Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-3-54 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-63/767-275
Karar Tarihi : 2.8.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Bedia Sanem ŞİMŞEK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Zeki ÖZTÜRK (Animation Fun World).
Temsilciler: Av. Nizamettin Özkan, Av. Melek Akbulut Çelik,
Av. Ali Çelik
Konyaaltı Cad. Cem Apt. No:38/7 Antalya 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.
Bağdat Cad. Çuhaçiçeği Sok. Seyhun Apt. No:4/1
Kadıköy İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin tek satıcılık
sözleşmesine dayanarak Kryolan markalı ürünlerin başka teşebbüslerce
satışına engel olduğu ve bu ürünlerin yeniden satış fiyatını tespit ettiği iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyetçinin dilekçesinde özetle, Kryolan markalı profesyonel
makyaj ürünlerinin Türkiye distribütörlüğüne sahip Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin
(Vira Kozmetik), aynı ürünleri Vira Kozmetik’ten yahut yurt dışından temin ederek
piyasaya sunan, Zeki Öztürk’ün sahibi olduğu Animation Fun World (AFW) adlı
işletmeyi çeşitli mercilere şikâyet ettiği, bu yolla rekabetten kaçınmak ve ilgili
ürünlerde tekel olmak istediği, Vira Kozmetik’in mahkemeye sunduğu resmi ve yazılı
beyanlarında, söz konusu ürünlerin kendi belirlediği ürün fiyat listesinin dışında bir
fiyatla satılmasının mümkün olmadığını ve ürünlerin fiyatlarının farklı biçimde
belirlenemeyeceği ifade edilmektedir.
40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.4.2007 tarih, 2589 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 27.4.2007 tarih ve 2007-3-54/İİ-07-AİÇ sayılı İlk İnceleme Raporu,
Rekabet Kurulu’nun 3.5.2007 tarih ve 07-37/386-M sayılı toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 27.7.2007 tarih ve 2007-3-54/ÖA-07-AİÇ sayılı
07-63/767-275
2
Önaraştırma Raporu 30.7.2007 tarih, REK.0.07.00.00-110/162 sayılı Başkanlık
önergesi ile 07-63 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
50
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş. ile Kryolan GmbH arasında üçüncü kişilerce
Türkiye’ye yapılacak paralel ithalatı engelleme amacı veya etkisi taşıyan sözlü
yahut yazılı herhangi bir anlaşmanın söz konusu olmadığı,
Türkiye’de piyasaya sunulmuş markalı bir malın yasal olmayan bir şekilde
üçüncü kişilerce yurda sokulması iddiası çerçevesinde Vira Kozmetik San. ve
Tic. A.Ş.’nin Türk Ticaret Kanunu ve sair düzenlemelere dayanarak yasal
haklarını kullanmasının paralel ithalatın engellenmesi olarak 60
değerlendirilemeyeceği,
Tüm bayilerin beyanları ve faturaları üzerinden yapılan incelemelerin,
mahkemeye sunulan beyanlar ve bayilik sözleşmesinde geçen yeniden satış
fiyatına ilişkin hükümlerin uygulanmadığını gösterdiği,
Dolayısıyla paralel ithalatın engellenmesi ve yeniden satış fiyatının tespitine
ilişkin olarak Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin 4054 Sayılı Kanun’un 4. ve 6.
maddelerine aykırı bir eyleminin bulunmadığı, bu bağlamda teşebbüs hakkında
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddinin gerektiği, 70
Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler içeren bayilik sözleşmesi bakımından
ise, Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin pazar payının %40’ın üzerinde
olduğunun tahmin edilmesi ve sözleşmede bayiler tarafından yapılan pasif
satışları engelleyen ve yeniden satış fiyatının belirlenmesine imkân veren
hükümlerin varlığı karşısında, söz konusu sözleşmenin 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında değerlendirilemeyeceği,
Ancak söz konusu hükümlerin Rapor’da yer verilen açıklamalar çerçevesinde
değiştirilmesi koşulu ile sözleşmeye 10 yıl süreyle bireysel muafiyet 80
tanınabileceği,
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1. Animation Fun World (AFW)
90
1996 yılında Alanya’da kurulmuş olan AFW, 2001 yılında toptan ve perakende satış
amacıyla Antalya’daki işletmesini açmıştır. Teşebbüs, oteller, tatil köyleri ve
tiyatroların ihtiyaç duyduğu başlıca profesyonel makyaj malzemeleri olmak üzere,
kostüm ve spor malzemelerinin satışıyla iştigal etmektedir. AFW, 2006 yılından
itibaren Amerikan menşeli bir profesyonel makyaj markası olan Mehron’un Türkiye
distribütörlüğünü yürütmeye başlamıştır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden;
profesyonel makyaj malzemelerinin AFW’nin toplam satışlarının içinde yaklaşık %(…)
07-63/767-275
3
gibi bir payı olduğu ve bu ürünlerin ağırlıklı olarak Antalya bölgesindeki otellere
pazarlandığı anlaşılmıştır.
100
I.1.2. Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş. (Vira Kozmetik)
1991 yılında sanat ve gösteri dallarında ihtiyaç duyulan çeşitli malzemelerin temini
amacıyla kurulmuş olan Vira Kozmetik, bu anlamda dans ve bale malzemeleri,
kostüm ve aksesuarlar, maskotlar, makyaj malzemeleri, jimnastik malzemeleri, eğitim
amaçlı spor aletleri gibi çok çeşitli ürünlerin ithali ve satışıyla iştigal etmektedir.
Vira Kozmetik, makyaj malzemeleri alanında, Almanya-Berlin’de mukim Kryolan
GmbH ile 1991 yılında imzalamış olduğu distribütörlük anlaşması uyarınca Kryolan
markalı ürünlerin Türkiye’deki tek satıcılığını yürütmektedir. Kryolan, 1945 yılından bu 110
yana üretilen ve tiyatro, sinema, video ve televizyon için yapılan prodüksiyonlarda
değişik karakterlerin ve maskelerin yaratılmasında gerek oyuncular gerekse makyaj
sanatçılarının ihtiyaç duyduğu yüksek kalitede bir makyaj ürünüdür.
I.2. İlgili Pazar
Önaraştırmaya konu olan Kryolan markası, en dar anlamıyla profesyonel makyaj
malzemeleri olarak anılan ürünlerdir. Profesyonel makyaj malzemeleri, tiyatro,
sinema, televizyon, opera ve bale oyuncuları ile turistik otellerde faaliyet gösteren
animatörlerin sanat faaliyetlerinde kullandıkları malzemelerdir. Anılan ürünler temelde 120
bu yönleriyle bilinen makyaj malzemelerinden farklılık arz etmektedir. Normal makyaj
malzemeleri daha çok günlük ihtiyaçlar için kullanılırken, profesyonel malzemeler
güzelleştirici makyajın yanında yaşlandırma, kel kafa yapımı, yara ve yanık makyajı,
karakter makyajı gibi plastik makyaj gerektiren durumlarda kullanılmaktadır. Bunlar,
ışığı yansıtma özelliği olan ve yoğun pigmentler sayesinde kamera önünde yok
olmayan ürünlerdir.
Anılan ürünler, özellikli bir alana hitap etmeleri ölçüsünde, ağırlıklı olarak profesyonel
makyaj sanatçılarının ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Bu yönüyle, gerek Kryolan
markasının, gerekse pazarda yer alan BenNye, MAC ve Mehron gibi markaların 130
bilinirliği daha çok makyaj sanatçıları arasında yaygındır. Öte yandan, bu ürünlerin
sınırlı olmakla birlikte bireysel kullanım amacıyla perakende satışları da mevcuttur.
Ancak, inceleme döneminde elde edilen bilgiler, bu satışların, makyaj sanatçılarının
ihtiyaçları ve kullanım amaçlarındaki önemli farklılığı ortadan kaldırmadığını
göstermektedir. Zira bireysel kullanım için yapılan alımlar hem belirli ürünlerin
(fondöten, göz makyajı malzemeleri gibi) ötesine geçmemekte, hem de profesyonel
ürünlerin fiyatlarının daha yüksek olması nedeniyle miktar olarak da sınırlı
kalmaktadır.
Özellikle animasyon ekiplerinin yer aldığı otellerde, otel müşterilerine de yönelen 140
kullanım açısından ortaya çıkan bir diğer husus, anılan ürünlerin insan sağlığı ile
doğrudan ilgili olmasıdır. Profesyonel makyaj malzemelerinin, cilde en az yahut hiç
zarar vermeyecek şekilde üretilmek durumunda oluşu da bu sebeptendir. Yine
inceleme döneminde Raportörlerce ulaşılan bilgiler, pazarda Kryolan markasının
sahip olduğu yüksek bilinirliğin de söz konusu kalite unsuruna ilişkin güvenilirliğinden
kaynaklandığını göstermiştir.
07-63/767-275
4
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Söz konusu dosyada özellikli ihtiyaçlara hitap etmesi ve bu anlamda diğer makyaj 150
ürünlerine kıyasla daha yüksek fiyatlı olması göz önünde bulundurularak, dosya
kapsamında ilgili ürün pazarı “profesyonel makyaj malzemeleri” olarak tespit
edilmiştir.
I.2.2 İlgili Coğrafi Pazar
Yukarıda ortaya konan ilgili ürün pazarı açısından, söz konusu unsurlar çerçevesinde
bölgesel bir farklılığın mevcut olmadığı ve pazarda faaliyet gösteren firmaların,
ürünlerini Türkiye çapında pazarlamakta oldukları göz önüne alınarak ilgili coğrafi
pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir. 160
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Önaraştırmaya konu olan ve AFW tarafından dile getirilen şikâyetleri 4054 sayılı
Kanun kapsamında iki temel başlık altında incelenmiştir:
Vira Kozmetik’in, Kryolan markalı ürünlerin AFW tarafından ithal edilerek
Türkiye’de satışa sunulmasını, eşdeyişle anılan ürünlerin paralel ithalatını
engelleyip engellemediği;
170
Vira Kozmetik’in, bayilerinin müşterilerine yaptıkları satışlarda uygulayacakları
fiyatları tespit edip etmediği.
Vira Kozmetik ile AFW arasındaki ticari ihtilaf mahkeme aşamasına 2004 yılında
taşınmış ve başta Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi olmak üzere çeşitli kurumlar
nezdinde bir kısmı sonuçlanmış olan dava ve incelemelerle beraber bugüne kadar
devam etmiştir. Süregelen bu hukuki süreçte tarafların iddialarını ortaya koyan ve
önaraştırma döneminde Raportörlerce ulaşılan bilgi ve belgeler, özellikle paralel
ithalatın engellenip engellenmediğine dair inceleme açısından önem taşımaktadır.
Dolayısıyla, bu bölümde öncelikle taraflar arasındaki ihtilaf ve hukuki süreç kronolojik 180
olarak ortaya konacak, ardından diğer tespitlere yer verilecektir.
I.3.1. Taraflar Arasındaki Uyuşmazlıklara İlişkin Bilgiler
2004 yılının ilk yarısında Vira Kozmetik ile AFW arasında yapılmış olan yazışmalar,
AFW’nin yeniden satış amacıyla bir yandan Vira Kozmetik’ten Kryolan markalı
makyaj malzemelerinin alımını yaptığını, diğer yandan da İngiltere’den aynı ürünü
getirerek Antalya bölgesindeki tatil köyleri ve otellere satmış olabileceğini
göstermektedir. Vira Kozmetik, bu yazışmalarda Kryolan ürünlerinin AFW tarafından
yasa dışı yollarla ülkeye getirildiğine dair şüphelerini dile getirmiş olsa da, taraflar 190
arasındaki alım-satım ilişkisi devam etmiş ve AFW, 2004 yılının Mayıs ayında Vira
Kozmetik’ten Kryolan markalı ürün alımını gerçekleştirmiştir. Aynı yılın Ağustos
ayında ise Vira Kozmetik tarafından noter kanalıyla, anılan markalı ürünlerin
Türkiye’de kaçak olarak getirilişi suretiyle yapılan haksız rekabete son verilmesine
ilişkin olarak AFW’ye bir ihtarname gönderilmiştir. Bu ihtarnameden sonra Eylül
ayında ve 2005 yılının 3., 4. ve 7. aylarında da AFW’nin yine Vira Kozmetik’ten alım
yapmış olduğu Raportörlerce tespit edilmiştir.
07-63/767-275
5
2005 yılında ise Vira Kozmetik, AFW’nin Sağlık Bakanlığı izni olmayan kaçak ürünleri
yurda sokup, bunları faturasız yahut sahte faturalarla satmak suretiyle vergi kaçırdığı 200
ve ticarette haksız rekabette bulunduğu iddialarıyla Antalya Cumhuriyet
Başsavcılığı’na başvurmuştur. Teşebbüs, yine o tarihlerde aynı iddialarla Alanya
Vergi Dairesi Müdürlüğü’ne ve T.C. Sağlık Bakanlığı Kozmetik Dairesi Başkanlığı’na
da ihbarlarda bulunmuş, Antalya Ticaret Mahkemesi’nde de tedbir istemli bir dava
açmıştır. Dava dilekçesinde, Vira Kozmetik tarafından öne sürülen iki iddia inceleme
açısından önem taşımaktadır. Bunlardan ilki, AFW’nin o dönemde satışını yaptığı
Kryolan markalı ürünleri ülkeye yasa dışı olarak getirdiği iddiasıdır. Vira Kozmetik bu
iddiayı, Kryolan markasının ana üreticisi Kryolan GmbH’ın Türkiye’de Vira
Kozmetik’ten başka bir teşebbüse mal vermediği tespitinden hareketle dile getirmiştir.
Diğer iddia ise AFW’nin liste fiyatlarının üstünde fiyat uygulamasının ve iskontu 210
verilmesi gereken müşteri gruplarına indirim yapmamasının, ürünün ve Vira
Kozmetik’in ticari itibarını zedelemekte olduğu yönündedir. Bununla ilişkili olarak
dilekçede, AFW’nin Sağlık Bakanlığı izni olmayan ürünleri satmasının, ana distribütör
olarak Vira Kozmetik’i müşteriler nezdinde töhmet altında bıraktığı da ifade edilmiştir.
Vira Kozmetik’in Cumhuriyet Başsavcılığı’na yaptığı şikâyet neticesinde Antalya
Emniyet Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlar Şube Müdürlüğü Mali Büro
Amirliği tarafından 2.9.2005 tarihinde AFW’nin işyerinde bir arama gerçekleştirilmiştir.
Arama sonucunda hazırlanan tutanakta, incelenen ürünlerin faturalı olduğu ve
sadece bir ürüne ilişkin faturaya rastlanmadığı belirtilmiştir. 220
AFW vekili ise Ticaret Mahkemesinde açılan davaya yönelik olarak hazırladığı cevabî
dilekçesinde, Vira Kozmetik’in Kryolan ürünlerinin satışı konusunda üreticiyle yaptığı
tek satıcılık sözleşmesine dayanarak Türkiye’de tekel sahibi olmaya çalıştığını iddia
etmiş ve bu ürünlerin sadece Almanya’daki merkezden değil, İngiltere’deki Charles
H. Fox Ltd. firmasından da temin edilebildiğini, Vira Kozmetik’ten yapılan alımlarda
ürünlerin hangi kâr marjı ile satılacağının AFW’nin inisiyatifinde bulunduğunu ve
doğrusunun ürünlere tekrar KDV ilave edilmesi olduğunu dile getirmiştir. Anılan
dilekçede, ayrıca Charles H. Fox Ltd. firmasıyla AFW arasındaki yazışmalara atıfla,
anılan teşebbüsün AFW’ye ürün vermekte herhangi bir sakınca görmediğinin altı 230
çizilmiştir. Söz konusu yazışmalarda, AFW’nin Charles H. Fox Ltd. firmasından Vira
Kozmetik’e oranla daha yüksek iskontoyla mal almasının mümkün olduğu ve Charles
H. Fox Ltd.’nin AFW’ye, Vira Kozmetik tarafından ithal edilmeyen ürünleri de
gönderebileceğini beyan ettiği görülmektedir.
Bu yazışmalar sırasında Vira Kozmetik’in Sağlık Bakanlığı’na yaptığı başvurunun
sonucu olarak 20.9.2005 tarihinde bir tutanak düzenlenmiş ve bu tutanakta AFW’nin
işyerinde “izinsiz kozmetik ürüne rastlanmadığı” ifade edilmiştir.
7.10.2005 tarihinde ise Berlin’de bulunan üretici firma Kryolan GmbH’ın AFW’ye 240
yollamış olduğu yazıdan, iki firma arasında ticari bir anlaşmazlık bulunmadığı
anlaşılmaktadır. Nitekim Kryolan GmbH tarafından 12.10.2005 tarihinde Vira
Kozmetik’e gönderilen yazıda da AFW’ye mal verilmemesi için herhangi bir neden
görülemediği ifade edilerek, Vira Kozmetik’ten teşebbüse Kryolan markalı ürünlere
ilişkin bir teklif götürülmesi istenmektedir.
07-63/767-275
6
15.11.2005 tarihinde Vira Kozmetik, Antalya Cumhuriyet Başsavcılığı’na delil olarak,
kendileri tarafından Sağlık Bakanlığı onayı alınmamış ve Türkiye’ye getirilmemiş
ürünlerin AFW tarafından satıldığına dair faturayı sunmuştur. Teşebbüsün aynı
tarihte Ticaret Mahkemesi’ne sunduğu dilekçe ise önemli bazı ifadeler içermektedir. 250
Dilekçede, AFW’nin İngiltere’den ürün getirmesine ilişkin olarak aşağıdaki hususlar
beyan edilmiştir:
“Davalının İngiltere’den bu ürünleri temin ettiğine ilişkin açıklaması karşısında
müvekkil şirketin tek satıcılık haklarını ve sözleşmesini ihlal ettiği kendi beyanları ile
sabit bulunmaktadır. Ayrıca İngiltere’den yapılan alımlar konusunda herhangi bir
sözleşme mahkeme dosyasına sunulmamış ve sadece tarafları farklı olan bir niyet
mektubu sunulmuştur.”
Bu iddialara karşılık olarak AFW vekili tarafından 9.12.2005 tarihinde verilen 260
dilekçede, yine Charles H. Fox Ltd. firmasının AFW’ye Vira Kozmetik’e nispetle daha
uygun koşullarda mal sağlama isteğinde olduğunun altı çizilmiştir. Tarafların Antalya
2. Asliye Ticaret Mahkemesi’ne karşılıklı olarak, 2.1.2006, 7.3.2006, 17.3.2006 ve
8.5.2006 tarihlerinde sundukları dilekçelerinde benzer hususların yeniden dile
getirildiği görülmektedir. Bu arada, 4.5.2006 tarihinde Kryolan GmbH, Vira
Kozmetik’in Türkiye’deki tek yetkili distribütör olduğunu ve bu teşebbüs dışında hiç
kimseye ve özellikle AFW’ye satış yapılmadığını onaylayan bir yazı göndermiştir.
9.5.2006 tarihinde AFW vekili tarafından Ticaret Mahkemesi’ne sunulan dilekçede,
Vira Kozmetik tarafından Alanya Vergi Dairesi Müdürlüğü’ne yapılan başvurunun 270
sonuçlandığı ifade edilmiş, AFW’nin 2005 yılında yaptığı alımların faturalarının
bulunduğuna ilişkin 27.4.2006 tarihli tutanak beyan edilmiştir.
Öte yandan 29.5.2006 tarihinde Antalya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından;
“…, her iki firma arasındaki markalı ürünün satışı konusundaki uyuşmazlığın hukuki
bir mahiyette olduğu, 556 sayılı Markaların Korunması Hakkındaki Kararname’nin 9.
maddesinde yer alan Markanın İhlallerine girmediği tespit edildiği gibi açıkça
markanın tecavüz edildiğine ilişkin ve marka hakkının kötüye kullanıldığına ilişkin
müşteki firmanın bir şikâyette bulunmadığı, ayrıca şüphelinin taklit edilmiş bir mal 280
sattığı da tespit edilmediği…”
gerekçeleriyle, AFW’nin yurt dışından kaçak ürün getirdiği ve pazarladığı ve bu
şekilde kendisine isnat edilen suçu işlediğine dair hakkında kamu davası açmaya
yeter delil bulunmadığı gibi isnat edilen suçun unsurları oluşmadığından, teşebbüs
hakkında kamu adına kovuşturma yapmaya yer olmadığına 2006/11909 sayı ile karar
verilmiştir. Vira Kozmetik ise 21.7.2006 tarihinde anılan karara Elmalı Ağır Ceza
Mahkemesi’nde itiraz etmiştir.
Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 23.1.2007 tarihinde aldığı ara kararda tarafların 290
ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi amacıyla, her iki teşebbüsten de ticari
defterlerinin teslimini talep etmiştir. Ancak AFW vekili 23.2.2007 tarihli beyanında,
ispat yükünün davacıda olduğu, dava konusu edilen haksız fiil iddialarının ticari
defterlerin incelenmesi suretiyle ispatlanamayacağı, davanın bir ceza davası
olmadığı ve müvekkil firmanın mahkeme zoru ile de olsa ticari sırlarını açıklamaya
07-63/767-275
7
zorlanamayacağı gerekçeleriyle AFW’nin ticari defterlerini sunmayacağını ifade
etmiştir.
Yukarıda anılan mahkeme ara kararı gereğince hazırlanan 12.3.2007 tarihli Bilirkişi
Raporu’nda, AFW’nin ticari defterlerini ibraz etmemesi nedeniyle, AFW’nin Vira 300
Kozmetik’ten aldığı mallar dışında aynı olan malların alım satım işlemini yapıp
yapmadığı, alım satım yapıldı ise miktarı ve nerden ne şekilde aldığı, yasal yollarla
temin edip etmediği ve farklı yerlerden mal temin etmiş ise değerinin tespiti
hususlarında bir kanaat oluşmadığı ifade edilmiştir. Bunun dışında sadece dava
dosyasına sunulan kayıt ve belgeler üzerinden inceleme yapılmış ve AFW’nin
Charles H. Fox Ltd. şirketinden Sağlık Bakanlığı iznine tabi olmayan “Eyelashes”
(kirpik) ürünü ithal ettiği tespit edilebilmiştir. Vira Kozmetik, mahkemeye 15.5.2007
tarihinde sunduğu beyanında anılan Bilirkişi Raporu’nun eksik olduğunu iddia
etmiştir.
310
Taraf teşebbüsler mahkemeye son beyan dilekçelerini, yukarıda da özetlenmiş olan
hususları tekrar vurgulayarak 18.5.2007 ve 24.5.2007 tarihlerinde sunmuşlardır.
21.6.2007 tarihli son duruşmada AFW’nin satışlarının yasal olup olmadığına ilişkin ek
bilirkişi raporu istenmiş ve duruşma 27.9.2007’ye ertelenmiştir.
I.3.2. Yeniden Satış Fiyatının Belirlenmesine İlişkin Tespitler
Önaraştırma döneminde Raportörlerce yapılan incelemede, Vira Kozmetik’in 3’ü
İstanbul’da, 3’ü Antalya’da ve biri de Ankara’da olmak üzere toplam 7 bayi ile
sözleşmeyle (2001 ve 2006’da yapılan iki sözleşme) yahut sözleşmesiz bir alım-320
satım ilişkisi kurmuş olduğu tespit edilmiştir. Sözleşmesi olmadığı halde Vira
Kozmetik’le çalışan bayilerin, sözleşmesi olan iki bayi ile çalışma şartları
kıyaslandığında, tüm bayilerin Vira Kozmetik’ten liste fiyatı üzerinden %(…) oranında
indirimle mal aldığı görülmüştür. Dolayısıyla sözleşmesi olan ve sözleşmesi olmayan
bayiler arasında Vira Kozmetik’le çalışma şartları arasında herhangi bir fark
bulunmamaktadır.
Aşağıda Vira Kozmetik’in yeniden satış fiyatını tespit edip etmediğine dair bulgulara,
mahkemeye sunulan beyanlar, yazılı sözleşmeler, bayilerle Raportörlerce yapılan
görüşmeler ve bayilerden Raportörlerce temin edilen faturaların incelenmesi olmak 330
üzere dört ana başlık altında yer verilecektir.
I.3.2.1. Mahkemeye Sunulan Beyanlar
Vira Kozmetik tarafından Antalya 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne gönderilen
15.11.2005 tarihli cevapta aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:
“Öncelikle müvekkil şirketin sattığı tüm ürünler Türkiye genelinde liste fiyatları
üzerinden ve aynı fiyata satılmaktadır. Kryolan ürünlerinin fiyatları farklı bir biçimde
belirlenemez. Ürünlerin liste satış fiyatları ise KDV dâhil olan fiyatlardır. Müvekkil 340
şirket, yıllardır tüm Türkiye genelinde tek satıcısı olduğu bu ürünler konusunda aynı
ilkeleri takip etmektedir. Tüm satışlar belirtilen esaslar dâhilinde yapılmaktadır. Bu
nedenle davalı tarafın bu ürünleri yeniden fiyatlandırması veya yeniden KDV
ekleyerek satması mümkün değildir.”
07-63/767-275
8
Benzer şekilde aynı mahkemeye gönderilen 7.3.2006 tarihli cevapta aşağıdaki
ifadelere yer verilmektedir:
“Müvekkil şirketin sürekli çalıştığı bayileri ile belirlediği satış şartları mevcuttur. Bu
şartlar gereğince satın alınan ürünlerin tamamı liste fiyatlarından satılır ve belirlenen 350
liste fiyatlarına KDV dâhildir. Liste fiyatları dışında fiyat belirlenmesi ve satış
yapılması mümkün değildir. Bayilere yapılan satışlarda (%...) oranlarında iskonto
yapılmaktadır. Davalı tarafa yapılan satışlar ticari defterlerimizden incelendiğinde
müvekkil şirketin bayisi olarak çalıştıkları ve kendilerine yapılan satışlarda aynı
esasların sürekli uygulandığı açıklıkla ortaya çıkacaktır.”
Görüldüğü üzere mahkemeye sunulan beyanlarda Vira Kozmetik tarafından
belirlenen liste fiyatı dışında satış yapılamayacağı iddia edilmektedir.
I.3.2.2. İki Bayi İle Yapılan Sözleşmeler 360
Vira Kozmetik’in Antalya bayilerinden Mistik Gösteri Malzemeleri ve İstanbul
bayilerinden N&T Kozmetik Tic. Ltd. Şti. ile imzalamış olduğu iki sözleşmenin
birbirinden farklı olduğu tespit edilmiştir. Mistik Gösteri Malzemeleri ile yapılan
sözleşme, 27.9.2001-27.9.2002 tarihleri arasında geçerli olup, sözleşmede sürenin
uzamasını sağlayan herhangi bir hüküm mevcut değildir. Dolayısıyla incelenen
sözleşme, Mistik Gösteri Malzemeleri tarafından bağlayıcı kabul edilse bile 27.9.2002
tarihinde geçerliliğini yitirmiştir. Anılan sözleşmede satış fiyatlarına ilişkin
düzenlemenin, Vira Kozmetik’in listesindeki fiyatların üstünde satışını engellemeye
yönelik olduğu görülmüştür. Bu itibarla, sağlayıcının azami satış fiyatını 370
belirlemesinin rekabet hukuku bağlamında izin verilen uygulamalardan olduğu göz
önünde bulundurularak, anılan sözleşme hakkında herhangi bir işlem yapılmasına
gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
I.3.2.2.1. N&T Kozmetik Tic. Ltd. Şti. İle Yapılan Sözleşme
Bu sözleşmenin 3. maddesinde, perakende satışlarda Vira Kozmetik’in iskonto ve
satış koşullarının esas alınacağı belirtilmektedir. “Emtiayı Satma Koşulları” başlıklı
ikinci maddede ise aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
380
“b) … Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş. bu sözleşmenin yürürlüğü süresince genel ve
özel dönemlik Academie ve Kryolan marka emtianın satış fiyatını tek taraflı olarak
belirler. Bayi emtiayı Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin belirlediği satış fiyatlarıyla
satmak zorundadır.
c) Özel dönemlerdeki emtiayı satışları yönünden (…) bayilerin bu dönemlerdeki
perakende satış fiyatları, Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin bayilerle yapacağı
görüşmeler sonucunda Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş. tarafından belirlenir. Bayi bu
fiyatlara uymak zorundadır. Ancak bayi, bu dönemlerde önceden kararlaştırılmış
fiyatın kendisi için değiştirilmesini talep edebilir. Bu takdirde talepte bulunan bayi için 390
geçerli olmak koşuluyla Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş. tarafından bayinin satış fiyatı
tek taraflı olarak değiştirilebilir. Bu durum bayi yönünden kazanılmış hak oluşturmaz.
Bayi bu konuda Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin koyduğu tüm esas ve kurallara
uymayı kabul ve taahhüt eder.
07-63/767-275
9
d) Belli dönemlerde hangi ürünlerin indirimli satılacağının belirlenme yetkisi Vira
Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’ye aittir. Bayi bu kararlara uymak zorundadır.”
Sözleşme 4.1.2006 tarihinde bir yıllık bir süre için akdolunmuştur. Taraflardan birisi
fesih ihbarında bulunmadığı takdirde sözleşmenin her yıl, bir yıl daha uzayacağı 400
hüküm altına alınmıştır.
I.3.2.3. Bayilerle Yapılan Görüşmeler
Önaraştırma sürecinde Vira Kozmetik’in bayilerinin tümü ile Raportörlerce
görüşülmüştür.
İstanbul bayilerinden N&T Kozmetik Tic. Ltd. Şti.’nin yetkilisi, 1991 yılından itibaren
Vira Kozmetik ile çalıştıklarını ve bayilik sözleşmesini 2006 yılında imzaladıklarını,
satış fiyatlarına ilişkin olarak Vira Kozmetik’in herhangi bir baskısının söz konusu 410
olmadığını, listelerde yer alan fiyatları bireysel kullanıcılara yaptıkları satışlarında
kendi ticari tercihlerine göre uyguladıklarını ve amaçlarının ürünün ve hizmetin
kalitesine ilişkin bir istikrar yaratmak olduğunu ifade etmiştir.
İstanbul bayilerinden Derin Kozmetik’in yetkilisi, 2003 yılından itibaren Vira Kozmetik
ile çalıştıklarını, bireysel kullanıcılara yapılan satışlarda Vira Kozmetik’ten gelen
listeyi uyguladıklarını, kurumsal alıcılara ise Vira Kozmetik’in önerisi doğrultusunda
%(…) iskonto uyguladıklarını, özellikle bayinin yahut herhangi bir dağıtıcının olmadığı
bölgelerde yasal olmayan yollarla yurda getirilen ürünlerin fahiş fiyatlarla satıldığına
dair müşteriler yoluyla elde ettikleri bilgiler doğrultusunda fiyat listelerinin önem 420
kazandığını, gerek hangi müşterilere satış yapılacağı gerekse satış fiyatları
konusunda Vira Kozmetik’in herhangi bir baskısı olmadığını ifade etmiştir.
İstanbul bayilerinden Arzum Kozmetik’in yetkilisi, 2004 yılından itibaren Vira
Kozmetik’in bayisi olarak çalıştıklarını, sadece kuaför ve güzellik salonları gibi
kurumsal müşterilere satış yaptıklarını, satış fiyatlarını Vira Kozmetik’ten gelen fiyat
listelerini esas alarak belirlediklerini, müşterilerine Vira Kozmetik tarafından önerilen
oranda iskonto uyguladıklarını, ancak fiyat konusunda Vira Kozmetik’in herhangi bir
baskısı olmadığını ifade etmiştir.
430
Antalya bayilerinden İdeal Spor’un yetkilisi, 2005 yılından itibaren Vira Kozmetik’in
bayisi olarak çalıştıklarını, Kryolan ürünlerinden elde ettikleri cironun toplam ciroları
içerisinde %2-3’ü geçmediğini, genellikle otellere satış yaptıklarını, kuaför ve güzellik
salonlarından talep gelmediği için onlara satışlarının sınırlı olduğunu, ancak
mağazaya gelen müşterilere de perakende satış yapıldığını belirtmiştir. Teşebbüs
yetkilisi otellere yapılan satışların da yoğun olduğunun söylenemeyeceğini, 2006 ve
2007’de toplam 4 kez satış yaptıklarını, fiyatların Vira Kozmetik’ten gelen fiyat listeleri
esas alınarak belirlendiğini, oteller gibi müşterilere (ihale yolu ile) genellikle Kryolan
ürünlerin yanında spor ve gösteri malzemeleri de satıldığı için, toplam maliyet içinde
Kryolan ürünlerinin fiyatlarının da değiştiğini, normal şartlarda Vira Kozmetik 440
tarafından önerilen oranlarda iskonto oranlarını uygulamaya çalıştıklarını, ancak
toplam ihale bedeli içinde, ihalenin şartlarına göre liste fiyatlarının değiştiğini ve fiyat
konusunda Vira Kozmetik’in herhangi bir baskısının olmadığını ifade etmiştir.
07-63/767-275
10
Yine Antalya bayilerinden Özbek Spor’un yetkilileri, 2006 yılından itibaren Vira
Kozmetik’in bayisi olarak çalıştıklarını, toplam ürün çeşitleri içinde Kryolan
ürünlerinden elde ettikleri cironun %1’i dahi bulmadığını, sadece otellere satış
yaptıklarını, ancak mağazaya gelen müşterilere de perakende satış yapıldığını, satış
fiyatlarının Vira Kozmetik’ten gelen fiyat listeleri esas alınarak belirlendiğini, oteller
gibi müşterilere (ihale yolu ile) genellikle Kryolan ürünlerinin yanında spor ve gösteri 450
malzemeleri de satıldığı için, toplam maliyet içinde Kryolan ürünlerinin fiyatlarının da
ihalenin şartlarına göre değişebildiğini, fiyat konusunda Vira Kozmetik’in herhangi bir
baskısının olmadığını ifade etmişlerdir.
Antalya bayilerinden Mistik Gösteri Malzemeleri’nin yetkilisi, 2001 yılından itibaren
Vira Kozmetik’in bayisi olarak çalıştıklarını, doğal olarak ithalatçı firmanın tavsiye
ettiği bir fiyat listesi olduğunu, bunun da bayilerin zararına değil, yararına olduğunu,
diğer bayilerle aynı şekilde eğitim kurumlarına, güzellik salonlarına ve perakende
müşteriye uyguladıkları fiyatların farklı olduğunu, Vira Kozmetik’in bunu bayi olarak
kendi inisiyatiflerine bıraktığını belirtmiştir. 460
Son olarak Ankara bayii Burak Makyaj Stüdyosu yetkilisi, Vira Kozmetik’in Kryolan
markalı ürünlerin Türkiye’deki tek distribütörü olduğu tarihlerden bu yana anılan
teşebbüsün bayisi olarak faaliyet gösterdiklerini, nihai müşterilere uyguladıkları satış
fiyatlarını ise Vira Kozmetik’ten gelen fiyat listelerini esas alarak belirlediklerini, eğitim
kurumlarına uygulanan iskonto oranı %(…) olurken, diğer müşterilerden güzellik
salonlarına belirli bir miktarı aşan durumlarda %(…) oranında iskonto yapıldığını,
hangi oranlarda iskonto uygulanacağını temel olarak müşterinin ödeme koşullarına
göre kendi iradeleriyle belirlediklerini ifade etmiştir.
470
I.3.2.4. Faturalar Üzerinden Yapılan İnceleme
Bayi ile Vira Kozmetik arasındaki ilişkiler daha çok sözlü olarak yürütülmekte, yazılı
olarak sadece 2001 ve 2006’da yapılan iki sözleşme bulunmaktadır. Bayilerin
bünyesinde Vira Kozmetik’in herhangi bir elemanı çalışmamaktadır. Dolayısıyla
yeniden satış fiyatının tespitine ilişkin bayilerin beyanları ve fatura üzerinden yapılan
inceleme önem kazanmaktadır.
Önaraştırma döneminde Raportörlerce bayilerden fatura örnekleri alınarak liste
fiyatları ile karşılaştırılması yapılmıştır. 480
Kryolan ürünleri perakende fiyat listesi Avro cinsinden olup, fiyatlara KDV dâhildir.
Satış yapılacağı zaman TCMB döviz satış kuru üzerinden fiyatlar YTL’ye
çevrilmektedir. Genel olarak makyaj malzemesi kullanan okullar, animasyon grupları,
tiyatrolar, televizyonlar, sinemalar ve güzellik salonları/kuaförler tarafından talep
edilen Kryolan ürünleri için fatura altı iskonto oranı %(…) olup, okullar için bu oran
%(…)’tir. Ancak bu oranlar aşağıda açıklanacağı üzere Kryolan ürünleri yanında pek
çok ürün satan bayiler için farklılaşmaktadır.
Liste fiyatları döviz üzerinden olduğu için uzun süre değişmemektedir. Halen geçerli 490
olan fiyat listesi en son 2006 yılında değişmiştir. Anılan listede yüzlerce Kryolan
ürünü yer almaktadır. Bayilerin hepsi Kryolan ürünleri dışında başka ürünler de
satmaktadır. Genel olarak Kryolan ürünleri toplam cirolarının içinde çok az yer
tutmaktadır. Antalya’daki üç bayiden ikisi daha çok animasyon gösterileri yapan
07-63/767-275
11
gruplara, otellerde ihtiyaç duyulan spor ve gösteri malzemeleri ve çeşitli oyun ve
oyuncakların yanında müşterilerinden talep geldiği için Kryolan ürünleri de
satmaktadır. Bu satışlar bazen ihale yolu ile bazen de alınacak ürünlerin bedeline
göre doğrudan satış ile gerçekleşmektedir. Dolayısıyla bu tarz çalışan bayiler
açısından Kryolan ürünlerinin fiyatları çok önem arz etmemektedir. Zira toplam
bedelde çok az yekûn tuttuğu için genel olarak yapılan indirim Kryolan ürünlerine de 500
yansıtılmakta ve böylece liste fiyatına göre çeşitli oranlarda indirim yapılmış
olmaktadır. Bazen de özellikle 3–5 YTL’lik ürünlerde liste fiyatının üzerinde satışlar
yapıldığı, ya da müşterilerin toplam alımları içinde Kryolan ürünleri az yer tuttuğu için
bayilerin liste fiyatları üzerinde satış yaptığı görülmektedir.
Bayilerin muhtelif tarihlerde ve 2006–2007 yılları içindeki satışları örnekleme yolu ile
liste fiyatlarıyla kıyaslanmıştır. Bunun için liste fiyatları ile faturadaki fiyatlar o günkü
TCMB Avro satış kurundan YTL’ye çevrilmiştir. İncelenen 91 adet üründen 13’ünün
yaklaşık olarak liste fiyatından, 17’sinin liste fiyatının üstünde, 61’inin ise liste fiyatı
altından satıldığı görülmüştür. Maksimum indirim %34 olurken liste fiyatı üzerine en 510
çok %32 oranında çıkılmıştır. Tablo 1’de liste fiyatları ile faturadaki fiyatlar
kıyaslanmıştır:
Tablo 1: 91 Adet Ürünün Fatura ve Liste Fiyatlarının Karşılaştırılması
Liste Fiyatına Göre
Fark (%) Adet %
>25 1 1,10
15-25 6 6,59
Liste Fiyatı Üzerinde
Satışlar
5 -15 10 10,99
Liste Fiyatından Satışlar - 13 14,29
5-15 9 9,89
15-25 40 43,96 Liste Fiyatı Altında Satışlar
>25 12 13,19
Toplam 91 100
Tablo 1’den de görüldüğü üzere satışların %44’ü liste fiyatı altından %15-%25
aralığında indirim yapılmak suretiyle gerçekleşmiştir. Dosya mevcudu bilgi ve
belgeden, liste fiyatı üzerindeki satışların bir kısmının vadeli satışlar olduğu
anlaşılmıştır. Faturalar üzerinden yapılan incelemenin, yeniden satış fiyatının
belirlendiği iddiası kapsamındaki değerlendirmesine aşağıda yer verilecektir. 520
I.3.3. İddiaların Değerlendirilmesi
I.3.3.1. Paralel İthalatın Engellendiği İddiasının Değerlendirilmesi
Bu konuyu değerlendirmeden önce genel olarak rekabet hukuku açısından paralel
ithalat kavramına ve Rekabet Kurulu’nun konu hakkındaki yaklaşımlarına değinmek
gerekmektedir.
Kurul tarafından konu ile ilgili alınmış bulunan iki karardan bahsetmek mümkündür. 530
Bunlardan ilki, 6.11.2000 tarih ve 00–44/472–257 sayılı Sesa Kararı’dır. Diğeri ise
29.5.2001 tarih ve 01–25/238–61 sayılı Armada Kararı’dır.
07-63/767-275
12
Her iki Kurul Kararı’nda da belirtildiği üzere, 4054 sayılı Kanun “paralel ithalat”
konusuna doğrudan bir düzenleme getirmemiştir. Ancak Kanun’un 4(d) ve 6(a)
maddeleri, rakip teşebbüslerin piyasaya girişinin engellenmesi ve faaliyetlerinin
zorlaştırılmasını amaçlayan eylemleri yasaklamış, paralel ithalatın engellenmesi de bu
sonuçları doğurması açısından Kanun kapsamında değerlendirilmiştir. Anılan
Kararlarda, haklarında soruşturma yürütülen teşebbüslerin Kanun’u ihlal ettiklerine
dair bir sonuca ulaşılmamış olmasına karşılık, yasal yollarla yapılan ithalatın 540
engellenmesinin rekabet mevzuatına aykırılık teşkil edeceğine, diğer bir deyişle
paralel ithalatın engellenemeyeceğine ilişkin olarak aşağıdaki açıklamaları yapmak
gerekli görülmüştür:
“Paralel ithalatı engellemeye yönelik girişimler, rakip teşebbüslerin piyasaya girişinin
engellenmesine, faaliyetlerinin zorlaştırılmasına neden olacaktır. 4054 sayılı Kanun,
4. maddesinin (d) bendinde örneklendiği üzere, doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti
engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaları, uyumlu eylemler ve
teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerini, bu cümleden olarak da paralel ithalatı 550
engellemeye yönelik karar ve eylemleri yasaklamaktadır. Kanun, 6. maddesinin (a)
bendinde örneklendiği üzere, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya
da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına
yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanmasını, bu cümleden olarak da paralel ithalatı engellemeye yönelik karar ve
eylemleri yasaklamaktadır. Dolayısıyla, Türkiye'de markası tescil edilmiş bir malın,
marka sahibi ya da yetkili satıcısı tarafından Türkiye'de piyasaya sunulmasının
ardından, üçüncü kişilerce yasal prosedüre uygun olarak ithal edilmesine, yani paralel
ithalat yapılmasına engel olunması 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 4. ve 6. maddeleri uyarınca yasaklanmıştır.” 560
Mevcut dosya yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde ele alındığında, öncelikle Vira
Kozmetik ile AFW arasında süregelen ve yargıya intikal etmiş ticari anlaşmazlığın
konu hakkında önemli fikirler sunduğu görülmektedir. Herşeyden önce, Vira
Kozmetik’in Antalya Cumhuriyet Başsavcılığı’na ihbarda bulunduğu 2.8.2005 tarihine
kadar taraflar arasında belirli bir alım-satım ilişkisinin devam etmiş olduğu
belirtilmelidir. Yukarıda ortaya konduğu üzere, teşebbüsün bu tarih itibarıyla çeşitli
merciler nezdinde başlatmış olduğu süreçte öne sürdüğü temel iddia, AFW’nin
Kryolan markalı ürünleri Türkiye’ye yasal olmayan yollarla getirdiği yönündedir. Bir
kısmı sonuçlanan incelemelerin, AFW’nin hangi ürünleri İngiltere’deki Charles H. Fox 570
Ltd. firmasından temin ettiği, bu ürünlerin Vira Kozmetik tarafından ithal edilen
ürünlerle birebir aynı olup olmadığı ve AFW’nin Türkiye’de satışını yaptığı ürünleri
yasal yollarla getirip getirmediği hususlarını kesin olarak ortaya koyduğunu söylemek
güçtür. Zira Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 23.1.2007 tarihli ara kararına
rağmen AFW’nin ticari defter ve kayıtlarını sunmayı reddetmesi karşısında, hazırlanan
Bilirkişi Raporu’nda da bu hususlara ilişkin olarak bir kanaat oluşturulamadığı ifade
edilmiştir. Her ne kadar ortaya çıkan sonuçlar arasında AFW’nin Charles H. Fox
Ltd.’den sadece Sağlık Bakanlığı iznine de tabi olmayan kirpik ithal ettiği gibi bir ifade
yer alsa da, mahkemeye sunduğu bilgiler doğrultusunda Vira Kozmetik’in Antalya
bölgesinde 2002 yılında 25,500 YTL tutarında yaptığı satışların 2004 yılında 7,000 580
YTL, 2005 yılında ise 9,000 YTL seviyelerine düşmüş olması, bu bölgede başka
Kryolan ürünlerinin de tüketiciye satılmış olduğu iddiasını anlamlı kılmaktadır. Buna
ek olarak, inceleme döneminde Raportörlerce görüşülen Antalya bayileri arasından
07-63/767-275
13
özellikle Mistik Gösteri Malzemeleri ve Özbek Spor İth. İhr. Ltd. Şti. yetkililerinin,
AFW’nin yasal olmayan bir şekilde mal getirdiğine yönelik beyanları da dikkate
alınmalıdır.
Vira Kozmetik’in devam etmekte olan davada Sağlık Bakanlığı, Vergi Dairesi
Müdürlüğü ve Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde yaptığı başvurularda öne sürdüğü ve
AFW’nin Türkiye’ye yasal olmayan yollarla mal getirdiğine dair iddia 4054 sayılı 590
Kanun ile doğrudan ilişkili değildir. Öte yandan, “paralel ithalat” kavramının doktrinde
ve içtihatlarda kabul edilen tanımı itibarıyla, bu tip bir ithalattan bahsedilebilmesi için
ilgili ürünün, daha önce piyasaya sunulmuş olan ülkeye yasal prosedürüne uygun
olarak getirilmesi gerektiği açıktır. Bunun önemi de, 4054 sayılı Kanun tarafından
korunmak istenen bir rekabetin, ancak bu şekilde, tarafların eşit şartlar altında faaliyet
gösterdiği pazar koşullarında ortaya çıkabileceği gerçeğinde yatmaktadır.
Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi’ndeki dava sürecinin henüz sonuçlanmamış
olmasına karşılık AFW’nin paralel ithalatı gerçekleştirmiş olması kabul edildiği
takdirde, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi bakımından, teşebbüsün bu faaliyetinin 600
engellenip engellenmediği öncelikle Vira Kozmetik ile Kryolan GmbH arasındaki ilişki
incelenerek değerlendirilmelidir. Önaraştırma sürecinde Raportörlerce elde edilen bilgi
ve belgelerin incelenmesi sonucunda, anılan teşebbüsler arasında, başta AFW olmak
üzere herhangi bir üçüncü teşebbüsün Kryolan markalı ürünleri başka kaynaklardan
temin ederek Türkiye’ye ithal etmesini engellemeye yönelik yazılı yahut sözlü bir
anlaşmanın varlığına rastlanmamıştır. Kryolan GmbH, Vira Kozmetik’in Türkiye’deki
tek yetkili dağıtıcısı olduğunu teyit etmesi dışında, teşebbüsle yazışmalarında AFW’ye
ürün verilmesini, Antalya bölgesindeki satışların artması bağlamında önemli
gördüğünü ifade etmiştir. Bununla birlikte, AFW’ye doğrudan mal vermemiş olsa da –
ki, Vira Kozmetik’le olan tek satıcılık anlaşması kapsamında bu doğaldır – AFW’nin 610
İngiltere’den mal almak gibi yahut başka bir yolla Türkiye’ye mal getirmesini
engelleyecek herhangi bir girişimde de bulunmamıştır. Dolayısıyla, Vira Kozmetik ile
Kryolan GmbH arasında paralel ithalatı engelleme amacı taşıyan herhangi bir
anlaşmanın ve bundan kaynaklanan bir rekabet ihlalinin söz konusu olmadığı
kanaatine varılmıştır.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bağlamında yapılacak değerlendirmede ise öncelikle
Vira Kozmetik’in pazardaki konumunun incelenmesi gerekmektedir. Önaraştırma
döneminde, profesyonel makyaj malzemeleri pazarına yönelik olarak, pazarda faaliyet
gösteren teşebbüslerin paylarını ortaya koyabilecek bir araştırmaya yahut pazar 620
paylarının hesaplanmasını sağlayabilecek verilere ulaşmak mümkün olmamıştır.
Bunun temel sebebi, Türkiye’de nihai kullanıcılara ulaşan ürün miktarının, diğer bir
deyişle pazarın büyüklüğünün hesaplanmasının zor olmasıdır. Zira çok sayıda farklı
ürün çeşidini barındıran pazarda makyaj sanatçılarının yahut profesyonel olmayan
tüketicilerin her bir ürün çeşidinde (fondöten, ruj, vb.) farklı marka tercihleri söz
konusu olabilmekte ve özellikle profesyonel makyaj sanatçıları pazardaki
teşebbüslerden mal alma dışında kendileri de ürün getirebilmektedirler. Buna karşılık,
yapılan görüşmeler sonucunda Vira Kozmetik’in dağıtımını gerçekleştirdiği Kryolan
markalı ürünlerin ilgili pazarda en çok tercih edilen marka olduğunu söylemek
mümkün görünmektedir. Dünya çapında da en önemli profesyonel makyaj markaları 630
arasında yer alan Kryolan, 1991 yılında Vira Kozmetik vasıtasıyla satışa
sunulduğunda Türkiye pazarına giren ilk marka olmuş ve bu anlamda ilk olmanın da
avantajını elde etmiştir. Sahip olduğu geniş ürün gamı ve yüksek kalite markanın
07-63/767-275
14
tercih edilmesinin başlıca nedenleri olarak ortaya çıkmaktadır. Vira Kozmetik
bayilerinden Mistik Gösteri Malzemeleri’nin yetkilisi tarafından ifade edildiği üzere,
Kryolan, güzelleştirici makyajın yanı sıra sinema, sahne ve televizyon için elzem olan
tüm plastik malzeme skalasına (yara, yanık, yaşlandırma, burun, kulak, vb.) sahiptir
ve öncelikle kalıcı, ısıya ve suya dayanıklı, hijyenik ve antialerjik olması itibarıyla
yoğun bir şekilde tercih edilmektedir. Kryolan dışında pazarda yer alan diğer önemli
markalardan MAC, dünya çapında makyaj sanatçıları tarafından önemsenen 640
markalardan olmasına karşılık, Türkiye’de bireysel kullanıcılara yapılan perakende
satışlara ağırlık vermiş, BenNye ve Mehron markaları ise pazara yeni girmişlerdir.
Vira Kozmetik’in ilgili coğrafi pazarda yer alan en güçlü oyuncu olduğunun kabul
edildiği bir durumda, şikâyete konu olan ve AFW’nin ithalatını engellediğine dayalı
iddialar tek taraflı eylemler olarak ele alınmak durumundadır. Zira bu hususta Vira
Kozmetik ile Kryolan Gmbh arasında bir anlaşmanın tespit edilmediği yukarıda ifade
edilmiştir. Vira Kozmetik’in tek taraflı olarak paralel ithalatı engelleyip engellemediği
hususunda da teşebbüsün mahkemeye sunduğu dava dilekçelerinde yer alan ifadeleri
dışında, AFW’nin İngiltere’den mal getirmesinin önüne geçebilecek nitelikte bir eylemi 650
olduğunu gösterir herhangi bir bulguya ulaşılmamıştır.
Vira Kozmetik’in yukarıda yer verilen ve Kryolan markalı ürünlerin Türkiye’deki tek
distribütörü olduğunu, AFW’nin ise yurt dışından getirdiği malları satmak suretiyle
haksız rekabete yol açtığını vurgulayan ifadeleri öncelikle, dava sürecini başlatan ve
AFW’nin bu malları yasa dışı yollarla getirdiğine dayalı şikâyet göz önünde
bulundurularak değerlendirilmelidir. Diğer bir deyişle, Vira Kozmetik’in AFW’yi dava
etmesindeki temel saik, teşebbüsün ilgili ürünleri yasal olmayan bir şekilde getirerek –
aşağıda inceleneceği üzere yüksek fiyatla – Türkiye’deki müşterilere ulaştırması
olarak görünmektedir. Ne var ki, yasal olmayan yollarla yurda getirilen mallar için Türk 660
Ticaret Kanunu’nun haksız rekabete ilişkin hükümlerine dayalı yasal hakların
kullanılması mümkündür. Dolayısıyla, bu ifadelerin tek başına, Vira Kozmetik’in
kendisine münhasır distribütörlük anlaşması yoluyla verilmiş olan Türkiye’deki tek
satıcılık durumunu, eşdeyişle tekel hakkını mutlak topraksal koruma sağlayacak
şekilde uygulama amacı bulunduğunu ortaya koyamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Anılan dava ve diğer mercilere yapılan şikâyetler haricinde başkaca bir engelleyici
eylemin de tespit edilemediği göz önünde bulundurularak, Vira Kozmetik’in salt dava
açmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bağlamında bir ihlalde bulunduğunu
söylemek mümkün değildir. 670
I.3.3.2. Yeniden Satış Fiyatının Tespit Edildiği İddiasının Değerlendirilmesi
Dikey anlaşmaların yeniden satış fiyatının belirlenmesine yönelik hükümlerinin per se
yasaklanması ya da rule of reason analizine tabi tutulması hususu, gerek Rekabet
Kurulu kararlarında, gerekse yurt dışındaki rekabet otoritelerince tartışılmaktadır.
Genel olarak, Kurul’un konuyla ilgili olarak almış olduğu ilk kararlardaki per se
yaklaşımını bırakarak rule of reason yaklaşımını benimsediği görülmüştür. Özellikle
soruşturma açılmamasına hükmedilen kararlarda, tüketicinin böyle bir ihlalden zarar
görmemesi, dikey fiyat belirlemenin rakipler arasında yatay bir fiyat birlikteliğine 680
dönüşmemesi ve ilgili pazarda markalar arası rekabetin kısıtlanmaması hususları
dikkate alınmıştır.
07-63/767-275
15
Bu çerçevede, herhangi bir dikey sınırlamanın per se yasak olması için, o
sınırlamanın rule of reason yaklaşımı ile irdelendiği her yahut hemen hemen her
durumda rekabeti engelleyici etkiler doğurması gerekmektedir. Dolayısıyla, dikey fiyat
kısıtlamalarının markalar arası rekabetin kısıtlanmasına, tüketicinin refahının
azalmasına, sağlayıcı ya da bayiler tarafında kartel oluşumuna neden olmadığı
durumlarda markalar arası rekabetin arttırabileceğinden hareketle, bu koşullar altında
rule of reason yaklaşımı benimsenmektedir. 690
Mevcut dosya kapsamında, AFW tarafından yapılan başvuruda Vira Kozmetik’in,
bayilerin satış fiyatlarına müdahale ederek liste fiyatları üzerinde satış yapılmaması
yönünde anılan şirketi uyardığı iddiası dile getirilmiştir. Bu iddialar da Vira Kozmetik’in
avukatının mahkemeye sunduğu yazılı beyanlarla desteklenmektedir. Ayrıca Vira
Kozmetik’in İstanbul bayilerinden olan N&T Kozmetik Tic. Ltd. Şti. ile yaptığı
sözleşmede de bayinin satış fiyatının Vira Kozmetik tarafından tek taraflı
belirleneceğine dair ifadeler karşısında, bayilerin bu uygulama hakkındaki görüşleri ve
fatura üzerinden yapılacak değerlendirme önem kazanmaktadır.
700
Yukarıda da belirtildiği üzere, AFW ile Vira Kozmetik arasında süregelen sorunlar,
esasında AFW’nin liste fiyatları “üzerinde” satış yapması ve kaçak yollardan getirdiği,
hatta Vira Kozmetik’in Türkiye’ye ithal etmediği Kryolan ürünlerini satışa sunduğu
iddialarına dayanmaktadır. Vira Kozmetik’e ve diğer bayilere zaman zaman gelen
şikâyetler üzerine özellikle liste fiyatları üzerinde satış yapıldığı durumlarda Vira
Kozmetik’in bundan rahatsız olduğu anlaşılmaktadır. Bu duruma ilişkin olarak Vira
Kozmetik’ten gelen yazıda, yasal kuralların uygulanmasında büyük zorluklar yaşanan
sektörde asıl amaçlarının tüketicilerin mağdur edilmemesi olduğu, bu yüzden liste
fiyatlarını azami fiyat listesi şeklinde uygulamaya çabaladıkları ve AFW’nin liste
fiyatları üzerinde satış yapmalarına ilişkin olarak hiçbir yaptırımın uygulanmadığı 710
belirtilmiştir.
Nitekim bayilerin tamamı Vira Kozmetik’ten şimdiye kadar herhangi bir baskı
gelmediğini, fiyat konusunda kendilerine yönelik herhangi bir yönlendirme ve yaptırım
bulunmadığını, genel olarak Vira Kozmetik’ten gelen fiyat listelerini göz önünde
bulundurarak satış fiyatlarını belirlediklerini ifade etmişlerdir. Zaten bayilerin çoğu
açısından Kryolan ürünlerinden elde edilen ciro, toplam ciroları içinde çok küçük bir
yer tuttuğu için, Kryolan ürünleri için ya liste fiyatını uygulamaktalar ya da aynı
faturadaki diğer ürünlerin satış tutarlarına göre indirim yapmaktadırlar. Dolayısıyla
bayiler arasında uygulanan fiyatlar farklılaşmakta, bu durum da, yeniden satış 720
fiyatının belirlenmesini zorlaştırıcı bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır.
Genel uygulama olarak oteller, kuaförler, güzellik salonları gibi büyük müşterilere
%(…), okul ve öğrencilere %(…) indirim yapılmakta, perakende satışlarda ise genelde
liste baz alınmaktadır. Son listenin geçerli olduğu 2006–2007 yıllarına ait tüm
bayilerden alınan fatura örnekleri incelendiğinde, ürünlerin yaklaşık %70’inin liste
fiyatı altında, %15’inin liste fiyatı üzerinde satıldığı görülmektedir. Liste fiyatı üstünde
satılan ürünler açısından bazılarının fiyatlarının çok düşük olduğu için yuvarlama
yapıldığı (örneğin liste fiyatı 3,79 YTL olan bir ürünün 5,00 YTL’ye yuvarlanması),
çoğunlukla da vadeli alım yapan müşteriler için vade farkı konulduğu anlaşılmıştır. 730
Raportörlerce incelenen fatura örnekleri, bayilerin uygulayacakları iskontolar
konusunda çoğunlukla %(…)-%(…) oranını tercih ettiklerini ancak nihayetinde kendi
satış politikaları doğrultusunda hareket etmekte olduklarını göstermektedir.
07-63/767-275
16
Yeniden satış fiyatının tespit edilmesi hususunda, sağlayıcı konumundaki Vira
Kozmetik’in uygulamalarında bir yeknesaklığın oluşmadığı, bayilerin satış koşullarını
tespitlerinde serbest davranabildikleri ve Vira Kozmetik’in bu hususta herhangi bir
baskı yahut yaptırımının söz konusu olmadığı, bunun sonucunda da piyasada farklı
fiyatların görülebildiğini ortaya koyan yukarıdaki tespitler dikkate alınarak, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi bağlamında bir ihlalin gerçekleşmediği sonucuna ulaşılmıştır. 740
Bununla birlikte, sadece İstanbul’daki bayilerden N&T Kozmetik Tic. Ltd. Şti. ile
yapılan sözleşmeye ilişkin muafiyet değerlendirmesine aşağıda yer verilmiştir.
I.3.3.3. Bayilik Sözleşmesinin Değerlendirilmesi
Daha önce ifade edildiği gibi Vira Kozmetik’in bayileriyle imzalamış olduğu standart
bayilik sözleşmesi bulunmamaktadır. Zaten bayilerinden ikisiyle imzaladığı
sözleşmelerden sadece N&T ile olanı geçerli olup, sözleşmede rekabeti kısıtlayıcı
hükümlerin yer aldığı tespit edilmiş olduğundan 4054 sayılı Kanun ve 2003/3 ve
2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara 750
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne göre değerlendirilmesi yapılmıştır.
Tebliğ’in Kapsam başlıklı 2. maddesinde yapılan en son değişiklik, Tebliğ ile sağlanan
muafiyetin, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanacağı hükmü
getirilmiştir. Yukarıda da ifade edildiği üzere, önaraştırma döneminde profesyonel
makyaj malzemeleri pazarına yönelik detaylı bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu
noktada, anılan ürünlerin özellikle profesyonel sanatçılar tarafından bireysel ihtiyaçları
oranında yahut animasyon aktiviteleri olan otellerin ihtiyaç duydukları diğer
malzemelerle birlikte yurt dışından getirmesi de pazarın büyüklüğünü hesaplamada 760
güçlük oluşturmaktadır.
Buna karşılık, Vira Kozmetik’in pazardaki konumu inceleme kapsamında edinilen nitel
bilgiler yoluyla değerlendirilebilecektir. Herşeyden önce Vira Kozmetik Kryolan
markasını 1991’de ithal etmeye başlamış ve bu şekilde pazara ilk giren teşebbüs
olmanın avantajını elde etmiştir. Kryolan, gerek dünya çapında gerekse Türkiye’de
profesyonel kullanıcıların en çok tercih ettiği marka konumundadır. Buna ek olarak,
mevcut rakipler olarak değerlendirilebilecek Mac, BenNye, Mehron gibi markaların,
gerek pazara yeni girmiş olmaları, gerekse Vira Kozmetik kadar bilinirliğe henüz sahip
olmamaları nedeniyle hâlihazırda pazarda sınırlı bir paya sahip olmaları kaçınılmaz 770
görünmektedir. Bu hususlar birlikte dikkate alındığında, Vira Kozmetik’in profesyonel
makyaj malzemeleri pazarında %40’ın üzerinde bir paya sahip olabileceği kanaatine
ulaşılabilmektedir.
Bu bilgiler ışığında, Vira Kozmetik’in N&T Kozmetik Tic. Ltd. Şti. ile imzaladığı bayilik
sözleşmesi, pazar payı eşiği itibarıyla Tebliğ kapsamı dışına çıkmaktadır. 25.5.2007
tarih ve 26532 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 1.7.2007 tarihinde yürürlüğe
giren 2007/2 sayılı Tebliğ’in Geçici 2. maddesinde, “2007/2 sayılı Tebliğ’in yürürlüğe
girdiği tarihte 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden yararlanmakta
olan, ancak 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2007/2 sayılı Tebliğ ile değişik 2 nci maddesinde 780
öngörülen kapsamın dışında kalan anlaşmaların bu Tebliğ’in yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren bir yıl içerisinde 4054 sayılı Kanun’un 5 inci maddesinde düzenlenen şartlara
uygunluğunun sağlanması gerekir. Bu süre içerisinde anılan anlaşmalara 4054 sayılı
07-63/767-275
17
Kanun’un 4 üncü maddesinde öngörülen yasaklama uygulanmaz.” ifadesi yer
almaktadır. Yukarıdaki geçici madde çerçevesinde Vira Kozmetik ile N&T Kozmetik
Tic. Ltd. Şti. arasındaki sözleşmenin hukuki durumunu tespit etmek gerekmektedir.
Anılan sözleşmenin 2 (a) maddesinde “Bayi sözleşme konusu emtiayı, ekte belirtilen
bölge dışında satmamayı ve pazarlamamayı kabul ve taahhüt eder”, 2 (e)
maddesinde “Bayi Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin yazılı izni olmadıkça bu 790
sözleşmenin konusu emtiayı perakende olarak ekte belirtilen bölge dışındaki kişilere
veya diğer bayilere satamaz.” ve 4 (a) maddesinde “…Bayi ekte belirtilen bölge
dışında hiçbir yerde sözleşme konusu emtiayı satamaz” ifadeleri yer almaktadır. Bu
hükümlerin Vira Kozmetik tarafından pasif satışların yasaklanabilmesi sonucunu
doğurması mümkün görünmektedir.
Ayrıca, sözleşmede satış fiyatlarının tespitine yönelik olarak aşağıdaki hükümler
bulunmaktadır:
3. madde: “Bayi bu sözleşmenin diğer tarafı olup, emtiayı Vira Kozmetik San. ve Tic. 800
A.Ş.’den satın alarak kendi mağazasında perakende (Güzellik ve Kuaför Salonlarına
yapılan satışlar perakende satış hükmündedir. Bu satışlarda Vira Kozmetik San. ve
Tic. A.Ş.’nin iskonto ve satış koşulları esas alınacaktır) olarak satan kişi ya da
kuruluştur.”
2 (b) maddesi: “…Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş. bu sözleşmenin yürürlüğü
süresince genel ve özel dönemlik Academie ve Kryolan marka emtianın satış fiyatını
tek taraflı olarak belirler. Bayi emtiayı Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin belirlediği
satış fiyatlarıyla satmak zorundadır.”
810
2 (c) maddesi: “Özel dönemlerdeki emtia satışları yönünden (yılbaşı, bayram ve
benzeri Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş. tarafından belirlenen dönemler); bayilerin bu
dönemlerdeki perakende satış fiyatları, Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin bayilerle
yapacağı görüşmeler sonucunda Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş. tarafından belirlenir.
Bayi bu fiyatlara uymak zorundadır…”
2 (d) maddesi: “Belli dönemlerde hangi ürünlerin indirimli satılacağının belirlenmesi
yetkisi Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’ye aittir. Bayi bu kararlara uymak zorundadır.”
Yukarıda yer verilen ve gerek pasif satışların engellenmesi sonucunu doğurabilecek, 820
gerekse yeniden satış fiyatlarının doğrudan tespiti anlamına gelen hükümler, pazar
payı eşiğinin de ötesinde sözleşmeyi 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamından çıkaran
sınırlamalardır. Dolayısıyla, sözleşme Tebliğ’in geçici 2. maddesinde yer alan ve yeni
Tebliğ yürürlüğe girmeden önce sözleşmelerin grup muafiyetinden faydalanmakta
olması koşulunu getiren 1 yıllık geçiş sürecinden faydalanamayacaktır. Bu itibarla,
sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. madde kapsamında değerlendirilmesi ve 5.
maddede sayılan bireysel muafiyet koşullarını taşıyıp taşımadığının incelenmesi
gerekmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen iki olumlu, iki olumsuz koşulun birlikte 830
karşılanması halinde Kurul’un teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına karar
verebileceği düzenlenmiştir.
07-63/767-275
18
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendi uyarınca, anlaşma ile malların üretimi
veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileştirmelerin ya da
ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması ilk koşuldur. Genel olarak dikey
anlaşmalar ile marka içi rekabete bazı sınırlamalar getirilirken, markalar arası
rekabetin artması beklenmektedir. İnceleme konusu bayilik anlaşması ile tüketicilere
daha geniş bir ürün yelpazesinin daha kısa süre içerisinde ulaştırılması ve 840
münhasırlık yoluyla bayinin Vira Kozmetik’in ürünlerine belirli bir bölgede
yoğunlaşarak satış öncesi ve sonrası hizmetlerde kalitenin artması beklenmektedir.
Getirilen bayilik sistemi ile bayi optimum stokla geniş ürün yelpazesine sürekli olarak
makul bir maliyetle sahip olacaktır. Öte yandan Kryolan ürünlerinin spesifik kullanıma
yönelik ve nispeten prestijli ürünler olması yönüyle, bayilik sistemi sayesinde müşteri
gözünde bu niteliklerin korunması kolaylaşacaktır. Tüm bu gerekçelerle ilk koşulun
sağlandığı kanaatine varılmıştır.
Kanun’un 5. maddesinin (b) bendi ise tüketicinin (a) bendinde sayılan koşullardan
yarar sağlamasını öngörmektedir. Burada sözü edilen tüketici sadece nihai tüketici 850
değildir. Söz konusu ürünleri bayiden satın alan makyaj sanatçıları, animatörler,
kuaförlerin yanı sıra, yukarıda yer verilen etkinliğin artması ve ölçek ekonomisine
erişilmesinden ara satıcılar da fayda sağlayacaktır. Ayrıca söz konusu ürünlerin
çoğunluğu itibarıyla Sağlık Bakanlığı iznine tabi ve insan cildine hassas ürünler
olması sebebiyle de, gerekli izinlerin alınarak bayi vasıtasıyla ekonomik ve sağlığa
uygun bir şekilde sunulmasından nihai tüketicilerin de fayda sağlaması söz
konusudur. Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde belirtilen tüketicinin anlaşmadan
yarar sağlaması koşulu yerine getirilmiştir.
Kanun’un 5. maddesindeki ilk olumsuz koşul, (c) bendindeki, ilgili piyasanın önemli bir 860
bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması koşuludur. Fiyat rekabeti serbest
piyasadan beklenen iktisadi etkinliğin en önemli sonucu olup, hiçbir şekilde ortadan
kaldırılmamalıdır. Şartta geçen “ilgili piyasanın önemli bir bölümü”, bayiler arasındaki
rekabeti kapsadığı gibi, Vira Kozmetik ile rakip firmalar arasındaki rekabeti de
kapsamaktadır. Kanun’un 5. maddesinin (d) bendindeki son şart, (a) ve (b)
bentlerindeki amaçların elde edilmesi için, yani üretimin, dağıtımın gelişmesi ya da
ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması ve bu iyileşmeden tüketicilerin
yararlanabilmeleri için zorunlu olandan fazla oranda rekabetin sınırlanmamasıdır. Bu
iki şart birlikte değerlendirildiğinde, öncelikli olarak sözleşme ile bayinin yeniden satış
fiyatının tespitini içeren hükümlerin ve bunların yanı sıra pasif satışların 870
engellenmesine imkân veren hükümlerin, söz konusu iki şartın sağlanmasını
engellediği sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla sağlayıcının,
alıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya alıcıya satış fiyatını tavsiye etmesi
mümkündür. Alıcıya bildirilen azami veya tavsiye niteliğindeki satış fiyatlarının asgari
veya sabit fiyata dönüşmemesi için, söz konusu fiyatların azami veya tavsiye
niteliğinde olduğunun, bayilik sözleşmesinde, yayınlanan fiyat listelerinde ve/veya
ürünün üzerinde açıkça belirtilmesi gerekmektedir. Pasif satışlara ilişkin olarak ise,
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyetinin Açıklanmasına Dair 880
Kılavuz’un “Bölge ve Müşteri Sınırlaması” başlıklı 2.2 bölümündeki açıklamalardan
hareketle iki ayrı durumdan bahsedilmesi gerekmektedir. Öncelikle bayi yahut
bayilere sözlü veya yazılı olarak belirli bir bölge tahsis edilirse, bir bayinin münhasır
07-63/767-275
19
bölgesindeki münferit müşterilere diğer bayilerin mektup veya ziyaret gibi doğrudan
pazarlama yöntemleriyle yaptıkları satışların (aktif satışlar) kısıtlanması mümkündür.
Ancak, başka bir bayinin bölgesindeki müşterilerden gelen ve bayinin aktif çabaları
neticesi olmayan talepleri karşılamak, bayi malın teslimatının müşterinin adresine
götürerek yapsa dahi (pasif satışlar), yasaklanamayacaktır. İkinci olarak, herhangi bir
bölge tahsisi yapılmadıysa (serbest bölge), diğer bayilerin yapacakları aktif veya pasif
satışların engellenmemesi gerekmektedir. 890
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya Konusu şikâyet ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine,
Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler içeren bayilik sözleşmesi bakımından
ise, Vira Kozmetik San. ve Tic. A.Ş.’nin pazar payının %40’ın üzerinde 900
olduğunun tahmin edilmesi ve sözleşmede bayiler tarafından yapılan pasif
satışları engelleyen ve yeniden satış fiyatının belirlenmesine imkân veren
hükümlerin varlığı karşısında, söz konusu sözleşmenin 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
değerlendirilemeyeceğine,
Bununla birlikte sözleşmeye, söz konusu hükümlerden, yeniden satış fiyatına
ilişkin olanların, sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi kaydıyla, ancak
azami satış fiyatını belirleyecek yahut satış fiyatını tavsiye edecek şekilde
değiştirilmesi, söz konusu fiyatların azami veya tavsiye niteliğinde olduğunun, 910
bayilik sözleşmesinde, yayınlanan fiyat listelerinde ve/veya ürünün üzerinde
açıkça belirtilmesi; pasif satışlara ilişkin olanların ise, bayiye bölge tahsisi
yapılması durumunda, sadece pasif satışları yasaklayabilecek, ancak aktif
satışlara müdahale etmeyecek şekilde düzenlenmesi koşulu ile 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde 10 yıl süreyle bireysel muafiyet
tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir
Full & Egal Universal Law Academy