Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-1-90 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 07-66/812-307
Karar Tarihi : 22.8.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Cengiz SOYSAL, Çiğdem ÜNAL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Shell & Turcas Petrol A.Ş.
Temsilcisi Av. Ebru TUKUR
Salih Tozan Cad. Gülbahar Mah. No:18 B Blok 20
Karamancılar İş Merkezi
Esentepe - İstanbul
- Mobil Oil Türk A.Ş.
Temsilcisi Av. Gamze ÇİĞDEMTEKİN
Maya Akar Center Büyükdere Cad. No:100/28
34394 Esentepe – İstanbul
D. TARAFLAR : - Shell & Turcas Petrol A.Ş.
Salih Tozan Cad. Gülbahar Mah. No:18 B Blok 30
Karamancılar İş Merkezi Esentepe - İstanbul
- Mobil Oil Türk A.Ş.
Pakpen Plaza Sahrayı Cedit Mah. Halk Sok. No:40-44
81080 Kozyatağı - İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Shell&Turcas Petrol A.Ş. ve Mobil Oil Türk A.Ş.
tarafından, İstanbul Çekmece, İskenderun ve Antalya’da üç akaryakıt
depolama tesisinin işletilmesi amacıyla kurulan Çekisan Depolama
Hizmetleri Ltd. Şti.’ne ve İşletme Sözleşmesi’ne ilişkin menfi tespit belgesi 40
verilmesi/muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.8.2007 tarih ve 5185 sayı ile giren
başvuru üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve
8. maddeleri uyarınca yapılan ön inceleme sonucunda düzenlenen 17.8.2007
tarih ve 2007-1-90/MM-07-CS sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 17.8.2007
tarih ve REK.0.05.00.00-130/158 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-66 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Shell & Turcas Petrol A.Ş. ve 50
Mobil Oil Türk A.Ş.'nin taraf olduğu "Çekisan Depolama Hizmetleri Limited Şirketi
05-01/3-3
2
İşletme Sözleşmesi" çatısı altında oluşturulan ortak girişimin, kurucu
teşebbüslerinin Türkiye akaryakıt dağıtımı pazarında birbirleriyle rakip olmaları
nedeniyle rekabetin kısıtlanması sonucunu ortaya çıkarabilecek bir işbirliği
doğurduğu için 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamına gireceği ve
dolayısıyla söz konusu oluşuma menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün
olmadığı, bununla birlikte bu işbirliğine Kanun'un 5. maddesinde sayılan şartları
taşıması nedeniyle muafiyet verilmesinin uygun olacağı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60
H.1. Taraflar
Bildirim konusu Çekisan Depolama Hizmetleri Ltd. Şti. (Çekisan)’nin ve ortaklık
anlaşmasının kuruluş aşamasında tarafları Mobil Oil Türk A.Ş. (Mobil) ve The
Shell Company of Turkey Limited (Shell)’dir. Her iki ortağın şirketteki payı
%50’dir.
H.1.1. Mobil
70
Mobil’in faaliyetlerini 1996 yılında başlayan süreçte BP/Mobil Corporation Ortak
Girişimi yürütmeye başlamış, daha sonra Exxon/Mobil birleşmesi sürecinde ise
1999 yılında ortaklığın feshedilmesi yönünde karar alınmıştır. Türkiye’de de
17.11.2000 tarihli başvuru ile BP/Mobil ortaklığının feshedilmesi işlemi Kurul’a
bildirilmiş ve bu fesih işlemine Rekabet Kurulu izin vermiştir. Söz konusu
tasfiyenin sonuçlandırılması, mal varlıklarının devir işlemlerinin ardından
gerçekleştirilecektir. Bununla birlikte, söz konusu tesiste Mobil’in sahip olduğu
haklar mevcut durumda BP Petrolleri A.Ş. (BP) tarafından kullanılmaktadır.
Dolayısıyla, işlemin tarafı olarak Mobil kabul edilmiş olmakla birlikte, ortaklığın
pazara etkilerine ilişkin değerlendirmelerde malvarlığı devri gerçekleşmediği için 80
sadece kullanıcı konumunda olan BP dikkate alınmıştır.
H.1.2. Shell & Turcas Grubu
Kurul’un 2.2.2006 tarih ve 06-08/103-29 sayı ile onay verdiği birleşme
işlemi ile Turcas Petrol A.Ş. (Turcas)’nin Shell ile akaryakıt dağıtımı
pazarındaki faaliyetlerini Shell Turcas Petrol A.Ş. (Shell&Turcas) unvanlı
ortak girişim çatısı altında birleştirdiği ve Çekisan’daki hisselerini
Shell&Turcas’a devrettiği görülmektedir.
90
H.2. ANLAŞMANIN İÇERİĞİ
Bildirim konusu işlem, Shell ile Mobil tarafından Çekmece/İstanbul’da,
İskenderun’da ve Antalya’da sırasıyla Trakya Bölgesine, İskenderun ve çevresine
ve Antalya-Burdur-Isparta çevresine hizmet etmek üzere üç ayrı akaryakıt
depolama tesisi işletmek üzere bir ortak girişim kurulmasını içermektedir.
Taraflarca, söz konusu ortak girişimin kurulması amacına ilişkin olarak; Shell’in
İstanbul Çekmece’de bulunan depolama tesislerinin, bir üçüncü şahıs arazisi
üzerinde kalması nedeniyle, her an tahliye edilmesi riski ile karşı karşıya kaldığı, 100
böylece, Shell’in İstanbul’un Avrupa yakasındaki ve Trakya Bölgesi’ndeki
05-01/3-3
3
bayilerine düzenli olarak ürün ikmal etmesinin tehlikeye girdiği belirtilmiştir. Bu
nedenle Shell’in, Mobil’e tesislerini kullanma teklifinde bulunduğu, bu teklife ilişkin
görüşmeler neticesinde, Shell’in Mobil’in tesislerini kullanmasına yönelik karara
varıldığı, bununla birlikte, Mobil’in Shell’in İskenderun’daki depolama
tesislerinden yararlanması yönünde anlaşmaya varıldığı ifade edilmiştir. Ayrıca,
Mobil’in, Antalya’daki depolama tesislerinin turistik alanda kalması gerekçesiyle
Belediye tarafından kapatılması sonucunda Antalya’da ikmal sıkıntısının
doğduğu, bu sıkıntının giderilmesi ve Shell’in de Antalya bölgesinde ürün ikmali
imkanına kavuşması amacıyla Antalya’da müşterek mülkiyetle bir depolama 110
tesisi kurulmasının kararlaştırıldığı belirtilmiştir. Bu gelişmelerin ardından, üç ayrı
bölgede ortak olarak kullanılması planlanan depolama tesislerinin ise bir limited
şirket tarafından işletilmesi için bir ortak girişim kurulmasının kararlaştırıldığı ifade
edilmiştir. Bu çerçevede Mobil ve Shell arasında 1 Ekim 1993 tarihli Çekisan
Depolama Hizmetleri Limited Şirketi İşletme Sözleşmesi imzalanmıştır.
Kurulan ortak girişimin amaç ve niteliği şu şekilde özetlenebilir:
İstanbul Avrupa yakası ve Trakya bölgesinde, İskenderun bölgesinde ve
Antalya yöresinde tarafların bayilerine ve müşterilere en süratli ve 120
ekonomik bir şekilde ürün ikmalinin sağlanması,
İlgili çevre, sağlık ve güvenlik standartlarının en verimli şekilde yerine
getirilmesi ve bu husustaki çalışmaların kaynak israfını önleyecek şekilde
yapılması ve dolayısıyla bayilerin ikmal ve işletme masraflarının
azaltılması ve
Ortak girişimin kapasitesinin elverdiği ölçüde üçüncü kişilere depolama
hizmeti verilmesi
Yapılan bildirimde ortak girişimin kapasitesi sınırları içinde ve objektif ihtiyaç
kriterlerine uygun olarak üçüncü kişilere de depolama hizmeti sunabileceği ifade 130
edilmiş, hali hazırda Total Oil Türkiye A.Ş.’ye Çekisan tarafından hizmet verildiği
belirtilmiştir.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirime konu ortak girişimin faaliyet alanının akaryakıt ürünlerinin
depolanmasına ilişkin olduğu ve ortak girişimin ‘Lisanslı Depoculuk’ faaliyeti
göstereceği, lisanslı depoculuğun 5015 sayılı Kanun’da ayrı bir piyasa faaliyeti 140
olarak belirlendiği görülmektedir. Böylelikle, her ne kadar akaryakıt dağıtımı
faaliyetinin tamamlayıcı bir unsuru olsa da depolama faaliyetleri ayrı bir pazar
olarak ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle bu dosya çerçevesinde ilgili ürün pazarı
“akaryakıt depolama faaliyetleri” olarak belirlenmiştir.
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazarın, her depolama tesisinin bulunduğu coğrafi konum ve bu
tesislerin sahip olduğu nakliye maliyetlerine göre belirlenebilecek “ikmal
yapabilme mesafesi” dikkate alınarak belirlenmesinin doğru bir yöntem olacağı 150
değerlendirilmektedir. Hiç şüphesiz belirli bölgelerdeki depoların oluşumuna
ilişkin değerlendirmelerde bu bölgelerin özel durumlarını da dikkate almak
05-01/3-3
4
gerekmektedir. Daha önceki çeşitli Kurul kararlarında akaryakıt dağıtımı
hizmetine ilişkin coğrafi pazar tüm Türkiye olarak belirlemiş olsa da, depoculuk
faaliyetlerinde özellikle dosyanın niteliğine göre daha dar coğrafi pazar
çizilmesi gerekebilecektir. Nitekim bildirime konu ortaklık çerçevesinde
işletilmekte olan depolardan biri Trakya bölgesine yapılan ürün arzında
kullanılmaktadır. Bu bölgeye yapılacak satışlarda deniz yoluyla gelen ürünün
öncelikle deniz kıyısındaki depolara aktarılması gerektiği dikkate alındığında
etkilenen bu depoya ilişkin coğrafi pazar “Trakya Bölgesi/Avrupa Yakası” olarak 160
kabul edilmiştir. Diğer iki depo ise Antalya ve İskenderun’dadır. Bu depolara
ilişkin coğrafi pazarlar da, bildirim formundaki bilgiler ışığında bu dosya
kapsamında ‘İskenderun ve çevresi’ ve Antalya yöresi (Antalya çevresi, Burdur
ve Isparta civarı) olarak belirlenmiştir.
H.4. Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’da ortak girişim kavramına yer verilmemiş olmasına karşın,
mezkûr Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in
“Birleşme ve Devralmalar Sayılan Haller” başlıklı 2. maddesinin (c) bendinde 170
ortak girişimlerden bahsedilmektedir. Belirli bir ortak girişim yapısını tanımlayan
bent, şu şekildedir:
"Amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak
şekilde bağımsız iktisadi bir varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar
arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı
amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler,"
Söz konusu hükümdeki tanıma uyan ortak girişimler, 4054 sayılı Kanun’un 7’nci
maddesi çerçevesinde teşebbüsler arasındaki özel bir birleşme veya devralma 180
hali kabul edilerek, anılan Tebliğ kapsamında izne tabi tutulmuştur. Bu tip ortak
girişimler yoğunlaşma doğurucu kabul edilmekle birlikte, bazı ortak girişimlerin
yapısal bir birliktelik yerine, rakip teşebbüslerin belli alanlarda işbirliğine
gitmelerini sağlamaya yönelik kurulduğu görülmektedir. Bu tip işbirliği doğurucu
ortak girişimlerin, işbirliği doğuran anlaşmalar olarak Kanun'un 4. maddesi
kapsamında bir değerlendirmeye tabi tutulmaları gerekmektedir.
Üretim ve alımı konu edinen işbirliği anlaşmalarının toplam maliyetlerde bir
derece benzerliklere yol açabildiği gözlemlenmektedir. Bu durumun belirgin
olduğu ve tarafların işbirliği alanında faaliyetlerini önemli ölçüde birleştirdikleri 190
durumlarda, fiyatlar ve arz miktarları konusunda kolayca koordinasyon içine
girebilecekleri ve bu durumun da rekabeti kısıtlayabilecek nitelikte olduğu
söylenebilir.
Yatay işbirliği anlaşmaları, fiyat tespiti, arz miktarının belirlenmesi, pazar veya
müşteri paylaşımı gibi rekabeti kısıtlayıcı nitelikte unsurlar içerebileceğinden,
rekabet hukukunu ilgilendirmektedir. Bu tür sakıncalarının yanı sıra, yatay işbirliği
anlaşmalarının riskin paylaşılması, maliyetlerin azalması, know-how paylaşımı,
teknolojik gelişimin hızlanması gibi bazı ekonomik faydalar sağladığı da
söylenebilir. 200
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında yapılacak analizin başlangıç
noktası, işbirliğinin etkili olduğu pazarda tarafların konumlarını belirlemektir.
05-01/3-3
5
Anlaşma taraflarının toplam pazar paylarının düşük olduğu durumlarda işbirliğinin
rekabeti kısıtlama olasılığının oldukça düşük olduğu belirtilmektedir. Bu tespit
yapılırken kuşkusuz pazarın analiz edilmesi, diğer aktörlerin pazar paylarının ve
pazardaki yoğunlaşma oranının da dikkate alınması gerekmektedir.
H.4.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
210
Çekisan Depolama Hizmetleri Limited Şirketi’nin Shell&Turcas ve Mobil arasında
Çekmece, İskenderun ve Antalya terminallerinin ortak işletilmesine yönelik bir
işbirliği anlaşması niteliğinde ortaya çıktığı görülmektedir. Çekisan’da
Shell&Turcas ve Mobil’in hisseleri %50 oranındadır ve şirket bu iki teşebbüsün
ortak kontrolü altındadır. Bu işbirliğinin yürütülmesini teminen taraflarca akdedilen
‘Çekisan Depolama Hizmetleri Limited Şirketi İşletme Sözleşmesi’nde de;
Çekisan’ın ‘Müdürler Kurulu’ denetim ve kontrolünde yönetileceği ve bu
kapsamda herhangi bir kullanıcıya (Shell&Turcas ya da Mobil) özel bir tercih
verilmeden her iki kullanıcının da genel menfaatleri dahilinde işletmenin
yürütüleceği belirtilmiştir. 220
Söz konusu ortak girişimin tarafları olan Shell&Turcas ve BP’ye bakıldığında, her
bir ortağın Türkiye akaryakıt dağıtımı pazarında faaliyet göstermeye devam
ettikleri, sadece belli bölgelere hizmet vermek amacıyla kurulması gereken
depolama tesisleri konusunda işbirliği içine girmek için Çekisan’ı kurdukları
görülmektedir. Başka bir ifadeyle Çekisan, piyasada bir akaryakıt dağıtım
firmasının bütün fonksiyonlarını yerine getirmek amacıyla kurulmuş tam işlevsel
bir teşebbüs olmayıp, ana işlevi kurucu firmalarına depolama hizmeti vermekten
ibaret olan bir yapıya sahiptir. Bununla birlikte, her ne kadar kurucu teşebbüslere
hizmet vermek üzere kurulmuş ise de, EPDK tarafından lisansa tabi tutulması 230
nedeniyle Çekisan’ın lisanslı depoculuk faaliyeti yapacağı görülmektedir.
Belirli bir bölgede de olsa, birbirine rakip olan firmaların mallarının depolanacağı
tesisin işletimini birlikte yapmaları, bu firmalar arasında rekabetin kısıtlanmasına
yol açabilecek koordinasyon riskleri taşımaktadır. Kanun’un 4. maddesi,
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler
arası anlaşmaları hukuka aykırı ve yasak ilan etmektedir. Kurucu firmaların
Türkiye pazarındaki pazar payları toplamının %(…) civarında oluğu, her ne kadar
depo kurulabilecek alanlarda bazı kısıtlar olsa da teşebbüslerin kendilerine ait 240
depoları tek başlarına da kurmalarının mümkün olduğu (başka bir ifadeyle depo
tesisinin tek bir teşebbüsün üstlenemeyeceği büyüklükte bir yatırım
gerektirmediği), depolama konusundaki lojistiğe yönelik işbirliklerinin sektörde
başka ortaklıklar (Ambarlı ve ATAŞ depoları) ile de yer almasının ağ etkisi
yönüyle koordinasyon riskini daha belirginleştirdiği gibi hususlar da dikkate
alındığında; Mobil (BP), Shell&Turcas ortaklığında faaliyetlerini sürdürmekte olan
Çekisan’ın Kanun'un 4. maddesinde belirtilen rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama etkisini doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar
tanımına uyduğu görülmektedir. Bu nedenle de söz konusu oluşuma Kanun'un 8.
maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilemeyeceği değerlendirilmektedir. 250
H.4.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
05-01/3-3
6
Başvuru konusu ortak girişim anlaşmasının, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
uyarınca yapılan bireysel muafiyet değerlendirilmesine aşağıda yer verilmiştir:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin
sağlanması 260
Kanun'un 4. maddesi kapsamında olan bir anlaşma rekabet hukuku çerçevesinde
ele alınırken, ürünün üretim veya dağıtımında gelişmeye ya da ekonomik veya
teknolojik gelişmeye katkı sağlanıyorsa, rekabeti kısıtlayıcı etkiler göz ardı
edilebilmektedir. Muafiyet incelemesinin daha sonraki aşamalarında ise
tarafların, bu tür olumlu sonuçların işbirliği sayesinde gerçekleştiğini ve rekabeti
daha az kısıtlayan araçlarla bu sonuçlara ulaşılmasının mümkün olmayacağını
gösterip göstermedikleri değerlendirilmektedir.
Kanun'un 5. maddesinin (a) bendinde yer alan muafiyet şartlarından ilkinin 270
taşıdığı unsurları şu şekilde sıralamak mümkündür:
- bir malın ya da hizmetin dağıtımında iyileşme ve gelişme,
- bir malın ya da hizmetin üretiminde iyileşme ve gelişme,
- teknolojik gelişmenin sağlanması,
- ekonomik gelişmenin sağlanması
Bununla birlikte, Avrupa Komisyonu uygulamalarında, muafiyete konu olan
anlaşmaların çevreye ve sosyal hayata etkileri de dikkate alınmakta ve bu etkiler
“teknolojik gelişme” başlığı altında mütalâa edilmektedir. 280
Başvuru konusu ortak girişim tarafından işletilen üç depolama tesisi ile çevre,
sağlık ve güvenlik standartlarının en verimli şekilde yerine getirileceği, bu
çerçevedeki çalışmaların kaynak israfını önleyecek nitelikte yapılmasının
amaçlandığı ifade edilmektedir. Ortak girişimin tarafı olan şirketlerin İstanbul,
Antalya ve İskenderun’da ayrı ayrı depolar kurması yerine, her bir bölgede
ortaklaşa kuracakları depoları ortak işletmeleri, maliyet avantajları yanında
çevreye etkileri bakımından da olumlu niteliktedir. Söz konusu tesislerin yukarıda
belirtilen özellikleri bünyesinde barındıran bir bölgede kurulmasının, bireysel
muafiyet koşullarından ilki olan teknolojik gelişmeye katkıda bulunduğu 290
söylenebilir.
Bütün bu özelliklerin yanı sıra, başvuru konusu anlaşma ile İstanbul Çekmece’de
kurulmuş olan akaryakıt depolama tesislerinin; İstanbul’un Avrupa Yakası ve
Trakya Bölgesi’nde faaliyet gösteren akaryakıt istasyonlarına kesintisiz ve
düzenli akaryakıt nakliyesinin yapılmasına imkan vermesi ve söz konusu
akaryakıt nakliye maliyetlerini de düşürmek suretiyle markalar arası rekabeti
olumlu biçimde etkileyeceği, bu etkileşim sonucu artan rekabetin ise teknolojik ve
ekonomik gelişmeye katkıda bulunacağı görülmektedir.
300
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
05-01/3-3
7
Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın
muafiyet alabilmesi için aranan ikinci koşul, yukarıda sıralanan ekonomik
yararlardan tüketicilerin de faydalandırılmasıdır.
Çekisan bünyesinde işletilecek olan üç ayrı bölgedeki akaryakıt depolama 310
tesislerinin nakliye maliyetlerinde sağlayacağı avantajın, akaryakıt istasyonu
sahiplerine düzenli akaryakıt temini, tüketicilere ise akaryakıt istasyonlarında
sağlanacak daha üst düzey hizmet ve kalite olarak geri dönecek olması
nedeniyle; başvuru konusu anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinin
(b) bendinde sayılan koşullara uygun olduğu anlaşılmaktadır.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Esas itibarıyla bu koşul, hakim durum ve pazar gücü kavramları ile daha
yakından ilişkilidir. Hakim durumun ya da yüksek pazar gücünün söz konusu 320
olduğu durumlarda anti-rekabetçi etkiler yaratan bir yatay anlaşmaya muafiyet
verilmesi zorlaşmaktadır. Bu nedenledir ki, bu koşulun değerlendirmesi yapılırken
ön plana çıkan nokta, pazarın yapısal özellikleri olmalıdır. Çünkü, anlaşmaya
taraf olan teşebbüslerin piyasa payı ile piyasadaki rekabetin etkilenmesi
arasında, doğrudan bir ilişki bulunmaktadır. Teşebbüslerin piyasa payı ne kadar
yüksekse, ilgili piyasanın anlaşmadan etkilenme olasılığı da o nispette
artmaktadır.
Türkiye akaryakıt dağıtımı pazarı ele alındığında, anlaşmanın tarafı olmayan
POAŞ'ın lider konumda olduğu ve anlaşmanın taraflarının toplam pazar payının 330
ise %(…) civarında olduğu görülmektedir. Bu noktada, kurucu teşebbüslerin
dağıtım pazarında ciddi bir pazar payı olmakla birlikte, sektörün geri kalanında
%(…)’lik pay ile Petrol Ofisi’nin ve %(…)’lik pay ile OPET’in (OPET’de ortak
kontrol hakkına sahip olan Koç Grubu aynı zamanda TÜPRAŞ’ı da özelleştirme
yoluyla devralmıştır) bulunduğu görülmektedir.
Tablo 2 - Akaryakıt Dağıtım Şirketleri Türkiye Depolama Kapasiteleri Payları
Firma Payı (%)
Shell&Turcas (…)
The Shell (…)
Opet (…)
POAŞ (…)
Ambarlı Depolama (…)
Çekisan (…)
Total (…)
ATAŞ (…)
Diğer (…)
Toplam (…)
Yukarıdaki tablodan da görüldüğü üzere, kurucu firmaların (BP, Shell&Turcas)
toplam kapasiteleri, lisanslı depolama alanında toplam Türkiye kapasitesinin 340
yaklaşık %(…)’sini oluşturmaktadır. İlgili coğrafi pazarı olarak belirlenen bölgeler
açısından bakıldığında ise Çekisan’ın Antalya yöresindeki payının %(…),
İskenderun civarındaki payının %(…), Trakya bölgesindeki payının ise %(…)
olduğu görülmektedir. İskenderun civarı olarak belirlenen bölgenin içinde
olmamakla birlikte Shell&Turcas ve BP’nin ortağı olduğu ATAŞ deposu oldukça
05-01/3-3
8
yüksek bir depolama kapasitesine sahip olmakla birlikte, İskenderun deposunun
kapasitesinin düşük olduğu dikkate alındığında, söz konusu ortak girişimle
oluşacak yapı gerek depolamaya, gerekse akaryakıt dağıtımına ilişkin ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına yol açacak bir
durum oluşmadığı görülmektedir. 350
d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
Çekisan’ın Shell ve Mobil tarafından üç ayrı bölgede yer alan tesislerin iki
teşebbüsün işbirliği ile ortak işletilmesinin, kaynakların ve altyapının daha etkin
kullanılması ve böylece tarafların maliyet avantajı elde etmelerinin sağlanması
amacıyla gerçekleştirildiği görülmektedir. Taraflarca gönderilen ortak girişime
ilişkin bildirimde, Çekisan’ın bağımsız depoculuk işi yapmak amacıyla değil,
öncelikle hissedarları ve daha sonra da kapasitenin elverdiği ölçüde üçüncü 360
kişilerin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulduğu belirtilmektedir. Dolayısıyla,
kuruluş aşaması ele alındığında Çekisan’ın, öncelikli olarak kuruculara hizmet
verme amacı taşıyan ve bağımsız bir iktisadi varlık özelliği taşımayan bir yapıya
sahip olduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan, her ne kadar bağımsız depoculuk yapması amacıyla kurulmasa da,
kuruculardan ayrı bir tüzel kişilik olarak ortaya çıktığı için Çekisan’ın depoculuk
faaliyetlerini ancak lisans almak yoluyla gerçekleştirebileceğinin EPDK tarafından
belirtildiği ve bunun üzerine de Çekisan Depolama Hizmetleri Ltd. Şti. için
EPDK’dan depolama lisansı alındığı ifade edilmiştir. 370
Çekisan’a ilişkin değerlendirmede değişken olarak ortaya çıkan bir başka husus
da, yine lisanslı depoculuk faaliyetleriyle bağlantılı olarak piyasa yapısıdır. Daha
önce de belirtildiği üzere, Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren bir durumun 5.
maddesi kapsamında muafiyet alabilmesi için, anlaşma ile beklenen faydalara
ulaşırken rekabetin gereğinden fazla kısıtlanmaması gerekmektedir. Başka bir
ifadeyle, birbirine rakip olan teşebbüslerce yapılan işbirliğinin ulaşılmak istenen
amaç için gerekli olduğunun ortaya konması önemlidir. Çekisan’ın kuruluş
amacına bakıldığında, akaryakıt dağıtımı faaliyetleri için belirli alanlarda
depolama kapasitesine ihtiyaç duyan teşebbüslerin hem maliyet avantajı 380
sağlamak, hem de kısıtlı depolama alanlarını en etkin şekilde kullanmak amacı
taşıdıkları söylenebilir. Bunun yanında, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun
16. maddesi dağıtım firmalarına zorunlu stok tutma yükümlülüğü getirmektedir ki,
bu da söz konusu firmalar için –en azından mevcut durumda- belirli bir depolama
kapasitesine sahip olma gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır.
Bununla birlikte, söz konusu anlaşma ile bir takım ekonomik etkinlikler yaratılmış
olduğu ve mevcut piyasa koşulları içinde Çekisan’ın gerek günümüze kadar süre
gelen işleyişi ve gerekse mevcut piyasa koşullarında tarafların ulaşmak istedikleri
ekonomik etkinlik amacına yönelik olarak uygun bir yapıda olduğunun kabul 390
edilmesi yerine olacaktır. Hiç şüphesiz, gerek Çekisan’daki ortaklık ve gerekse
Ambarlı ve ATAŞ’taki diğer benzer ortaklıkların koordinasyon riski içermenin
ötesinde fiili olarak rekabeti engelleyici etki yapmaya başlamaları hali, taraflara
verilen muafiyetin geri alınması için bir gerekçe oluşturacaktır.
05-01/3-3
9
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
400
1. Shell & Turcas Petrol A.Ş., Mobil Oil Türk A.Ş.'nin taraf olduğu "Çekisan
Depolama Hizmetleri Limited Şirketi İşletme Sözleşmesi" ile oluşturulan
ortak girişimin, adı geçen kurucu teşebbüslerinin Türkiye akaryakıt
dağıtımı pazarında birbirleriyle rakip olmaları nedeniyle rekabetin
kısıtlanması sonucunu doğurabileceğine, bu nedenle 4054 sayılı Kanun'un
4. maddesine aykırılık teşkil eden oluşuma menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
2. Bununla birlikte 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde başvuru
konusu işleme bireysel muafiyet tanınmasına 410
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy