde münhasırlığa ilişkin herhangi bir ifadenin bulunmadığı, 320
dolayısıyla Frito Lay’in okul kantinleri ile olan ilişkisini Kurul kararına uygun bir şekilde
sürdürmekte olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca Frito Lay’in Genel Müdürü’nün satış
elemanlarını rakipleri dışlayıcı herhangi bir hareket yapmamaları konusunda
uyardıkları yönündeki beyanını doğrular bir şekilde, bir satış noktasından tek satıcılık
teklifi yapan satış elemanının market sahibi tarafından bağlı olduğu müdüre şikayet
edilmesinin ardından söz konusu kişinin bir daha görülmediği bilgisi edinilmiştir.
Yukarıda 2005 yılında yapılan önaraştırma çerçevesinde elde edilen belge ve
bilgilerin o dönemde Frito Lay’in muafiyetin geri alınmasına ilişkin Kurul kararına
duyarlı hareket ettiğini gösterdiği söylenebilecektir. 2006 yılının sonlarında yapılan ve 330
Kurul’un 11.1.2007 tarih ve 07-01/12-7 sayılı kararına konu olan oldukça yeni tarihli
önaraştırmada ise, konunun tekrar incelenmesine karşın, Frito Lay Genel Müdürlüğü
ile İstanbul, Adana ve Ankara illerindeki çeşitli distribütörlerde yapılan yerinde
incelemelerde Frito Lay’in rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak suretiyle 6. maddeyi
07-53/573-189
8
ihlal ettiğine ve muafiyetin geri alınması kararına aykırı uygulamalar içinde olduğuna
dair herhangi bir belge ve emareye ulaşılamamış olması, Frito Lay’in konuya ilişkin
duyarlılığını halen korumakta olması olasılığının, korumamakta olması olasılığına
göre daha yüksek olduğunu düşündürmektedir.
Sonuç olarak, Frito Lay ürünlerinin daha fazla talep edilmesi, bazı satış noktalarında 340
iki teşebbüsün stantlarını sergileyecek yeterli yer olmamasından kaynaklanan fiili
zorluklar, firmaların noktaları ziyaret etme sıklıkları ve ürünün talep görmesi gibi
unsurlardan da etkilenen ürünün bozulması riski ve bazen de sadece noktanın kişisel
tercihleri gibi gerekçelerle, nihai satış noktalarının Frito Lay’in münhasırlığa yönelik
herhangi bir baskı ya da teşviki olmaksızın da sadece Frito Lay ürünlerini satmayı, bu
çerçevede rakip ürünleri satmamayı tercih etme olasılığı bulunmaktadır. Bu olasılık
karşısında, Frito Lay’in baskısı ya da teşviki sonucunda rakip ürünlerin noktadan
çıkarıldığına ilişkin şikayetçinin, Kraft’ın Kırşehir distribütörünün ya da Kraft’ın Genel
Müdürlüğü’nün herhangi bir delil ve bilgi sunamamış olmalarının yanı sıra, Frito Lay
hakkında yapılan, biri 15.9.2005, diğeri 11.1.2007 gibi oldukça yeni tarihli Kurul 350
kararları ile sonuca bağlanan iki önaraştırmada, Frito Lay’in Kurul’un 4.5.2004 tarih
04-32/377-95 sayılı muafiyetin geri alınması yönündeki kararına aykırı davranışlar
içinde olduğuna dair herhangi bir bilgi, belge ya da kanaate ulaşılamamıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu şikayet ile
ilgili olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine, adı geçen teşebbüsün
rekabeti kısıtlayıcı muhtemel karar ve uygulamalardan kaçınması yönünde yazı 360
yazılması konusunda Başkanlığa yetki verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy