Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-56/669-232

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-4-53 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-56/669-232
Karar Tarihi : 4.7.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Bekir KOCABAŞ, Hale SAĞLAM

C. ŞİKAYET EDEN : - Ferit KESKİN, İsmail KESKİN
Üçevler Mh. Beşevler Sanayi Sit. No:13 Nilüfer/Bursa
Temsilcisi: Av. Adem BAŞTÜRK
Ulu Cd. Sezen Sk. No:9 K:1-2-3-4 Osmangazi/Bursa 20

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : 3 M Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Akmerkez B3 Kulesi K:5-6 Etiler/İstanbul

E. DOSYA KONUSU : 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş. (3M)’nin; bayilerinin nihai
satış fiyatını tespit etmek, bayilerine müşteri sınırlamaları getirmek, bayileri
arasında ayrımcı uygulamalar yapmak, bayilerine yönelik hedef indirimleri
uygulamak ve rakiplerine yönelik yıkıcı fiyat uygulamak sureti ile 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği 30
iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Dilekçede; şikayetçiye ait olan Keskin İş Güvenlik
Malzemeleri firmasının 20 yıldır iş güvenlik malzemeleri alanında Bursa ve
Türkiye genelinde faaliyet gösteren bir işletme olduğu, 2000 yılında 3M’in
bayililiğini aldığı ve kısa sürede artan satış rakamları ile 3M’in Türkiye’deki
bayileri içerisinde ilk üç firma arasına girmeyi başardığı; Keskin İş Güvenlik’in bu
başarısına karşın 3M’in müvekkilleri aleyhinde ayrımcı fiyat uygulamasında
bulunduğu, ardından da gerekçe göstermeksizin bayilik sözleşmesini feshettiği,
3M’in bayileri arasında ayrımcılık yapmak, nihai satış fiyatını tespit etmek ve 40
bayileri arasında bölge ve müşteri tahsisi yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un
4. ve 6. maddesini ihlal ettiği ifadeleri yer almaktadır.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.3.2007 tarih, 2374 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 25.4.2007 tarih, 2007-4-53/ İİ-07-M.Y. sayılı İlk
İnceleme Raporu, 3.5.2007 tarih, 07-37 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin
07-56/669-232
2
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 07-37/373-
M sayı ile karar verilmiştir. 50
İlgili karar uyarınca düzenlenen 27.6.2007 tarih 2007-4-53,/ÖA-07-MY sayılı
Önaraştırma Raporu 2.7.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/213 sayılı Başkanlık
önergesi ile 07-56 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
a) 3M’nin;
- Bayisi Keskin İş Güvenlik Malzemeleri’nin (……….)’a yaptığı satışta nihai satış
fiyatını belirlemesinin,
- Bayiliğine son verilen Keskin İş Güvenlik Malzemeleri’nin Bursa ilindeki
müşterilerini, İstanbul Ticaret İş Güvenliği ve Endüstriyel Ürünler San. Ltd. Ş 60
Egebant unvanlı bayileri arasında paylaştırmasının; buna ilaveten iki bayiyi
birbirinin müşterilerine satış yapmamaları konusunda ve ayrıca İzmir merkezli
Nam isimli bayiyi Bursa ilinde İstanbul Ticaret ve Egabant’ın müşterilerine satış
yapmaması konusunda uyarmasının,
- Keskin İş Güvenlik Malzemeleri ve Ekay Elektrik Kablo Aydınlatma Tic. ve San.
Ltd. Şti. unvanlı bayilerine diğer bayilerden farklı indirim oranları belirlemek
yoluyla, bu bayileri rakip konumundaki diğer bayiler karşısında dezavantajlı
duruma düşürmesinin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi’nin ihlali olarak değerlendirilebileceği
düşünüldüğü için 3M’e yönelik olarak soruşturma açılması gerektiği, 70
b) 3M’nin ilgili pazarlardaki ithalat rakamları göz önünde bulundurularak
hesaplanan pazar payı verileri ile sözkonusu pazarlara ilişkin, ithalat imkanları,
potansiyel rekabet, alıcıların gücü gibi bilgiler birlikte değerlendirildiğinde, 3M’in
ilgili ürün pazarında hakim durumda olmadığı, dolayısıyla raporda yer verilen 3M
eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bağlamında ihlal sayılamayacağı
görüşlerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Önaraştırmaya konu dosya bakımından 3M’nin satışını yaptığı ürünler, boyun 80
üstü iş güvenliği malzemeleri olan baret, gaz ve toz maskeleri, göz koruyucu
ürünler, kulak tıkacı ve kulaklıktan oluşmaktadır.
3M’nin satışını yaptığı bu ürünler genel olarak iş sağlığı ve işçi güvenliği alanında
kullanılmakla birlikte, her bir ürünün kullanım amacı, işlevi, üretim teknolojisi ve
üretim maliyeti farklıdır. Dolayısıyla sözkonusu ürünler talep ve arz açısından
birbirine ikame teşkil etmemektedir.
07-56/669-232
3
Yukarıda sunulan bilgiler ışığında ilgili ürün pazarları; her biri ayrı ürün pazar
olmak üzere, “baret”, “gaz maskesi”, “toz maskesi”, “güvenlik gözlükleri”, “kulak
tıkacı” ve “kulaklık” pazarları olarak belirlenmiştir.
90
I.1.1. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları” olarak tespit edilmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesinin İhlali İddialarına İlişkin Olarak
Elde Edilen Bilgi ve Bulgular
I.2.1.1. Şikayet Dilekçesi ve Ekleri
Şikayet dilekçesi ekinde, 3M’nin nihai satış fiyatını tespit ettiğine ilişkin olarak 3M
satış yetkilisi Yiğit ILGAZ ile Keskin İş Güvenlik Malzemeleri firması arasındaki bir 100
e-posta iletisi sunulmuştur. 28.4.2006 tarihli söz konusu iletide:
“Hüseyin Bey merhaba,
“(……….)’da kullanılan (……) alış fiyatınızı (……) Euro’ya indirmiş bulunuyoruz.
Bu indirimi (……) firmasına %(…) indirim olarak yansıtmanızı rica ederiz.”
ifadesi yer almaktadır.
I.2.1.2. 3M’in Eski Bayisi (….) tarafından 3M’e Gönderilen Yazı
Raportörlerce, 3M’nin eski bayisi (…………………) Tic. ve San. Ltd. Şti.’nde
yapılan yerinde incelemeler esnasında elde edilen (……) firması ortağı tarafından
3M’ye gönderilen yazıda (…..)’ın (……..)’a yaptığı satışlara ilişkin olarak alım ve
satım fatura bilgileri sunulmakta ve şu ifadeler yer almaktadır: 110
“…………….TİCARİ SIR……………….”

I.2.1.3. Şikayetçilerle Yapılan Görüşmelere İlişkin Bilgi Tutanağı
Anılan şahıslar tarafından, konuya ilişkin olarak aşağıdaki görüşler belirtilmiştir:
- Teşebbüsümüzün (…………..)’ya teklif yaptığını öğrenen 3M yetkilisi bu firmaya
Egebant tarafından satış yapacağını belirterek, verdiğimiz fiyat teklifi konusunda
teşebbüsümüzü uyarmıştır. Bununla da yetinmeyip o dönem satışta çalışan
(…………..) isimli çalışanını işten çıkarmıştır. Onun yerine göreve gelen
(……………...) bize karşı agresif bir tutum sergilemiştir. Bizim İstanbul’da satış
yaptığımız Kare isimli firmaya satış yapamayacağımız iddiasında bulunmuş, bu 120
konuda bizi tehdit etmiştir. Bizim geri adım atmamamız üzerine bize uygulanan
%(…-…) oranında iskontolar %(…)’e çekilmiştir ve son olarak bayiliğimiz iptal
edilmiştir.
- (…………..)’ya teklif etmemiz marka içi rekabeti artırıp fiyatları düşüreceğinden
3M’nin tepkisini çekmiş ve bugünkü ihtilaf çıkmıştır. Ayrıca, (………)’ye mal satışı
yapmamız ve tehditlerine rağmen (…..)’ye satış yapmaya devam etmemiz
07-56/669-232
4
sonucunda bayiliğimize son verilmesi 3M’nin hiçbir şekilde rekabeti istemediğinin
göstergesidir.
- 3M’nin satış fiyatlarımıza müdahalesi olmaktadır. Bilhassa büyük firmalara
satışta veya rakiple karşılaşılan satışlarda yeniden satış fiyatımızı tespit 130
etmektedir. Örneğin (……..)’a Nisan 2006’da yapılan satışta fiyat konusunda her
ne kadar rica ederiz denilmekteyse de bizim kendilerinin bildirdiği fiyatı
uygulamamamız durumunda başka bir bayiyi bizim yerimize görevlendirmektedir.
Biz de mecburen bize verilen fiyatı uygulamak durumunda kalmaktayız.

I.2.1.4. 3M Bayisi İstanbul Ticaret İş Güvenliği ve Endüstriyel Ürünler San.
Ltd. Şti. (İstanbul Ticaret) Yetkilisi ile Yapılan Görüşmeye İlişkin Bilgi
Tutanağı
Şirket yetkilisi ile yapılan görüşmede anılan şahıs tarafından aşağıdaki hususlara
değinilmiştir: 140
- Biz genellikle doğrudan kullanıcılara ve satıcı firmalara satış yapıyoruz.
Doğrudan kullanıcılara yaptığımız satışlarda, müşterilerimizin ödeme koşullarına
göre kendi iskontolarımızı belirleyerek satışlarımızı gerçekleştiriyoruz. Sektörde
eskiden olduğu gibi büyük kar marjı mümkün değil artık. Genel olarak %(…-…)
arasında değişen kar marjlarıyla satış yapıyoruz.
- Sağlayıcılarımızdan 3M’nin bildiğim kadarıyla doğrudan satışı bulunmuyor.
Satışlar bayiler aracılığıyla gerçekleştiriliyor ve bayiler arasında mesela İstanbul
içerisinde herhangi bir bölge veya firma paylaşımı bulunmuyor. Hem diğer
bayilerin hem de bizim ürün sattığımız firmalar var. Türkiye içerisinde istediğimiz
her yere satış yapabiliyoruz. Ancak mesela Karaman’daki bir firma Ankara bölge 150
bayisinden malzeme temini daha kolay olduğu için oradan alıyor. Şöyle ki
maliyetlerdeki artışlardan dolayı o firmaya malzeme satmak için çaba sarf
etmiyoruz.

I.2.1.5. 3M Eski Çalışanı (....................) Tic. San. Ltd. Şti. (..............................)
ile Yapılan Görüşmeye İlişkin Bilgi Tutanağı
Eski bir 3M çalışanı olan (.................................) ile yapılan görüşmede, anılan
şahsın konuya ilişkin ifadeleri aşağıdaki gibidir:

160

- (……………TİCARİ SIR……………)



07-56/669-232
5
I.2.1.6. 3M Eski Bayisi Ekay Elektrik Kablo Aydınlatma Tic. ve San. Ltd. Şti.
(Ekay) Ortağı ile Yapılan Görüşmeye İlişkin Bilgi Tutanağı
Raportörlerin anılan Şirket Ortağı ile yaptıkları görüşmede, söz konusu şahıs
aşağıdaki bilgileri vermiştir:
- Bizim satış fiyatlarımız 3M tarafından belirlenmekteydi. Yani satacağımız 170
fiyatlarda bir serbestimiz olmamıştır. Hatta bu belirlemeler dolayısıyla zarara
uğradık ve bu durumu yazıyla detaylı bir şekilde 3M’ye ilettik. 3M ilerde
kazanacaksınız diyerek baştan savdı. 3M’nin yeniden satışları konusunda akıl
almaz uygulamaları bulunmaktadır. Örneğin, normalde 100 YTL’ye satınla bir
ürünü 10 YTL’ye satabilmektedir. (……..-……..)’a yaptığımız satış bunun bir
örneğidir. Bana adet başına sadece (…) Yeni Kuruş’luk kar belirlediler. Bu kadar
fahiş farklar, rakipleri yok etmek için yapılan uygulamalardır. Ayrıca 3M’nin bir
fiyat istikrarı bulunmamaktadır. Bayisine ve müşterisine göre birbirinden çok farklı
fiyatlar verilmektedir. Fiyatlar çok düşebildiği gibi rakibin bulunmadığı ve marka
yazdırdıkları durumlarda inanılmaz yükselmektedir. Bayilerin, müşterilere 180
verdikleri düşük fiyatlar da bayi toplantılarında gündeme getirilip uyarılar
yapılmaktadır.
- Başka bölgeye satışlar da kesinlikle yasaktır. Bayilerden tek tek faturalar
istenerek kontrol yapılabilmektedir. Ayrıca bayi toplantılarında gerek bayinin
vermiş olduğu düşük fiyatlar gerekse bölge dışına çıkışlar konusunda tüm bayiler
önünde çok hararetli tartışmalar yaşanmaktadır. Öyle ki, bayilerle kötü söz
söylemeye varan olaylar yaşanmıştır. Bayilerle mal satılan müşterinin yeri
konusunda şiddetli tartışmalar bu toplantılarda karşılaşılan durumlardır. 3M’den
habersiz gerek fiyatlama konusunda gerekse müşteriye satışlarda kuş
uçurulmamaktadır. Buna örnek, 3M tarafından bayilere yazılan mektupta da 190
görüleceği üzere bayinin satış yaptığı tüm faturaların fotokopisi bizzat istenmekte
ve faturanın gönderilmemesi halinde bayinin alacağı tenzilat iptal edilmektedir.
Biz faturalarımızı gönderip bu kurallara uymak için böyle bir durumla
karşılaşmadık.

I.2.1.7. Mert BÜYÜKYAZGAN ile Yapılan Görüşmeye İlişkin Bilgi Tutanağı
Raportörlerin, 3M’nin Endüstriyel ve Otomotiv Pazarları Satış Pazarlama Müdürü
Mert BÜYÜKYAZGAN ile yaptıkları görüşmede, anılan şahsın konuya ilişkin
ifadeleri aşağıdaki gibidir:
- 3M olarak bir liste fiyatımız bulunmaktadır. Bayilerle yaptığımız bayilik 200
sözleşmelerinde nasıl bir iskonto yapılacağı belirtilmiştir. Uygulamada standart
iskonto oranımız %(…)’dir. Bayilerimiz sadece bizim ürünlerimizi satıyorsa
ürünlere göre değişmekle birlikte % (…-…) arasında bir iskonto alıyor; buna
ilaveten her üç aylık dönemlerde hedefini gerçekleştiren bayilere %(…) indirim ve
buna ilaveten %(…)’lik sene sonu iskontosu yapabiliyoruz. Ayrıca altı aylık
periyotlar halinde hedefi aşma durumuna göre (% …-…-…-…) % (…-…-…-…)
indirimler yapılabilmektedir. Bu iskontolar dönem sonlarında bayiler tarafından
düzenlenen fark faturası yoluyla ürün grubuna göre yapılmaktadır. Ana
bayilerden (………….) tüm ürün gruplarında münhasır olduğu için ürün
07-56/669-232
6
gruplarının tamamında ekstra indirim alabilmektedir. (…………….) hiçbir ürün 210
grubunda münhasır bayimiz olmadığı için ekstra indirim almamaktadır. (……..)
ise, birkaç ürün grubunda ekstra indirim alabilmektedir.
- Bayilerimizin satış yapacağı müşterilerin karşısında rakip firmalar
bulunmaktaysa ve söz konusu müşteri stratejik bir konumdaysa, bayi gerekli
çalışmayı yaparak bizden %(…-…) bandındaki indirimden daha fazla indirim
talep edebilmektedir. Bazen de doğrudan düşük fiyat da talep edebilmektedir.
- Bazen son kullanıcı rakip ürünleri kullanıyorsa, asıl ürünlerin filtrelerini bizden
alması koşuluyla asıl ürünleri ücretsiz vermekteyiz. Örneğin 6200 kodlu ürün olan
yarım yüz maskesinde bu uygulamayı yaptık.
220
I.2.1.8. 3M Yetkilileri ile Yapılan Görüşmeye İlişkin Bilgi Tutanağı
Şirket yetkililerinin konuya ilişkin ifadelerine aşağıda yer verilmiştir.
- 3M olarak bir liste fiyatımız bulunmaktadır. Bayilere satışta fiyatımızı belirleyen
temel iki kıstas bulunmaktadır. Bunlardan ilki maliyettir, ikincisi müşterinin alım
gücüdür. Bunlar dışında fiyatlarda bayilerimize sabit bir iskontomuz
bulunmaktadır. Bu iskontoya ilaveten bayilik sözleşmemizde belirtilen yüksek
hacimli işler ve sadece bizden mal alan bayiler için ekstradan iskonto
uygulayabilmekteyiz. Bu rakamlar bayilik sözleşmelerinde ayrıntılı olarak
açıklanmaktadır.
- Bayilerin büyük hacimli siparişlerinde farklı fiyat uygulaması olabilmektedir. 230
Eğer bayinin satış yaptığı müşteri güçlü bir müşteriyse pazarda iyi bir yerdeyse,
bu ilerde de bizden mal alacağını gösterir. Bunun haricinde, alıcıya satış
yapabilecek rakip bir firma bulunuyorsa, onun pazarını alabilmek için fiyatlarda
bayimize özel kolaylıklar sağlayabilmekteyiz. Burada amaç iyi bir müşteriye 3M
ürünlerini tanıtarak ilerdeki pazar payımızı artırmaktır.
- Bayilerin talebi halinde sevkiyatımızı Türkiye’nin herhangi bir bölgesine
yapabilmekteyiz. Dolayısıyla fatura adresi ile sevkiyat adresi değişebilmektedir.
- Lot numarası ile ithalat yoluyla satılan 3M ürünlerini tespit etme
uygulamasındaki temel amaç son kullanıcın şikayetini minimuma indirmektir.
Ürünlerden bir şikâyet olduğunda, bizden alınıp alınmadığını bu şekilde tespit 240
edebiliyoruz. Eğer şikayet edilen bizim ürünümüzse aldığımız ülkeye bizim x lotlu
ürünümüzde hata var, bu malı topla ya da iade al diyebiliriz. Bu amaçla kendi
ürünlerimize lot numarası verdik. Bu yolla piyasada satılan 3M malının son
kullanıcıya kimden gittiğini, hangi tarihte üretildiğini ve bizim malımızın kimden
satıldığını gözlemleyebilmekteyiz.
- Yeterince bilgilendirilmeyen bayiler 3M için risk taşımaktadır. Biz 7 bayiye
yetişemediğimizi düşündüğümüz için bayi sayısını düşürerek daha etkin
çalışmayı hedefledik. Bu bayiler tam rakamı bilmemekle beraber 3-4 yıldır bizle
çalışan bayilerdi. Bunlardan Keskin daha büyük bir bayi idi. Biz bu bayiler
kanalıyla son kullanıcıya yeterince ulaşamadığımızı düşünüyorduk. Ayrıca bu 250
bayilerde iş güvenliği konusunda yeterince motivasyon göremiyorduk. İş güvenliği
malzemeleri çok kritik malzemelerdir. Bunların kullanımında oluşacak bir hata
07-56/669-232
7
sonucunda yeterince bilgilendirilmeyen son kullanıcının zarar görmesi 3M için
çok ciddi bir prestij kaybıdır. O nedenle bayi sayısını azaltınca bayilerimize daha
etkin ulaşabileceğimizi ve daha iyi eğitim verebileceğimizi düşündük. Bayilik
ilişkimiz sonlanmadan bu bayilerin iskonto oranı standart %(…) oranından
%(…)’e düşürüldü, ardından bayilik ilişkisi sonlandırıldı.

J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
J.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi’ne İlişkin Tespitlerin Değerlendirilmesi 260
Herhangi bir piyasada ekonomik faaliyet gösteren teşebbüsler, genel olarak iki
farklı rekabet ile karşı karşıyadır. Bunlardan birincisi, “markalar arası rekabet
(yatay rekabet)”, diğeri ise “marka içi rekabet (dikey rekabet)”tir. Yatay rekabet,
tüketici gözünde aynı ya da benzer hizmet veya ürünleri üreterek ya da ticari
yoldan edinerek, doğrudan veya yeniden dağıtıcılar kanalıyla pazara sunan
teşebbüslerin içinde bulundukları ekonomik yarıştır. Marka içi (dikey) rekabet ise,
aynı markanın üretim, dağıtım veya satışı gibi aynı ya da farklı aşamalarda
faaliyet gösteren teşebbüsler arasındaki ekonomik yarışı ifade etmektedir.
Tanımdan da anlaşılacağı üzere, marka içi rekabetin kısıtlanması genellikle,
üretim zincirinin farklı aşamalarında faaliyet gösteren teşebbüsler arasındaki 270
ilişkiler ve anlaşmalarda söz konusu olmaktadır.
3M’e ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki şikayetler,
- ürünlerin nihai satış fiyatını tespit etmek,
- bayilerine bölge ve müşteri kısıtlamaları getirmek,
- bayileri arasında ayrımcılık yapmak
suretiyle marka içi rekabeti ortadan kaldırdığı iddialarına dayanmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, marka içi veya markalar arası ayrımı
yapılmaksızın, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı
olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu 280
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı kabul
edilmiş ve yasaklanmıştır. Kanun’un 5. maddesinde ise; Kurulun, Kanunla
belirlenen koşulların sağlanması halinde, teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu
eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından
muaf tutulmasına karar verebileceği; ayrıca Kurul’un, belirli konulardaki anlaşma
türlerine grup olarak muafiyet tanınmasını sağlayan ve bunların şartlarını
gösteren tebliğler çıkarabileceği düzenlenmiştir. Kurul tarafından, Kanun’un 5.
maddesi son fıkra hükmü uyarınca, 2002 yılında 2 sayılı “Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” yayınlanmıştır. Söz konusu Tebliğ’e göre, ilgili
maddelerde belirtilen şartların sağlaması halinde bir mal/hizmetin üretim zincirinin 290
farklı aşamalarında bulunan teşebbüsler arası rekabeti sınırlandırabilecek
anlaşmalar grup olarak Kanun’un 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulmuştur.
Önaraştırma sürecinde elde edilen tespit ve deliller ışığında, 3M’nin bayileriyle
yapmış olduğu anlaşmaların rekabetin dikey kısıtlanması olarak kabul edilip
07-56/669-232
8
edilemeyeceği, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ve 2002/2 Sayılı Tebliğ
kriterlerine göre aşağıda değerlendirilmiştir.
- Nihai Satış Fiyatının Tespiti:
2002/2 sayılı Tebliğ uyarınca teşebbüsler arasındaki dikey anlaşmaları grup
muafiyeti dışına çıkartan kısıtlamalardan birisi, Tebliğin 4/a maddesinde 300
düzenlenen, son satış fiyatının sağlayıcı tarafından belirlenmesidir.
Şikayet dilekçesinde, Keskin İş Güvenlik Malzemeleri’nin satışını yaptığı 3M
ürünlerinde, 3M’in nihai satış fiyatlarını belirlediği iddia edilmiş ve bu iddiaya
örnek teşkil etmesi için 3M satış yetkilisi Yiğit ILGAZ ile Keskin İş Güvenlik
Malzemeleri firması arasındaki bir e-posta yazışması sunulmuştur. 3M’in nihai
satış fiyatını tespit ettiği iddiası, Ferit KESKİN ve İsmail KESKİN’le raportörlerin
yapmış olduğu görüşmede de tekrar edilmiştir. 3M’in bayilerin nihai satış fiyatını
tespit ettiği iddiası, 3M’in eski bayisi Ekay yetkilisi tarafından da ileri sürülmüş ve
(……………..)’a yaptıkları ürün satışında 3M tarafından kendilerine adet başına
(…) Yeni Kuruş’luk bir kar oranının belirlendiği iddia edilerek, bu satışta zarar 310
ettikleri yönünde 3M’e çekildiği belirtilen faksın bir kopyası raportörlere
sunulmuştur. Diğer taraftan, 3M’in eski çalışanı ve (…………………..) ortağı ile
yapılan görüşmede ise, 3M’in bayilerin nihai satış fiyatlarına karışmadığı,
bayilerin fiyat tespiti konusunda özgür oldukları belirtilmiş; ancak bu durumun tek
istisnasının (……….)’a yapılan satış olduğu, sözkonusu satışta 3M’in doğrudan
bayi adına teklif verdiği ifade edilmiştir. Raportörlerin, 3M’in mevcut bayisi
İstanbul Ticaret İş Güvenliği ve Endüstriyel Ürünler San. Ltd. Şti.’nin yetkilisi ile
yaptıkları görüşmede de bayi olarak müşterilerinin ödeme koşullarına göre satış
koşullarını kendilerinin belirlediği ifade edilmiştir.
Önaraştırma kapsamında yapılan görüşmelerde, nihai satış fiyatının 3M 320
tarafından belirlendiği iddiası, bu şirketin eski bayileri tarafından doğrulanırken,
mevcut bayisi tarafından yalanlanmaktadır. (………………) tarafından ise, 3M’nin
nihai satış fiyatlarına karışmadığı belirtildikten sonra, bunun tek istisnasının
(……….)’a yapılan satış olduğu ifade edilmektedir. (……….)’a yapılan sözkonusu
satışta fiyatların gerçekten 3M tarafından belirlenip belirlenmediği önaraştırma
safhasında tespit edilememiştir.
Nihai satış fiyatlarının tespitine ilişkin olarak elde edilen somut bir belge, 3M satış
yetkilisi Yiğit Ilgaz ile Keskin İş Güvenlik Malzemeleri firması arasındaki
28.4.2006 tarihli e-posta mesajıdır. Sözkonusu mesajda, 3M yetkilisi tarafından
Ekay firması yetkilisine, (……...) kodlu ürünün alış fiyatını Ekay için (……) 330
Euro’ya indirdikleri belirtilmekte ve bu indirimin Ekay tarafından (…….)’a %(…)
olarak yansıtılması rica edilmektedir. Bilindiği üzere, sabit satış veya asgari satış
fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcıların alıcılara satış fiyatlarını tavsiye
etmeleri, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında, nihai satış fiyatının tespiti olarak
kabul edilmemektedir. 3M yetkilisi ile Ekay firması yetkilisi arasındaki e-posta
yazışmasında ise, 3M’in talebinin bir tavsiyeden ibaret olmadığı görülmektedir.
Söz konusu e-posta yazışması, bayinin satış fiyatının dolaylı olarak 3M
tarafından belirlenmesine yöneliktir.
07-56/669-232
9
3M’in eski bayisi Ekay tarafından 3M’e gönderilen, dosya mevcudu bir yazıda ise,
(…………....)’a yaptığı satışlara ilişkin olarak alım ve satım fatura bilgileri 340
sunulmakta ve “Not: Bugüne kadar faturaya dönüştürülmeyen malzemelerin
toplam tutarı KDV dahil bugünkü kur ile hesaplandığında (…………....) TL
yapmaktadır. Sözkonusu tüm malzemelerin alış ve satış arasındaki fiyat farkı
(…………....) TL kağıt üzerinde kar gözükmektedir. Kaldı ki (…………....)’ın
firmamıza ödeme yaptıkları tarihler yukarıda belirtilmektedir. Yukarıda da
açıkladığımız gibi (…………....) TL fatura kesilmemiş olup kesildikten sonra 30
gün ödeme süresi vardır. Söz konusu sözleşmenin kur farkı ve ödeme
süresinden dolayı zarara uğradığımız yukarıda açıklanmıştır. Konunun çözümü
hususunda yardımlarınızı rica ederiz.” ifadelerine yer verilmektedir. Ekay
yetkilisinin görüşme tutanağındaki ifadelerinde, (………...)’a yapılan sözkonusu 350
satışta 3M tarafından kendilerine adet başına (…) Yeni Kuruş’luk bir kar verildiği
ileri sürülmekte ve taraflarınca 3M’ye gönderilen yazının da bundan
kaynaklandığı belirtilmektedir. Ancak yukarıda sözü edilen belge incelendiğinde,
belgenin Ekay’ın 3M’in Ekay’ın satış fiyatını tespit ettiğine ilişkin olarak herhangi
bir hususa işaret etmediği, 3M’nin zararının alım ve satım tarihleri arasındaki
farkın açılması nedeniyle bu arada oluşan kur farkından kaynaklandığı
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla sözkonusu belge 3M’nin, bayisinin nihai satış fiyatını
belirlediği iddiasına delil teşkil etmemektedir.
Sonuç olarak, önaraştırma safhasında 3M’in sistemli bir şekilde bayilerinin nihai
satış fiyatlarını tespit ettiği iddiasını doğrulayan deliller bulunamamıştır. Diğer 360
taraftan 3M bayisi Keskin’in (….……)’a yaptığı satışta nihai satış fiyatının dolaylı
olarak 3M tarafından belirlendiği anlaşılmakta olup, bu uygulama 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin ihlali niteliğindedir.

- Bölge ve Müşteri Kısıtlamaları
Teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmaları grup muafiyeti dışına çıkaran
kısıtlamalardan diğeri ise, alıcının sözleşme konusu mal veya hizmetleri satacağı
bölgeye ilişkin tebliğde izin verilenler dışında kısıtlamalar getirilmesidir. Tebliğ’in
4(b) maddesinde dört başlık altında sayılan bölge veya müşteri paylaşımı türleri
anlaşmaları grup muafiyeti dışına çıkartan sınırlama olarak kabul edilmemektedir. 370
Bu istisnalardan ilki özellikle dağıtım ağı kurmak isteyen sağlayıcı teşebbüslerin,
kendisine ya da alıcı konumundaki teşebbüslere münhasır satış bölgeleri veya
münhasır müşteri grupları vermelerine olanak sağlamaktadır. Sağlayıcı teşebbüs,
kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bölge ya da müşteri grubuna
yapılacak aktif satışları kısıtlayabilmekte, pasif satışları ise kısıtlayamamaktadır.
Münhasır bayilik sisteminde pasif satışların kısıtlanması, anlaşmayı grup
muafiyeti dışına çıkaran ağır kısıtlamalardandır.
Şikayet dilekçesinde ve şikayetçiler İsmail KESKİN ve Ferit KESKİN ile yapılan
görüşmede, Keskin İş Güvenlik Malzemeleri’nin firmasının (….……) unvanlı alt
bayiye satış yapmaması hususunda 3M tarafından baskı yapıldığı; ayrıca Keskin 380
İş Güvenlik Malzemeleri’nin 3M istemediği halde (….……)’nun ihalesine
girmesinin bu firmanın bayiliğine son verilmesinde etkili olduğu iddia edilmiştir.
Konuyla ilgili olarak, 3M eski çalışanı (……………………………..) ile yapılan
07-56/669-232
10
görüşmede, (…………………………………….) Keskin’in bayiliğine son
verilmesinin sebebinin, Ferit Keskin’in 3M iş güvenliği departmanının başındaki
Mert BÜYÜKYAZGAN ile anlaşmazlık yaşaması olduğu, Keskin’in Bursa’daki
müşterilerinin 3M tarafından İstanbul Ticaret ve Egebant arasında paylaştırıldığı,
bu iki firmaya birbirlerinin müşterilerine satış yapmamalarının belirtildiği; ayrıca
esasında İzmir bayisi olup Bursa’da şube açmış olan Nam adlı firmaya da
İstanbul Ticaret ve Egabant’ın Bursa’daki müşterilerine satış yapmaması 390
hususunda uyarıda bulunulduğu ifade edilmiştir. Ayrıca anılan kişi tarafından,
herhangi bir müşteri hangi bayi tarafından 3M ile tanıştırılmışsa o bayinin
sözkonusu müşteri üzerinde diğer bayilere oranla daha fazla indirim aldığı
belirtilmiş ve fiili bir müşteri tahsisinin varlığına dikkat çekilmiştir.
3M’nin eski bayisi Ekay’ın yetkilisi ile yapılan görüşmede ise, bayilerin bölgeleri
dışına satış yapmalarının kesinlikle yasak olduğu belirtilmiş ve “bölge dışına
çıkan bayinin ipini çekerler” ifadesiyle bölge ihlallerinin 3M tarafında ağır
yaptırıma tabi tutulduğu ileri sürülmüştür. Ayrıca aynı görüşmede 3M’nin
bayilerden satışlara ilişkin tüm fatura kopyalarının talep edildiğine dikkat çekilmiş
ve bu hususun özellikle bölge ihlallerinin tespitine yönelik olduğu iddia edilmiştir. 400
Raportörlerin 3M’in mevcut bayilerinden İstanbul Ticaret yetkilisi ile yaptıkları
görüşmede ise, Ekay firması yetkilisinin ifadelerinin aksine, iki farklı bayinin ürün
sattığı müşterilerin bulunduğuna dikkat çekilerek, 3M’nin bayileri arasında
herhangi bir bölge veya firma paylaşımının bulunmadığı ifade edilmiş;
kendilerinin Türkiye içerisinde istedikleri her yere satış yapabildikleri; ancak
uygulamada maliyet avantajı nedeniyle bayilerin özellikle coğrafi olarak
kendilerine yakın bölgelerdeki müşterilere yoğunlaştıkları belirtilmiştir.
3M’in bayileriyle yaptığı dağıtım anlaşmaları incelendiğinde, 3M ile bayileri
arasında yapılan anlaşmalarda münhasırlık koşulunun bulunmadığı
anlaşılmaktadır. 3M Türkiye çapındaki dağıtımını, hukuki olarak tüm Türkiye 410
çapında satış yetkisine sahip olan az sayıdaki ana bayiler ve bunların altındaki alt
bayiler aracılığıyla yürütmektedir. Bu noktada öncelikle 3M’in eski bayisi Ekay
yetkilisinin 3M’in bölge dışına satışları kesinlikle yasakladığı konusundaki
iddiasını destekleyen delillerin bulunmadığının belirtilmesi gerekmektedir. Bir
kere, 3M’in bayilerinin bölgelerini sınırlayan 3M ile bayileri arasında yazılı bir
mutabakat bulunmamaktadır. Aksine, bayilik sözleşmeleri incelendiğinde,
bayilerin 3M ürünlerinin tüm Türkiye’de satışına yetkili olduğu ibaresinin yer aldığı
görülmektedir. Diğer taraftan, 3M bayilerinin tüm Türkiye’de satış yapabildikleri,
bu nedenle aynı iki farklı bayinin ürün satışı yaptığı müşterilerin halihazırda
mevcut olduğu, İstanbul Ticaret yetkilisi ile yapılan görüşmede de ifade edilmiştir. 420
Nitekim, İstanbul Ticaret’ten alınan fatura örnekleri incelendiğinde, bu firmanın
aralarında Kastamonu, Denizli, İzmir, Mersin ve Erzurum gibi illerin de bulunduğu
Türkiye’nin değişik yerlerindeki müşterilere satış yaptığı anlaşılmaktadır.
Bölge ve müşteri ihlallerine ilişkin olarak şikayetçiler tarafından dile getirilen bir
diğer husus, Keskin firmasının (…….)’ye ve (……………….)’ya mal satışı
yapmaması hususunda 3M tarafından uyarılması ve Keskin firmasının bu
uyarılara uymaması sonucunda bayiliğine son verildiği iddiasıdır. Konuyla ilgili
olarak raportörlerin 3M yetkilileri ile yaptıkları görüşmede Keskin firmasının
07-56/669-232
11
bayiliğine son verilmesinin sebebinin, bu firmada görülen motivasyon eksikliği ile
daha az bayi ile çalışılması durumunda müşterilere daha etkin ulaşılabileceği 430
konusunda 3M’de oluşan kanaat olduğu ifade edilmiştir. 3M’in daha az bayi ile
çalışılması yönündeki kurumsal değerlendirmelerinin bu kararda etkili olması
mümkün olmakla birlikte, Keskin’in bayiliği almasından kısa bir süre sonra 3M’in
Türkiye’deki en büyük üç bayisinden biri olduğu dikkate alındığında, Keskin’in
bayiliğine son verilmesinde bu firmada gözlenen motivasyon eksikliğinin etkili
olduğu yönündeki açıklama tatmin edici değildir. Ancak önaraştırma sürecinde
yapılan yerinde incelemelerde, Keskin’in (……)’ye veya (…………..)’ya mal
satmaması yönünde 3M tarafından yapıldığı iddia edilen baskıya ilişkin hiçbir
somut yazışma veya başkaca delil elde edilmiş değildir. Dolayısıyla, Keskin
firmasının 3M’in uyarılarına rağmen (……………) ihalesine girmesi ve (………)’ye 440
mal satmasını sürdürmesi ile bu teşebbüsün bayilik sözleşmesine son verilmesi
arasında illiyet bağı kurulması eldeki deliller ışığında mümkün değildir.

Bölge ihlallerine ilişkin olarak değinilmesi gereken son husus, yukarıda sözü
edilen 3M eski çalışanı ve Hedef İş Güvenliği Malzemeleri’nin ortağının, Keskin İş
Güvenlik Malzemeleri’nin Bursa’daki müşterilerinin 3M tarafından İstanbul Ticaret
ve Egebant arasında paylaştırıldığı, bu iki firmaya birbirlerinin müşterilerine satış
yapmamalarının belirtildiği; ayrıca esasında İzmir bayisi olup Bursa’da şube
açmış olan Nam adlı firmaya da İstanbul Ticaret ve Egabant’ın Bursa’daki
müşterilerine satış yapmaması hususunda uyarıda bulunulduğu yönündeki 450
ifadeleridir. Anılan kişinin bu ifadelerinin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı,
önaraştırma safhasında açığa kavuşturulmamıştır. Ancak, bu ifadelerin gerçeği
yansıtması halinde, 3M’in bu eylemelerinin, bayilik sözleşmelerinde yer alan
“bayinin tüm Türkiye’de satış yapabilme yetkisine sahip olduğu” şeklindeki hüküm
ile çelişeceği ortadadır. Bu durumda, 3M’in münhasır bayilik sisteminin dışında
keyfi bir şekilde müşterileri bayilere tahsis ettiği veya yazılı sözleşmelere
yansımamakla birlikte karşılıklı irade uyuşması yoluyla uygulamada 3M’in Bursa
ili için münhasır bayilik sistemine geçtiği şeklinde iki durumdan birinin varlığından
söz edilebilecektir.
Birinci ihtimalin sözkonusu olması durumunda, yani 3M’in münhasır bayilik 460
sistemi uygulamaksızın İstanbul Ticaret ve Egebant’a müşteriler tahsis etmesi ve
Nam adlı bayinin bu müşterilere aktif satış yapmasını kısıtlaması 3M’in bayilik
sistemini 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamından çıkartacaktır. İkinci ihtimalin
sözkonusu olması durumunda ise, yani 3M’in fiili olarak Bursa ilinde münhasır
müşteri tahsisi yoluna gitmiş olması durumunda ise, sadece Bursa iline yönelik
olarak gerçekleşen bu sistem değişikliğinin teşebbüs tarafından objektif makul
gerekçelerle açıklanabilir olması gerekmektedir.
- Ayrımcılık İddiaları
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını 470
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler
arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve
eylemlerinin hukuka aykırı ve yasak olduğu belirtildikten sonra, olası rekabet
07-56/669-232
12
ihlalleri altı bent halinde örnek niteliğinde sayılmıştır. Bunlardan birisi de, 4.
maddenin (e) bendinde yer alan “münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak ve
edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması”dır.
Şikayet dilekçesinde, 3M’in diğer bayilerine %(…-…) oranında iskonto
uygularken kendilerine uyguladığı iskonto oranını %(…)’e düşürmek suretiyle,
firmalarının diğer bayilerle ve markalarla rekabetini imkansız duruma getirdiği
belirtilmekte ve böyle 3M’in eşit hak ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı 480
şartlar uygulamak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddia
edilmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 4(e) maddesinde yer alan ayrımcılık hükmünün yatay
anlaşmalara uygulanmasında tereddüt bulunmamaktadır. Ayrımcılık
uygulamalarının dikey anlaşmalarda da ortaya çıkması mümkündür. Örneğin
sağlayıcı ile alıcı arasında yapılan bir anlaşmada, alıcının altında yer alan
teşebbüslere (örneğin perakendecilere) yönelik ayrımcı uygulamaların
yapılmasına ilişkin kayıtların düşülmesi söz konusu olabilir. Yine, alıcının talebi
üzerine alıcıyı rakip konumdaki diğer alıcılara göre rekabette avantajlı duruma
getiren hükümler konulabilir. Hatta önaraştırmaya konu olayda görüldüğü gibi 490
sağlayıcının alıcı karşısındaki güçlü konumunun bir sonucu olarak alıcı
aleyhindeki birtakım kayıtlar anlaşmada yer alabilmektedir.
Ancak taraflar arasında dikey bir ilişkinin bulunduğu durumlarda, işlemin
sağlayıcının tek taraflı bir eylemi mi olduğu yoksa sağlayıcı ile alıcı arasındaki
anlaşmanın bir parçası mı olduğu hususunun belirlenmesi güçtür. Taraflar
arasında dikey bir ilişkinin bulunduğu durumlarda ayrımcılık uygulamalarının
Kanun’un 4 (e) maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için, bu ayrımcılığın
dikey ilişki içerisindeki en az iki taraf arasındaki açık ve örtülü (zımni) bir irade
uyuşmasına atfedilebilir olması gerekmektedir.
3M’in bayilerine uyguladığı iskonto sisteminin, raporun ekinde bir örneği sunulan 500
ve bayiler ile yıllık bazda imzalanan “3M İş Güvenliği Bölümü … Yılı İş Planı
Protokolü” vasıtasıyla yürütüldüğü anlaşılmıştır. Sözkonusu, protokolün sonunda,
“3M İş Planı uygulamasında değişiklik yapma hakkını saklı tutar” ibaresi yer
almaktadır. Buna göre, sözkonusu iş planını imzalayan bayilerin, 3M’in bayiliğini
alabilmek için bu şirketin iskonto oranlarında tek taraflı değişiklik yapabilmesine
yazılı olarak rıza gösterdikleri anlaşılmaktadır. Bu durumda, 3M’in Keskin ve
Ekay’ın iskonto oranlarında yaptığı değişiklikler, bu bayiler ile şikayete konu şirket
arasındaki dikey bir anlaşma olan “3M İş Güvenliği Bölümü …. Yılı İş Planı
Protokolü” çerçevesinde gerçekleşmektedir.
3M’in Keskin ve Ekay adlı bayilerine yönelik olarak yaptığı iskontoların Keskin’i 510
ve Ekay’ı kendileri ile rakip konumdaki diğer bayiler karşısında rekabette
dezavantajlı duruma düşürdüğü de dikkate alındığında, anılan eylemin 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinin (e) bendi kapsamında değerlendirilmiştir.

J.2. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi’ne İlişkin Tespitlerin Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim
07-56/669-232
13
durumunu tek başına yahut başkalarıyla yapacağı anlaşmalar ya da birlikte
davranışlar ile kötüye kullanmasının hukuka aykırı ve yasak olduğu
düzenlenmiştir. Hakim durumdaki bir sağlayıcının haklı bir gerekçeye 520
dayanmaksızın alıcıya mal temin etmeyi reddetmesi, rakiplerinin faaliyetini
zorlaştırmak amacıyla ayrımcı fiyat uygulamalarında bulunması ve ilgili pazarda
rakip firma veya firmaların piyasa dışına çıkmasını sağlamak amacıyla yıkıcı
fiyattan mal satması, 6. madde kapsamındaki kötüye kullanma hallerindendir.
Dosya konusu olayda 3M’e yönelik ihlal isnatları, yukarıda sayılan kötüye
kullanma örnekleri ile örtüşmektedir. Ancak 3M’in faaliyetlerinin kötüye kullanma
olarak nitelendirilebilmesi için öncelikli olarak 3M’in hakim durumda bulunup
bulunmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

J.2.1. 3M’in Hakim Durumunun Değerlendirilmesi 530
Hakim durumun saptanmasında, teşebbüsün ilgili pazardaki pazar payı, müşteri
bağımlılığı, pazardaki potansiyel rekabet, alıcıların gücü gibi hususlar dikkate
alınmaktadır.
- Pazar Payı: Hakim durum tespitinde kullanılan ölçütlerin en başında pazar payı
gelmektedir. Hem ilgili teşebbüsün hem de rakiplerinin pazar payları bu açıdan
önemlidir. Bir firmanın ilgili pazardaki pazar payının çok yüksek olması,
sözkonusu firmanın pazar gücüne sahip olduğuna işaret eden önemli gösterge
olmakla birlikte, tek başına hakim durumu göstermek bakımından yeterli değildir.
Hakim durum değerlendirmelerinde; ilgili teşebbüsün pazar payının yanında,
sektördeki yurt içi ve yurt dışı rekabet koşulları, ithalat imkanları, pazardaki giriş-540
çıkış imkanları, alıcıların gücü, rakip teşebbüslerin mevcut ve potansiyel rekabet
güçlerinin de dikkate alınması gerekmektedir. Pazara giriş-çıkış engellerinin
olmadığı, ithalattaki kolaylıklar nedeniyle global rekabetin yaşandığı, dolayısıyla
potansiyel rekabetin yüksek olduğu piyasalarda, yüksek pazar payları dahi hakim
durumun varlığı için yeterli olmamaktadır.
Önaraştırmaya konu dosyada, 3M’in pazar payının sağlıklı bir şekilde
hesaplanması için öncelikle pazarın tedarik yapısının dikkate alınması
gerekmektedir. Yukarıda da bahsedildiği üzere ilgili pazarda mallar iki şekilde arz
edilmektedir. Bunlardan ilki ve en yaygın olanı ithalattır. 3M de dahil olmak üzere
pek çok teşebbüs gerek kendi kullanımları için gerekse yeniden satım amacıyla 550
ithalat yapmaktadırlar. İş güvenlik malzemelerinin ikinci arz edilme yolu, yurt
içinde üretilen malların doğrudan üreticiler tarafından veya bayiler vasıtasıyla
satılmasıdır. Üretim yoluyla arz, 3M’in Türkiye’de üretimini yaptığı toz maskesinin
dışında, eldiven, baret gibi genellikle basit yapılı iş güvenliği ürünlerinde söz
konusudur. Dolayısıyla yurtiçi imalatın pazardaki etkisi oldukça sınırlıdır.
Gümrük Müsteşarlığı’ndan verilerine ulaşılabilen ilgili ürünler için 2004-2005-
2006 yıllarına ilişkin ithalat bilgilerine aşağıda yer verilmiştir:
2004 yılı boyun üstü iş güvenlik malzemelerine ilişkin ithalat verileri
Ürün İthal edilen toplam Tutar 3M’in ithal ettiği toplam tutar Pazar payı
Baret 1.506.152 (151 firma
tarafından ithal ediliyor)
(……….) % (…)
07-56/669-232
14
Toz maskesi 4.600.875 (597 firma
tarafından ithal ediliyor)
(……….) % (…)
Gözlük 861.539 (144 firma
tarafından ithal ediliyor)
(……….) % (…)

2005 yılı boyun üstü iş güvenlik malzemelerine ilişkin ithalat verileri 560
Ürün İthal edilen toplam Tutar 3M’in ithal ettiği toplam tutar Pazar payı
Baret 3.880.089 (……….) % (…)
Solunum
maskesi
82.017 (……….) % (…)
Gözlük 762.615 (……….) % (…)
Toz maskesi 7.717.703 1.499.964 %19,4

2006 yılı boyun üstü iş güvenlik malzemelerine ilişkin ithalat verileri
Ürün İthal edilen toplam Tutar 3M’in ithal ettiği toplam tutar Pazar payı
Baret 6.009.719 (……….) % (…)
Gaz maskesi 9.938.875 (……….) % (…)
Gözlük 768.697

(……….) % (…)
Toz maskesi 1.106.707

(……….) % (…)

Yukarıdaki tablolarda yer verilen pazar payı rakamlarından da görüldüğü üzere,
3M, solunum güvenliği malzemeleri olarak kabul edilen toz maskesi ve gaz
maskesi haricindeki boyun üstü iş güvenliği ürünlerinde pazar gücü
oluşturabilecek bir paya sahip görünmemektedir. 2006 yılında toz maskesinde
ulaştığı %(…)’lük pazar payı ise bu üründe hakim durumda olabileceği şüphesi
doğursa da 3M’nin ilgili ürün pazarında hakim durumda olduğu sonucuna
ulaşmak için yurt içi ve yurt dışı rekabet koşulları, ithalat imkanları, pazara giriş 570
imkanları, alıcıların gücü, pazardaki rakip teşebbüslerin mevcut ve potansiyel
rekabet güçlerinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
- İthalat İmkânları: Yukarıda da vurgulandığı üzere sektördeki birçok sağlayıcı
ürünlerini ithal etmekte veya ithal eden yurt içinde yerleşik firmalardan alarak
yeniden satıma konu etmektedir. Bunun yanında, nihai tüketici düzeyindeki çok
sayıda kurum ve kuruluş, kendi ihtiyaçlarına yönelik ürünleri doğrudan ithal
ederek karşılamaktadır. Örneğin, 2006 yılında gaz maskesinde yaklaşık 850
firma gerek kendi kullanımı gerekse yeniden satış amaçlı ithalat yapmıştır. İthalat
yapanlar içinde çok küçük miktar ve tutarda alım yapan firmaların da bulunması,
bu sektörde ithalatın kolay olduğunu göstermek açısından önemlidir. Bu durumun 580
yurt içi iş güvenliği malzemeleri fiyatları üzerinde belli bir baskı oluşturduğu ve
oluşturmaya da devam edeceği açıktır.
İthalatın bu kadar kolay ve yaygın olması dolayısıyla piyasa fiyatlarında ciddi bir
artış olması durumunda nihai kullanıcıların veya yeniden satım amaçlı alım
yapan bayilerin bu fiyat artışı karşısında ithalata yönelmeleri kuvvetle
muhtemeldir. Bu çerçevede, 3M ya da başka bir firmanın fiyatlarını rakiplerinden
bağımsız belirleme serbestisinin bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
07-56/669-232
15
- Pazara Giriş Engelleri ve Pazardaki Rakip Teşebbüslerin Mevcut ve
Potansiyel Rekabet Güçleri: Hakim durum tespitinde dikkate alınan bir diğer
husus, potansiyel rekabet olgusudur. Potansiyel rekabetin bulunduğu pazarlarda 590
mevcut firmaların serbestçe davranamayacakları, örneğin fiyatlarını tekelci
seviyeye yükseltemeyecekleri genel olarak kabul edilmektedir.
İlgili pazarlardaki ürünlerin büyük çoğunluğu üretiminde uzmanlık ve teknoloji
gerektiren, üretim öncesinde ar-ge çalışmalarına ihtiyaç duyulan kompleks
ürünlerdir. Ayrıca bu ürünlerin uluslararası pazarlarda piyasaya arz edilebilmeleri
için belirli teknik kalite ve güvenlik kriterlerini karşılamaları gerektiği de bir
gerçektir. Bu hususlar dikkate alındığında ilgili pazarlardaki ürünlere yönelik
olarak iç piyasadan ciddi anlamda bir potansiyel rekabet baskısının oluşmadığı
kabul edilebilecektir. Ancak, özellikle yurtdışında her bir ürün grubunda çok
sayıda üreticinin bulunmasının ve yurtiçinde yerleşik tüketicilerin bu üreticilere 600
veya onların dağıtım ağlarına ulaşarak ürünleri temin etmesinde kayda değer bir
engelin bulunmamasının, 3M üzerinde özellikle yurtdışı kaynaklı önemli bir
potansiyel rekabet baskısı oluşturduğu kanaatine varılmıştır.
- Alıcıların Gücü: İş güvenliği malzemeleri kullanıcılarının önemli bir kısmı
kurumsal ve sermaye yapıları kuvvetli şirketlerdir. Bu şirketler alımlarını parça
parça yapmaktan ziyade toplu yapmaktadırlar. Örneğin (………………………)
A.Ş. kendi kullanımı için 2006 yılında (…….) ABD Doları tutarında güvenlik
gözlüğü getirmiştir. Bu tutar aynı ürünü getiren birçok iş güvenlik malzemesi
satıcısının ithalat tutarından daha fazladır. İş güvenlik malzemesi talebinin
önemli bir kısmı bu nitelikteki teşebbüsler tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu 610
nedenle özellikle yurt dışı bağlantıları nedeniyle ithalat imkanı da göz önünde
bulundurulduğunda iş güvenliği malzemesi talebi sahiplerinin, satıcıların fiyatları
ve satış politikaları üzerinde belli ölçüde baskı oluşturduğu anlaşılmaktadır.

- Müşteri Bağımlılığı: 3M, marka bilinirliği yüksek bir teşebbüstür. Türkiye’de bu
alanda uzun süreden beri faaliyet gösteren bir teşebbüs olmasının yanında, pek
çok sektörde faaliyet göstermesi dolayısıyla tüketiciler tarafından tanınmaktadır.
Bunun yanında iş güvenliği sektörü ülkemizde yeni gelişmekte olduğundan
piyasada 3M kadar tanınmış firma sayısı azdır. Dolayısıyla tüketicilerin gözünde
3M’in ürünlerinin diğer marka ürünlerden tanınmışlık bakımından bir üstünlüğü 620
olduğu açıktır. Ancak, marka bilinirliğinin tek başına 3M’e hakim durum
sağlamamaktadır. Zira, dosya mevcudu bilgilere göre, marka gücüne rağmen
özellikle son yıllarda 3M’in ürünlerinin fiyat açısından rakip ürünlerle rekabette
geri kalması sonucunda, 3M ürünlerinde fiyat indirimlerine gitmek zorunda
kalmıştır.
Sonuç olarak, pazar payına, ithalat imkanlarına, potansiyel rekabete, alım
gücüne ve müşteri bağımlılığına ilişkin olarak yukarıda sunulan bilgiler ışığında
3M’in ilgili pazarda hakim durumda olmadığı anlaşılmıştır.

630


07-56/669-232
16
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ilgili pazarlardaki ithalat rakamları göz önünde
bulundurularak hesaplanan pazar payı verileri ile söz konusu pazarlara ilişkin,
ithalat imkanları, potansiyel rekabet, alıcıların gücü gibi bilgiler birlikte
değerlendirildiğinde, 3M’in ilgili ürün pazarlarında hakim durumda olmadığına,
dolayısıyla bu şirketin eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bağlamında
ihlal oluşturmadığına OYBİRLİĞİ ile 640
2- 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin;
- Bayisi Keskin İş Güvenlik Malzemeleri’nin (……..)’a yaptığı satışta nihai satış
fiyatını belirlemesinin,

- Bayiliğine son verilen Keskin İş Güvenlik Malzemeleri’nin Bursa ilindeki
müşterilerini, İstanbul Ticaret İş Güvenliği ve Endüstriyel Ürünler San. Ltd. Şti.
unvanlı ve Egebant adlı bayileri arasında paylaştırmasının; buna ilaveten iki
bayiyi birbirinin müşterilerine satış yapmamaları konusunda ve ayrıca İzmir
merkezli Nam adlı bayiyi Bursa ilinde İstanbul Ticaret ve Egabant’ın müşterilerine
satış yapmaması konusunda uyarmasının, 650
- Keskin İş Güvenlik Malzemeleri ve Ekay Elektrik Kablo Aydınlatma Tic. ve San.
Ltd. Şti. unvanlı bayilerine diğer bayilerden farklı indirim oranları belirlemek
yoluyla bu bayileri rakip konumundaki diğer bayiler karşısında dezavantajlı
duruma düşürmesinin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal teşkil edebileceğine bu
nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, bahse konu uygulamalardan
kaçınması, aksi halde haklarında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi gereği
soruşturma açılacağı hususlarında 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye görüş yazısı
gönderilmesine OYÇOKLUĞU ile,
karar verilmiştir. 660














07-56/669-232
17

Rekabet Kurulu’nun 4.7.2007 günlü ve 07-56/669-232 Sayılı Kararına

KARŞI OY


60 Ülkede hızlı tüketim ve ofis, elektrik, elektronik ve
telekomünikasyon, sağlık, endüstri, güvenlik, reklam ve taşımacılık
alanlarında; Türkiye’de ise ofis ürünleri, telekomünikasyon sistemleri
ürünleri, trafik kontrol malzemeleri, reklam ürünleri, sağlık ürünleri, ev
bakım ürünleri ile iş ve işçi güvenliği ürünleri alanlarında faaliyet gösteren
bir teknoloji şirketi olan 3M ; Türkiye’deki baret, gaz maskesi, toz maskesi,
güvenlik gözlükleri, kulak tıkacı ve kulaklık pazarlarındaki faaliyetleri
dolayısıyla şikayet üzerine önaraştırmaya tabi tutulmuştur.
3M ; 4054 sayılı Yasa’nın 4 üncü maddesi kapsamında,
- ürünlerin nihai satış fiyatını belirlediği,
- bayilerine bölge ve müşteri kısıtlamaları getirdiği,
- bayileri arasında ayrımcılık yapmak suretiyle marka içi rekabeti
ortadan kaldırdığı,
Aynı Kanun’un 6 ncı maddesi kapsamında olarak da hakim durumunu
- 3M’nin diğer firmalara %45 indirimle sattığı ürünlerde Keskin’e
uyguladığı iskonto oranının %5 olması nedeniyle “mal vermeyi
reddetme”
- 3M’nin bayilerine uyguladığı indirim sistemleri dolayısıyla “fiyat”
ayrımcılığı yaptığı,
- Sadakat indirimi kampanyaları yaptığı,
- Döktaş’ta yıkıcı fiyat uygulamalarıyla kötüye kullandığı iddialarıyla
şikayet edilmiştir.
Önaraştırma sürecinde yapılan inceleme ve araştırmalarda ; 3M’nin
sistemli bir şekilde bayilerinin nihai satış fiyatlarını tespit ettiği iddiasını
doğrulayan deliller bulunamamışsa da, Döktaş’a yapılan satışta bayinin nihai
satış fiyatının 3M tarafından belirlenmiş olabileceği kanaati oluşmuş, 3M
07-56/669-232
18
bayisi Keskin’in Renault’a yaptığı satışta nihai satış fiyatının dolaylı olarak
3M tarafından belirlendiği anlaşılmıştır.
3M’nin münhasır bayilik sisteminin dışında keyfi bir şekilde
müşterileri bayilere tahsis ettiği veya yazılı sözleşmelere yansımamakla
birlikte karşılıklı irade uyuşması yoluyla uygulamada 3M’nin Bursa ili için
münhasır bayilik sistemine geçtiği yönündeki bulgu karşısında ; ya 3M’nin
bayilik sistemi 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışında kalacak ya da ikinci
ihtimalin söz konusu olması durumunda sadece Bursa iline yönelik olarak
gerçekleşen bu sistem değişikliğinin teşebbüs tarafından objektif makul
gerekçelerle açıklanabilir olması gerekecektir ki bu hususların ancak
soruşturma sürecinde netlik ve kesinlik kazanacağı tabiidir.
3M’nin Keskin ve Ekay isimli bayilerine uyguladığı iskontoların bu
firmaları rakipleri karşısında rekabette dezavantajlı duruma düşürdüğü
tespitlidir.
Söz konusu uygulamalara ilişkin olarak 3M’nin savunması da alınarak
soruşturma sürecinde netlik sağlanabilir.
Ayrıca 3M’nin pazar payı önaraştırma sürecinde teşebbüslerden gelen
cevaplardaki eksik bilgiler nedeniyle sağlıklı bir şekilde
hesaplanamadığından şirketin hakim durumda bulunup bulunmadığına
yönelik araştırmalar sonuçlandırılamamıştır.
Bu nedenlerle soruşturma açılması gerekirken, 4054 Sayılı Yasa’nın 9
uncu maddesinin 3 üncü fıkrası uyarınca şikayet konusu uygulamalardan
kaçınılması yönünde görüş bildirilmesine dair karara karşıyım.


Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi






Full & Egal Universal Law Academy