Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-4-49 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-59/683-239
Karar Tarihi : 11.7.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: K. Oğuz KARAKOÇ, Uygar GAZİOĞLU, Esin AYGÜN
C. ŞİKAYET EDEN : Şenbayrak Otomotiv Tic. Ltd. Şti
Şenbayrak Otomotiv Petrol Ürünleri A.Ş.
T.Cemal Beriker Bulvarı, Trafik Kavşağı Seyhan/Adana
Temsilcisi Av. Bülent BÜYÜKDAĞ
T.Cemal Beriker Bulv., No:23 Güleç İş Merk.,
K:11/ 11-G Seyhan/Adana
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Otomotiv Distribütörleri Derneği
Barbaros Bulv. Bahar Sok. No:4 Baras İşhanı Kat :7 Balmumcu/İstanbul
- Baylas Otomotiv Tic. A.Ş.,
Boyalı Köşk Sk. No 10 Bebek/İstanbul
- Honda Türkiye A.Ş.,
Şekerpınar Köyü, Atatürk Mh. Turgut Özal Cd. No 123 Gebze/Kocaeli
- Ford Otosan A.Ş.,
Fatih Mah. Hasan Basri Cad. Köymenkent 34885 Samandıra Kartal/İstanbul
- Tofaş Türk Otomotiv Fabrikaları A.Ş.,
Büyükdere Cad., No:145, Tofaş Han Kat 1-5 34394
Zincirlikuyu/İstanbul
- Temsa A.Ş.,
Kısıklı Cd. Şehit Teğmen İsmail Moray Sok. No:2/1 34662
Altunizade/İstanbul
- Hyundai Assan Otomotiv Tic. A.Ş.
Şehit Mehmet Fatih Öngül Sk. No:2 34742 Kozyatağı/İstanbul
- Doğuş Otomotiv A.Ş.,
Eski Büyükdere Cd. Ayazağaköyü Yolu No:23 Maslak/İstanbul
- Renault Mais A.Ş.,
Büyükdere Cad. No: 175 34394 1.Levent/İstanbul
- Nissan Otomotiv A.Ş.,
07-59/683-239
2
Kuşbakışı Cad. No:11 PK:46 34662 Altunizade/İstanbul
-Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş. ve bu firmaların bayileri
Kayışdağı Cad. Kar Plaza E Blok İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Şikâyet edilenlerin uyumlu eylem halinde Şenbayrak
Otomotiv Tic. Ltd. Şti. ve Şenbayrak Otomotiv Petrol Ürünleri A.Ş.’ye
yönelik mal boykotu uygulamalarının öncelikle 4054 sayılı Kanun’un 9/4.
maddesi ile engellenmesi, bilahare aynı Kanun çerçevesinde
cezalandırılması talebi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Dilekçe’de özetle,
- Türkiye’deki motorlu taşıt sağlayıcılarının (distribütör firmaların) 2005/4 sayılı
Tebliğ’e aykırı bir biçimde Şenbayrak Otomotiv Tic. Ltd. Şti.’ne (Şenbayrak) araç
teminini yasakladığı, bayilerin bölgeleri dışına yapacakları aktif ve pasif her türlü
satışa kısıtlama getirdiği ve rekabeti engellediği,
- Şenbayrak’ın hiçbir bayiden araç temin edememesinin ve satış yapılmamasına
ilişkin gerekçelerin benzer nitelikte olmasının, sağlayıcıların Otomotiv
Distribütörleri Derneği bünyesinde aldıkları bir kararın yahut sağlayıcılar arasında
Şenbayrak’ın “boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması”
amacıyla gerçekleştirilen bir uyumlu eylemin sonucu olduğu
İddia edilerek 4054 sayılı Kanun’un ihlaline yol açtığı iddia edilen söz konusu
uygulamaların Kanun’un 9/4. maddesi ile engellenmesi, teşebbüslerin bilahare
aynı Kanun çerçevesinde cezalandırılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.3.2007 tarih, 2115 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 16.4.2007 tarih, 2007-4-49/İİ-07-MY sayılı İlk
İnceleme Raporu, 3.5.2007 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un
40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 07-37/374-M sayı ile karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 4.7.2007 tarih 2007-4-49/ÖA-07-KOK
sayılı Önaraştırma Raporu 6.7.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/225 sayılı
Başkanlık önergesi ile 07-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
-Şikâyetçi Şenbayrak’ın 2005/4 sayılı Tebliğ anlamında yetkisiz bir yeniden
satıcı konumunda faaliyet gösterdiği, bu nedenle seçici dağıtım sistemi
uygulayan motorlu taşıt sağlayıcılarının, bayilerince Şenbayrak’a yapılacak
satışları Tebliğ’in düzenlemeleri uyarınca engelleme imkanı bulunduğu,
Şenbayrak’a araç temininin sağlayıcıların 2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırı
kısıtlamalar yoluyla engellendiği yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığı,
- Haklarında önaraştırma yürütülen motorlu taşıt sağlayıcılarının Otomotiv
Distribütörleri Derneği bünyesinde Şenbayrak’ı pazar dışına itme amaçlı bir karar
aldıkları ya da bu yönde bir uyumlu eylem içinde olduklarına yönelik iddiaların
gerçeği yansıtmadığı,
07-59/683-239
3
- Önaraştırma konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un ihlalinin söz
konusu olmaması sebebiyle soruşturma açılmasına ve/veya Kanun’un 9/4.
maddesi çerçevesinde herhangi bir geçici tedbir alınmasına gerek bulunmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
Şikâyetin konusu dikkate alınarak ilgili ürün pazarı, “yeni binek otomobil ve hafif
ticari araç pazarı”,ilgili coğrafi pazar ise, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak
tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
Önaraştırma aşamasında raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde edinilen
bilgi ve belgeler aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
I.2.1.Şenbayrak’ın Bayilerle Yaptığı Yazışmalar
Şenbayrak’ın şikâyet dilekçesi ekinde teşebbüsün araç alımı için irtibata geçtiği
Türkiye çapındaki farklı markalara ait bayilerle yaptığı elektronik posta
yazışmaları yer almaktadır. Farklı marka bayilerle yapılan yazışmalar ve
Şenbayrak’ın araç taleplerine bayiler tarafından verilen cevaplar aşağıda
özetlenmiştir.
Honda Marka Araç Temini için Yapılan Yazışmalar:
Şenbayrak Otomotiv satın alma sorumlusu tarafından çeşitli sayıda araç alımı
Honda bayileri ile yazışmalar yapılmıştır. 29.1.2007 tarihinde (……………)
Otomotiv ile yapılan yazışmada Adana ilinde Honda bayisi bulunması ve bayi
olan yere prensip gereği satış yapılmaması gerekçe gösterilerek talep
reddedilmiştir. Aynı gerekçe ile (……………) Otomotiv tarafından 12.1.2007
tarihinde yapılan yazışma ile Şenbayrak’ın talebi reddedilmiştir. Son olarak
4.12.2006 tarihinde (………………………) tarafından stoklarının ilgili talebi
karşılamaya yetmemesi gerekçesiyle Şenbayrak’ın talebine cevap
verilemeyeceği belirtilmiştir.
Citroen Marka Araç Temini için Yapılan Yazışma:
30.1.2007 tarihinde Citroen bayisi olan (……………) ile yapılan yazışmada bayi,
sağlayıcı şirketin Şenbayrak Otomotiv’e filo desteği vermediğini belirterek
üzerinde anlaşılmış fiyatlardan satış yapılamayacağını ifade etmiştir.
Ford Marka Araç Temini için Yapılan Yazışma:
27.9.2007 tarihinde (……………) Otomotiv ile yapılan yazışmada bayi, araç
sıkıntısından dolayı talebi karşılama imkânlarının bulunmadığını belirtmiştir.
Bundan başka, 22.9.2007 tarihinde yapılan yazışmada, Şenbayrak Otomotiv’in
Adana’da olması sebebiyle sağlayıcı tarafından indirim verilmediği, filo indirimi
alınamadığı belirtilmiştir. Son olarak, 22.9.2006 tarihinde (……………) Otomotiv
07-59/683-239
4
Tic. ve San. A.Ş. (………….) Temsilciliğiyle yapılan yazışmada Ford Otosan’ın
almış olduğu karar uyarınca diğer otomobil firmaları ve galerilere satış
yapılmasının yasaklandığı gerekçeleriyle satışın yapılamayacağını ifade
edilmiştir.
Hyundai Marka Araç Temini için Yapılan Yazışma:
24.2.2007 tarihinde (…………..)’yla yapılan yazışmada bayi, sağlayıcı şirketin
Şenbayrak Otomotiv’e filo desteği vermediğini belirterek üzerinde anlaşılmış
fiyatlardan satış yapılamayacağını ifade etmiştir.
Fiat Marka Araç Temini için Yapılan Yazışma:
20.9.2006 tarihinde Fiat bayisi (……………) Otomotiv ile yapılan yazışmada bayi,
bölge dışına araç satışı yapamadıkları için talep edilen araçlar için fiyat teklifi
veremeyeceklerini ifade etmiştir. (………) bayisi (……………) Otomotiv ile
yapılan 21.9.2006 tarihli yazışmada da, il dışına araç satışı yapılamadığı için
talep edilen araçlar için fiyat teklifi yapılamayacağı ifade edilmiştir.
Peugeot Marka Araç Temini için Yapılan Yazışma:
6.12.2006 tarihinde Peugeot bayisi (………….) ile yapılan yazışmada bayi,
sağlayıcı şirket ile yapılan görüşmede mevcut stoklarda talep edilmiş olan
araçların hazır olmaması sebebiyle daha önce gönderilmiş olan fiyat tekliflerinin
geçersiz olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, (………..…...) Bayisi (……………)
Otomotiv ile 27.11.2007 tarihinde yapılan yazışmada bölge dışına teklif
verilmesinin uygun olmadığından teklif gönderemeyecekleri ifade edilmiştir.
Renault Marka Araç Temini için Yapılan Yazışma:
26.2.2007 tarihinde Renault bayisi (……………) Otomotiv Tic. San. A.Ş. ile
yapılan yazışmada bayi, Şenbayrak Otomotiv tarafından talep edilen araçların
ellerinde sınırlı olmasını gerekçe göstererek talebi reddetmiştir.
Mitsubishi Marka Araç Temini için Yapılan Yazışma:
27.2.2007 tarihinde Mitsubishi bayisiyle yapılan yazışmada bayi, “şirketin talimatı
üzerine siz Şenbayrak Oto’ya filo indirimi yapamıyoruz. Bu nedenle satış iptalini
bilginize sunarız.” şeklinde talebe yanıt vermiştir.
I.2.2 Şikâyetçi İle Yapılan Görüşme
Şikâyetçi Şenbayrak yönetim kurulu başkanı ve şirket vekiliyle yapılan
görüşmede:
“Şenbayrak otomotiv kurulduğu 1995 yılından bugüne çeşitli otomotiv firmalarının
yetkili satıcı ve servisi olarak faaliyet göstermektedir. Firmamız uzun yıllar Kia,
Citroen ve Mazda markalarının Adana bayiliğini yapmıştır. Kia bayiliğimize ilişkin
olarak, uzun bir sure talep ettiğimiz ürünler distribütör firma tarafından
karşılanmamış, firma karşılaştığımız araç talebinin yalnızca küçük bir bölümünü
karşılamış, bu durum ticari olarak büyümemizin önünde engel teşkil etmiştir.
Temelde bahsedilen sorun nedeniyle Kia Satış Müdürü Bora Koçak ile
ilişkilerimiz bozulmuş, 2005 yılı haziran ayında ise bayilik ilişkimiz distribütör
firma tarafından sonlandırılmıştır. Devam eden dönemde Bora Koçak Citroen’in
07-59/683-239
5
Türkiye’nin genel müdürü olmuş, akabinde benzer nedenlerle Citroen bayiliğimiz
de sonlandırılmıştır. Sof konusu fesihlere ilişkin mahkeme sureci halen devam
etmektedir.
Kia ve Citroen bayiliğimizin sona ermesini takip eden donemde, firmamız
otomotiv sektöründe yeni arayışlara girmiştir. Otomotiv şirketlerinin filo
satışlarında (örneğin 10 ya da daha fazla araç satın alınması durumunda)
uyguladıkları indirimler bulunmaktadır. Bu indirimler tahmini olarak %10’lara
varan oranlarda gerçekleşebilmektedir. Aynı zamanda yetkili bayiler belli satış
kotalarını doldurmaları durumunda belli oranlarda satış pirimi alabilmekte, bazı
durumlarda stoklarını eritmek amacıyla uygun fiyatlarla satışlar yapabilmektedir.
Bu donemde firmamız, otomotiv bayilerinden çok sayıda araç satın alarak filo
indirimlerinden ve bayilere uygulanan satış primlerinden de yararlanarak düşük
maliyetli araç temin etmek ve bu araçları kiralama veya yetkili bayilerin satış
fiyatlarından daha düşük fiyatlara ikinci el olarak piyasaya sunmaya dayanan bir
ticari strateji benimsemiştir. Geçtiğimiz dönemde bu amaçla Adana içi ve dışında
farklı markalardan toplam 100 adet civarında araç alımlarında bulunduk ve bu
araçları yeniden sattık/kiraladık. Ne var ki bizim söz konusu ticari yöntemimiz
tahminimizce Otomotiv Distribütörleri Derneği tarafından tespit edilmiş ve tehdit
olarak görülmüş, takip eden dönemde firmamızın faaliyetleri dernek üyelerinin
ortak bir kararı ile engellenmeye başlanmıştır. Bu dönemde mal alma talebiyle
özellikle Adana dışında başvurduğumuz çeşitli markalar ait bayiler bize mal
vermeyi reddetmişlerdir. Bunların bir kısmı Adana bölgesinde markalarını temsil
eden bir bayinin bulunması sebebiyle bölgeleri dışına satış yapmayacakları
gerekçesiyle taleplerimizi reddederken, bir kısmı, firmamıza yapılacak satışlarda
filo indirimi uygulamayacaklarını ifade etmişlerdir. Bir kısım bayi ise, firmamız
taleplerini hiçbir şekilde yanıtlamama yöntemini benimsemiştir. Biz bayilerin söz
konusu davranışlarının, distribütör firmalar tarafından kendilerine yapılan ortak bir
baskının sonucu olduğunu düşünmekteyiz.”
şeklinde ifade edilmiştir.
I.2.3 Otomotiv Sağlayıcıları İle Yapılan Görüşmeler
Temsa sanayi ve ticaret hukuk müşaviri ve bayi geliştirme müdürüyle yapılan
görüşmede:
“Temsa firması Mitsubishi markasının Türkiye genelindeki dağıtımını
gerçekleştirmektedir. Firmamızın, bayilerimizden toplu halde araç alımı hallerinde
filo indirimi uygulaması bulunmaktadır. Çoğunlukla ticari alıcıların, kendi
kullanımları amacıyla belli bir sayının üstünde araç satın alması durumunda,
toplu satışlardaki maliyet avantajları ve prestij saikleriyle filo indirimi
uygulanmaktadır. Burada önemli bir nokta bahsi gecen indirimin esas olarak
distribütör firmanın yaptığı bir indirim olmasıdır. Son müşteriye satışı
gerçekleştiren yetkili bayiye araç faturaları öncelikle standart fiyat üzerinden
kesilmekte, filo indirimine hak kazanan araç satışları için bayiye sonradan filo
indirim ödemesi yapılmaktadır.
Geçtiğimiz dönemde Şenbayrak Otomotiv unvanlı firma, filo indirimlerinden
yararlanarak bayilerden satın aldığı, içinde Mitsubishi markasının da bulunduğu
07-59/683-239
6
her markadan araçları tali bayi konumunda satışını gerçekleştirme amacıyla
harekete geçmiş, gazetelere bu yönde ilanlar vermiştir. Firma, ilk olarak
13.10.2006 tarihinde tarafımıza bir ihtarname çekmek suretiyle Mitsubishi marka
araç satınalmak konusundaki talebini iletmiştir. Takip eden dönemde 30.10.2006
tarihinde Urfa bayimizden toplu halde araç alımı gerçekleştirmiş, bayiden filo
indirimi almıştır. İlk aşamada söz konusu satışa ilişkin olarak bayiye filo indirimine
ilişkin ödeme tarafımızca yapılmıştır. Fakat takip eden dönemde gazete
ilanlarından Şenbayrak Otomotiv’in söz konusu araçları tekrar piyasa sunduğunu
tespit etmemiz üzerine, bu durumun firmamızın filo indirimi standartlarına aykırı
olması nedeniyle Şenbayrak Otomotiv’e elde ettiği haksız filo indiriminin tazmini
talebiyle dava açılmış, dava halen devam etmektedir. Bu olay üzerine
bayilerimize toplu satışlarda filo satış standartlarına dikkat edilmesi, filo
standartlarına aykırı biçimde ürünleri kendi kullanımı amacıyla satın almayan
müşterilere satış yapılması durumunda indirimin firmamız tarafından
karşılanmayacağı hususunda uyarı yapılmıştır. Bunun dışında firmamızın
bayilere ürünlerin satılacağı müşteriler konusunda herhangi bir baskı ya da
yaptırımı bulunmamaktadır. Filo indirimi esas olarak firmamız tarafından yapılan
bir indirim olduğu için bunun ticari olarak avantajlı gördüğümüz belli standartlar
dahilinde yapılan satışlarda uygulanmasını garanti altına almayı
hedeflemekteyiz.”
şeklinde ifade edilmiştir.
Baylas Otomotiv A.Ş.’de genel müdür ve avukatlarıyla yapılan görüşmede:
“Adana’da faaliyet gösteren Şenbayrak Otomotiv ile ilişkilerimiz ilk olarak Kia
markasının distribütör firmasında çalıştığım donemde başlamıştır. Bu dönemde
Adana yetkili bayiliğimizi yürüten söz konusu firma ile stok yükümlülükleri, finans
anlaşmaları, servis kalitesi ve personelin eğitimi gibi konularda bayilik
standartlarına uymaması nedeniyle sorunlar yasamaya başladık. Söz konusu
sorunların devamı firmanın bayiliğinin feshine yol açmıştır. Devam eden
dönemde Baylas Otomotiv A.Ş. yöneticiliğine geçişimin ardından aynı zamanda
Citroen bayiliğini de yürüten Şenbayrak ile bayilik standartlarına uyum
konusunda benzer sorunlar yaşadık. Bu konudaki sözlü ve yazılı uyarılarımıza
bayinin itibar etmemesi üzerine uyumsuzlukları belirleyen bir bilirkişi tespiti de
yaptırdıktan sonra bayiliğine son verilmiştir.
Takip eden dönemde söz konusu firma çeşitli markaların araçlarını kiralama adi
altında filo indirimlerinden yararlanarak satın alarak, perakende satışı işine
yönelmiştir. Firmanın bizim bayilerimizden de çeşitli talepleri olduğu duyumunu
aldık. Ancak söz konusu firmanın taleplerinin filo indirim standartlarını
karşılamaması nedeniyle indirim talepleri reddedilmiştir. Bunun dışında, söz
konusu firmaya mal verilmemesi konusunda herhangi bir baskı ya da yaptırım
uygulanması söz konusu değildir. Zaten filo indirimi uygulanmaksızın yapılan
satışlarda araçların bizim bayinin ürünleri sattığı taraflar hakkında doğrudan bir
kontrolümüz bulunmamaktadır.
07-59/683-239
7
Bugün bazı firmalar, özellikle araç kiralama firmaları kiralama adı altında toplu
araç satın almak suretiyle filo indirimlerinden yararlanmakta, sonradan araçların
bir kısmını perakende satışa sunmak suretiyle haksız kazanç elde
edebilmektedir. Bu tip durumları engellemek amacıyla biz filo indirimleri
konusunda çok hassas davranıyoruz ve bayilerimizden araçların perakende satış
amacıyla satın alınmadığından emin olmalarını istiyor, onları araçların perakende
satışı durumunda filo satış indirimlerinin geri alacağı konusunda uyarıyor ve bu
konuda riski bayilerimize yüklemiş oluyoruz. Bu konuda belirsizlik olması
durumunda bayilerimiz riski kendileri üstlenmek kaydıyla filo indirimi
uygulayabilir.”
şeklinde İfade edilmiştir.
Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş.’de bayi geliştirme müdürü ve hukuk
müşaviriyle yapılan görüşmede:
“Tofaş olarak 2005/4 sayılı Tebliğ’in yayınlanmasının ardından Türkiye çapındaki
bayilik sözleşmelerini yenileyerek bayilik sistemimizi secici dağıtım prensipleri
çerçevesinde yeniden düzenledik. Yeni sistemimizde satışlara ilişkin münhasır
bölgeler ve her tür bölge kısıtlamaları ortadan kaldırılmıştır. Esasen yeni
düzenleme öncesi dönemde de, Tofaş bakımından bölge kısıtlamaları sıkı bir
bicimde uygulanmamıştır. Esasen, Tofaş son 10 yıldır sürekli pazar payı
kaybeden bir firmadır. Bölgesel kısıtlamaların sıkı bir biçimde uygulanmaması
pazar payının eriyor olmasının getirdiği bir stratejidir. Yeni Tebliğin uygulanması
ile ise bu tür kısıtlamalar tamamı ile ortadan kalkmıştır. Nitekim özellikle son
dönemde markamız bayilerinin farklı bölgelere yaptığı satışlar ciddi bir biçimde
artmıştır.
Otomotiv sektöründe bazı firmalar geçmişten bugüne bayilerden sıfır kilometre
araçları alarak bunları tekrar satışa sunabilmektedir. Bizim markalarımız da
zaman zaman bu tür yetkisiz satıcılarda bulunabilmektedir. Bu tür satışların
yüksek miktarlarda gerçekleşmesi marka imajımıza zarar vereceğinden arzu
etmediğimiz bir durumdur. Sistemimiz gereği yetkisiz yeniden satıcılara yapılacak
satışları yasaklayabiliyoruz fakat bu konuda yapabileceğimiz kontrol sınırlı
düzeydedir.
Adana’da yukarıda ifade edilen şekilde faaliyet gösteren Şenbayrak Otomotiv
isimli bir firmanın faaliyetlerinden satış ekibimizdeki arkadaşlarımız aracılığıyla
haberdar olduk. Söz konusu firmanın geçtiğimiz donemde çeşitli bayilerimizden
araç talebi olmuş, Türkiye çapındaki 3-4 bayimiz tarafından söz konusu talepleri
karşılanmıştır. Hatta geçtiğimiz dönemde, söz konusu firmanın girdiği bir ihaleyle
ilgili olarak bir bayimizden araç talebi olmuş, firmaya fiyat teklifi yapılmış, fakat
firmanın ihaleyi kazanamaması nedeniyle satış gerçekleşmemiştir.”
şeklinde İfade edilmiştir.
Honda Türkiye A.S. Genel Müdür Yardımcısıyla yapılan görüşmede:
“Honda 2005/4 sayılı Tebliğ’in yayınlanmasının ardından Türkiye çapındaki
bayilik sözleşmelerini yenilemiş ve seçici dağıtım prensipleri çerçevesinde
sözleşmesini yayınlanan Tebliğ’e uygun hale getirilmiştir. Geçtiğimiz dönemde
07-59/683-239
8
Adana’da faaliyet gösteren Şenbayrak Otomotiv isimli firmanın faaliyetleri
hakkında duyumlarımız olmuştu. Söz konusu firmanın geçmişte çeşitli markaların
yetkili bayiliğini yaptığı, fakat çeşitli ödeme sorunları nedeniyle bayiliklerinin iptal
edildiği konusunda duyumlar almıştık. Geçtiğimiz günlerde söz konusu firmanın
bazı Honda bayilerinden de araç talebi olduğu konusunda duyumlar aldık. Söz
konusu firmaya yapılacak satışlar konusunda bayilerimiz bizle irtibata geçmemiş
ve bu konuda bayilerimize yönelik herhangi bir baskı ya da yaptırımımız
bulunmamıştır. Bayinin Şenbayrak Otomotiv’e satışı gerçekleştirmemenin
gerekçesi olarak sunduğu ifade edilen bölge dışına satış yapmama prensibi bizim
herhangi bir yönlendirmemize dayanmamaktadır. Mevcut sistemde bayilerimizin
satış yapacakları bölge konusunda herhangi bir kısıtlama getirmemekteyiz.
Bayiler bu konuda bağımsız hareket etmektedir. Honda olarak filo satışları
konusunda maliyet nedenleriyle diğer markalara kıyasla daha pasif bir
pozisyonda olduğumuz, filo satışlarının toplam satışlarımızın önemsiz
sayılabilecek bir bölümünü oluşturduğu söylenebilir.”
şeklinde ifade edilmiştir.
Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş.’de satış direktörü ve hukuk müşaviriyle
yapılan görüşmede:
“2005/4 sayılı Tebliğ’i yayınlanması takip eden dönemde Peugeot Türkiye
çapındaki bayilik sözleşmelerini yenilemiş ve bölge kısıtlamasının bulunmadığı
seçici dağıtım sistemini benimsemiştir. Diğer taraftan, yeni düzenleme öncesi
dönemde de Peugeot’nun satış stratejisi bakımından bölge kısıtlamaları önemli
bir ağırlığa sahip olmamış, uygulamada bayilerin bölge dışı satışlarına herhangi
bir kısıtlama getirilmemiştir.
Filo satışları Peugeot’nun Türkiye’deki toplam satış hacminin yaklaşık %15’lik bir
kısmını oluşturmaktadır. Bu rakamın pazarın bazı diğer büyük oyuncularıyla
karşılaştırıldığında küçük olduğu söylenebilir. Bunun sebeplerinden biri, bizim filo
satışlarında uyguladığımız indirim oranlarının diğer markalara kıyasla daha
düşük olmasıdır.
Adana’da faaliyet gösteren Şenbayrak Otomotiv isimli firma ve faaliyetlerinden
geçmiş dönemde bayilerimizce bu firmaya yapılan satışlar vasıtasıyla haberdar
olduk. Söz konusu firmaya yönelik satışlar konusunda bayilerimize herhangi bir
baskı ya da yaptırımımız olmamıştır, nitekim başta Malatya bayimiz tarafından
olmak üzere firmaya çeşitli bayilerce araç satılmıştır. Şenbayrak’a yapılan
satışların bazılarında filo indiriminden yararlanılmasına müsaade edilmiştir.
Özellikle son dönemde Türkiye otomotiv pazarının içinde bulunduğu durum da
göz önüne alındığında, biz şu anda satışlarımızı olabildiğince arttırma yönünde
bir strateji uygulamaktayız. Böyle bir ortamda bayilerimize satış yapacakları
bölge konusunda sınırlama getirmemiz söz konusu olamaz, tam tersine biz
zaman zaman bayilerimizi, satış performansımızın düşük olduğu bölgelere satış
yapmaları konusunda teşvik ediyoruz.”
şeklinde ifade edilmiştir.
Otomotiv Distribütörleri Derneği genel sekreteriyle yapılan görüşmede:
07-59/683-239
9
“Otomotiv sektöründe eskiden bugüne, distribütörlerin yetkili dağıtım ağında
bulunmayan bazı firmalar, iç ve dış piyasaya sunmak amacıyla gerek bayilere
gerekse doğrudan distribütörlere toplu araç alımı talebiyle gidebilmektedir.
Çoğunlukla distribütörler bu tür firmaların filo indirim taleplerini kabul
etmemektedir ancak, bayiler satışı gerçekleştirmek istediklerinde kendiliğinden
çeşitli indirimler yapabilmektedir. Bu tipteki faaliyetlerin son dönemde de
gündeme gelmesiyle, otomotiv distribütörlerinin bu konudaki şikâyetlerinden
haberdar olduk. Esasında söz konusu şikâyetler eskiden beridir gerek yetkili
satıcılar, gerekse distribütörler tarafından gündeme getirilmiştir. Ancak bu konu
yakın geçmişte dernek gündemine gelmemiştir. Filo satışları konusunda
derneğimizin bir alt komitesi bulunmaktadır ve bu komitede zaman zaman
firmaların filo satış sorumluları bir araya gelerek ortak sorunları tartışabilmektedir.
Diğer taraftan, bu konu söz konusu komisyonda da gündeme gelmemiştir.”
şeklinde İfade edilmiştir.
I.2.4 Bayilerle Yapılan Görüşmeler
Honda bayisi Cem Otomotiv Akaryakıt İnş. Ltd. Şti. Genel Müdürüyle yapılan
görüşmede:
“Cem otomotiv İstanbul Avrupa yakasında bulunan 5 Honda Yetkili Bayisinden
biri olarak faaliyet göstermektedir. Firmamız zaman zaman başka illerde faaliyet
gösteren kurumsal müşterilerden filo araç alımı konusunda taleplerle
karsılaşmaktadır. Zaman zaman biz de diğer illerde bulunan firmaların toplu
halde araç satın almak konusunda açtıkları ihalelere girebilmekteyiz. Yakın
zamanda örneğin Halk Bankası personelinin kullanımı amacıyla Ankara merkezli
bir araç kiralama şirketinin filo alım ihalesine girerek bu ihaleyi kazandık ve satışı
gerçekleştirdik.
Yakın geçmişte Şenbayrak Otomotiv’in firmamıza yönelik herhangi bir araç talebi
bilgimiz dahilinde bulunmamaktadır. Söz konusu firmaya ilişkin olarak distribütör
firmamızdan herhangi bir uyarı da almadık.”
Şeklinde ifade edilmiştir.
İstanbul Honda Mutluhan Plaza’da Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısıyla yapılan
görüşmede:
“Mutluhan Otomotiv, 1985’ten bugüne İstanbul Anadolu yakasında Honda Yetkili
Bayi olarak faaliyet göstermektedir. 2000 yılından bugüne mevcut plazamızda
faaliyet gösteriyoruz. Geçtiğimiz dönemde Adana’da faaliyet göstermekte olan
Şenbayrak Otomotiv’in firmamızdan araç talebi olmuştur. Söz konusu firmaya
öncelikle fiyat teklifi verilmiştir. Fakat bu teklifimizin akabinde OYDER üyesi
bayiler kanalıyla söz konusu firmanın araçları perakende pazarına sunmak
amacıyla satın aldığını tespit ettik. Bunun üzerine satışı gerçekleştirmekten
vazgeçtik. Fakat firmayla irtibatı gerçekleştiren görevlimiz firmaya satışın neden
gerçekleştirilmediği konusunda mazeret olarak bölge dışına satış yapmadığımız
gibi bir gerekçe sunmuştur. Esasen bu gerekçe gerçeği yansıtmamaktadır,
Gerçek sebep bu şekilde faaliyet gösteren bir firmaya markamızı satmak
istememizdir. Diğer illere satış yapmama gibi bir politikamız bulunmamaktadır.
07-59/683-239
10
Firma olarak Türkiye’nin her yerinden gelen talepleri değerlendirmekteyiz.
Nitekim geçtiğimiz dönemde Türkiye’nin çeşitli yerlerine birçok satış yapılmıştır.
Şenbayrak’in ilk talebine de talep Adana’dan geliyor olmasına rağmen öncelikle
teklif göndermiş olmamız, böyle bir politikamız olmadığını göstermektedir.
şeklinde ifade edilmiştir.
I.2.5 Bazı Marka Otomobil Bayilerinin Faaliyet Gösterdikleri Bölgelerin
Dışına Yaptıkları Satışlara İlişkin Tespitler
Başvuru dilekçesinde yer alan iddialardan birini özellikle Honda, Fiat ve Peugeot
marka otomobillerin sağlayıcılarının bayilerinin bölgeleri dışına araç satışı
yapmasını yasakladığı iddiası oluşturduğundan, raportörlerce yapılan inceleme
çerçevesinde söz konusu sağlayıcılar ve bazı bayilerden bulundukları il dışına
yapılan satışları gösterir faturalar istenmiştir.
Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş. Türkiye çapındaki çeşitli bayilerinin başka
illere ve içinde Şenbayrak’a satış yapıldığını da gösterir 10 adet fatura örneği
sunmuştur:
Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. yetkilileri Türkiye çapındaki çeşitli bayilerinin
başka illere yaptığı filo satışlarını gösterir 6 adet fatura örneği sunmuştur:
İstanbul’daki iki Honda Bayisi Cem ve Şenbayrak’a başka bölgede bulunması
sebebiyle satış yapamayacağını ifade eden Mutluhan’dan, son dönemde
bölgeleri dışına yaptıkları satışlara örnek olarak 3’er adet fatura alınmıştır:
Bayi adı Bulunduğu il Tarih Müşteri Bulunduğu il
Ilıcak Otomotiv Malatya 27.9.2006 Şenbayrak Otomotiv Seyhan / Adana
Tekoto Ankara 12.4.2007 (……………………) Fethiye / Muğla
Abdullahoğlu Erzurum 30.4.2007 (……………………) Çankaya /Ankara
Gören Otomotiv Tekirdağ 1.5.2007 (……………………) Ümraniye / İstanbul
Uyararslan Otomotiv Konya 30.3.2007 (……………………) Manavgat / Antalya
Zabunoğlu Kahramanmaraş 19.4.2007 (……………………) Merter / İstanbul
Zabunoğlu Kahramanmaraş 28.3.2007 (……………………) Yenimahalle /Ank
Ses Otomotiv Samsun 7.2.2007 (……………………) Fatsa / Ordu
Abdullahoğlu Erzurum 29.3.2007 (……………………) Kars
Tekoto Ankara 12.4.2007 (……………………) Karaköy / İstanbul
Bayi adı Bulunduğu il Tarih Müşteri Bulunduğu il
Birleşik Motor İstanbul 27.4.2007 (……………………) Mersin
Birleşik Motor İstanbul 14.2.2007 (……………………) Yenimahalle/Ankara
Boranlar Mersin 28.2.2007 (……………………) Kadıköy/İstanbul
Birlik İstanbul 31.5.2007 (……………………) Sincan/Ankara
Fırat İstanbul 31.5.2007 (……………………) Bodrum/Muğla
Karahallılar Balıkesir 31.5.2007 (……………………) Gaziemir/İzmir
07-59/683-239
11
Bayi adı Bulunduğu il Tarih Satın Alan kişi veya şirket Bulunduğu il
Mutluhan İstanbul 3.5.2007 (……………………) Gebze / Kocaeli
Mutluhan İstanbul 2.5.2007 (……………………) Hereke / Kocaeli
Mutluhan İstanbul 1.6.2007 (……………………) Sakarya
Cem İstanbul 28.5.2007 (……………………) Karşıyaka / İzmir
Cem İstanbul 22.5.2007 (……………………) Ankara
Cem İstanbul 22.5.2007 (……………………) Ankara
Honda Türkiye A.Ş. Genel Müdür Yardımcısı imzasıyla Kurum kayıtlarına giren
yazıda, 1.1.2007 ve 30.5.2007 tarihleri arasında Türkiye çağındaki Honda
bayilerince bulundukları il dışındaki illere toplam 952 adet satış yapıldığı ifade
edilmiş ve yazı ekinde söz konusu satışları belgeleyen 12 adet fatura örneği
sunulmuştur.
I.2.6 Diğer Tespitler
Önaraştırma heyetine TEMSA yetkilileri tarafından sunulan Şenbayrak Oto
Market tarafından verilen bir gazete ilanında,
“Türkiye’de İlk! Showroom showroom gezmeden onlarca markayı yerinde
görebilme imkanı. Şenbayrak’ta Opel’ler, Renault’lar, Peugeot’lar, Ford’lar,
Kia’lar, Fiat’lar, Volkswagen’ler, Mitsubishi’ler, Honda’lar, ister satın alın ister
kiralayın”
denmekte ve satılan araçların modellerine peşin ve vadeli satış fiyatlarına yer
verilmektedir.
Önaraştırma kapsamında ayrıca Honda, Fiat, Peugeot ve Mitsubishi markalarının
bayilik sözleşmelerinin birer örneği alınmıştır.
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
J.1 Şenbayrak’ın Faaliyetleri
Şikâyetçi iddialarının 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesinden önce,
Şenbayrak’ın mevcut durumda ne tür bir ticari faaliyet yürütmeyi amaçladığı
değerlendirilmiştir. Geçmişte çeşitli otomobil markalarının bayiliğini yapmış olan
Şenbayrak’ın, bayiliklerin sona ermesiyle birlikte Adana otomotiv piyasasındaki
ticari varlığını farklı bir strateji izleyerek devam ettirmeyi amaçladığı anlaşılmıştır.
Firma bayilik döneminden kalma tanınırlığını ve showroom alanlarını da
kullanarak çeşitli markalardan yeni otomobilleri yurt çapındaki bayilerden almak
ve bunları nihai müşterilere gazete ilanları vasıtasıyla yeniden satmayı ya da
çeşitli firmalara kiralamayı amaçlamaktadır. Teşebbüsün sunmayı hedeflediği
kiralama hizmeti, birçok firma tarafından da verilen operasyonel kiralama
hizmetine benzerlik göstermektedir. Operasyonel kiralama, günlük araç kiralama
hizmetinden farklı olarak, araç filosu bulunan firmalara uzun dönemli çok sayıda
araç kiralanması suretiyle gerçekleştirilmektedir. Şenbayrak’ın bu hizmetinin,
piyasada sunulandan farklı bir boyutu bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, bayilerden alınan araçların müşterilere yeniden satışı son
dönemde piyasada çok da rastlanmayan bir uygulamadır. Şenbayrak otomobilleri
bayilerden son kullanıcı sıfatı ile satın almaktadır. Bir otomotiv bayisi tarafından
son kullanıcıya yapılan satış, araçların trafik kaydının gerçekleştirilerek
07-59/683-239
12
plakasının ve kullanıcı adına ruhsatının düzenlenmesini gerektirmektedir.
Şenbayrak’ın aldığı otomobiller için de araç ruhsatı düzenlenmektedir. Şenbayrak
bu araçları son kullanıcı müşterilerine satarken, araçlar fiziki olarak hiç
kullanılmamış (sıfır km.) olsalar da bu ikinci satış işlemi herhangi bir ikinci el
otomobil satışı şeklinde gerçekleştirmektedir. Bir başka deyişle, Şenbayrak’tan
otomobil satın alan bir müşteri fiziki olarak yeni, ancak kâğıt üstünde ikinci el bir
otomobil almaktadır. Bu şekilde yapılan bir işlemin hem müşteri, hem de
Şenbayrak açısından müşterinin otomobili bayiden direkt olarak almasına kıyasla
ek maliyetleri bulunmaktadır:
1- Müşterinin aldığı aracın kağıt üzerinde dahi olsa ikinci el sayılması,
müşterinin aracı tekrar satmak istediğinde aracın değerine olumsuz etki
edecektir.
2- Sağlayıcı tarafından verilen garanti aracın Şenbayrak A.Ş. tarafından satın
alınması ile başladığından, son müşteriye yapılan satışa kadar geçen
dönemde garanti süresinin kaybı söz konusu olmaktadır.
3- Aracın Şenbayrak A.Ş.’den son müşteriye devri vergi mevzuatı açısından
ikinci el satış işlemi statüsünde olduğundan, araç bedeli üzerinden KDV
ödenmesi gerekmektedir.
Tüm bu maliyetler göz önüne alındığında Şenbayrak’ın müşterilere yetkili
bayilerden daha iyi şartlarda araç sunması, başka bir deyişle ticari faaliyetini
yürütebilmesi için, araçları bayilerden nihai müşterilere kıyasla daha düşük bir
bedelle temin etmesi ve sağladığı maliyet avantajının en az yukarıdaki ek
maliyetleri, bu işi yürütmesi için gerekli olan personel, reklâm vb. maliyetlerini
karşılayacak ve bunun üstünde kendisine de bir kâr marjı bırakacak düzeyde
olması gerekmektedir. Şenbayrak söz konusu maliyet avantajını Türkiye’deki
otomobil sağlayıcıların iki yaygın uygulamasından faydalanarak sağlamayı
amaçlamaktadır: 1-Satış primleri, 2-Filo İndirimleri.
Satış Primleri
Sağlayıcıların hemen hepsi, önceden belirlenmiş satış hedeflerine ulaşmaları
durumunda, bayilerini değişen oranlarda primle ödüllendirmektedir. Uzun
dönemde satış hedeflerine ulaşılamaması ise, bayilerin bayilik ilişkisinin feshine
varabilen çeşitli vasıtalarla cezalandırılmalarına sebep olabilmektedir. Bir satış
döneminde belirlenen hedeflerin altında kalmış bir bayi, çok sayıda araç satın
almak isteyen bir alıcıya, hedefe ulaşması durumunda alacağı satış primini de
göz önünde bulundurarak, bir tek araç satın alacak bir müşteriye yapmayacağı
düzeyde bir indirim yapabilecektir. Şenbayrak A.Ş. yetkililerine göre bu şekilde
sağlanacak maliyet avantajı araçların satış bedeli üzerinden %5-6 düzeylerine
ulaşabilmektedir.
Filo İndirimleri
Tek seferde çok sayıda araç satın alan müşteriler, bayiler için olduğu kadar
otomobil sağlayıcılarınca da cazip görülmektedir. Bu tür satışlar sektörde
genellikle filo satışı olarak nitelendirilmekte, sağlayıcıların satış ve pazarlama
bölümlerince hususi satışlardan ayrı bir kategori olarak kabul edilmektedir. Filo
07-59/683-239
13
satışlarında müşteri konumunda genellikle ticari faaliyetlerine yönelik araç
ihtiyaçlarını gidermek isteyen firmalar bulunmaktadır. Sağlayıcılar filo
satışlarında, toplu satışlardaki ölçek ekonomilerinden kaynaklanan maliyet
avantajı ve özellikle tanınmış firmaların araç filolarının kendi markalarından
oluşmasının marka imajına olumlu katkı yapması gibi sebeplerle maliyetlerine
kendilerinin katlandığı özel indirimler uygulamaktadır. Filo satışı gerçekleştirmek
isteyen bayiye sağlayıcılar tarafından tanınan filo indirimi satış bedeli üzerinden
%2’den %10’lara varan oranlarda olabilmektedir. Bu tür satışlarda sağlayıcılar
araçları genellikle bayiye normal fiyat üzerinden fatura edip, filo satışı
gerçekleştirilmesi durumunda indirim oranını ayrıca bayiye ödemektedir.
Şenbayrak A.Ş.’nin Satış Primleri ve Filo satışlarından yararlanarak %15-16
düzeylerine varan bir maliyet avantajı sağlamayı, ve bu şekilde yeni araç
piyasasında yetkili satıcılara alternatif bir oyuncu haline gelmeyi istediği
anlaşılmıştır.
J.2.İddialara İlişkin Değerlendirme
J.2.1 Sağlayıcıların Şenbayrak A.Ş.’ye Araç Teminini 2005/4 Sayılı Tebliğ’e
Aykırı Kısıtılamalar Yoluyla Engellediği Yönündeki İddialar
Türkiye’deki otomobil sağlayıcılarının hemen hepsi ürünlerini ülke çapına
yayılmış bayilik ağlarıyla müşterilere ulaştırmaktadır. Sağlayıcılarla otomobil
bayileri arasındaki ilişkiler ise, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bazı
dikey kısıtlamalar içeren bayilik sözleşmeleri vasıtasıyla düzenlenmektedir.
1.1.2006 yürürlüğe giren 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey
Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği, bayilik
anlaşmalarının muafiyetten yararlanabilmesi için uymaları gereken şartları
belirlerken, sağlayıcıların bayiler üzerine getirebileceği bazı kısıtlamaları
yasaklamaktadır. Şenbayrak’ın temel iddialarından birisi, faaliyetlerinin,
sağlayıcılar tarafından bayilere getirilen ve 2005/4 sayılı Tebliğ uyarınca yasak
olan bir takım kısıtlamalar vasıtasıyla engellendiği yönündedir. İddialar, elde
edilen tespitler doğrultusunda ilk aşamada bu çerçevede değerlendirilmiştir.
2005/4 sayılı Tebliğ, otomobil sağlayıcılarını temelde seçici ve münhasır dağıtım
sistemleri arasında bir seçim yapmak durumunda bırakmaktadır. Tebliğ’in her iki
dağıtım sistemine ilişkin ayrıntılı düzenlemeleri bulunmakla birlikte, temelde iki
sistemi birbirinden ayıran belirleyici fark şu şekilde özetlenebilir: Seçici dağıtımda
sağlayıcılar bayilerin yetkisiz yeniden satıcılara (yaygın tabirle galerilere)
yapacakları satışı yasaklayabilirken, bayilere yönelik hemen her tür bölge
sınırlamasından vazgeçmek durumundadır. Tebliğ’in belli tür bölge
kısıtlamalarına cevaz verdiği münhasır dağıtımda ise, bayiler yetkisiz yeniden
satıcılara satış yapmakta serbest bırakılmalıdır.
Ürünlerinin yetkili olmayan satıcılar, bir başka deyişle galeriler tarafından nihai
müşterilere ulaşmasının, otomobil sağlayıcılarının arzu etmediği bir durum
olduğu bilinmektedir. Bu tür satışların özellikle otomobil piyasasında
sağlayıcıların marka imajına önemli ölçüde zarar vereceği yönünde yaygın bir
kanı bulunmaktadır. İşte bu sebeple, Türkiye’deki hemen tüm otomobil
sağlayıcıları 2005/4 sayılı Tebliğ’in yürürlüğe girmesiyle, öngörülen dağıtım
07-59/683-239
14
sistemlerden bu tür satışların engellenebildiği seçici dağıtım sistemini
benimsemiştir. Önaraştırma kapsamında kendileriyle görüşülen otomotiv
sağlayıcılarının hepsi, secici dağıtım sistemini benimsediklerini ifade etmişler,
alınan bazı örnek bayilik sözleşmelerinde yapılan incelemede de bu durum tespit
edilmiştir.
2005/4 sayılı Tebliğ’in 5/b-3 maddesinde sağlayıcılara “dağıtıcı ya da yetkili
servisin müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla, seçici dağıtım
sisteminin uygulandığı pazarlarda, yeni motorlu taşıtların ve yedek parçaların,
seçici dağıtım sistemi üyeleri tarafından yetkili olmayan dağıtıcılara satışının
kısıtlanması” imkanı getirilmiştir. Gerek 2005/4 sayılı Tebliğ’in kılavuzunda,
gerekse Tebliğ’e mehaz teşkil eden 1400/2002 sayılı Komisyon Tüzüğü’nün
açıklayıcı broşüründe de, seçici dağıtım sistemi uygulayan sağlayıcıların
araçlarını ticari bir kar elde etmek amacıyla açık ya da örtülü bir biçimde yeniden
satmak isteyen teşebbüslere satılmamasına ilişkin önlemler almasının mümkün
olduğu açıklanmaktadır. Buna göre, örneğin sağlayıcılar, bayilerinden,
müşterilerinin satın aldıkları motorlu taşıtları yeni vaziyette ve ticari bir fayda
sağlamak amacıyla tekrar satmayacaklarına dair bir anlaşma imzalamasını dahi
isteyebilecektir. Ayrıca, seçici dağıtım sistemi uygulayan bir sağlayıcı, örneğin bir
finansal kiralama şirketinin, araçları yeniden satış için aldığı yönünde kuvvetli
emarelerin bulunması halinde, bayisi tarafından böyle bir şirkete satış
yapılmasını da yasaklayabilecektir.
Her ne kadar şikâyetçi Şenbayrak, otomobilleri bayilerden bir araç kiralama
şirketi adı altında son kullanıcı gibi satın alıyorsa da, bu araçların en azından bir
kısmını yeniden satmak suretiyle ticari kazanç elde etmeyi hedeflediği
görülmektedir. Bu durum hem şirket yöneticilerinin kendi ifadelerinden, hem de
verdikleri gazete ilanları ve geçmişte yaptıkları satışlardan anlaşılmaktadır. Bu
noktada firma tarafından gerçekleştirilen satış, kâğıt üzerinde ikinci el araç satışı
gibi görünse de, araçların aslında yeni olması ve firmanın satışı ticari kâr elde
etmek amacıyla gerçekleştiriyor olması satışın 2005/4 sayılı Tebliğ’in uygulaması
anlamında yeniden satış olarak değerlendirilmesi için yeterlidir. Bu nedenle,
bayilerinden araç almaya çalıştığı sağlayıcıların bayilik ağı içinde yer almayan
Şenbayrak, 2005/4 sayılı Tebliğ’in uygulaması bakımından bir yetkisiz yeniden
satıcı olarak değerlendirilmiştir. Bu durumda, seçici dağıtım sistemi uygulayan
tüm otomobil sağlayıcılarının, bayilerinin Şenbayrak’a araç satmasını önlemek
için gerekli önlemleri alması hukuken mümkündür. Her ne kadar önceki dönemde
bayilerden araç temin etmeyi başarmış olsa da, piyasadaki faaliyetlerinin
otomotiv sağlayıcıları tarafından anlaşılmasıyla Şenbayrak’ın bayilerden araç
temininin gittikçe güçleşmesi Türkiye otomotiv piyasasında hâkim olan seçici
dağıtım sisteminin doğal bir sonucu olacaktır.
Diğer taraftan, tespit ve delillerden de görüleceği üzere, Şenbayrak’a otomobil
temin etmeyi reddeden bazı yetkili satıcıların ret gerekçelerinde dikkat çekici
ifadeler bulunmaktadır. Şenbayrak’ın araç talep ettiği Honda, Fiat ve Peugeot
bayileri satışı gerçekleştirememelerinin nedenini, bölge dışına satış
yapamamalarıyla açıklamışlardır. Bayiler tarafından bu yönde bir gerekçenin öne
sürülmesi, Şenbayrak’ın iddialarından bağımsız olarak söz konusu marka
07-59/683-239
15
otomobillerin sağlayıcıları tarafından, seçici dağıtım sistemi uygulamalarına
rağmen, bayilerin satış yapacakları bölgelere de kısıtlama getirdikleri yönünde bir
şüphe uyandırmıştır. Esasen, konuya ilişkin olarak hazırlanan ilk inceleme
raporunda da yer verilen önaraştırma açılması talebinin temel gerekçesini de söz
konusu tespit oluşturmaktadır.
Bir yetkili satıcının bölgesi dışına yapacağı satışların sağlayıcı tarafından
yasaklanmasına, 2005/4 sayılı Tebliğ ancak belli şartlar dahilinde izin
vermektedir. Buna göre bölge dışına yapılacak pasif nitelikli satışlar hiçbir şekilde
yasaklanamazken, bölge dışı aktif satışlar ancak sağlayıcının münhasır dağıtım
sistemini benimsemesi durumunda yasaklanabilmektedir. Yukarıda da ifade
edildiği üzere, şikâyete konu sağlayıcıların seçici dağıtım sistemini benimsediği
görülmektedir. Bu durumda esasen, araçların satılacağı coğrafi bölgelere ilişkin
olarak yetkili satıcılara getirilecek her tür kısıtlama (ister aktif, ister pasif satışa
yönelik olsun) Tebliğ’in sağladığı muafiyetin kapsamı dışında kalacak ve 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlaline yol açacaktır.
Yapılan incelemelerde konuyla ilgili olarak öncelikle Honda markasının, satışı
bölge dışı olması gerekçesiyle reddettiği ifade edilen (…………..) bayisiyle
görüşülmüştür. Bayi yetkilisi Otomobil Yetkili Satıcıları Derneği’nden (OYDER)
faaliyetleri hakkında aldıkları bilgiler sonucunda Şenbayrak’a satış yapmayı
reddettiklerini, Şenbayrak’a verilen cevapta satışın reddine ilişkin olarak bölge
unsurunun tamamen bir gerekçe olarak öne sürüldüğünü, sağlayıcı firma
tarafından kendilerine bölge konusunda hiçbir zaman baskı gelmediğini ifade
etmektedir. Bayi, Şenbayrak’ın ilk yazışmalarında talebin Adana’dan geldiğinin
açıkça görülmesine rağmen talebin hemen reddedilmemesi ve Şenbayrak’a teklif
verilmesinin, bölge dışına satış yapılmaması konusunda bir uygulama
bulunmadığını gösterdiğini ifade etmektedir. Nitekim, bayi bölgesi dışına yaptığı
satışlar olduğunu ifade ederek bunları belgelendirmiştir. Benzer şekilde,
sağlayıcının satış politikasını kontrol amacıyla kendileriyle görüşülen
(…………)’daki bir diğer (………) bayisi (………)’in yetkilileri, bölge dışına satışlar
konusunda kısıtlama bulunmadığını ifade ederek, bölgeleri dışına yaptığı çeşitli
satışlara ilişkin fatura örnekleri sunmuştur.
Yapılan görüşmelerde Peugeot ve Fiat sağlayıcıları da, 2005/4 sayılı Tebliğ’in
yayımlanmasının ardından benimsedikleri dağıtım sistemi doğrultusunda
satışlarda hiçbir şekilde bölge sınırlaması getirmediklerini ifade ederek, son
dönemde Türkiye çapındaki çeşitli bayilerinin farklı illere yaptığı satışları gösterir
çok sayıda fatura örneği sunmuşlardır.
Bazı bayiler tarafından Şenbayrak’a sunulan gerekçelerde bölge dışı satış
yapmama ifadelerine yer verilmiş olsa da, elde edilen bulgular birlikte
değerlendirildiğinde, Peugeot, Honda ve Fiat sağlayıcılarının bölge dışına
yapılacak satışları kısıtlamaya yönelik bir satış politikalarının bulunmadığı
kanaatine ulaşılmaktadır. Gerek otomobil sağlayıcılarının, gerekse birçok yetkili
satıcının ilk aşamada Şenbayrak’ın faaliyet amacı konusunda tam olarak bilgi
sahibi olmamaları sebebiyle teşebbüse araç satışında bulunduğu ve hatta filo
indirimi sağladığı, takip eden dönemde ise, şikâyetçi firmanın faaliyetlerinin
sektörde bilinir hale gelmesiyle, firmanın araç temin edemez hale geldiği
07-59/683-239
16
görülmüştür. Şenbayrak yetkilileri daha önceki dönemde hemen tüm markaların
farklı bölgelerdeki bayilerinden hiçbir problem yaşamadan 100’e yakın araç temin
ettiklerini ifade etmektedirler. Söz konusu tespit, firmanın taleplerinin yurt
çapındaki bayilerce reddedilmeye başlamasının arkasında yatan sebebin coğrafi
konumu değil, yeniden satış faaliyetleri olduğunu göstermektedir.
J.2.2. Otomobil Sağlayıcılarının Şenbayrak’ı Pazar Dışına İtme Amaçlı Bir
Karar Aldığı Veya Uyumlu Eylem İçinde Bulunduğu İddiası
Şenbayrak temsilcileri gerek şikâyet dilekçesinde, gerekse kendileriyle yapılan
görüşmede, kendilerine otomobil sağlanmamasının otomobil sağlayıcıların
Otomotiv Distribütörleri Derneği (ODD) bünyesinde ortak olarak aldıkları bir
kararın yahut bir uyumlu eylemin sonucunda gerçekleştiğini iddia etmektedirler.
Şikâyetçinin bu konudaki iddiasına tek temel teşkil eden veri son dönemde hiçbir
şekilde araç temin edememesidir. Bunun dışında şikâyetçinin sağlayıcıların ODD
bünyesinde bu yönde bir karar aldığı yönündeki iddiasına yönelik herhangi bir
belge ya da bulguya ulaşılamamıştır. Şikâyetçinin uyumlu eylem konusundaki
iddiası da yine aynı varsayıma dayanmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un uyumlu eylemle ilgili 4. maddesinin 3 ve 4. fıkraları, “Bir
anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat
değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet
bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine
benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil
eder.
Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu
eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.” şeklindedir.
Rekabet Hukuku literatüründe uyumlu eylem “iki veya daha fazla teşebbüsün
ekonomik ve rasyonel gerekçelerle açıklanamayan ve bir anlaşmaya
dayanmayan, fakat bilinçli olarak birbirlerine paralel hale getirilmiş rekabeti
sınırlayıcı pazar davranışları” olarak kabul edilmektedir. Bir pazarda uyumlu
eylemden bahsedilebilmesi için iki veya daha fazla işletmenin var olması,
teşebbüsler arası bilinçli bir paralellik olması, bu paralel davranışların ekonomik
ve rasyonel gerekçelerle açıklanamaması ve bu davranışların amacının rekabeti
kısıtlaması gerekmektedir.
Türkiye’deki otomobil sağlayıcılarının hemen hepsi, araçlarının Şenbayrak
benzeri yeniden satıcı firmalar tarafından satılmasını tek taraflı olarak (aralarında
herhangi bir anlaşma olmaksızın) hukuki yollardan engelleme imkânına sahiptir.
Farklı sağlayıcıların aralarında bu şekilde faaliyet gösteren bir firmaya araç
satılmaması konusunda anlaşması için rasyonel bir neden bulunmamaktadır. Bir
pazarda uyumlu eylemden bahsedilebilmesi için teşebbüsler arası bilinçli bir
paralellik olması, bu paralel davranışların ekonomik ve rasyonel gerekçelerle
açıklanamaması gerekmektedir. Bir yeniden satıcı olarak faaliyet gösteren
Şenbayrak’ın Türkiye’deki farklı marka otomobil bayilerinden araç temin
edememesinin, seçici dağıtım sisteminin yaygın olarak uygulandığı bir pazarda
son derece rasyonel bir gerekçesi bulunmaktadır; bu durum sağlayıcıların 2005/4
sayılı Tebliğ’ce öngörülen uygulamalarının doğal bir sonucudur. Firmaların
07-59/683-239
17
Şenbayrak taleplerini reddetmeye başlamasının aynı zaman dilimlerine denk
gelmesi, Şenbayrak’ın faaliyetlerinin piyasadaki oyuncular arasından bilinir hale
gelmesiyle açıklanacaktır. Bu nedenle, bu durumun taraflar arasında herhangi bir
karar ya da uyumlu eyleme emare teşkil etmesi söz konusu değildir. Nitekim
önaraştırma kapsamında yapılan incelemelerde de bu yöndeki bir karara ya da
uyumlu eyleme işaret eder herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, önaraştırma konusu iddialara
ilişkin olarak soruşturma açılmasına ve/veya Kanun’un 9/4. maddesi
çerçevesinde herhangi bir geçici tedbir alınmasına gerek bulunmadığına,
şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy