Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-63/777-283

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

(Danıştay’ın İptali Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : D2/1/B.E.-99/3 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 07-63/777-283
Karar Tarihi : 02.08.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B.RAPORTÖRLER :Barış EKDİ, Hakan Suat ÖLMEZ, Hakan BİLİR
C. ŞİKAYET EDEN:
Ulusal Basın Gazetecilik Matbaacılık ve Yayıncılık Sanayii A.Ş.
Mehmet Akif Mah. İnönü Cad. Star Sok. No:2 Küçükçekmece-İSTANBUL
D. KARŞI TARAF:
1. Birleşik Basın Dağıtım A.Ş.
Cumhuriyet mah. Umaç Apt. No: 141 kat:6 D:14 Elmadağ, Şişli-İSTANBUL
2. BİRYAY Birleşik Yayın Dağıtım A.Ş. 20
Yeni Ticari Ünvanı- Biryay Satış Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
Doğan Medya Tesisleri, Hoşdere Yolu, Esenyurt Küçükçekmece-İSTANBUL
3. YAYSAT Yayın Satış, Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.
Doğan Medya Tesisleri, Hoşdere Yolu, Esenyurt, Küçükçekmece-İSTANBUL
E. DOSYA KONUSU
Rekabet Kurulu’nun 14.12.2002 tarih, 00-49/529-291 sayılı kararında hukuka
aykırılık bulunmadığına dair Danıştay 10. Dairesi’nin 4.11.2003 tarih, 2001/1632
E., 2003/4243 K. Ve 2001/1631 E., 2003/4244 K. Sayılı kararlarının bozulması
yönündeki Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 3.5.2007 tarih, 2004/2377
E., 2007/869 K. ve 2004/1177 E., 2007/868 K. sayılı kararları üzerine, gazete ve 30
dergi dağıtım pazarında Birleşik Basın Dağıtım A.Ş., BİRYAY Birleşik Yayın
Dağıtım A.Ş. ve YAYSAT Yayın Satış Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin Star
Gazetesi’nin, son satış noktalarındaki satışını önlemek suretiyle, bu gazetenin
faaliyetlerini zorlaştırmaları, diğer taraftan Star Gazetesi’nin dağıtımını üstlenen
ve son satış noktalarına ulaştıran MEDYA Pazarlama Org. Hiz. İth. Tic. A.Ş.’nin
aynı pazara girişini engellemelerine ilişkin hususların 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ
Ulusal Basın Gazetecilik Matbaacılık ve Yayıncılık Sanayii A.Ş., Rekabet
Kurumu kayıtlarına 13.10.1999 tarih ve 3337 sayı ile intikal eden şikayet 40
dilekçesinde;
07-63/777-283
2
- Star gazetesini yayınlayan Ulusal Basın Gazetecilik Matbaacılık ve Yayıncılık
Sanayi A.Ş.’nin, Star gazetesini kendi dağıtım şirketi vasıtasıyla gazete bayilerine
ulaştırmakta olduğunu, ancak BBD ve YAYSAT’ın, bayiler üzerindeki hakimiyetlerini
kullanarak, Star gazetesinin satışını engellemek amacıyla bayilerine baskı yaptıkları
ve bayilerin bu nedenle Star gazetesini satmaktan kaçındıkları,
- Her gazete grubu için ayrı bir bayilik ağının oluşturulmasının ekonomik olarak
büyük bir israfa yol açmakta olduğu, bunun yanısıra, gazetelerin nitelikleri gereği
rakipleri ile aynı bayide satılmalarının gerektiği, diğer gazetelerle aynı bayide
satılmayan bir gazetenin yayın hayatına devam edebilme şansının bulunmadığı, 50
dolayısıyla, Hürriyet ve Sabah gruplarının, sahip oldukları dağıtım sistemi ve bayilik
ağları sayesinde, rekabetçi bir piyasada olmaması gereken suni giriş engelleri
yarattıkları, piyasaya yeni girecek şirketlerin bu dağıtım ve bayi ağından
faydalanmalarının zorunlu olduğu belirtilmektedir.
Bu çerçevede;
- Star gazetesinin, tüm bayilerde satışının sağlanması amacıyla, Sabah ve
Hürriyet gruplarının bayilerine yönelik olarak, Star gazetesinin satışını engelleyici
davranışlardan vazgeçmeleri ve bayilerin Star gazetesini satmaları yönünde, 4054
sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca bir tedbir kararı alınması,
- Sabah ve Hürriyet gruplarının, Star gazetesinin pazar dışına çıkarılması 60
konusunda anlaşarak bayilere baskı yapmaları nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4.ncü
maddesini ihlal ettiklerinden dolayı, aynı kanunun 16. maddesi uyarınca ceza
verilmesi,
- Gazete dağıtım pazarında, birlikte hakim durumda olan Hürriyet ve Sabah
gruplarının, bilinçli olarak bayilerine uyguladıkları satış yasağının 4054 Sayılı
Kanun’un 6. maddesi uyarınca, hakim durumun kötüye kullanılması olduğu ve bu
davranışlarının yasaklanarak, aynı Kanun’un 16. maddesine göre cezalandırılması,
talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ
Ulusal Basın Gazetecilik Matbaacılık ve Yayıncılık Sanayii A.Ş.’nin 13.10.1999 70
tarihli şikayet dilekçeleri, Rekabet Kurulu'nun 16.11.1999 tarihli toplantısında
görüşülmüş ve 99-52/566-357 sayılı karar ile 4054 sayılı Kanun'un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Öte yandan, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin, İstanbul Sanayi ve Ticaret İl
Müdürlüğü’ne göndermiş olduğu 6.12.1999 tarihli yazıda, Belediyenin açmış olduğu
ihale sonucu, BİRYAY’a kiralanan gazete satış büfelerinde, Star gazetesinin
satılması hususunda sorunlar yaşandığı belirtilerek, anılan kira sözleşmesinin, 4054
sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi, talep edilmiş; ilgili Müdürlük tarafından
Rekabet Kurumu’na havale edilen yazı, 28.12.1999 tarih ve 5150 sayı ile kayıtlara
intikal etmiştir. 80
Önaraştırma sonucunda, Kurum Raportörlerince düzenlenen, 7.1.2000 tarih
ve D2/2/BE-00/1 sayılı Önaraştırma Raporu, Kurul’un 3.2.2000 tarihli toplantısında
görüşülmüş ve 00-5/43-21 sayılı karar ile 4054 sayılı Kanun'un 41. ve 43/1.
maddeleri uyarınca;
- Birleşik Basın Dağıtım Anonim Şirketi,
- BİRYAY Birleşik Yayın Dağıtım Anonim Şirketi,
07-63/777-283
3
- YAYSAT Yayın Satış, Pazarlama ve Dağıtım Anonim Şirketi
haklarında;
a) 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına,
b) Soruşturmanın hakim durum olup olmadığı ve kötüye kullanılıp kullanılmadığı 90
yönünde, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde yürütülmesine,
c) Bu aşamada bir tedbir kararına gerek olmadığına,
karar verilmiştir.
Bu karar üzerine, 16.2.2000 tarihinde, Kanun'un 43/2.i maddesi uyarınca
haklarında soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunulan ve 21.2.2000 tarihinde söz
konusu karara ilişkin tebligatı alan ve 30 gün içinde ilk yazılı savunmalarını
göndermeleri istenilen tarafların, ilk yazılı savunmaları, 10.3.2000 tarih ve 886 sayı ile
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
Soruşturma süreci sırasında İzmir Bakkallar ve Bayiler Odası’nın 5.5.2000
tarih ve 1637 sayı ile Kurumumuz kayıtlarına intikal eden; odalarına bağlı bayilerin 100
Star gazetesi satmak istemelerine rağmen YAYSAT ve BBD’nin bunu
engellediklerine ilişkin başvuruların kendilerine iletildiği belirtilerek bu durumun,
Rekabet Kanunu açısından değerlendirmeye alınmasını talep ettikleri yazısı,
konularının aynı olması sebebiyle soruşturma içerisinde değerlendirmeye alınmıştır.
Soruşturma Heyeti’nce tamamlanan 16.6.2000 tarih ve SR/00-7 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca, tüm Kurul üyeleri ile ilgili
taraflara 22.6.2000 tarihinde tebliğ olunmuş, yine aynı Kanun’un 45. maddesinin
ikinci fıkrası gereğince Soruşturma Raporu’nu, 26.6.2000 tarihinde tebellüğ etmiş
olan taraflardan 30 gün içinde, ikinci yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir.
Soruşturma Raporu’nun tebliğini takiben, 18.7.2000 tarih ve 3127 sayılı yazı 110
ile, Kanun'un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca savunma sürelerinin 30 gün
uzatılmasını talep eden ve Rekabet Kurulu’nun 20.7.2000 tarih ve 00-27/297-166
sayılı kararı ile 30 gün ek savunma süresi tanınan tarafların; ikinci savunma yazıları,
22.8.2000 tarih ve 1513 sayılı yazı ile süresi içerisinde, Kurumumuz kayıtlarına intikal
etmiştir.
Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı, 1.9.2000 tarihli ek yazılı görüş, Rekabet
Kanunu’nun 45/2. maddesi uyarınca, 5.9.2000 tarih ve 2181 sayı ile tüm Kurul üyeleri
ile ilgili taraflara tebliğ edilmiş, taraflar, 6.9.2000 tarihinde ek yazılı görüşü, tebellüğ
etmişlerdir.
Ek yazılı görüşün tebliğini takiben, hakkında soruşturma yürütülen taraflar, 120
11.9.2000 tarih ve 3796 sayılı başvuru ile, ek yazılı görüşe karşı yapacakları
savunma sürelerinin, Kanun'un 45/2. maddesi uyarınca 30 gün uzatılmasını talep
etmişler, ilgili tarafların talepleri, Rekabet Kurulu’nun 19.9.2000 tarih ve 00-35/391-
218 sayılı toplantısında görüşülerek, 30 gün ek süre tanınmış, tarafların yazılı
savunmaları, 27.10. 2000 tarih ve 4483 sayıyla Rekabet Kurumu kayıtlarına intikal
etmiştir.
Rekabet Kurulu'nun, 3.11.2000 tarih ve 00-43/463-253 sayılı toplantısında,
yürütülen soruşturma ile ilgili olarak, 6.12.2000 tarihinde sözlü savunma toplantısı
yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun'un 46.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgililere gönderilmiş, 6.12.2000 tarihinde yapılan 130
sözlü savunma toplantısında, taraflar, son savunmalarını yapmışlardır.
07-63/777-283
4
Rekabet Kurulu, 14.12.2000 tarihinde, 00-49/529-291 sayılı nihai kararını
vermiş ve bu karar 20.12.2000 tarihinde, hazır bulunanlara tefhim edilmiştir.
Anılan karara karşı hakkında soruşturma yapılan teşebbüslerce Danıştay 10.
Dairesi nezdinde 2001 yılında açılan davalar esastan incelenerek, Danıştay 10.
Dairesi’nin 4.11.2003 tarih, 2001/1632 E., 2003/4243 K. ve 2001/1631 E., 2003/4244
K. sayılı kararları ile Rekabet Kurumu lehine reddedilmiştir.
Bunu mütakip, davacıların temyiz talebi çerçevesinde Danıştay İdari Dava
Daireleri Kurulu’nun, “soruşturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai karar toplantısına
katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı olduğu” gerekçesiyle 3.5.2007 tarih, 140
2004/2377 E., 2007/869 K. ve 2004/1177 E., 2007/868 K. sayılı kararlarıyla Danıştay
10. Dairesi’nin yukarıda belirtilen kararlarını bozması üzerine, Rekabet Kurulu,
soruşturmaya ait tüm savunmaları, ek savunmaları, sözlü savunma tutanaklarını,
sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımlarını, raporları, Danıştay’ın
iptal kararlarını, dosya münderecatında yer alan tüm bilgi ve belgeleri inceleyerek
2.8.2007 tarihinde dosyaya ilişkin nihai kararını vermiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Raportörler,
I. “Gazete ve dergi dağıtım” piyasasında birlikte hakim durumda bulunan,
BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın; 150
- Kendi bayilerine mal tedariğini, piyasaya yeni giren bir dağıtım
şirketinin ürünlerini satmama şartına bağlamak,
- Piyasaya yeni giren bir dağıtım şirketinin dağıttığı ürünleri, bayilerine
sokmayarak, yani ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine
doğrudan veya dolaylı olarak engel olmak ya da rakiplerin piyasadaki
faaliyetlerini zorlaştırmayı amaçlayan eylemlerde bulunmak,
- Gazete ve dergi dağıtım piyasasındaki hakimiyetin yaratmış olduğu
finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak, başka bir mal
veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan,
eylemlerde bulunmak, 160
- Tüketici tercihleri üzerinde, kısıtlamalara yol açabilecek eylemlerde
bulunmak suretiyle
Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri, BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın Kanun’un 16.
maddesinin ikinci fıkrası gereğince cezalandırılmaları gerektiği,
II. Gazete ve dergi satışı faaliyetini de içerecek şekilde, Belediyelerce ihdas
edilen ve belediyelerce veya belediyelerin yetki verdiği kişilerce, üçüncü şahıslara
kiralanan satış büfelerinin, ilgili pazara giriş açısından önemi dikkate alındığında;
Söz konusu yerlerde, kiracının, “hangi dağıtım şirketinden gelirse gelsin,
mevzuata ve yasalara uygun, irsaliyeli her türlü mevkuteyi, makul bir ücret veya
komisyon oranı karşılığında satmasını temin edecek” düzenlemelerin yapılması, aksi 170
bir durumda haklarında hukuki işlem başlatılacağına ilişkin ilgili Kurul Kararının,
yetkili mercilere bildirilmesinin uygun olacağı,
III. 1997/3 ve 1997/4 sayılı Grup Muafiyeti Tebliğleri’nin, “diğer sağlayıcıların
dağıtımın farklı aşamalarına girişlerinin önemli ölçüde zorlaştırılması” durumunda,
07-63/777-283
5
Tebliğ’in sağladıgı muafiyetin, Kurul tarafından geri alınabileceğine ilişkin,
“Muafiyetinin Geri Alınması” baslıklı 6. maddesi uyarınca,
İlgili pazarın yapısı gereği, ilgili pazarda faaliyet gösteren herhangi bir dağıtım
şirketinin, son satış noktaları ile yapacağı anlaşmaların, “rakip malları satmama veya
dağıtmama” gibi münhasırlık sağlayan bir hüküm içermesi durumunda, 1997/3 ve
1997/4 sayılı Tebliğler ile sağlanan muafiyetten yararlanamayacaklarının, Kurul 180
Kararı ile ilânının, ilgili pazarda rekabetin tesisi için zorunlu olduğu,

düşüncesinde olduklarını bildirmişlerdir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
a) İlgili Ürün Pazarı:
Şikayetin konusu ve şikayete konu olan BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın başlıca
faaliyet alanlarının “gazete ve dergi dağıtımı” olduğu gözönüne alınarak, ilgili ürün
pazarı “gazete ve dergi dağıtımı pazarı” olarak belirlenmiştir.
Yayınevleri; yayınlarını dağıtım şirketlerinin merkezine ve/veya bölge 190
müdürlüklerine teslim ederler. Genellikle birkaç ili kapsayan bir alandan sorumlu olan
bölge müdürlükleri ise, yayınların başbayilere ulaştırılmasını sağlarlar. Başbayiler
tarafından son satış noktalarına ulaştırılan yayınlar, burada teşhir edilerek okuyucuya
sunulur. Dolayısıyla, gazete ve dergi dağıtımı, yayınevi tarafından, dağıtım şirketine
teslim edilen mevkutenin, son satış noktalarında, okuyucuya ulaştırılmasına kadar
olan hizmeti kapsar.
Sonuç olarak, gazete ve dergi dağıtımı pazarı, dağıtım şirketlerini, ana bayilik
ve tali bayilik teşkilatını (son satış noktalarını) kapsayan bir bütündür.
b) İlgili Coğrafi Pazar:
BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın gazete ve dergi dağıtımını yurt çapında 200
gerçekleştirdikleri dikkate alınarak, coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
I.2. Haklarında Soruşturma Yapılan Teşebbüsler
a) Birleşik Basın Dağıtım A.Ş (BBD)
Kuruluşu Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nin, 21.10.1991 tarih ve 2885 sayılı
nüshasında ilan edilen, Birleşik Basın Dağıtım A.Ş.’nin, merkezi İstanbul’dadır.
Soruşturmanın yapıldığı dönem itibariyle, BBD hisselerinin %40’ı Medya Holding
A.Ş.’ne, %27,6’sı Sabah Yayıncılık A.Ş.’ne, %20’si Sabah Elektronik Yayıncılık ve
İletişim A.Ş.’ne, %10’u Gençlik Yayıncılık A.Ş.’ne, %2’si Feza Gazetecilik A.Ş.’ne ve
geri kalanı da muhtelif gerçek ve tüzel kişilere aittir.
BBD, 4 bölge müdürlüğü, yaklaşık 680 ana bayilik, yaklaşık 18.000 tali bayilik 210
ve 457 sözleşmeli araçtan oluşan bir dağıtım teşkilatına, bunun yanısıra, 450’den
fazla çalışana sahiptir. Gazete ve dergi dağıtımı piyasasının ikinci büyük şirketi olan
BBD’nin 1996, 1997 ve 1998 yıllarında, gazete dağıtımındaki pazar payı, sırasıyla
%45, %40 ve %35; dergi dağıtımında ise, %30, %33 ve %33’tür.



07-63/777-283
6
b) YAYSAT Yayın Satış Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. (YAYSAT)
Kuruluşu, Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nin 21.9.1992 tarih ve 3118 sayılı
nüshasında ilan edilen, YAYSAT’ın hisselerinin, soruşturmanın yürütüldüğü dönem 220
itibarıyla %55’i Doğan Grubu şirketlerine, %45’i ise İhlas Grubu şirketlerine aittir.
Merkezi İstanbul’da olan YAYSAT’ın, 6 bölge müdürlüğü, 685 başbayisi,
20.034 son satıcısı (tali bayisi), 418 anlaşmalı nakliye aracı, 640 personeli mevcuttur.
Gazete ve dergi dağıtımı piyasasında, lider konumunda olan YAYSAT’ın, 1996, 1997
ve 1998 yıllarında gazete dağıtımındaki pazar payı, sırasıyla %55, %60 ve %65;
dergi dağıtımında ise %70, %67 ve %67’dir.
c) BİRYAY Birleşik Yayın Dağıtım A.Ş. (BİRYAY)
Kuruluşu, Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nin, 28.5.1996 tarih ve 4046 sayılı
nüshasında ilan edilen, BİRYAY’ın merkezi İstanbul’dadır. Soruşturmanın yapıldığı
dönem itibarıyla, BİRYAY hisselerinin, %49’u BBD’ye, %49’u YAYSAT’a aittir. 230
Şirketin %2’lik hissesi ise, Aydın Doğan, Dinç Bilgin ve anılan şahısların sahip
oldukları teşebbüsler arasında, eşit olarak paylaştırılmıştır.
BİRYAY’ın, bölge müdürlükleri ve bayilik teşkilatı mevcut değildir. Dağıtım
yapabilecek araç ve teşkilata sahip olmadığından, diğer iki dağıtım şirketi gibi fiziki
olarak dağıtım yapamayan şirket, müşteri yayınevlerinin yayınlarını YAYSAT ve BBD
aracılığı ile dağıtmaktadır.
I.3. Elde Edilen Bulgular
I.3.1. Kanun’un 6. Maddesi Kapsamındaki İhlaller
I.3.1.1. Hakim Durum Değerlendirmesi
YAYSAT, BBD ve BİRYAY’ın, soruşturmaya konu olan fiilleri işledikleri 240
dönemde, hakim durumda olduklarına delil teşkil edecek tespitler, aşağıda
sunulmuştur.
Pazar Payı: Dağıtım şirketlerinin son beş yıldaki pazar payları aşağıdaki
gibidir:
YAYSAT ve BBD’nin pazar payları*
Gazete Dağıtımı (%) Dergi Dağıtımı (%) YIL
YAYSAT BBD Toplam YAYSAT BBD Toplam
1994 45 55 100 55 45 100
1995 48 52 100 64 36 100
1996 55 45 100 70 30 100
1997 60 40 100 67 33 100
1998 65 35 100 67 33 100
* 1 Haziran 1996 tarihinden itibaren, BİRYAY tarafından, BBD ve YAYSAT’a
dağıtımları yaptırılan yayınlar da, pazar paylarının belirlenmesi aşamasında, BBD ve
YAYSAT tarafından kendi dağıtım rakamlarına eklenmiştir.
Piyasanın Özellikleri: Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere pazar
payları (BİRYAY’ın kuruluş tarihi 14.5.1996’dır) ortak girişim ve rakip şirketler
açısından çok fazla değişiklik göstermemiştir. 250
Piyasanın Geçmişi: BİRYAY’ın kurulmasından önce, Türkiye’de mevcut
gazete ve dergi dağıtım piyasası, oldukça yoğun bir piyasadır. Sözkonusu pazarda,
07-63/777-283
7
MEDYA’nın faaliyete başlamasına kadar, yalnızca YAYSAT ve BBD tarafından fiili
dağıtım yapılmaktadır.
Ortak Hareket: BİRYAY’ın kurulmasından sonra her iki dağıtım şirketi birçok
konuda ortak hareket etmektedir.
Yoğunlaşma Derecesi: Pazar paylarına ilişkin tablonun işaret ettiği gibi,
soruşturma konusu dağıtım şirketleri, pazarın tamamına sahiptirler. Dolayısıyla
yoğunlaşma oranı çok yüksektir.
Yeni Rakip İhtimalinin Düşüklüğü: Piyasanın geçmişinin incelenmesi ve 260
yoğunlaşma operasyonu sonrasında, piyasaya sadece kendi yayınlarını dağıtan
yalnızca bir firmanın girebilmiş olmasından da, anlaşılacağı üzere, pazara yeni bir
rakibin girme ihtimali oldukça düşüktür.
Talebin Fiyat Elastikiyetinin Düşük Olması: Anılan piyasada faaliyet
gösteren firma sayısının azlığı ve piyasaların paylaşılmış olmasının sonucu olarak,
yayınevlerinin fiyat değişikliklerine karşı, herhangi bir alternatifleri bulunmamakta ve
tepkileri zayıf kalmaktadır. Dolayısıyla talebin fiyat esnekliği çok düşüktür.
Müşterilerin Pazarlık Güçlerinin Düşük Olması: YAYSAT ve BBD, müşteri
yayınlarının dağıtımını, münhasıran BİRYAY'a bırakmışlardır. Bunun sonucunda,
müşteri yayınevlerinin yayınlarının dağıtımı için, alternatifleri kalmamıştır. Dolayısıyla, 270
müşteri yayınevlerinin, pazarlık güçleri düşüktür.
Piyasaya Girişte Ekonomik Engeller: Dağıtım şirketi kurmak için gerekli fiziki
kapasite ve personel ihtiyacının büyük olması, birçok gazete ve derginin dağıtımı için
iyi bir organizasyona, teknik donanıma ve tecrübeye sahip olma gereklilikleri ilk
yatırım maliyetleri ve diğer süreçler, ancak büyük sermaye sahiplerinin bu işe
girmelerine olanak sağlamaktadır.
I.3.1.2. Mal Tedariğinin Reddine İlişkin Tespit ve Deliller
Hakim durumdaki bir teşebbüsün, müşterilerine (yetkili satıcılarına, bayilerine),
rekabeti engellemek amacıyla mal vermeyi kesmesi, rekabet hukuku açısından “mal
tedariğinin reddi” anlamına gelmektedir. 280
Aşağıda ayrıntılarıyla ele alınan belgeler ve bilgi tutanakları, dikkate
alındığında, birlikte hakim durumda olan BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın, ilgili pazardaki
rekabeti engellemek amacıyla,
- sürekli olarak mal tedarik ettikleri son satıcıları, dağıtımını yaptıkları ürünler
ile rakip dağıtım şirketinin getirdiği ürünler arasında, tercih yapmaya zorladıkları,
- rakip dağıtım şirketinin, getirdiği ürünleri teşhir edip satan son satıcıların,
bayiliklerini iptal ettikleri ve bu noktalara mal tedariğini kestikleri veya bu yönde tehdit
ya da uygulamalarda bulundukları,
- piyasaya yeni giren bir dağıtım şirketinin, dağıttığı ürünleri, bayilerine
sokmadıkları 290
görülmektedir.
07-63/777-283
8
a) YAYSAT Genel Müdür Yardımcısı ve BBD Yönetim Kurulu Üyesinin
İfadeleri:
8.12.1999 tarihinde kendisiyle görüşülen, YAYSAT Genel Müdür Yardımcısı;
“Star gazetesi satan tali bayilerden bir kısmından YAYSAT ya da Star gazetelerini
satmaları konusunda tercihlerini yapmalarını istediklerini”,
9 Aralık 1999 tarihinde Kendisiyle görüşülen, BBD Birleşik Basın Dağıtım A.Ş.
Yönetim Kurulu Üyesi; “BBD yayınlarının satışında aksaklık gösteren veya BBD’den
gelmeyen yayınları dağıtan ana bayilerin veya satan tali bayilerin sözleşmelerinin
Star gazetesi satıp satmadıklarına bakılmaksızın iptal edilmelerinin doğal olduğunu” 300
belirtmişlerdir.
Bunun yanısıra, YAYSAT Genel Müdürlüğü’nde, yapılan yerinde inceleme
esnasında elde edilen, YAYSAT Denizli başbayi hakkındaki, müfettiş raporunda,
“Bölgede bulunduğumuz süre içerisinde Star gazetesi satan 4 son satıcının paketleri
gönderilmemiştir. Bu son satıcılar ile yapılan görüşmelerde kendilerine Star
gazetesini satmamaları yönünde kesinlikle herhangi bir talebimiz olmadığını; ancak
Star gazetesinin Yaysat ve BBD grubu yayınlar ile aynı yerde satılamayacağını
belirtip tercih yapmaları istenmiştir.” şeklindeki ifadenin yer aldığı görülmüştür.
b) Çeşitli İllerde Star Gazetesinin Satışının Engellenmesine İlişkin Noter
Tespit Tutanakları: 310
9.10.1999 tarihinde 31571 sayı ile Ankara Otuzuncu Noteri tarafından yapılan
tespitlerde, kendilerine Star gazetesinin satışı ile ilgili olarak soru sorulan bayilerden;
Ankara, Emek 8. Cadde’de bulunan 199/b adresindeki bayinin “... BBD ve
YAYSAT tarafından kendilerine Star gazetesinin satışını yapmamaları konusunda
talimat verildiğini, bu sebeple ellerinde Star olmasına rağmen satmadıklarını” ifade
ettiği,
Ankara, Emek Mah. 8. Cadde’de bulunan, Büyükşehir Belediyesi’ne ait 102
numaralı bayinin “ ..BBD ve YAYSAT’dan alınan talimat doğrultusunda geri kalan
[Star] gazetelerin satılmadığı, yarın için ise Star gazetesi geldiğinde alınmamasını ve
geri iade edilmesi talimatını aldıklarını, satışını yaptıkları takdirde bayiliğin iptal 320
edileceğinin kendisine bildirildiğini” belirttiği,
Ankara Emek Bosna Hersek Cad. 90. Sokak’ta bulunan bayinin, “BBD ve
YAYSAT’ tan aradıklarını, bu günden itibaren Star gazetesinin satışını yapmamaları
hususunda, talimat aldıklarını, sattıkları takdirde bayiliklerinin iptal edileceğinin
bildirildiğini, sattıkları takdirde ayrıca diğer basınla ilgili bütün yayınları
sattırmayacaklarının söylenmesinden dolayı satmamaya başladığını” beyan ettiği,
Ankara’da, Hoşdere Cad. 176/A’da bulunan bayinin, “Star gazetesinin, BBD ve
YAYSAT tarafından satışının yapılmaması hususunda talimat aldıklarını, satışın
yapılması halinde bayiliğin iptal edileceğinin bildirildiğini…” belirttiği,
Ankara, Çankaya Simon Bolivar Cad. No:2’de bulunan, Büyükşehir 330
Belediyesi’ne ait gazete bayinin; “Star gazetesi satılmaması hususunda YAYSAT ve
BBD’den talimat aldıklarını, YAYSAT müfettişleri tarafından teftiş yapılarak
satılmaması hususunda kesin talimat aldıklarını, sattıkları takdirde, YAYSAT ve
BBD’in dağıtmış oldukları gazetelerin kendilerine verilmeyeceği hususunun telkin
edilmesinden dolayı satmadığını…” ifade ettiği,
07-63/777-283
9
İstanbul 24. Noterliği tarafından 9.10.1999 tarihinde 16838 sayı ile düzenlenen
tespit tutanağında, kendisine soru sorulan bayinin “… BBD’den gelen telefonda Star
gazetesini satmamasının söylendiğini..” belirttiği,
İstanbul 24. Noterliği tarafından 9.10.1999 tarihinde 16843 sayı ile düzenlenen
tespit tutanağında, kendisine soru sorulan bayinin “... YAYSAT müfettişlerinin gelerek 340
Star gazetesinin satışını yapmamalarını istediklerini, YAYSAT şirketinin istediği gibi
Star isimli gazeteyi satmadıklarını…” beyan ettiği,
İstanbul 24. Noterliği tarafından 9.10.1999 tarihinde 16844 sayı ile düzenlenen
tespit tutanağında, kendisine soru sorulan bayinin “ Star gazetesi satışı ile ilgili olarak
YAYSAT şirketinden telefon aldığını, [Star gazetesini] dükkana sokmaması
talimatının verildiğini, satılmayacak denildiğini, bu nedenle Star gazetesi
satmadığını…” ifade ettiği,
İstanbul 24. Noterliği tarafından 12.10.1999 tarihinde 16959 sayı ile
düzenlenen tespit tutanağında, kendisine soru sorulan bayinin “ Birleşik Basın ve
Yaysat’ın talimatıyla Star gazetesi satamadıklarını, satması halinde diğer gazetelerin 350
bu sefer kendisine gazete vermeyeceklerini” beyan ettiği,
Çubuk Noterliği tarafından 11.10.1999 tarihinde 11466 sayı ile düzenlenen
tespit tutanağında kendileri ile görüşülen bayinin “satışı yapmadığını ve bu hususta
BBD ve YAYSAT tarafından Star gazetesinin satılmaması için uyarı aldığını” belirttiği,
Adana 6. Noterliği tarafından 13.10.1999 tarihinde 17476 sayı ile düzenlenen
tespit tutanağında kendisine soru sorulan bayinin “ ..Star gazetesini satmadığını,
ayrıca YAYSAT’ta görevli müdür ve müdür yardımcısının Star satmamak hususunda
baskı uyguladıklarını, Star gazetesinin satışının yasak olduğunu” ifade ettiği,
Adana 6. Noterliği tarafından 13.10.1999 tarihinde 17478 sayı ile düzenlenen
tespit tutanağında kendisine soru sorulan bayinin “.. Star gazetesini satmadığını, 360
BBD’nin Star gazetesini satmama hususunda baskıda bulunduğunu, satması halinde
bayiliğinin iptal edileceğini söylediğini..” belirttiği,
Adana 6. Noterliği tarafından 13.10.1999 tarihinde 17471 sayı ile düzenlenen
tespit tutanağında kendisine soru sorulan bayinin “Star gazetesini satmadığını,
YAYSAT dağıtım şirketinin, satmama hususunda baskıda bulunduğunu, satması
halinde bayiliğinin iptal edileceğini söylediğini..” ifade ettiği,
Adana 6. Noterliği tarafından 13.10.1999 tarihinde 17470 sayı ile düzenlenen
tespit tutanağında kendisine soru sorulan bayinin “Star gazetesini satmadığını,
BBD’nin Star gazetesini satmama hususunda baskıda bulunduğunu, satması halinde
bayiliğinin iptal edileceğini söylediğini..” beyan ettiği, 370
Adana 6. Noterliği tarafından 13.10.1999 tarihinde 17472, 17473, 17474,
17475, 17477 sayı ile düzenlenen tespit tutanaklarında kendilerine soru sorulan çok
sayıda bayinin de aynı şekilde “YAYSAT ve BBD’den gelen baskılar sonucunda Star
gazetesini satmadıkları, aksi takdirde bayiliklerinin iptal edileceği” yolunda
beyanlarda bulundukları görülmüştür.
c) BBD İzmir Bölge Müdürlüğü’nde Yapılan Yerinde İnceleme Sırasında
Elde Edilen Belgeler:
25.04.2000 tarihinde, BBD İzmir Bölge Müdürlüğü’nde yapılan yerinde
incelemeler esnasında, elde edilen belgelerden 9.4.2000 tarihli tutanakta, aynen;
“019 Y. BOZTEPE isimli bayimizin, çeşitli kereler uyarılarımıza rağmen Star 380
07-63/777-283
10
gazetesi satışı ve teşhiri yaptığı tarafımızca tespit edilip bayiliğine son verilmiştir.”
ibaresinin yer aldığı görülmüştür
Belgenin aynısı YAYSAT İzmir Bölge Müdürlüğü’nde de bulunmuştur. Bu
durum BBD ve YAYSAT’ın ortak hareket ettiğini göstermesi açısından önem
arzetmektedir.
8.11.1999 tarihinde, BBD Selçuk Başbayisi’nden Bölge Müdürlüğü’ne
gönderilen dokümanda aynen; “ …Star satışının takip edildiği, öncelikle uyarı ikazları
yapılarak, bayilere Star satmamaları konusunda sözlü olarak ikazda bulunulmuştur.
Beraber büyük özveri ile çalışan Sayın Müfettişimiz Haluk Bey’le çalışarak bayileri
birlikte ikaz etmemize rağmen Star satışını sürdüren bayilerimizin bayilikleri 390
tarafımdan iptal edilmiştir…”;
25.12.1999 tarihinde, düzenlenen ve imzalanan raporun, Ayvalık başlıklı
kısmında; “... Ayvalık merkezde yapılan incelemelerde 2 son satıcıda (Ganyan büfe
ve Deniz Büfe), Star satışı tespit edilmiştir. Ganyan büfe adlı son satıcının daha evvel
Star satışı nedeniyle iptal edildiği, fakat Yaysat tarafından yayın verilmesi konusunda
kararı ile bayiliğinin devam ettirildiği beyan edilmiştir. Deniz Büfe, Star satışı
yapılmaması konusunda ikaz edilerek, hafta sonuna değin müsaade istemiştir. Yetkili
satıcımıza durum bildirilmiş, Ganyan Büfenin bu hafta sonu bayiliğinin iptal
edileceğini, çünkü Deniz Büfe hem satış açısından hem çalışma saatleri açısından iyi
olduğunu beyan etmişlerdir. Ayrıca Deniz Büfenin Star satışı yapmasının nedeninin 400
Yaysat’ın ısrarı sonucu, Star satışı yaptığı halde (Ganyan Büfenin bayiliğinin) iptal
edilmemesine tepki olarak gerçekleştiğini beyan etmişlerdir…”;
8.12.1999 tarihinde, İzmir Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen, yazıda; “ Selçuk’ ta
son satıcılık talebinde bulunan T. Gümüş ve M. Özhan Beyle gerekli görüşme
yapılmış ve M. Özhan’ın son satıcılık talebi olumlu sonuçlanmış, Elif Hanımla irtibat
kurması konusunda bilgi verilmiştir. T. Gümüş ise daha önce Elif Hanım’ın son
satıcısı olarak çalışmakta olup, ödemelerindeki aksama ve Star gazetesi sattığı için
iptal edilmiştir. Halen Star satmaya devam ettiği için son satıcılık talebi uygun
görülmemiştir…”,
17.12.1999 tarihinde, İzmir Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen Milas Bölgesi 410
başlıklı yazıda; “… Merkezde bulunan 30 adet son satıcının 14 tanesinde Star
gazetesi satıldığı tespit edilmiş ve son satıcılara Star gazetesi satışı yapmamaları
konusunda gerekli bilgiler verilerek uyarılmışlardır. Baş bayimiz ile yaptığım
görüşmede, %50 kadar bir oranda son satıcıda, Star gazetesinin satılmasının nedeni
olarak, daha önce bayimizde çalışan Ümit adlı personelin, Star dağıtımı
yapmasından dolayı tüm son satıcıları iyi bilmesi ve son satıcılarla arasının iyi
olmasını gösterdi. 2 gün önce bu personel tekrar başbayinin yanında çalışmaya
başlamıştır. Sn. Yunus Erin bu iki gün içerisinde satmayacaklarına dair garanti veren
son satıcıları kontrol altında tutarak, kesin sonuç elde edecektir. Kendisine Star
gazetesi satmakta direnen son satıcıların tereddütsüz olarak iptal etmesi için gereken 420
uyarı yapıldı...”;
13.12.1999 tarihinde, İzmir Bölge Müdürü’ne gönderilen yazının, Bigadiç
başlıklı bölümünde; “…Başbayimize gelmeden 100 m önce solda Yayla Market’in
Star gazetesi sattığı tespit edilmiş konuyla ilgili olarak Yetkili Satıcımız Taner Bey
uyarılmış ve ilgili satıcının Star gazetesi satışı engellenmiştir.”;
31.12.1999 tarihinde, Bölge Müdürü’ne gönderilen yazının, Foça başlıklı
bölümünde; “Foça yetkili satıcımız Ahmet ÖZER ile bölgesinde yaptığımız son satıcı
07-63/777-283
11
ziyaretlerinde, 1 son satıcının Star gazetesi sattığı tesbit edildi, kendisi bir daha
satmayacağını beyan etti….. Aynı bayi ayrıca Ahmet ÖZER’in kendisini Star gazetesi
satmaması konusunda, uyarmadığını söylüyor. Ama diğer son satıcıların tamamı 430
kendilerinin bu konuda uyarıldıklarını söylediler. Son satıcıların hepsi uyarılırken
bunun ayrılmasına anlam veremedim…”;
Aynı yazının Karaburun, Mordoğan, Balıkova başlıklı kısmında “ Mordoğanda
Star gazetesi yetkili satıcısına hem BBD, hem YAYSAT yayın veriyordu. YAYSAT’la
da görüşüldü, şu an Star gazetesi yetkili satıcılığını yapan Market’e yayın verilmiyor.
Sadece Star gazetesi satıyor.”;
2.1.2000 tarihinde, İzmir Bölge Müdürlüğü’ne gönderilen yazının Ayvalık
başlıklı kısmında; “Ayvalık merkezinde, sahil şeridinde bulunan Mehmet İriden ve
Ganyan Büfe adlı son satıcıların Star satışına devam ettikleri tespit edilmiş, yetkili
satıcı ile daha önceki ziyaretlerde de Star satışı tespit edilen son satıcılar ile ilgili son 440
durum bilgisi kendilerine iletilmiştir. Yetkili satıcımız, Ganyan Büfe adlı son satıcının
daha önce Star satması nedeniyle gazetesinin kesildiği, fakat Yaysat AŞ. Müfettişleri
tarafından kendisine yayın gönderilmesinin kesilmemesi konusunda talimat
verildiğini, M. İriden adlı son satıcının, kendisine 20 m. mesafede bulunan Ganyan
büfenin yayınlarının kesilmemesi sonucu Star satışına başladığını belirtmiştir. Kendisi
ile yaptığımız görüşmede, son satıcıların Star satışı konusunda uyardığımızı, devam
etmeleri konusunda yapılması gereken işlemi uygulayacağımızı ifade ettiğimizi
hatırlatarak, konu ile ilgili olarak bir an önce işlem yapılması gerektiği hatırlatılmıştır.”;
ifade ve beyanları yer almaktadır.
4.4.2000 tarihinde, YAYSAT denetim elemanları ve Sındırgı yetkili satıcısı 450
tarafından düzenlenmiş ve imzalanmış olan tutanakta aynen; “4.4.2000 Salı günü
SINDIRGI başbayimiz A. Göksidan’ın tezgah satış yerinde, Star gazetesi sattığı
tespit edilmiştir.” İfadeleri görülmüştür.
Sözkonusu yazı daha sonra BBD’ ye gönderilmiş, bir gün sonra, 5.4.2000
tarihinde, BBD’den Sındırgı yetkili satıcısı A. Göksidan’a hitaben gönderilen yazıda
aynen; “Şirket prensiplerine aykırı hareket ettiğinizden, 6.4.2000 tarihinden itibaren
Yetkili Satıcılığınız iptal edilmiştir. Bu güne kadar verdiğiniz hizmetlerden dolayı
teşekkür eder, bundan sonraki hayatınızda başarılar dileriz.”; ifadeleri yer almaktadır.
Söz konusu yazıda görüldüğü üzere, YAYSAT’ın uyarısı sonucu BBD’nin
bayiliğini iptal etmesi, ortak hareket edildiğinin bir diğer örneğidir. 460
6.4.2000 tarihli, BBD Bölge Müdürü’ne gönderilen ve “Sındırgı bayi
değişikliğinde gelişen olaylar aşağıdaki gibidir” alt başlığı ile devam eden yazıda; “
Önce iptal olan bayimiz Asım Göksidan ziyaret edildi…… Ayrıca Star gazetesi hala
tezgah altında duruyordu. Bugün ziyaretimizde ise Star gazetesini açıktan sattığı
gözlendi…”; ifadeleri yer almaktadır.
Aynı yazıda “6.4.2000 Perşembe günü sabah Sındırgı satıcıları ziyareti
sonrası, Bigadiçe geçildi. Son satıcılarda yapılan görüşme neticesi 2 son satıcının
Star sattığı tespit edildi. Yetkili satıcımıza sebebi sorulduğunda Yaysat müfettişlerinin
olayı gördüğünü kendisinin bu konuda herhangi bir şekilde uyarı ve ikazla
karşılaşmadığını ifade etti. Son satıcılar eski yetkili satıcı T. Güney’i korumak için 470
gazeteleri T. Güney’in yanındaki çiçekçiden aldıklarını ifade ediyorlar. Ama
gazetelerden alıp T. Güney’e parasını ödüyorlar. Ayrıca Sındırgı Star bayisi de
07-63/777-283
12
Bigadiç Star bayiliğini T. Güney’in yaptığını ifade ediyor. Hem de bu bayiliğin Eylül
ayından beri bu şekilde yürütüldüğünü ifade etti….” beyanları bulunmaktadır.
20.10.1999 tarihinde Bölge Müdürlüğü’nden BBD Genel Müdürü’ne gönderilen
yazı aynen aşağıdaki gibidir:
“20.10.1999 tarihi itibariyle Bölgelerimizde çeşitli nedenlerle değişikliğe
uğrayan Yetkili Satıcı listesi aşağıda sunulmuştur.
Bilgilerinize arz ederim.
Saygılarımızla, 480
Birleşik Basın Dağıtım
İzmir Bölge Müdürlüğü"
YERİ TARİH ESKİ YETKİLİ SAT. YENİ YETKİLİ SAT. NEDENİ
DENİZLİ 9.10.1999 BBD. Serhat DAĞ. YAY-BBD TAŞÇI A.Ş. Kendi isteği
KUŞADASI 10.10.1999 BBD ADA DAĞ. YAY-BBD CEREN BAS.(ORTACA) STAR
DALAMAN 14.10.1999 YAY-BBD. Şerif Yıldızhan
YAY-BBD MEHMET
YILDIRIM (EDREMİT) Kendi isteği
K.KUYU 19.10.1999 BBD. Aycan Ümit YAY-BBD Kemal SAYLAN (EDREMİT) STAR
İZMİR ŞEHİR
İÇİ 20.10.1999 BBD Birben Dağ.
Mega DAĞ. 21 Son SATICI
Yalçın Bedel 89 son satıcı Kendi isteği
3.11.1999 tarihli ve İzmir Bölgesi Taşra Yetkili Satıcı Değişiklik Bilgileri başlıklı
mutad evrakta, değişiklik nedeni kısmında iptal edildi şıkkının işaretli olduğu açıklama
bölümünde de “Star sattığı için” ibaresinin bulunduğu görülmektedir.
d) YAYSAT İzmir Bölge Müdürlüğü’nde Yapılan Yerinde İnceleme Sırasında
Elde Edilen Belgeler:
9.4.2000 tarihli ve sorumlu personel tarafından tutulan, imzalanarak bilgi için
denetim masasına da gönderilen tutanakta aynen, “ 019 nolu Y. BOZTEPE isimli
bayimizin çeşitli kereler uyarılarımıza rağmen, Star gazete satışı ve teşhiri yaptığı 490
tarafımızca tespit edilip bayiliğine son verilmiştir.” ibaresinin yer aldığı görülmüştür.
Belgenin aynısı BBD İzmir Bölge Müdürlüğü evrakı arasında da bulunmuştur.
İzmir Bölge Müdürlüğü, Denetim Servisi elemanları tarafından 21.12.1999
tarihinde hazırlanan, denetleme tarihi 24-26 Kasım 1999, kontrol tarihi 13-15 Aralık
1999 olan Edremit Bölgesi, Kontrol Raporu’nun 8. sayfasının, Star gazetesi başlıklı
bölümünde aynen; “…Ayrıca Star gazetesi bizim son satıcılarımızın hiç birinde
satılmamaktadır..” ifadeleri yer almaktadır.
e) YAYSAT Ankara Bölge Müdürlüğü’nde Yapılan Yerinde İnceleme
Sırasında Elde Edilen Belgeler:
9.10.1999 tarihinde, YAYSAT Ankara Bölge Müdürü tarafından, Bölge 500
Koordinatörü’ne gönderilen yazıda, “ Star gazetesi, şehir içine bugün saat 6.00 da
matbaadan çıkış yapmıştır……Keçiören, Altılar, Etlik bölgesinde son satıcılara
dağıtım gerçekleşmektedir. Tunalı Hilmi’de tüm büfelere girmiş durumdalar. Ulus
07-63/777-283
13
bölgesinde henüz büfelerde gözükmemektedirler. Sincan bölgesinde son satıcılara
dağıtım gerçekleşmektedir……Bulvar dağıtımın tüm bayilerinde gazete
bulunmaktadır. Başbayi tali bayilerini bilgilendirmediği için, tali bayilerde satış
gerçekleşmiştir. Bayiler bilgilendirilmeye başlanmıştır….Kırıkkale, Amasya, Bolu,
Çankırı, Konya, Eskişehir, Sivas, Yozgat ve Kırşehir’de dağıtım yapılmamıştır.
Çaycuma dağıtım yapmıştır.” bilgileri yer almaktadır.
18.10.1999 tarihli ve 1999/186 sayılı, kodu 2-BM-M, konusu ise “Star gazetesi 510
çalışma” olan ve bayilere gönderilen, YAYSAT Ankara Bölge Müdürü’nün ve Bölge
Müdür Yardımcısı’nın imzaladığı YAYSAT bildiri metninde;
“Sayın Bayimiz;
Bildiğiniz gibi Star Gazetesi, 9.10.1999 Cumartesi gününden bu yana,
dağıtımını kendisi yapmaktadır. Bu dağıtımı yaparken de, bizim bayilerimizi
kullanmak istemektedirler.
Bu durumu tespit etmek için bayiliğinizden görevlendireceğiniz bir kişi her gün
saha çalışması yapacak ve topladığı bilgileri ekteki forma yazacaktır. Toplanan bu
bilgiler en geç bir gün sonra sabah 08.00 e kadar, bölge müdürlüğümüzün XXX XX
XX-XX-XX no’lu faxlarına gönderilecektir. 520
Eğer bayiliğinizin bölgesinde herhangi bir sorun yoksa form boş olarak
gönderilecektir.
Gereğini bilgilerinize önemle rica ederiz…”
denilmektedir.
Mengen Başbayi tarafından YAYSAT Bölge Müdür Yardımcısı’na hitaben
gönderilen, 19.10.1999 tarihli yazıda aynen; “ Star Gazetesinin dağıtımını BBD
bıraktığı günden itibaren aynı şekilde bayiliğimizle hiçbir bağlantısı kalmayıp, ne
dağıtımı, ne satışı ne de aynı şekilde tali bayilerimizde de, kesinlikle satışına
müsaade edilmeyip, satışı yapılmamıştır.
Bölgemize gelen Star elemanı bayilerimize uğradığında Yaysat ve BBD ile 530
sözleşmemiz olduğu ve buna uyacağımızı belirtip zaten Star’ın bizim kar marjımızı
etkilemeyeceğini, çünkü Yaysat ve BBD’ye haftalık 800 milyon ödeme yaptığımızı ve
bu meblağdan Starın payının haftalık 70 milyon olduğunu ve mali kayıplarımızın
bulunmadığını belirtip, Yaysat ve BBD ile yaptığımız sözleşmeye bağlı kalacağımı
bildirdim….” şeklindedir.
YAYSAT Genel Müdürlüğü’ne hitaben yazılan ve oradan da Ankara Bölge
Müdürlüğü’ne:
“Ankara Bölge Müdürlüğü’ne,
Konunun araştırılarak:
1- Gerçekliğinin tespiti halinde bayiliğin iptalini 540
2- Değilse de rapor halinde tespiti rica ederim. 8.3.2000”
ibaresi ile gönderilen yazıda “Ben Star gazetesinin dağıtımını yapıyor diye bayiliği
alınan Kilimli bayisinin en yakınıyım. Muhtelif yerlerde yaptığım araştırmalarda,
aynı şeyi Gökçebey bayinizin iki aya yakın zamandır yaptığına rastladım.
Gökçebey’de Star Gazetesinin ana bayiliğini yapan şahsın, Yaysat ve Birleşik Basın
ana bayiliğini yapan ile akrabalık derecesi olduğunu öğrendim. Gökçebey bayiniz
07-63/777-283
14
arabası ile şehir dışı bayilerine, kendi gazetelerini götürürken, Star gazetesini de alıp,
Star’ı satan şahısların dükkanının önüne bıraktığını tesbit ettim. Neticede ana
bayinizin Star gazetesinin taşımacılığını yaparak, Starın satılması temin edildiğinden
ihbar telakki ediyorum. ….” şeklinde ifadeler bulunmaktadır. 550
Sözkonusu yazının, Ankara Bölge Müdürlüğü’ne havale edilişinden bir gün
sonra, YAYSAT Denetim Elemanı tarafından düzenlenerek imzalanan; 9.3.2000
tarihli, Gökçebey Başbayi hakkındaki Özel Rapor’da aynen;
“8.3.2000 tarihi gece saat 01:30 da Gökçebey’e ulaşıldı. Bayinin izlenebileceği
uygun bir noktada durularak bayi takibe alındı. Saat 02:20 de Yaysat aracı geldi ve
boşalttıktan sonra 02:25 ayrıldı. Star Gazetesi aracı saat 03:00 de şehre girerek
bayimizin karşısındaki İsmetpaşa Cad. No:32 deki Özpazar Gıda önüne yayını
bıraktı. Araç ayrıldıktan sonra paketler incelendiğinde, etiketlerin Gülbahar Pazar
adına, 125 Adet Star gazetesi olduğu görüldü…….Saat 05:00 de bayimizin elemanı
Osman Bey gelerek yayın tevziatına başladı. Dışarda yapılan tevziat 06:20’e dek 560
sürdü. Bu arada bayinin diğer elemanı Cengiz Bey, dağıtacağı Star gazetelerini aldığı
sanılarak gelmiştir. Tevziatın bitimini müteakip, saat 6:30 da araç yüklenerek
dağıtıma çıkıldı. İlk olarak PTT yanında, Star satan (yalnızca Star satıyor) büfeye
Star paketi bırakıldı. Sonra kendi bayilerine paketlerini bırakarak, Çaydeğirmeni’ne
gidildi. Buranın paketleri bırakıldıktan sonra Bakacakkadı’ya geçilerek, hem Star,
hem de Diğer bayilerin paketleri bırakıldı. Buradan da Yeniceye devam edilmiştir.
Ayrıca; Gökçebey Star başbayi olan Öz Pazar Gıda, bayimiz A. Pazar’ın
amcaoğludur. Burada hem Star hem bizim ve BBD’nin dağıtımını yaptığı yayınlar,
satılmakta ve bu duruma bu güne kadar göz yumulmuştur….” şeklindedir.
10.05.2000 tarihinde, kendisi ile görüşülen YAYSAT Ankara Bölge 570
Müdürü’nün, bayilerde Star gazetesinin satılmamasına ilişkin, soruya verdiği cevabı
özetle; “Diğer yandan, zaman zaman, dağıtım şirketi olarak, bizi tercih etmeyen,
başka şirketlerle anlaşıp onlardan para alan bayilerden malımızı çekme
özgürlüğümüzü kullandık…” şeklindedir.
f) BBD Ankara Bölge Müdürlüğü’nde Yapılan Yerinde İnceleme Sırasında
Elde Edilen Belgeler:
9.10.1999 tarihli, Ankara BBD Bölge Müdürü’nün imzasıyla BBD Genel
Müdürü’ne “Ankara taşrası ve şehir içinde Star Gazetesi ile ilgili yapılan bayisel
çalışmalar ekte sunulmuştur” ibaresiyle gönderilen yazının eklerinde;
“ANKARA ŞEHİR 580
GARAJLAR :Tezgah altı yapılıp satışlar engellenmiştir.
.LHAM DAĞ :Star kendi çalışanları vasıtasıyla bölgede belli tali bayilere
bırakmış, sabah az miktarda satış yapılmamış şu anda tüm ikazlar yapılarak tali
bayilere satış yaptırılmıyor.
.OZHAN : -
BEYTEPE : Dağılmadı. Tezgah altında bekletiliyor.
.YHAN DAĞ :……….Şu anda tali bayilere Star gazetesi satışı yapılmaması
konusunda tüm ikazlar yapılıyor.
..ROL DAĞ :Sabah ulaşılamayan tali bayilerde bir miktar satış olmuş, şu
anda araçlarla sürekli gezilerek tali bayiler ikaz ediliyor. Satış yaptırılmıyor. 590
07-63/777-283
15
..OĞULLARI :Star gazetesi çalışanları bazı tali bayilere dağıtım yapmıştır.
Ama bayi tarafından ikaz edilerek gazetenin satışları durdurulmuştur.
..EMİREL DAĞ :Bir bölüm tali bayiye gazete gitmiştir ama satışı yaptırılmıyor.
BATIKENT DAĞ :Star gazetesi çalışanları 7:30- 8:00’de bazı tali bayilere dağıtım
yapmışlar fakat bayi kendisi bütün tali bayileri gezerek gerekli ikazları yapmışlardır.
Şu anda bölgede kesinlikle satış yoktur.
DAMLA DAĞ :Sincan tarafından bir kişi bulup dağıttırmışlar. Bayi çalışanları
gazete satışının yapılmamasına çalışıyorlar.
(…)
İSTASYON :Bayi gazeteyi satmıyor. 600
KILIÇ DAĞ :Star çalışanları gazetesini tali bayilere kendileri dağıtım
yapmışlardır. Bayi, tali bayilerine gazete satışı yapılmaması konusunda uyarmıştır.
Şu anda satış yapılmıyor.
BULVAR DAĞ :Star gazetesi dağıtımı kendisi yapmıştır. Ön çalışmada 7-8
bayide satışa rastlanmıştır, Gerekli ikazlar yapılmıştır ancak 2-3 bayide Star gazetesi
satışı ısrarla devam etmektedir.
ULUS DAĞ :Sabah az bir miktar gazete satışından sonra gerekli çalışma ve
ikazlar yapılarak satışlar durdurulmuştur.
DİKİMEVİ DAĞ :
ÇELEBİ DAĞ :Bir kaç pürüzlü nokta dışında gazete satışı yaptırılmaması 610
konusunda gerekli uyarılar yapılmıştır.
(…)
DİKMEN DAĞ :Star çalışanları tarafından yapılan dağıtım sonrasında gerekli
uyarılar yapılarak gazete satışı durdurulmuştur.
KIZILAY DAĞ. :Star çalışanları tarafından yapılan dağıtım sonrasında gerekli
uyarı ve ikazlar yapılmıştır. Şu anda gazete satışı yapılmamaktadır.
TANDOĞAN :Star çalışanları tarafından belli noktalara yapılan dağıtım
sonrası tali bayiler, gazete satılmaması konusunda uyarılmıştır.
..ESKİNLİLER :Star çalışanları tarafından tali bayilere dağıtım yapılmıştır
ancak satışı yapılmaması konusunda tali bayilere gereken uyarılarda 620
bulunulmuştur…
EMEK DAĞ :Bölgede 7-8 noktaya Star çalışanları tarafından gazete
verilmiştir ama satılmaması için bayiler uyarılmıştır…
GERÇEK DAĞ :Şirket ortaklarından Dinçer Bey tarafından bir kısım tali bayilere
dağıtım yapılmıştır. Yetkili satıcılığın daha sonra tali bayilerini uyarma konusunda
herhangi bir çalışma yapmadığı anlaşılmıştır.
KEÇİÖREN DAĞ :Star çalışanları tarafından bölgede bazı tali bayi ve bayii
olmayan noktalara yapılan dağıtım sonrasında yetkili satıcı tarafından yapılan
uyarılarla gazete satışları engellenmeye çalışılmıştır.
ETLİK DAĞ :Yetkili satıcının gayretleri sonucunda bölgede gazete satışı 630
engellenmiştir.
07-63/777-283
16
..LTILAR DAĞ :Yetkili satıcı bilgisi olmadan yapılan dağıtım tali bayiler
tarafından tezgah altı yapılarak engellenmiştir.
GÖZDE DAĞ :Star çalışanları tarafından bölgede birkaç yere gazete verilmiş
yetkili satıcı müdahalesi sonucunda satışları durdurulmuştur.
GENÇLER DAĞ :Akşamdan bayiler uyarılarak tezgah altı yapılmıştır.
..ERSAT DAĞ :Bölgede Star gazetesi satışı yapılmamıştır.
..ENTEPE DAĞ :Dört son satıcısına dağıtım yapılmış ancak satış yapılmamıştır.
ESENBOĞA :Tali bayisi yok tezgahında da satmamıştır.
(NOT: Belgede yer alan dağıtım şirketlerinden bazılarının adları, herhangi bir 640
yanlışlığa sebebiyet vermemek üzere, tamamlanmadan belgedeki şekliyle yazılmış,
eksik olan bir iki harfin yerine nokta konulmuştur. )
Ankara Bölgesi Yetkili Satıcı Değişiklik Bilgileri başlığını taşıyan 12-
13/11/1999 tarihli 3 Adet belgede ise;
“Yetkili Satıcı Kodu :15001 Yetkili Satıcı Adı: İnallar Gaz.Dağ. Tur.Ltd.
Yetkili Satıcı Yeri :Bucak Yetkili Satıcı Yapısı: Müşterek Bayilik
Değişiklik nedeni :İptal edildi. Açıklama :Star satışı yapılması nedeniyle

Yetkili Satıcı Kodu :13102 Yetkili Satıcı Adı: A. Batakçı
Yetkili Satıcı Yeri :Sungurlu Yetkili Satıcı Yapısı:BBD 650
Değişiklik nedeni :İptal edildi. Açıklama :Star satışı yapılması nedeniyle

Yetkili Satıcı Kodu :13414 Yetkili Satıcı Adı: Ş. Budak
Yetkili Satıcı Yeri :Şarkışla Yetkili Satıcı Yapısı: BBD
Değişiklik nedeni :İptal edildi. Açıklama :Star satışı yapılması nedeniyle”,

şeklinde ifadeler yer almaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken bir husus da, Yetkili
Satıcı Değişiklik Bilgileri, başlığını taşıyan mutad evraklarda, değişiklik nedeni olarak
“kendi isteği ile bıraktı” yazılı alternatif bir şık da bulunmasına rağmen, “iptal edildi”
şıkkının işaretlenerek açıklama kısmına da “Star satışı yapılması nedeniyle” 660
ibaresinin yazılmış olmasıdır.
BBD Ankara Bölge Müdürü’nün imzasının bulunduğu ve Bafra, Çarşamba ve
Sinop’taki bayilik değişikliklerini gösteren yazıda yer alan ifadeler;

“ BÜLENT BEY’İN DİKKATİNE
STAR GAZETESİ SATIP KAPANAN BAYİLER
BAFRA :S. Camadan
ADRES :Hükümet Cad.
VERGİ NO :196016XXXX
VERGİ D. :BAFRA 670
07-63/777-283
17
TEL :0 362 XXX XX XX

BAFRA :A. Apay
ADRES :Eski Şube Cad. 10/12
VERGİ NO :70003XXXX
VERGİ D. :ÇARŞAMBA
TEL :0 362 XXX XX XX

BAFRA :M. İstangöl
ADRES :Y.Mah.Gazi Cad. 9/B 680
VERGİ NO :481004XXXX
VERGİ D. :SİNOP
TEL :0 368 XXX XX XX”, şeklindedir.
22.11.1999 tarihinde, Antalya İrtibat Bürosu’ndan Ankara Bölge
Müdürülüğü’ne gönderilen ve gazete satışı yapmak isteyen son satıcı hakkındaki
yazının bir bölümü, aşağıdaki gibidir:
“(…)
Görev bölgemizde faaliyet gösteren, Can İş Market adlı son satıcı, Star
gazetesi probleminin başladığı günlerde, Star gazetesi satmıştır. Bunun üzerine
Antalya Başbayi, E. Paz. adı geçen son satıcıya, Sabah grubuna bağlı yayınları 690
vermeyi durdurmuştur.
Sonrasında son satıcı yapmış olduğu hatayı farkederek, önce Hürriyet
Grubuna başvuruda bulunmuş, özürlerini bildirmiş, bunun üzerine Hürriyet Grubu
yeniden yayınlarının satışına izin vermiştir. Son satıcı bu sefer aynı şekilde Erdem
Pazarlamaya başvurmuş ve Sabah Grubuna bağlı yayınları satmayı arzu ettiğini
bildirmiş; fakat bayi tarafından bu arzusu geri çevrilmiştir. Son satıcı bu arzusunu 3
kez tekrarlamasına rağmen, her defasında Erdem Pazarlamadan olumsuz yanıt
almıştır.”
g) Diğer tespit ve deliller
23.12.1999 tarihinde, Star gazetesi Ödemiş Başbayi’nin, BBD ve YAYSAT 700
başbayinin 5680 sayılı Basın Kanununa muhalefet ederek, MEDYA tarafından
dağıtılan Star gazetesinin Ödemiş merkezinde bulunan gazete, dergi ve mecmua
satışı yapmakta olan tüm bayileri “bayiliğinizi iptal eder ve ayrıca teminatınızı yakarız”
şeklinde tehdit etmek suretiyle, adı geçen gazetenin satışını engellediğine yönelik
olarak, 22.12.1999 tarihinde, Ödemiş C.Başsavcılığı’na vermiş olduğu şikayet
dilekçesi üzerine; polis memurları tarafından ifadesine başvurulan, BBD ve YAYSAT
Ödemiş Başbayi’nin, konuya ilişkin ifadesi;
“..Bağlı bulunduğum şirketlerden almış olduğum talimat gereği, bize bağlı
olarak Ödemiş ve havalisinde gazete ve mecmua satışı yapan tali bayilere, bizim
dışımızda herhangi bir şirket ya da kuruluş tarafından halka sunulan gazete ve 710
mecmuayı satmamaları konusunda bilgi veriyoruz, ancak bunu yaparken de herhangi
bir tehditvari usul sergilemiyoruz. Bu hususta tali bayilere sadece bizim
yayınlarımızla, diğer şirket yayınları arasında tercih yapmalarını istiyoruz…”
şeklindedir.
Star gazetesi Ödemiş Başbayi’nin şikayetleri üzerine, Ödemiş
C.Başsavcılığı’nın 2000/33 Hz. sayılı talimatları ile 5680 sayılı Basın Kanunu ve 4202
07-63/777-283
18
Sayılı Kanuna eklenen Ek.7’nci maddede belirtilen hükme muhalefet ederek, Star
gazetesinin satışını yapmadıkları ve dolayısıyla gazetenin satışını engelledikleri,
iddiası ile 24.3.2000 tarihinde polis memurları tarafından ifadelerine başvurulan
bayilerden, A. Tepe’nin beyanı; 720
“…BBD ve YAYSAT tarafından gönderilen gazeteleri satmaktayım Bunun
dışında gazete satışı yapmamam konusunda bağlı bulunduğum bayi baskı
yapmaktadır.” ve N. Özkan’ın ifadesi; “….Bağlı bulunduğum BBD ve YAYSAT
Başbayi tarafından bizim dışımızda herhangi bir gazete satmayacaksınız
denilmektedir. Bende bu yüzden Star gazetesini satmıyorum..” şeklindedir.
h) BİRYAY’ın, Son Satış Noktalarında Star Gazetesinin Satılmamasına
İlişkin Tutumu:
İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları dahilinde bulunan, 161 adet gazete
satış kulübesi yerinin, 3 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin olarak 1997 yılında açılan
ihaleyi, kazanan BİRYAY ile Büyükşehir Belediyesi arasında imzalanan, “KİRA ÖZEL 730
ŞARTNAMESİ”nde;
- Kiracının, sözleşme tarihinden itibaren üçer aylık dönemler halinde, dört
eşit seferde ihale kapsamındaki gazete satış büfeleri yerine yeni gazete satış büfeleri
koyacağı (md.3),
- Gazete satış büfelerinin, yerlerine konulduktan sonra, Belediyenin
mülkiyetine geçeceğini; ancak kira sözleşmesi devam ettiği müddetçe kiracı
tarafından kullanılacağı (md.4),
- Gazete satış kulübesinde, Basın Yasasına göre yürürlükte olan mevzuata
göre yayında olan gazete, mecmua, günlük, haftalık, aylık (periyodik) yayınların
satılacağı, kiracının bu yükümlülüğe uymak zorunda olacağı, ihaleyi alan isteklinin 740
yukarıda belirtilen şartlara uygun olan, tüm yayınları satmayı taahhüt edeceğini,
gazete satış kulübelerinde, genel ahlaka ve yürürlükteki yasalara mugayir olan
yayınların teşhir edilemeyeceği, bu şartlara uyulmadığı takdirde sözleşmenin tek
taraflı olarak feshedileceği ve 2886 sayılı Yasanın 75 inci maddesi hükümleri ile
kiralananın mahkeme kararına gerek olmaksızın, zabıta marifetiyle re’sen tahliye
edileceği (md.6),
hükümleri yer almaktadır.
Ulusal Basın Gazetecilik Matbaacılık ve Yayıncılık Sanayii A.Ş. tarafından
11.10.1999 tarih ve 16939 sayı ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne gönderilen
ihtarnamede; 750
- Mülkiyeti belediyeye ait olan bu gazete satış kulübelerinde Star gazetesinin
satışının hukuk dışı olarak engellendiği belirtilerek,
- Gazete satış kulübelerinin kiralanmasına ilişkin, Kira Özel Şartnamesi’nde
kabul edildiği gibi, yasal olarak yayınlanan Star gazetesinin satışının engellenmesi
nedeniyle, sözleşmenin feshi de dahil olmak üzere, ilgili tüm hükümlerin gözönüne
alınarak bu yasadışılığa son verilmesi ve Star gazetesinin satışının sağlanması için
gereğinin yerine getirilmesi, talep edilmektedir.
Ulusal Basın Gazetecilik Matbaacılık ve Yayıncılık Sanayii A.Ş.’nin, söz
konusu başvurusunun ardından, Büyükşehir Belediyesi, 13.10.1999 tarihinde,
BİRYAY’a noter ihtarnamesi göndererek, Star gazetesinin, bazı büfelerde satışının 760
engellendiğinin tespit edildiğini, bu durumun Kira Özel Şartnamesi’nin, 6. maddesine
07-63/777-283
19
aykırılık teşkil ettiğini ve bu aykırılığın tebliğ tarihinden itibaren, 1 gün içinde
giderilmesi gerektiğini, aksi takdirde Kira Genel Şartnamesi’nin 21. ve Kira Özel
Şartnamesi’nin 6. maddeleri gereğince, işlem yapılacağını bildirmiştir.
BİRYAY avukatı tarafından İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne 14.10.1999
tarihinde gönderilen cevapta ise;
1- Söz konusu sözleşmenin, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile
BİRYAY arasında imzalandığı,
2- Halihazırda Star Gazetesinin yayıncı şirketi ile BİRYAY arasında hukuki,
ticari ve akdi herhangi bir ilişkinin bulunmadığı, 770
3- Birleşik Basın Dağıtım A.Ş. ile BİRYAY arasındaki anlaşma uyarınca, Star
Gazetesinin dağıtımının, Birleşik Basın Dağıtım A.Ş. tarafından yapılması nedeniyle,
BİRYAY’ın tasarrufu altındaki satış büfelerinde Star Gazetesinin okurlara, arz edilmiş
bulunduğu; ancak Star Gazetesini yayınlayan şirket ile Birleşik Basın Dağıtım A.Ş.
arasındaki dağıtım sözleşmesinin feshedilmesi üzerine Star Gazetesinin gazete satış
kulübelerine verilemediği,
4- Star Gazetesinin yayıncısı olan şirket ile BİRYAY arasında herhangi bir
hukuki bağ olmadığından, Star Gazetesinin gazete satış kulübelerinde satılmadığını,
dolayısıyla Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile BİRYAY arasında imzalanmış bulunan
akde aykırı herhangi bir davranışın bulunmadığı, 780
5- Star Gazetesinin yayıncısının, BİRYAY ile emsal yayınların dağıtımındaki
esas, şart ve mali hükümlere uygun bir sözleşme akdetmesi halinde kira
sözleşmesine konu, gazete satış kulübelerinde, Star Gazetesinin satışa arz
edilebileceği
belirtilmiştir
İzmir’de, Büyükşehir Belediyesi’ne ait büfeler, iki tür özellik arzetmektedirler.
Bu büfelerin birinci tipi olan kültür büfelerinin, işletilme hakkı üçüncü şahıslara
kiralama yöntemiyle olmaktadır. Bu büfeleri kiralayanlar da, dağıtım şirketleri ile
anlaşarak, büfelerde, gazete ve dergi satışı yapmaktadırlar.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre kiraya verilen bu büfelere 790
ait, Gazete Satış Büfesi Özel Şartnamesi’nin 8. maddesi “Kiraya verilen gazete satış
büfelerinde her türlü gazete, kitap, dergi, mecmua satılabilecektir. Bunların dışında
sandaviç, tekel maddeleri, …. satılması ile kanunen yasaklanmış yayınların satılması
kesinlikle yasaktır.” şeklindedir.
İkinci tür büfeler, otobüs duraklarının hemen yanıbaşlarında yer alan, bilet
satış gişeleridir. Gazete ve dergilerin satıldığı bu bilet gişelerinin, işletme hakkı
ESHOT Genel Müdürlüğü tarafından, İZELMAN Genel Hizmet Temizlik İşleri Özel
Eğitim Reklam ve Taşımacılık Tic. Ltd. Şti.’ne bırakılmıştır.
İZELMAN ve BİRYAY arasında imzalanan, 35 adet büfeyi kapsayan ve anılan
bayilerde, yayınların satışına izin veren anlaşmanın, sözleşmenin konusu başlıklı 2. 800
maddesi “İş bu sözleşmenin konusunu, ESHOT Genel Müdürlüğü tarafından işletme
hakları İZELMAN’a bırakılan bilet satış gişelerinin, kent dokusu ve ihtiyaçlarına cevap
verir şekilde güncelleştirilmesi, ve tesbit edilen rayiç bedel karşılığında, BİRYAY
yayınlarınının İZELMAN tarafından belirlenen esaslar dahilinde satışa arzı teşkil
eder.” denilmektedir.
07-63/777-283
20
Belediye ve Valilik arasında yapılan yazışmalardan ve eldeki bilgi ve
tutanaklardan, bu büfelerde fiilen Star gazetesinin satılmadığı anlaşılmaktadır.
Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne ait, gazete satış büfelerindeki durum ise,
diğer iki şehrimize göre farklılık arzetmektedir. Büyükşehir Belediyesi anılan gazete
satış büfelerini, bizzat Kendisi veya kendisine bağlı bir şirket tarafından, tek tek 810
üçüncü şahıslara ihale usulüyle kiralamaktadır.
Büyükşehir Belediyesi ile taraflar arasında yapılan sözleşmede, gazete ve
dergi satışına dair bir hüküm bulunmamakla beraber, konusu “gazete satış büfeleri”
olan ihalelere yalnızca gazete bayilerinin girmesine izin verilmektedir. İhaleyi alan
şahıslar, istedikleri dağıtım şirketi ile anlaşabilmektedirler. Şöyle ki daha önce diğer
dağıtım şirketleri ile sözleşme yapan büfelerin ellisi, gelişen olaylardan sonra Star
gazetesini satmak üzere bayiliklerini değiştirmişlerdir. Sözkonusu bayiler, yalnızca
Star gazetesini satmaktadırlar.
J. SAVUNMALAR VE BUNLARA İLİŞKİN DEĞERLENDİRMELER
J.1. Soruşturma Konusuna İlişkin Savunmalar ve Değerlendirme 820
Gazete ve dergi dağıtım piyasasında, birlikte hakim durumda bulunan BBD,
BİRYAY ve YAYSAT’ın,
- Sürekli olarak mal tedarik ettikleri son satıcıları, dağıtımını yaptıkları ürünler
ile, rakip dağıtım şirketinin getirdiği ürünler, arasında tercih yapmaya zorlamak ve
rakip dağıtım şirketinin getirdiği ürünleri, teşhir edip satan son satıcıların bayiliklerini
iptal etmek, bu noktalara mal tedariğini kesmeleri veya bu yönde tehdit ya da
uygulamalarda bulunmak, dolayısıyla piyasaya yeni giren bir dağıtım şirketinin
dağıttığı ürünleri bayilerine sokmamak,
- Gazete ve dergi dağıtım piyasasındaki, hakimiyetin yaratmış olduğu
finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak, gazete ve dergi yayıncılığı 830
piyasasındaki, rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemlerde bulunmak,
suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiklerine dair iddialara karşı;
Her aşamada dosya konusunun Star gazetesinin dağıtımının engellenmesi ile
ilgili olduğu, Rekabet Kurulu’nun, Önaraştırma ve Soruşturma kararlarında dağıtım
piyasasında varolan üç teşebbüsün, Star’ı dağıtmayarak hakim durumlarını kötüye
kullanıp kullanmadıklarının, incelenmesi gerektiğini karar altına aldığı, ancak,
soruşturmadan bir sonuç çıkmayacağını anlayan Soruşturma Heyeti’nin, konu
değiştirerek araştıracağı konu yerine, başkaca mücerret iddiaları gündeme getirdiği,
BBD ve YAYSAT’ın Star gazetesini dağıtmaktan kaçınmaları gibi bir durumun
sözkonusu olmadığı, bilakis Star gazetesinin, Ulusal Basın tarafından, BBD’ye teslim 840
edilmediği savunulmuştur.
Rekabet Kurulu’ndan taraflara, konuyla ilgili olarak gönderilen ilk yazı, 4054
sayılı Kanun’un 43/2 maddesi uyarınca, soruşturma açıldığına dair kararın ve
teşebbüsler ile ilgili olarak ileri sürülen iddiaların; türü ve niteliği hakkında yeterli
bilginin, soruşturmaya başlanması kararı tarihinden itibaren 15 gün içerisinde, ilgili
taraflara tebliğ edilerek taraflardan 30 gün içinde ilk yazılı savunmalarının talep
edildiği, bildirim yazısıdır.
Sözkonusu bildirim yazısında, soruşturma konusu taraflar hakkında, Star
gazetesinin dağıtımını engelledikleri yönünde herhangi bir iddia mevcut değildir.
Aksine sözkonusu bildirimin sonuç kısmında aynen; 850
07-63/777-283
21
“Mevcut sistem içerisinde, birlikte hakim durumda bulundukları düşünülen; BBD,
BİRYAY ve YAYSAT’ın, mal tedarikinde bulundukları bayilerini, kendilerinin veya
başka dağıtımcıların getirdiği mallar arasında bir tercih yapmaya zorlamak yoluyla;
1- Kendi bayilerine mal tedarikini, piyasaya yeni giren bir dağıtım şirketinin
ürünlerini satmama, şartına bağlamalarının,
2- Piyasaya yeni giren bir dağıtım şirketinin, dağıttığı ürünleri bayilerine
sokmayarak, yani ticari faaliyet alanına, başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan
veya dolaylı olarak engel olmaları ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerini
zorlaştırmayı, amaçlayan eylemlerde bulunmalarının,
3- Gazete ve dergi dağıtım piyasasındaki, hakimiyetin yaratmış olduğu 860
finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak, başka bir mal veya hizmet
piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemlerde bulunmalarının,
4054 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesinde sayılan kötüye kullanma hallerine
benzerlik gösterdiği düşünülmektedir.”
ifadesi yer almaktadır.
Bildirim yazısına ek olarak, soruşturma dosyasında da soruşturma konusunun
ne olduğu birçok kez vurgulanmıştır. Bunların yanısıra, “Dosya Konusu: Tarafların
bayilerine baskı yaparak, Star gazetesinin satışının engellenmesi” ifadesini içeren
16.11.1999 tarihli Rekabet Kurulu Mesleki Karar Toplantı Tutanağı da diğer
belgelerle birlikte taraflara gönderilmiştir. 870
Dolayısıyla, Rekabet Kurulu’nun; soruşturmayı, son satış noktalarındaki
engellemelere değil de, BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın Star gazetesini
dağıtmadıklarına, ilişkin olarak açtığı iddiası ve Soruşturma Heyeti’nin soruşturma
konusunun dışına çıktığı iddiaları geçerliliğini yitirmektedir.
J.2. İlgili Ürün Pazarı ve Hakim Duruma İlişkin Savunmalar ve Değerlendirme
İlgili ürün pazarının; “gazete ve dergi dağıtımı pazarı” olarak belirlenmesine ve
BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın gazete ve dergi dağıtımı pazarında birlikte hakim
durumda bulunduklarına ilişkin değerlendirmeye karşı;
- İlgili ürün pazarının; “son satış noktaları pazarı” olarak belirlenmesi
gerektiği, 880
- MEDYA’nın tüm faaliyetlerini; YAYSAT, BBD ve BİRYAY’ın hiçbir
engellemesine maruz kalmadan sürdürdüğü ve kısa sürede üç teşebbüsün toplam
satış noktası sayısına ulaştığı ve son satış noktası pazarında tek başına hakim
duruma geldiği,
- MEDYA’nın 16.000, BBD, YAYSAT ve BİRYAY’ın birlikte 19.800 son satış
noktasına sahip olduğu, dolayısıyla Türkiye’de toplam 35.800 son satış noktası
bulunduğu,
- YAYSAT, BBD ve BİRYAY’ın son satış noktalarındaki pazar payının
müştereken %55.3 olduğu, buna mukabil MEDYA’nın tek başına %44.7 pazar payına
sahip olduğu, 890
- Hatta potansiyel rekabet gözönüne alındığında, Türkiye’de mevcut
200.000’in üzerinde bakkal ve bayinin yalnızca %8’inin, BBD, BİRYAY ve YAYSAT’la
çalıştığı,
07-63/777-283
22
- Dolayısıyla, son satış noktaları bakımından YAYSAT, BBD ve BİRYAY’ın
hakim durumda bulunmalarından söz edilemeyeceği savunulmuştur.
Şikayetin konusu ve şikayete konu olan BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın başlıca
faaliyet alanlarının “gazete ve dergi dağıtımı” olduğu gözönüne alınarak, ilgili ürün
pazarı “gazete ve dergi dağıtımı pazarı” olarak kabul edilmiştir. İlgili pazar, ürün veya
hizmet temel alınarak belirlenir.
Yayınevleri, yayınlarını dağıtım şirketlerinin merkezine ve/veya bölge 900
müdürlüklerine, teslim ederler. Genellikle birkaç ili kapsayan, bir alandan sorumlu
olan bölge müdürlükleri ise, yayınların başbayilere ulaştırılmasını sağlarlar.
Başbayiler tarafından, son satış noktalarına ulaştırılan yayınlar, burada teşhir
edilerek okuyucuya sunulur. Dolayısıyla, gazete ve dergi dağıtımı, yayınevi
tarafından dağıtım şirketine teslim edilen mevkutenin, son satış noktalarında
okuyucuya ulaştırılmasına kadar olan hizmeti kapsar.
Sonuç olarak, gazete ve dergi dağıtımı pazarı, dağıtım şirketlerini, ana bayilik
ve tali bayilik teşkilatını (son satış noktalarını) kapsayan bir bütündür.
Yayınevleri, dağıtım şirketlerinden; “yayınlarının okuyuculara ulaştırılması
hizmetini” satın alırlar. Bu nedenle, yayınların, son satış noktalarına kadar getirilmesi, 910
ancak burada okuyucuya sunulmaması durumunda, dağıtım hizmetinin yayınevinin
ihtiyaç duyduğu şekilde görüldüğünden söz etmek mümkün değildir.
Dolayısıyla, son satış noktalarının, gazete ve dergi dağıtımı piyasasından ayrı
olarak değerlendirilemeyeceği; bilakis bu yerlerin ilgili pazarın, en önemli
parçalarından birini oluşturduğu kabul edilmelidir.
Bir teşebbüsün pazar payının hesaplanmasında ise, ilgili teşebbüsün
ürününün kaç noktada satılmakta olduğu değil, satış miktarı veya değeri dikkate
alınır.
Dolayısıyla ilgili pazar, “gazete ve dergi dağıtımı pazarıdır” ve bu pazarda
MEDYA yalnızca Star gazetesinin dağıtımını yapmakta, bunun dışında ülkemizde 920
yayınlanan tüm gazete ve dergiler; BBD, BİRYAY ve YAYSAT tarafından ortaklaşa
dağıtılmaktadır. Pazar payları bu çerçevede hesaplandığında, BBD, BİRYAY ve
YAYSAT’ın hem gazete, hem de dergi dağıtımına ilişkin toplam pazar payları
yaklaşık %100’dür.
K. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Soruşturmaya konu olan davranışların yapıldığı dönem itibariyle, gazete ve
dergi dağıtım piyasasında, faaliyet göstermekte olan YAYSAT, BBD ve BİRYAY’ın
son beş yıllık toplam pazar payları %100’lere ulaşmaktadır. Dolayısıyla ilgili ürün
pazarı oligopol, hatta, BİRYAY’ın da; YAYSAT ve BBD gruplarının bir ortak girişimi
olduğu düşünüldüğünde, düopol niteliğinde bir piyasadır. 930
Oligopol niteliğindeki piyasalarda, tek başına hakim durumda olan bir
teşebbüsün bulunması zordur. Zira piyasayı, eşit veya benzer büyüklük ve güçteki
işletmelerin varlığı oligopol bir yapıya kavuşturmaktadır.
Oligopol piyasaların en önemli özelliği, bu piyasada faaliyet gösteren
işletmelerin, piyasadaki yoğunluğun bilincinde olarak, diğer teşebbüslerin
hareketlerine göre kendi hareket tarzlarını tayin etmeleridir. Dolayısıyla oligopol
piyasada faaliyet gösteren işletmelerin birlikte, müşterilerden bağımsız hareket
edebilmeleri mümkündür.
07-63/777-283
23
Türkiye’deki gazete ve dergi dağıtım piyasası gibi fazla gelişme ve genişleme
perspektifi olmayan bir piyasaya, yeni şirketlerin girme ihtimali, oldukça düşük 940
olmakta ve bu nedenle bu piyasalardaki şirketlerin, halihazırda sahip oldukları pazar
paylarını koruyacakları varsayılmaktadır.
BİRYAY kuruluş anlaşmasının imzalandığı tarihteki (14.5.1996) ve takip eden
yıllardaki pazar paylarının ortak girişim ve rakip şirketler açısından çok fazla
değişiklik göstermemiş olması, güç dengelerinin bir şekilde korunduğunun işaretidir.
BİRYAY’ın kurulmasından önce, Türkiye’deki gazete ve dergi dağıtım
piyasasının oldukça yoğun bir piyasa olması, müşteri yayınlarını fiilen dağıtabilen
yalnızca iki firmanın bulunması ve birbirlerinin rakibi durumunda olan bu iki firmanın
da bir ortak girişim kurarak, müşteri yayınlarının bu ortak girişim vasıtasıyla
dağıtılmasını zorunlu kılmaları nedeniyle, piyasadaki rekabet önemli ölçüde 950
sınırlandırılmıştır.
BİRYAY’ın kurulmasından sonra, her iki dağıtım şirketi tarafından, buraya
devredilen firmalar için (müşteri yayınevleri); fiyat ve komisyon oranlarının her iki
dağıtım şirketinin mutabakatı sonucu belirlenmesi, BİRYAY’ın kuruluş sözleşmesinin,
uygulanacak tarife başlıklı 39’uncu maddesinde, gazete ve dergilere uygulanacak
tarifelerin karara bağlanarak daha kuruluş aşamasında fiyatların tespit edilmesi,
kuruluş aşamasından sonra piyasaya yeni giren müşteri yayınevlerine uygulanacak
fiyatların, her iki şirketin mutabakatıyla belirlenmesi, ortak bayilerin bulunması ve bu
bayilere başka dağıtım kanallarından gelen ürünlerin sattırılmaması konusunda da
birlikte karar alınması, BBD, BİRYAY ve YAYSAT’ın birçok konuda ortak hareket 960
ettiklerini göstermektedir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar bir arada değerlendirildiğinde, YAYSAT, BBD
ve BİRYAY’ın, gazete ve dergi dağıtım piyasasında, birlikte hakim durumda
bulundukları anlaşılmaktadır.
Gazete ve dergi dağıtımı hizmetleri pazarına giriş ve bu pazarda varolabilme
açısından, özellikle şu iki unsur kritik öneme sahiptir:
a. Yayınların okuyucuya sunumunu sağlayacak, yeterli sayıda tali bayiliğin
tesis edilmesi.
b. Bu tali bayiliklerin, yeterli miktar ve çeşitlilikte yayın ile beslenmesi.
Herhangi bir yayınevinin veya dağıtım şirketinin, tali bayilik teşkilatını 970
besleyecek nitelikte, yayın portföyüne ulaşabilmesi için, bu yayınların, piyasada belirli
bir süre tutunmaları, bunun için de diğer yayınlarla birarada satılmaları, dolayısıyla en
azından bir süreliğine, mevcut dağıtım şirketlerinin kanallarını kullanmaları
zorunluluğu ortaya çıkmaktadır.
Dolayısıyla, dağıtım piyasasına giriş, gazete ve dergi yayıncılığı piyasasında
yer edinmeye; gazete ve dergi yayıncılığı piyasasında yer edinme de, dağıtım
piyasasını kullanmaya bağlı kılınmıştır.
Bizzat dağıtım piyasasına girmek, söz konusu olduğunda, pazara girmek
isteyen bir şirketin, şu haliyle hem başbayilikler hem de sayısı on binleri bulan son
satış noktaları (tali bayilikler) oluşturması gereklidir ki, bunun mümkün veya rasyonel 980
olup olmadığı dikkate alınmalıdır.
Gazete ve dergilerin “tüketilme” sıklıkları ve diğer mallara oranla fiyatlarının
düşük olması nedeniyle, bir satış noktasında istediği gazeteyi bulamayan bir
07-63/777-283
24
okuyucu, o gazete yerine benzer niteliklere sahip, rakip bir gazeteyi kolaylıkla
alabilmekte, bunun sonucunda bir üst pazar olan gazete ve dergi yayıncılığı piyasası
ve buna bağlı olan reklam ve ilan piyasası kolaylıkla etkilenmektedir.
Herhangi bir dağıtım şirketinin kurularak, yalnızca bir gazeteyi belirli sayıdaki
satış noktasına ulaştırıyor olması, bu teşebbüsün gazete ve dergi dağıtımı pazarına
“girdiği” ve bu pazarda etkin bir rakip olabileceği şeklinde yorumlanamaz.
Özellikle, gazete ve dergilerin yoğun olarak satıldıkları büyük şehirlerde, 990
gazete satış büfeleri için belirlenen yerlerin, sayısı sınırlı ve sabittir. Meydanlarda ve
ana arterlerde, bu büfelere alternatif olacak nitelikte yer bulmak zordur. Satış
kulübesi veya dükkanı olmaksızın yalnızca, önüne tezgah açmış bir tek kişiden
oluşan bir satış noktasının, gazete ve dergi satış kapasitesi çok sınırlıdır; buradaki
satışlar hava koşullarından dahi önemli oranda etkilenmektedir. Bu durum, piyasaya
girmek isteyebilecek şirketler için önemli bir caydırıcılığa sahiptir. Çünkü, piyasaya
girecek her dağıtım şirketinin, varolan bayiliklere yakın olan ve aynı zamanda gazete,
dergi satmak isteyen bir esnaf bulabileceğini düşünmek rasyonel değildir.
Konuya, gazete ve dergi yayınlayan şirketler (yani müşteriler) açısından
bakıldığında ise, söz konusu şirketlerin doğal olarak yayınlarının, mümkün olduğu 1000
kadar çok kişiye ulaşmasını hedefleyecekleri, bunun için de, yayınlarının yalnızca
belirli noktalara ulaşmış olmasını değil, aynı zamanda imaj bütünlüğünü de,
sağlayacak şekilde diğer yayınlarla birlikte, teşhir edilmesini ve fiziksel olarak, zarar
görmeden satılmalarını ya da iade edilmelerini, isteyecekleri açıktır.
Dolayısıyla herhangi bir yayınevinin, yayınladığı gazete ve dergileri diğer
yayınlardan ayrı olarak kasapta, tuhafiyecide veya yolun üzerine rastgele serilen bir
tezgahta, satacak olan dağıtım şirketi ile çalışacağını düşünmek, pek makul
görünmemektedir. Bunun doğal sonucu ise, piyasaya girecek olan dağıtım şirketinin,
mevcut son satıcılardan yararlanamaması nedeniyle, müşteri bulamaması ve kısa
zamanda piyasanın dışına itilmesi olacaktır. 1010
Konuya, son satıcılar (tali bayilikler) açısından bakıldığında, gazete ve dergi
satış büfesi işleten son satıcıların, gelirlerinin neredeyse bütünüyle, gazete-dergi
satışından aldıkları komisyondan oluştuğu, bu nedenle mümkün olduğunca, çok
sayıda ve çeşitte yayını satmak için istekli oldukları; asıl faaliyeti bakkal ve market
işletmek olan son satıcıların ise, müşteri çekebilmek amacıyla özellikle sattıkları
gazete çeşidini artırmaya çalıştıkları, dolayısıyla, piyasaya girecek olan rakiplerin,
dağıtacakları ürünleri de, satmaya istekli oldukları bilinmektedir.
Soruşturma safhasında elde edilen bulgulardan, son satıcıların rakip ürünleri
de satmak istedikleri, ancak rakip ürünleri sattıkları takdirde, BBD ve YAYSAT’ın,
kendilerini mal vermeyi kesmekle, tehdit ettikleri anlaşılmaktadır. 1020
Mal vermeyi reddetmenin, kimi hallerde kötüye kullanma sayılabileceği dikkate
alındığında, hakim durumda olan bir işletmenin, satış politikalarını belirlerken ne
kadar bağımsız olacağı tartışılmalıdır.
Bu sorunun yanıtı, her somut olayın şartları gözönünde bulundurularak
verilmelidir. Buna göre, pazarda hakim durumda olan bir işletmenin, kendi ekonomik
çıkarlarını gözetmek amacıyla aldığı karar ve uyguladığı politikaların, bu amaçla
orantılı olması gerekmektedir. Bir anlamda satış yapmayı reddetmeyi gerektiren
gerekçeler, bu tutumu objektif olarak haklı gösterebilir nitelikte olmalıdır.
07-63/777-283
25
Bir başka deyişle, hakim durumda olan bir işletmenin, satış politikasını
belirlerken, bu kararın temelinde yatan objektif nedenlerle bu durumun ortaya 1030
çıkarabileceği sonuçları gözönünde bulundurması gerekmektedir.
Genel bir ilke olarak, bir piyasada, hakim durumda bulunan bir teşebbüsün
objektif bir gerekçe olmaksızın, mal veya hizmet tedarik etmeyi reddetmesi ve/veya
mal tedariğini, bu malın ileride tabi tutulacağı işlenme veya pazarlanma prosedürleri
üzerinde kontrolünün muhafaza edilmesi, koşuluna bağlaması gibi eylemleri Kanun’a
aykırı bir davranış teşkil etmektedir.
Hakim durumdaki bir teşebbüsün, sürekli müşterisine mal veya hizmet tedarik
etmeyi reddetmesi tehdidi, bu müşterinin, münhasıran hakim durumdaki şirketten mal
satın alması sonucunu doğuracak nitelikteyse, bu durum da Kanun’a aykırı olacaktır.
Sürekli alıcı, hakim durumda bulunan teşebbüsle, ilişkisinin ve planlarının 1040
gereği olarak değişik yatırımlar yapabilir. Bu yatırımlar, hakim durumda bulunan
teşebbüsün ürün satmayı reddetmesi durumunda, kullanılabilirliğini yitirebilmektedir.
Diğer bir deyişle alıcı, hakim durumda bulunan teşebbüsün, rakiplerinden ürün almak
istemesi durumunda bu yatırımlardan yararlanamayabilir.
Bunun yanında sürekli alıcının, hakim durumdaki teşebbüs ile ilişkisinin sona
erdirilmesi nedeniyle uğrayacağı zararı, hakim durumda bulunan teşebbüsün rakipleri
ile ilişkiye girmesinden elde edeceği yarar ile karşılaması zor olabilir. Bu nedenle
sürekli alıcı için hakim durumda bulunan teşebbüs pazarda tek kaynak halini
alabilmektedir.
Sürekli alıcısının bu konumundan, yararlanabileceğini bilen hakim durumdaki 1050
teşebbüs, ürün satmayı reddederek, diğer alıcılar üzerinde veya ürün satmayı
reddetme tehdidi vasıtasıyla, söz konusu alıcı üzerinde, baskı kurabilmektedir. Bunun
sonucu olarak, hakim durumdaki firmanın, sürekli alıcıları ile ticari ilişki kuramayan
rakiplerin, pazardaki faaliyetleri, zorlaşabilmekte veya potansiyel rakiplerin, pazara
girmeleri önlenmektedir.
Gazete ve dergi dağıtım piyasasının, kendine özgü koşullarından dolayı, bu
piyasada bayilik sisteminin çok önemli bir yer tuttuğu yukarıda belirtilmiştir. Mevcut
son satış noktalarından faydalanamayan dağıtım şirketleri, piyasanın dışına itilme
tehlikesiyle karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu durum, aynı zamanda potansiyel
rakiplerin, piyasaya girişlerini de zorlaştırmaktadır. 1060
Gazete ve dergi dağıtım piyasasındaki aktörlerin, piyasa dışına itilmesi ise, bir
üst piyasa olan gazete ve dergi yayıncılığı piyasasını; iki açıdan olumsuz olarak
etkilemektedir:
- Bir gazete veya derginin, rakipleri ile aynı yerde satılması esastır. Bu
nedenle, son satış noktalarına giremeyen dağıtım şirketinin, dağıtmakta olduğu
yayınlar, rakipleri ile aynı yerde satılmadıklarından dolayı, dezavantajlı konuma
gelmektedirler.
- Rakip gazete ve dergi dağıtımı şirketleri, son satış noktalarına giremediği
için piyasa dışına itilmekte, bunun sonucunda mevcut yayınevleri ve yayıncılık
piyasasına girmek isteyecek teşebbüsler, alternatif dağıtım kanallarından yoksun 1070
kalmaktadırlar.
07-63/777-283
26
Dolayısıyla hakim durumda bulunan firmaların bazı bayilerine mal tedariğini
reddetmelerinin, piyasanın bütünü için bir uyarı şeklinde algılanması sonucunda,
zincirleme olarak başka ihlallerin de gündeme gelmesi kaçınılmaz olmaktadır.
Hakim durumda bulunan bir teşebbüs, her zaman, kendi menfaatlerini
korumak amacıyla makul tedbirler alabilir. Ancak bu tedbirlerin adil olması ve
piyasaya girmek isteyen rakibin faaliyetlerini, engelleyecek nitelikte olmaması
gerekmektedir.
Hakim durumda bulunan bir firmanın müşterisinin (bayisinin), rakip bir şirketle
veya potansiyel bir rakip ile ilişkiye girmesi, hakim durumda bulunan bir sağlayıcının, 1080
bütün tedariğini anında askıya alması veya müşteriye (bayiye) karşı misillemede
bulunması için, gerekçe olarak gösterilemez.
MEDYA’nın, Star gazetesini dağıtmaya başladığı tarihten itibaren; BBD ve
YAYSAT’ın, değişik illlerdeki birçok bayiyi, Star gazetesi satılmaması konusunda
uyarmalarına, zorlamalarına ilişkin tespit ve deliller incelendiğinde, söz konusu
uygulamaların, bilinçli ve sistemli olarak meydana getirilmiş bir bütünün parçaları
olduğu anlaşılmaktadır.
Türkiye genelinde; YAYSAT, BBD ve BİRYAY’a ait binlerce son satış
noktasında, Star gazetesinin satılmaması, bu durumun ortak bir uygulamanın sonucu
olduğunu destekler niteliktedir. 1090
YAYSAT ve BBD’nin kendileri ile çalışan bayilerine, rakip bir ürünün satışının
yapılması halinde, kendi dağıttıkları ürünleri vermek istemedikleri görülmektedir.
YAYSAT ve BBD’nin tedarik etmeyi durdurdukları ürünler, yalnızca kendi
gruplarına ait olan yayınlar ile sınırlı olmayıp, müşteri yayınları diye tabir edilen ve
hukuken yayınevleri ile BİRYAY arasında imzalanan anlaşmalar sonucunda, BİRYAY
tarafından YAYSAT ve BBD eliyle dağıttırılan yayınları da kapsamaktadır. Bir başka
ifade ile mal tedarik etmeyi durdurma eylemine BİRYAY da katılmaktadır. Bunun
sonucunda BİRYAY’ın sözkonusu tutumu nedeniyle, mal vermeyi kesme eyleminden,
BİRYAY ile dağıtım anlaşması imzalamış olan yayınevleri de dolaylı olarak
etkilenmektedirler. 1100
Bunun yanısıra, İstanbul’daki 161 gazete satış büfesinin ihalesini geçmiş
yıllarda kazanan BİRYAY, bu büfelerde, herhangi bir yayının satılabilmesine, ancak
kendisi ile dağıtım sözleşmesi imzalanması halinde izin vermektedir.
İzmir’de de, belediyeye ait gazete satış büfelerinde BİRYAY, YAYSAT ve BBD
tarafından, başka herhangi bir dağıtım şirketinden gelen yayınların satışına izin
verilmemektedir.
Yukarıda yer verilen bilgiler ve değerlendirmeler ışığında; soruşturma konusu
sektöre ilişkin aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır:
1- Son satıcılar olmaksızın, ülkemizdeki koşullar ve alışkanlıklar nedeniyle
yayınların okuyucuya ulaştırılmasının ve dolayısıyla piyasaya girmek isteyecek 1110
herhangi bir dağıtım şirketinin amacına ulaşmasının mümkün olmadığı; diğer yandan,
piyasaya girmek isteyen her dağıtım şirketinin aynı veya benzer nitelikte son
satıcılıklar tesis etmesinin, piyasanın geneli açısından mümkün ve makul olmadığı,
dikkate alındığında, ülkemizdeki gazete ve dergi dağıtımı piyasası açısından, son
satıcıların, olmazsa olmaz bir öneme sahip oldukları görülmektedir.
07-63/777-283
27
2- Dağıtım şirketleri, fiziksel ve hukuksal olarak son satıcılara sahip değildirler;
Dağıtım şirketlerinin kurmuş olduğu gazete ve dergi satış büfeleri de, yerlerine
konuldukları andan itibaren, belediyelerin mülkiyetine geçmektedir.
Ancak, buradan yola çıkarak, anılan dağıtım şirketlerinin sözkonusu son satış
yerlerini kontrol altında tutmadıkları söylenemez. Ayrıca, piyasadaki şirketlerin katı bir 1120
dikey yapılanma içinde oldukları, bunun yanısıra, BBD ve YAYSAT’ın, hem aynı
pazarda kurmuş oldukları ortak girişim (BİRYAY) vasıtasıyla, hem de ortak
başbayilikleri ve tali bayilikleri (son satıcıları) vasıtasıyla, yatay bir yapılanma içinde
bulundukları, söz konusu bayileri birbirlerine kullandırdıkları, sadece başka bir
dağıtım şirketine kullandırmadıkları, dikkate alınmalıdır.
3- Dağıtım şirketlerinin, rakip dağıtım şirketlerinin getirdiği ürünü, satmaları
halinde kendi bayilerine mal sağlamayı keseceklerini belirterek, onları “tercih
yapmaya” zorlamaları, rakip firmanın son satış noktalarına girmesinin engellenmesi,
anlamına gelmektedir.
4- Teşebbüslerin, ürün satmayı reddetmesinin diğer bir sakıncası, tüketicinin 1130
tercih hakkını kısıtlamak olarak karşımıza çıkmaktadır. Gerçekten alternatif bir
teşebbüsün pazara girmesinin önlenmesi, teşebbüsün iyi veya kötü, ucuz veya pahalı
sunacağı üründen, tüketicinin mahrum kalması sonucunu doğuracaktır. Diğer bir
anlatımla tüketici alternatif bir kaynaktan yoksun kalacaktır.
5- Bunların yanısıra, bütün bayilerin sisteme girecek yeni dağıtım şirketlerine
açılmasının, ilgili dağıtım şirketleri açısından herhangi bir yatırım maliyeti
getirmeyeceği de açıktır.
5.a Bakkal veya market tarzındaki son satış noktaları, dağıtım şirketlerinden
bağımsız kişiler tarafından, belirli ticari faaliyetlerde bulunmak amacıyla kurulmuş
işletmelerdir. Asıl amaçları, sadece gazete ve dergi satarak kar etmek olmayıp, 1140
gazete ve dergileri, daha fazla sayıda müşteri çekebilmek amacıyla
bulundurmaktadırlar.
Bu yerler, bulundukları konum itibariyle, gazete ve dergi satışına uygun
oldukları düşünülerek, dağıtım şirketleri tarafından tercih edilen yerlerdir. Bu tür son
satıcılara, dağıtım şirketlerinin herhangi bir yatırımları yoktur.
5.b. Asıl amacı özellikle gazete ve dergi satmak olan, gazete satış büfeleri,
mobo ve kioskların birçoğu, belediyelerce 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu
hükümlerince üçüncü sahışlara kiralanan yerlerdir. Bu yerler, mülkiyetlerinin
belediyeye ait olması nedeniyle, yukarıda değinilen bakkal ve marketlerden farklılıklar
arzetmektedirler. 1150
Anılan yerler, genellikle belediyelerin iznine tabi olarak, şehrin arterlerine
konulmakta olup sayıları sınırlıdır. Asıl amaçları gazete ve dergi satmaktır ve bu
büfelerin yakınında, bu büfeleri ikame edebilecek, nitelikte yer bulma, olanağı
neredeyse imkansızdır.
Bu yerleri kiralayan dağıtım şirketlerinin, ihale ve kira sözleşmelerindeki
yükümlülükleri uyarınca, genellikle mülkiyeti belediyeye veya kiralayana devredilmek
üzere, bu yerlere mobo ve kiosk koymuş olmaları ve anılan yerleri, üçüncü şahıslara
kiraya vermiş olmaları, dağıtım şirketlerinin sözkonusu yerleri, işletmek üzere
kiraladıkları, gerçeğini değiştirmez.
07-63/777-283
28
Dolayısıyla dağıtım şirketlerinin, sözkonusu yerleri, belirli bir kar amacı 1160
güderek işletmek üzere kiralamak isteyen, üçüncü bir şahıstan hiçbir farkı yoktur.
Piyasaya girmek isteyen bir dağıtım şirketinin, bir büfeyi işleten son satıcıdan,
makul bir komisyon karşılığında, yayınını satmasını talep etmesi durumunda; son
satıcı, bizzat dağıtım şirketi ise (büfe dağıtım şirketi adına işletiliyorsa), söz konusu
komisyon, doğrudan dağıtım şirketinin kasasına girecek; böylelikle piyasaya yeni
girecek dağıtım şirketi, bu büfelerin maliyetine dolaylı olarak katılmış olacaktır. Eğer
son satıcı, söz konusu büfeyi dağıtım şirketinden kiralayarak işletmekte ise, zaten
büfenin maliyetine belirli bir katkı sağlanıyor demektir; bu durumda da komisyon,
doğal olarak son satıcının geliri olacaktır.
Dolayısıyla, ister ihale sonucu alınan yer işletilsin, isterse üçüncü bir şahsa 1170
belli bir meblağ karşılığında devredilsin, yapılan yatırımın karşılığı, satılan her
üründen komisyon alınarak veya o yer kiralandı ise kira bedeli alınmak suretiyle
karşılanmaktadır.
Özetle, piyasaya girecek yeni işletmelerin; halihazırda, BBD ve YAYSAT
bayileri olarak görünen bakkal, market, gazete satış büfeleri vb., son satış
noktalarından faydalanması BBD, BİRYAY ve YAYSAT’a herhangi bir maliyet
getirmemektedir.
Sonuç olarak, anılan teşebbüslerin yapmış olduğu yatırımlardan piyasaya
girecek olan diğer teşebbüslerin bedelsiz olarak yararlanması gibi bir husus da
sözkonusu değildir. 1180
Bunların yanısıra, bu piyasada tali bayilik sistemindeki münhasırlığın
kaldırılması ve tüm dağıtım şirketlerine, yayınlarını mevcut ve gelecekte varolacak
son satış noktalarına verebilme olanağının sağlanması; son satıcılara da aynı anda
diledikleri dağıtım şirketleri ile sözleşme yapabilme ve diledikleri yayınları satabilme
imkanının tanınması gerekmektedir.
YAYSAT ve BBD’nin, piyasadaki mevcut bayilerin en önemli sağlayıcısı
konumunda olmaları ve yalnızca bir veya birkaç ürüne sahip dağıtım şirketlerinin
sözkonusu bayilere, benzer koşullar sunamamaları, bayilerin bütün yayınları
münhasıran YAYSAT ve BBD’den almalarına neden olmakta ve diğer sağlayıcıların
piyasaya girmeleri zorlaşmaktadır. 1190
Söz konusu münhasırlık yalnızca diğer dağıtım şirketlerine değil, seçme
özgürlüğü ortadan kaldırılan bayilere ve nihai tüketiciye de zarar vermektedir. Gazete
ve dergi dağıtım piyasası gibi rekabetin iyice zayıflamış olduğu piyasalarda
uygulanması sözkonusu münhasırlığın kabul edilmemesinin en önemli nedenlerinden
biridir.
1997/3 ve 1997/4 sayılı Tebliğleri yürürlükten kaldıran 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin “Muafiyetin “Geri Alınması” başlıklı 6.
maddesinde yer alan “Bu Tebliğ ile muafiyet tanınmış bir anlaşmanın, Kanun’un 5.
maddesinde düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olduğunun tespit
edilmesi halinde, Rekabet Kurulu, Kanunun 13’üncü maddesine dayanarak, 1200
anlaşmaya bu Tebliğ ile tanınan muafiyeti geri alınabilir” ifadeleri, 1997/3 ve 1997/4
sayılı Tebliğlerin “Muafiyetin Geri Alınması” başlıklı 6. maddelerinde yer alan “Kurul,
bu Tebliğ ile sağlanmış bir anlaşmanın, Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen
koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olduğunu tespit ederse ve özellikle aşağıda
07-63/777-283
29
belirtilen hallerde, Kanun’un 13. maddesine dayanarak, bu Tebliğ’in sağladığı
muafiyeti geri alabilir” ifadeleri ile hemen hemen aynı içeriğe sahiptir.
Bu çerçevede, ilgili piyasanın düopolistik yapısının devam ettiği, piyasaya giriş
ve piyasada faaliyette bulunabilme açısından son satış noktalarının önemini
koruduğu ve bunların münhasırlık anlaşmaları ile bağlanmasının piyasaya girişi
olanaksız kılma riskinin soruşturmanın yürütüldüğü zaman sürecinde olduğu gibi 1210
halen geçerli olduğu dikkate alındığında, münhasırlık şartı içerebilecek bu nitelikteki
anlaşmaların Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları karşılamaktan uzak olduğu
ve bu anlamda soruşturma yürütülen taraflar da dahil olmak üzere ilgili pazarda
faaliyet gösteren herhangi bir dağıtım şirketinin, benzer şekilde 2002/2 sayılı Tebliğ
ile sağlanan muafiyetten yararlanamayacakları açıktır. Tarafların, Soruşturma
Rapor’unda da yer alan ilgili pazarda faaliyet gösteren herhangi bir dağıtım şirketinin
son satış noktaları ile yapacağı anlaşmaların “rakip malları satmama veya
dağıtmama” gibi münhasırlık sağlayan bir hüküm içermesi durumunda, Rekabet
Kurulu Tebliğleri ile sağlanan muafiyetten yararlanamayacaklarına ilişkin ifadelere
karşılık olmak üzere soruşturma sürecinde yapmış oldukları tüm savunmalar Karar’ın 1220
alınmasında dikkate alınmıştır.
Piyasaya girmek isteyen, her bir dağıtım şirketinin, sayıları onbinleri aşan son
satış noktası oluşturması zorunluluğu, halihazırdaki noktaların ikamesinin güç ve
ekonomik açıdan rasyonel olmaması, piyasaya girişte ciddi bir engeldir.
Bir bütün olarak bayilik teşkilatının piyasaya girişteki öneminin çok fazla
olmasının yanısıra, belediyelere ait olan gazete ve dergi satış büfelerini (mobo, kiosk
vb.) diğer bayilerden ve son satış noktalarından ayıran bazı özellikleri, sözkonusu
yerlerin önemini daha da arttırmaktadır.
Mobo ve kioskların şehrin ana arterlerinde ve meydanlarında bulunmaları,
sınırlı sayıda olup konulmaları ve kaldırılmalarının belediyelerin iznine tabi olması, 1230
yakınlarında alternatif bir satış noktası temin etmenin, oldukça zor olması,
belediyelerin her bir dağıtım şirketi için, ayrı bir yer temin etmesinin imkansız olması;
satış hacimleri çok fazla olan sözkonusu yerlerin, piyasaya giriş açısından ne denli
önemli bir yere sahip olduklarını göstermektedir.
Piyasadaki bazı teşebbüsleri diğerleri aleyhine rekabette avantajlı bir konuma
getiren, bu gibi kısıtlamaların önüne geçilmesi, sözkonusu yerlerin her türlü
teşebbüse açık olmasını gerektirmektedir.
Rekabet Kanunu’nun 16. maddesinin ikinci fıkrası, bu Kanun’un 4. ve 6.
maddesinde yasaklanmış olan davranışları gerçekleştirdiği, Kurul kararı ile sabit
olanlarla, bu Kanunun 11. maddesinin (b) bendinde yazılı davranışlarda bulunan 1240
teşebbüs niteliğindeki gerçek ve tüzel kişiler ile teşebbüs birlikleri ve/veya bu
birliklerin üyelerinin bir yıl önceki mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından
saptanacak olan yıllık gayri safi gelirinin yüzde onuna kadar para cezası
verilebileceğini hükme bağlamaktadır.
Bu bağlamda, Kurul tarafından takdir olunan idari para cezasının
belirlenmesinde, Rekabet Kurulu’nun, 14.12.2000 tarihinde vermiş olduğu ilk karar
dikate alınarak, rekabet ihlalinin devam ettiği 2000 yılından bir önceki yıl olan,1999
yılı sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirleri esas alınmıştır.
Sözkonusu idari para cezasının takdirinde;
07-63/777-283
30
Haklarında soruşturma yapılan tarafların, ilgili ürün pazarında hakim durumda 1250
bulunmaları, ihlal konusu eylemin, rakip bir teşebbüsü piyasanın dışına çıkartmayı
amaçlamış olması, eylemin yalnızca ilgili ürün piyasasıyla sınırlı kalmayıp, başka
piyasaları da etkilemesi, soruşturmaya konu olan fiilleri tatbik ederek, rekabet
üzerinde sınırlayıcı etkiler yaratması da dikkate alınarak, tarafların herbirine ayrı ayrı
olmak üzere 1999 yılı gayrisafi gelirleri üzerinden %0.5 nispetinde ceza verilmesi
uygun görülmüştür.
L. SONUÇ
Önaraştırma ve Soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma
tutanakları, sözlü savunmasının ses kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar, Danıştay’ın
kararları, tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesi 1260
sonucunda;
L.1. Gazete ve dergi dağıtım piyasasında, birlikte hakim durumda bulunan BBD,
BİRYAY ve YAYSAT’ın,
1. Sürekli olarak, mal tedarik ettikleri, son satıcıları, dağıtımını yaptıkları
ürünler ile rakip dağıtım şirketinin getirdiği ürünler arasında, tercih yapmaya zorlamak
ve rakip dağıtım şirketinin getirdiği ürünleri, teşhir edip satan, son satıcıların
bayiliklerini iptal etmek, bu noktalara, mal tedariğini kesmek veya bu yönde tehdit ya
da uygulamalarda bulunmak, dolayısıyla piyasaya yeni giren bir dağıtım şirketinin
dağıttığı ürünleri bayilerine sokmamak,
2. Gazete ve dergi dağıtım piyasasındaki hakimiyetin yaratmış olduğu 1270
finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak gazete ve dergi yayıncılığı
piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemlerde bulunmak,
suretiyle,
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiklerine;
3. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16’ncı maddesinin ikinci fıkrası gereğince,
ilgili teşebbüslerin, 1999 mali yılı net satışlarının takdiren %0.5’i oranında olmak
üzere,
4. İlgili teşebbüslerin, sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirleri üzerinden:
BBD için 345 680 839 015.- TL,
BİRYAY için 119 441 670 000.- TL, 1280
YAYSAT için 668 638 180 000.- TL,
idari para cezası verilmesine,
L.2. İlgili dağıtım pazarının yapısı ve bu pazarın hizmet ettiği gazete ve dergi
yayıncılığı piyasası ürünlerinin, satış koşulları nazara alındığında, bu pazarda, son
satış noktalarının, münhasır anlaşmalarla bağlanmasının, “Diğer sağlayıcıların,
dağıtımın farklı aşamalarına girişlerinin, önemli ölçüde zorlaştırılması” sonucunu
doğurucu nitelikte olması nedeniyle, rekabet ortamının bozulacağına, bu nedenle
gazete ve dergi dağıtımı piyasasında yapılacak olan sözleşmelerin, "rakip malları
satmama veya dağıtmama" gibi münhasırlık sağlayan bir hüküm içermesi
durumunda Rekabet Kurulu tebliğleri ile sağlanan muafiyetten 1290
yararlanamayacaklarına,
07-63/777-283
31
L.3. Gazete ve dergi satışı faaliyetlerini de içerecek şekilde, belediyeler tarafından
kurulan ve belediyelerce veya belediyelerin yetki verdiği kişilerce, üçüncü şahıslara
kiralanan satış büfelerinin, ilgili pazara giriş açısından önemi, dikkate alındığında;
sözkonusu yerlerde, kiracının, “hangi dağıtım şirketinden gelirse gelsin, mevzuata ve
yasalara uygun gazete ve dergileri, makul bir ücret veya komisyon oranı karşılığında
satmasını temin edecek” düzenlemelerin yapılması için ilgili Kurul kararının yetkili
mercilere bildirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy