Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-3-95 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 07-63/765-273
Karar Tarihi : 2.8.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Neşe Nur ONUKLU, Çağlar Deniz ATA
C. ŞİKAYET EDEN : İhbar
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
Denizli Fırıncılar Odası 20
Atatürk Bulvarı Esnaf Sarayı Kat Altı Denizli
Denizli Bakkallar Odası
Atatürk Bulvarı Esnaf Sarayı 6. kat 605 Denizli
E. DOSYA KONUSU: Denizli Fırıncılar Odası’nın üyelerine gönderdiği yazıda yer
alan, müşteri listelerinin bildirilmesi ve fiyat tarifesine uyulması gerekliliğine
yönelik ifadelerin 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına 9.7.2007 tarih ve 4644 sayı ile intikal eden 30
ihbar niteliğindeki belgede; Denizli Fırıncılar Odası’nın 14.3.2007 tarih ve 2007/17
sayılı yazısı ile ekinde yer alan, ekmek satış fiyat listesini gösterir belge ve oda
üyelerinin uymakla yükümlü kılındığı İl Hıfzıssıhha Kurulu ve Denizli Belediye
Meclisi’nin kararı yer almaktadır.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.7.2007 tarih, 4644 sayı ile intikal eden
ihbar üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi
uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 20.7.2007 tarih ve 2007-3-95/İİ-07-
NNO sayılı İlk İnceleme Raporu 30.7.2007 tarih, REK.0.07.00.00-110/160 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 07-63 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- başvuru konusu uygulamalara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,
- Denizli İl Hıfzıssıhha Kurulunun 5.10.2006 tarih ve 13 sayılı kararında yer alan
fırınların müşteri listelerini Fırıncılar ve Bakkallar Odası müşterek komisyonuna
onaylattıktan sonra ekmek satış ruhsatı alabileceklerine yönelik hükmün fırınlar
arasında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde bir oluşum yaratma ihtimali 50
bulunduğundan Denizli Valiliğine,
07-63/765-273
2
- Üyelerine gönderdiği 14.3.2007 tarih ve 2007/17 sayılı yazı ekinde yer alan
belgedeki fiyat tarifesine uyulması gerekliliğine yönelik hükmün, tarifedeki fiyatların
azami fiyatlar olduğunun belirtilerek değiştirilmesi konusunda Denizli Fırıncılar
Odasına
görüş bildirilmesinin uygun olacağı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
60
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.1.1. Yapılan Tespitler
Oda tarafından üyelere gönderilen yazıda, İl Hıfzıssıhha Kurulu’nun 5.10.2006 tarih
ve 13 sayılı kararı ve Denizli Belediye Meclisi’nin 6.3.2007 tarih ve 133 sayılı kararı
gereğince ekmek satışı yapan/yapacak yerlerin müşteri listesi bilgilerini en geç
23.3.2007 tarihine kadar Fırıncılar Odası ve Bakkallar Odası müşterek komisyonunun
incelemesi için Fırıncılar Odası’na bildirmesinin gerektiği belirtilmektedir. Ayrıca
anılan yazıda, ekmek satış izin belgesi alabilmek için gerekli belgeler sıralanmakta ve 70
ilgililerin söz konusu belgelerle birlikte odaya müracaat etmelerinin gerekli olduğu
ifade edilmektedir.
1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun beşinci faslı il hıfzıssıhha kurulunun
yapısı ve yetkilerini düzenlemektedir. Anılan kanunun 23. maddesinde;
“Her vilayet merkezinde bir umumi hıfzıssıhha meclisi toplanır. Bu meclis mahalli
sıhhat ve içtimai muavenet müdürü, nafıa mühendisi, maarif, baytar müdürü,
mevcutsa sahil sıhhiye merkezi tabibi, bir hükümet ve belediye tabibi ve hastane
baştabibi ile garnizon ve kıt'a bulunan yerlerde en büyük askeri tabip ve serbest
sanat icra eden bir tabip ve bir eczacıdan ve belediye reisinden mürekkeptir. Meclis 80
valinin veya valiye bilvekale sıhhiye müdürünün riyaseti altında içtima eder. Valinin
tensip edeceği bir zat kitabet vazifesini ifa ve zabıtları tanzim eder. “
hükmü yer almaktadır. Yine aynı kanunun 27 maddesinde il hıfzıssıhha kurulunun
görevleri şu şekilde ifade edilmektedir:
“Umumi hıfzıssıhha meclisleri mahallin sıhhi ahvalini daima nazarı dikkat önünde
bulundurarak şehir ve kasaba ve köyler sıhhi vaziyetinin ıslahına ve mevcut
mahzurların izalesine yarayan tedbirleri alırlar. Sari ve salgın hastalıklar hakkında
istihbaratı tanzim, sari ve içtimai hastalıklardan korumak çareleri ve sıhhi hayatın 90
faideleri hakkında halkı tenvir ve bir sari hastalık zuhurunda hastalığın izalesi için
alınan tedbirlerin ifasına muavenet eylerler.”
Görüldüğü üzere il hıfzıssıhha kurulu mahallin çevre ve sağlık koşullarına ilişkin
gerekli tedbirleri almakla görevlendirilmiştir.
Anılan yazı ekinde yer alan ve giriş bölümünde hıfzıssıhha kurulu ve belediye
meclisinin kararı olduğu belirtilen yazıda ise genel olarak ekmek satışı yapacak olan
yerlerin taşıması gereken koşullar belirtilmekte ve gerek ekmek üreticilerinin gerekse
ekmek satışı yapacak teşebbüslerin kurul ve meclis kararı uyarınca almakla yükümlü 100
07-63/765-273
3
kılındığı “ekmek satış izin belgesi”ne ilişkin açıklamalara değinilmektedir. Söz konusu
yazıda önemli görülen ifadelere aşağıda yer verilmektedir.
“1. Ekmekler; Belediye açma ruhsatında faaliyet konusu fırın, market,
süpermarket, bakkal, büfe, ekmek bayi, kantin ve unlu gıda maddeleri üreten
ve/veya satan işyerlerinde satılacaktır. Bunun dışında kalan işyerlerinde açıkta,
uygun olmayan araçlar içerisinde ve pazar yerlerinde ekmek ve ekmek çeşitleri
satılmayacak.
2. Fırıncılar ürettikleri ekmekleri verecekleri satış bayi listelerinin isim ve
adreslerini Fırıncılar ve Bakkallar Odasınca oluşturulacak müşterek komisyona
onaylattıktan sonra ekmek satış izin belgesi almak için ilgili belediyeye müracaat 110
edeceklerdir. Bu liste müşterek komisyon tarafından yılda bir güncellenerek
belediyeye verilecektir.
3. Birinci maddede yer alan işyerleri ekmek satış izin belgesi alabilmek için
Fırıncılar ve Bakkallar Odası müşterek komisyonuna vergi levhası, belediye
açma ruhsatı, ilgili oda kaydı ve sağlık karnesi ile müracaat edeceklerdir.
4. Verilen ekmek satış izin belgesi yılda bir vize olacaktır. (Vizeler Fırıncılar ve
Bakkallar Odası müşterek komisyonu tarafından kontrol edilip uygunluk belgesi
verildikten sonra belediye tarafından yapılacaktır.)
…
13. Ekmekler Türk Gıda Kodeksinde belirtilen standartlara uygun olacak. Ekmek 120
satış izin belgesi ile satış yapan üretici ve satıcı firmalar Esnaf Odaları Birliği ve
yetkili kurumlar tarafından belirlenen fiyatı gösterir fiyat tarife listesini görünür bir
yere asmak ve mevcut fiyat tarifesine uymak zorundadır.
14. Ekmek satış izin belgesi olmayan yerlerde ekmek satılamayacak bu gibi
yerlere fırıncılar tarafından ekmek verilmeyecektir.”
I.1.2. Hukuki Değerlendirme
İhbar konusu hakkında internette yapılan araştırma sonucunda il hıfzıssıhha kurulu
kararının tamamına ve belediye meclisinin özet kararına ulaşılmıştır. İl hıfzısıhha 130
kurulu kararı incelendiğinde, kararda kuruma intikal eden ihbar metninde yer aldığı
üzere, fırınların ekmek satacakları müşterilerin isim ve adreslerini “Fırıncılar Odası ile
Bakkallar ve Bayiler Odalarına müştereken onaylattıktan sonra” ruhsat almak için
belediyelere/ özel idarelere müracaat etmelerine karar verildiği görülmektedir. Söz
konusu karar ile hem fırınlara hem de ekmek satışı yapacak yerlere ekmek satış
ruhsatı alma şartı getirilmektedir. Fırınlar ekmek satış ruhsatı alabilmek için kendi
müşterilerinin isimlerini fırıncılar ve bakkallar odası ortak komisyonuna bildirecektir.
Bakkal, büfe, market gibi ekmek satan teşebbüsler ise il hıfzıssıhha kurulu kararının
2. maddesi gereği gerekli belgelerle birlikte belediyeye başvuracaktır.
140
Yukarıda yer verilen ve bakkallar odası başkanı ve fırıncılar odası başkanı imzalı
yazıdan esasen il hıfzıssıhha kurulu ve belediye meclisi kararları uyarınca ekmek
üretim ve satışında hijyen koşullarının sağlanması amacıyla yeni bir denetim sistemi
geliştirildiği anlaşılmaktadır. Bu sistem ile gerek ekmek üreten gerekse satan
teşebbüsler “ekmek satış izin belgesi” almak için öncelikle fırıncılar ve bakkallar
odası müşterek komisyonuna müracaat edeceklerdir. Bu uygulama ile hem ekmek
satan noktaların doğrudan başvurusu hem de ekmek üreten teşebbüslerin
müşterilerinin isimlerini müşterek komisyona bildirmeleri suretiyle ekmek satışı
yapacak tüm noktaların ortaya konulmasına ve ekmeğin uygunsuz yerlerde satışının
engellenmesine çalışıldığı anlaşılmaktadır. Hıfzıssıhha kurulunun ekmek üretimi 150
07-63/765-273
4
yapan teşebbüslere bu tür bir şart getirmesinin sebebi kararda yer alan diğer
maddelerle birlikte değerlendirildiğinde, fırınların hangi noktalara satış yaptıklarının
açıklığa kavuşturulması ve böylece ekmeğin sıhhi olmayan yerlerde satışının
engellenmesidir.
Ancak ekmeğin açıkta ve sıhhi olmayan yerlerde satışının engellenmesi amacıyla
alınan bu karar ile fırınlar, ekmek satışı yaptıkları bayilerin listelerini teşebbüs birliği
konumunda olan fırıncılar odası ve bakkallar odası müşterek komisyonuna
bildirmekle yükümlü kılınmıştır. Fırınların müşterilerini bu şekilde fırıncılar odasına
bildirmeleri, gerek ticari hayatın gereği olarak gizli olması beklenen müşteri bilgilerinin 160
rakiplerce paylaşılması gerekse oda tarafından fırınlar arası müşteri paylaşımı
sonucunu doğurma riskini taşımaktadır. Nitekim Denizli’ye ilişkin haberler içeren bir
internet sitesinde yer alan 1.4.2007 tarihli haberde1 de Denizlili fırınların müşteri
listelerinin odaya bildirilmesini ticari ahlaka aykırı buldukları ve verdikleri müşteri
bilgilerinin sıhhi koşulları sağlamak dışında başka amaçlarla kullanılmasından endişe
duydukları ifade edilmektedir.
Kurul daha önce çeşitli kararlarında ekmek piyasasını değerlendirmiştir. Bu
kararlarda ortak olan en önemli husus ekmeğin homojen nitelikli bir ürün olması ve
sektörde kar marjlarının düşüklüğü sebebiyle fırınların ortak hareket etme 170
eğilimlerinin varlığıdır. Dolayısıyla sağlık ve sıhhi koşullar gerekçe gösterilerek
fırınların müşteri bilgilerinin fırıncılar ve bakkallar odasına bildirilmesi, mevcut
durumda olmasa dahi, gelecekte fırınlar arasında rekabeti sınırlayıcı nitelikte bir
anlaşma yaratma ihtimali taşımaktadır. Kaldı ki, müşteri bilgilerinin bakkallar ve
fırıncılar odası müşterek komisyonuna bildirilmesi, uygun olmayan yerlerin ekmek
satmasını engellemek açısından bir zorunluluk değildir. Eğer fırınların kimlere ekmek
satışı yaptığı bilinmek isteniyorsa, bu sorun fırınların ekmek satacakları müşterilerin
bilgilerini doğrudan belediyenin ilgili birimlerine bildirmesi ve ardından ekmek satış
ruhsatı alması ile de çözülebilir.
180
Burada dikkat çeken bir başka husus ihbar niteliğinde kuruma ulaşan, il hıfzıssıhha
ve belediye meclisi kararının üyelere duyurulması amaçlanan fırıncılar ve bakkallar
odası başkanları imzalı belge ile internetten ulaşılan il hıfzıssıhha kurulu kararı
arasındaki farklılıklardır. Örneğin, kurul kararında yer almamasına rağmen fırıncılar
odası, üyelerine ekmek satışı yapmak isteyen noktaların ruhsat almak için gerekli
evraklarla birlikte fırıncılar ve bakkallar odası müşterek komisyonuna başvurması
gerekliliğini duyurmuştur. Halbuki kurul kararında “Ekmek satış ruhsatı verilirken
Belediye Başkanlığı / Özel İdareler tarafından satıcı bayinin vergi levhası, portör
muayene kartı ve ilgili oda kaydının istenmesi” hükmü yer almakta ve müşterek
komisyona başvurulması gerekliliğinden bahsedilmemektedir. Benzer bir şekilde, oda 190
tarafından gönderilen belgenin 13. maddesinde yer alan fiyat tarife listesine uyulması
gerekliliğine ilişkin hükmün anılan hıfzıssıhha kurulu kararında yer almadığı
görülmektedir.
Fırıncılar odası tarafından gönderilen belge hem kurul hem de belediye meclisi
kararlarını üyelere duyurmayı amaçlamaktadır. Ancak belediye meclisi kararına bu
aşamada ulaşılamadığından ihbar metninde yer alan, ancak hıfzıssıhha kurulu
kararında yer almayan bazı hükümlerin de belediye meclisi kararında yer alması
1
07-63/765-273
5
mümkündür. Kurul kararında yer almayan hükümlerin fırıncılar ve bakkallar odasının
kendi girişimleri doğrultusunda belgeye eklendiği de düşünülebilir. 200
Oda tarafından gönderilen belgede dikkat çeken bir başka husus ekmek satış fiyat
tarifesine ilişkindir. 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanunu’nun 125.
maddesinde bu Kanun’a tabi esnaf ve sanatkarlarca üretilen mal ve hizmetlerin ücret
tarifelerinin, bağlı bulundukları odalarca hazırlanacağı ve mensubu oldukları birlik
başkanlar kurulunda onaylandıktan sonra yürürlüğe gireceği belirtilmektedir. Ancak
“Esnaf ve Sanatkarlarca Üretilen Mal ve Hizmetlerin Ücretlerinin Düzenlenmesi
Hakkında Yönetmelik”in 4. maddesi gereği Fırıncı Odaları tarafından hazırlanıp Esnaf
ve Sanatkarlar Odaları Birliği Başkanlar Kurulu’nca onaylanan tarifede yer alan
fiyatlar azami hadleri göstermektedir. Bu çerçevede yürürlükte olan mevzuat gereği 210
fırıncı odaları ekmeğe ilişkin olarak ancak azami satış fiyatlarını belirlemekle
yükümlüdürler.
Ekmek piyasasına ilişkin olarak Kurul tarafından alınan çeşitli kararlarda öne çıkan
husus, odalarca belirlenen tarifelerde yer alan fiyatın fırınlarca sabit fiyat olarak
algılanması ve tüm fırınların birlikte hareket ederek bu fiyata uymak yönünde bir çaba
içinde olmasıdır. Kurul bu durumu engellemek amacıyla Ankara Ekmek2 kararında
“İlgili esnaf odası tarafından hazırlanan ekmek fiyat tarifelerinde yer alan fiyatların
sabit fiyat olarak algılanmaması için fiyatların azami hadleri gösterdiğini ve bunun
altında ekmek satışı yapmanın mümkün olduğunu belirten açıklayıcı bir notun anılan 220
tarifelerde yer almasının sağlanması ve tarifelere ilişkin mevzuatın uygulanması ile
ilgili olarak gerekli özenin gösterilmesi yönünde Türkiye Esnaf ve Sanatkarları
Konfederasyonu’na görüş bildirilmesine” hükmetmiştir. Benzer bir şekilde Gaziantep
Ekmek3 kararında da 4054 sayılı Kanun’un ekmek piyasalarında uygulanması
yolundaki aksaklıkların giderilmesi amacıyla Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar
Konfederasyonu’na ve Türkiye Fırıncılar Federasyonu’na görüş bildirilmesi sonucuna
ulaşılmıştır. Nitekim Kurum tarafından gönderilen 16.3.2006 tarih ve 785, 786 sayılı
yazılar ile gerek konfederasyon gerekse federasyon, fiyat tarifelerine ilişkin olarak
uyarılmıştır.
230
Denizli Ticaret Odası’nın üyelerine gönderdiği belgenin 13. maddesinde yer alan ve
ekmek üreten/satan teşebbüslerin esnaf odaları birliği ve yetkili kurumlar tarafından
belirlenen mevcut fiyat tarifesine uymak zorunda olduğu ifadesi, azami fiyata ilişkin
herhangi bir açıklama içermemesi nedeniyle belirsizlik taşımaktadır. Tarifedeki fiyatın
azami fiyat olduğunun belirtilmemesi ve üyelerin tarifeye uymakla yükümlü olduğunun
ifade edilmesi, fırınların bu fiyatı sabit fiyat olarak yorumlamaları sonucunu
doğurabilecektir.
J. SONUÇ
240
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Dosya konusuna yönelik olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma
yapılmasına veya soruşturma açılmasına yer olmadığına,
2 18.1.2005 tarih 05-06/52-21 sayılı Karar
3 7.1.2005 tarih 05-02/18-9 sayılı Karar
07-63/765-273
6
2- a) Bununla birlikte, Denizli İl Hıfzıssıhha Kurulunun 5.10.2006 tarih ve 13 sayılı
kararında yer alan fırınların müşteri listelerini Fırıncılar ve Bakkallar Odası
müşterek komisyonuna onaylattıktan sonra ekmek satış ruhsatı
alabileceklerine yönelik hükmün, fırınlar arasında 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde bir oluşum yaratabileceği yönünde Denizli Valiliğine, 250
b) Üyelerine gönderdiği 14.3.2007 tarih ve 2007/17 sayılı yazı ekinde yer alan
belgedeki fiyat tarifesine uyulması gerekliliğine yönelik hükmün, tarifedeki
fiyatların azami fiyatlar olduğunun belirtilerek değiştirilmesi konusunda Denizli
Fırıncılar Odasına
görüş yazısı gönderilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy