Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-71/871-329

Rekabet Kurumu Başkanlığından,


REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-4-75 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-71/871-329
Karar Tarihi : 13.9.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN

B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Muhammed GÜNDOĞDU

C. ŞİKAYET EDEN : İsimlerin gizli kalması talep edilmiştir.

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - S.S. Marmaris Deniz Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi
Ulusal Egemenlik Cd. Tokgöz Apt. K:3 D:7 48700
Marmaris/Muğla
- Marmaris İlçe Turizm Güvenlik Kurulu
Marmaris Kaymakamlığı Marmaris/Muğla

E. DOSYA KONUSU: Marmaris İlçe Turizm Güvenlik Kurulu’nun ve S.S.
Marmaris Deniz Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi (Kooperatif)’nin almış
oldukları kararlarla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanunu
ihlal ettikleri iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde, Muğla ili Marmaris ilçesinde
tekne turu hizmeti veren teşebbüslerin aralarında birleşerek kurdukları
Kooperatif’in 29.1.2007 tarihli kararının “tekne turu hizmetinde sıra ve havuz
sistemlerinin uygulanması”na yönelik hükümler içerdiği; ayrıca Marmaris İlçe
Turizm Güvenlik Kurulu’nun 24.4.2007 tarihli kararının “güvenlik nedeniyle günlük
tur yapan deniz araçlarının ve dalış okulları araçlarının yolcularını Saman
İskelesi’ndeki Güvenli Geçiş Peronlarından alarak sefere çıkacakları; bu karara
uymayanların Liman Başkanlığı, Sahil Güvenlik Grup Komutanlığı, Emniyet
Müdürlüğü ve Deniz Taşıyıcılar Kooperatifi tarafından seferden men edileceği”
yönünde hükümler içerdiği ve bu suretle 4054 Sayılı Kanun’un ihlal edildiği iddia
edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.5.2007 tarih, 3097 sayı ve 28.5.2007
tarih, 3691sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 22.6.2007 tarih, 2007-4-
75/İİ-07-M.H. sayılı İlk İnceleme Raporu, 4.7.2007 tarih, 07-56 sayılı Kurul
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline
07-71/871-329
2
ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 07-56/644-M sayı ile
karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 4.8.2007 tarih, 2007-4-75/ÖA-07-M.H. sayılı
Önaraştırma Raporu 7.9.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/274 sayılı Başkanlık
önergesi ile 07-71 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; S.S. Marmaris Deniz Motorlu
Taşıyıcılar Kooperatifi’nin şikayete konu faaliyetlerinde Marmaris Kaymakamlığı,
Marmaris Belediye Başkanlığı ve Marmaris İlçe Turizm Danışma Müdürlüğü’nün
organize ve teşvik edici katkılarının bulunduğu, ayrıca S.S. Marmaris Deniz
Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin almış olduğu kararlardan hiçbirisinin fiili olarak
uygulanmadığı ve bu nedenle yapılan fiyat tespiti ile “havuz ve sıra” sistemlerine
ilişkin kararların piyasada etkisinin oluşmadığı göz önünde bulundurularak; ilgili
pazarda, rekabeti önlemeye yönelik teşebbüs birliği kararı alınması şeklindeki
eylemlerin tekerrür etmesinin önlenmesi bakımından; 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ortak fiyat tespiti ve “havuz ve sıra sistemi”
kararlarını alan teşebbüs birliğine, ihlale ne şekilde son vereceklerine yönelik
yazı yazılmasının, aynı yazının bir örneğinin de teşebbüs birliğinin ilgili
faaliyetlerindeki rolleri dikkate alınarak, bilgilendirme amacıyla Marmaris
Kaymakamlığı’na ve Marmaris Belediye Başkanlığı’na da gönderilmesinin yararlı
olacağı görüşleri ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyete konu olan sektörde faaliyet gösteren Kooperatif üyeleri, Marmaris’e
gelen yerli ve yabancı turistlere yönelik olarak tekne veya yatlarla günü birlik
turlar düzenleyen tekne ve/veya yat sahipleridir. Bu bilgi ışığında ilgili ürün
pazarı, “günü birlik tekne turu hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu olan faaliyetlerin Muğla ili Marmaris ilçesinde gerçekleştiği hususu
göz önünde bulundurularak, ilgili coğrafi pazar “Marmaris bölgesi” olarak tespit
edilmiştir.

I.2. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüs Birliği
Kooperatif 4.5.1989 tarihinde kurulmuş olup, hali hazırda 144 adet kayıtlı üyeye
sahiptir.
Kooperatif 4 kişiden oluşan yönetim kurulu tarafından idare edilmektedir. Yönetim
kurulu şu şekildedir: Ramazan ALAN (Başkan), Yüksel YILMAZ (Başkan
Yardımcısı), Yüksel DOĞAN (Üye), Sezgin BEDİR (Üye).
07-71/871-329
3
Kooperatif’in denetim kurulu ise Kamil TAŞKIN ve Süleyman EKİNCİ’den
oluşmaktadır.
Kooperatif’i oluşturan üyelerden her birinin 4054 sayılı Kanun kapsamında
teşebbüs niteliğini haiz birimler olduğu hususu göz önünde bulundurulduğunda
Marmaris Deniz Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nin bir teşebbüs birliği olduğu
anlaşılmaktadır.

I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1. Tespitler
Önaraştırma aşamasında Raportör’lerce yapılan yerinde incelemelerde edinilen
bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:
I.3.1.1. Marmaris Deniz Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi Başkanı ve Başkan
Yardımcısı ile Yapılan Görüşme
Söz konusu kişiler konuya ilişkin olarak aşağıdaki bilgileri vermişlerdir:
- 1989 yılında kurulan kooperatifimizin hâlihazırda 144 ortağı vardır. Üyelerimiz
genel olarak Dalyan, İçmeler, Çiftlik bölgelerine ve Marmaris liman sınırları
içerisinde taşımacılık yapmaktadır. Sıra ve havuz sistemi, ortaklarımızın
oluşturduğu Genel Kurul’ca kabul edilerek Sanayi Bakanlığınca onaylanan Ana
Sözleşme’mizin 85. maddesine istinaden bazı üyelerimizin katılımıyla Kooperatif
adına fatura kesilerek 29 Mayıs-20 Haziran tarihleri arasında, Belediye Bütçe
Komisyonunun belirlediği fiyat tarifesi doğrultusunda uygulanmaya çalışılmış,
ancak üyelerimizin de çok az sayıda katılım göstermesi gibi nedenlerle
uygulanma imkânı bulunmamıştır. Üyelerimiz herhangi bir sıra ve havuz
sistemine tabi olmadan faaliyetlerine devam etmektedirler. Karar defterimizde de
belirtildiği üzere acenteler istedikleri tekneleri kiralama hakkına her zaman sahip
olmuşlardır.
- Biz yıllardır 3 YTL ye 5 YTL ye yolcu taşıdık. Kooperatif olarak temel amacımız
da içinde bulunduğumuz bu zor durumdan kurtulmaktan başka bir şey değildir.
Bizim sektörümüzde acenteler çok ciddi bir baskı unsurudur. Acenteler fiyatları
devamlı aşağıya indirmek için uğraşıyorlar. Bundan da biz zarar görüyoruz. Bunu
engellemek için Kaymakamlığımızın ve Belediyemizin teşvik ve yönlendirmeleri
sonucunda Belediye Bütçe Komisyonu belli bir fiyat listesi belirledi ve
uygulanmasını istedi. Ancak biz bu fiyatı da uygulayamadık.
- Üyelerimize belli bir fiyatın uygulanması hususunda da herhangi bir zorlama
yapmadık. Üyelerimiz istedikleri fiyattan hizmet veriyorlar. Zaten Belediye Bütçe
Komisyonunun belirlediği fiyatların uygulanmamasının nedeni de üyelerimizin bu
kararlara uymamasıdır.
- Sıra ve havuz sistemini getirmek istememizdeki amaç, Belediyemizin belirlediği
fiyat tarifesini uygulayarak vergi ödemelerimizi zamanında yapabilmek ve
sektördeki düzensizliği ortadan kaldırmaktı. Ayrıca bu sistem teknelerin dolu bir
şekilde limandan ayrılmasını sağlayacağı için verimliliğimiz artacak diye
düşünüyorduk. Ancak daha önce de belirttiğimiz üzere sistemi uygulama imkânı
bulamadık.
07-71/871-329
4
- Üyelerimiz hangi acenteyle çalışmak istiyorsa o acenteyle çalışabilirler. Biz
Kooperatif olarak buna karşı değiliz. Bizim temel endişemiz fiyatların çok
düşmesi sonucu kalitenin azalmasıdır. Biz bunu istemiyoruz.

I.3.1.2. (………...) Turizm Seyahat Acentesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Şirket yetkilisinden aşağıdaki bilgiler alınmıştır:
- Kaymakam, Belediye Başkanı, TÜRSAB, tekne sahipleri ve acentelerle tekne
turlarında fiyatların ve kalitenin düşmesi, hanutçuluk, teknede müşteriye içecekler
vb. gibi hizmetleri fahiş fiyatlar ile sunarak düşük tur ücretinin bu şekilde
karşılanması uygulamalarına son verilmesi ve güvenlik gibi gerekçelerle yapılan
görüşmeler neticesinde, ilgili Güvenlik Kurulu toplantısında güvenli geçiş noktası
oluşturulmuş, geçiş kontrolü ise kooperatif yönetimindeki güvenlik şirketi
personeli vasıtasıyla yapılmıştır.
- Ancak kaymakamlığa ulaşan şikayetler üzerine 3 gün gibi kısa bir süre sonunda
uygulamaya son verilmiştir. Halihazırda tekne sahipleri farklı kalkış noktalarından
tur düzenleyebilmektedir. Kooperatifin tüzüğüne koyduğu sıra ve havuz sistemi
ise üyelerin anlaşmazlığı sonucu uygulanamamıştır, Kooperatif’in Tüzüğü gereği
uymayanlara cezai işlem yapmasına karşın, sıra ve havuz sistemini hayata
geçirilememiştir. Ayrıca, Belediye Meclisi kararı ile alınan tek fiyat uygulamasına
da geçilememiştir. Daha önceki yıllarda TÜRSAB Marmaris Temsilciliğinde
yönetim kurulu üyesi olarak görev yaptım. Turizm Bakanlığı mevzuatına göre
tekne turu hizmeti satışı TÜRSAB’a üye acenteler vasıtasıyla yapılmak
zorundadır. Ancak bu konudaki denetimler tekne sahiplerinin bu işi acentesiz
yapmalarının önüne geçememiş olup, hanutçu tabir kişilerce tur hizmeti satış
işlemleri yapılmaktadır.
I.3.1.3. TÜRSAB Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Söz konusu yetkilinin vermiş olduğu bilgilere aşağıda yer verilmiştir:
- Bizim faaliyet gösterdiğimiz sektör yılda 3 ay faaliyet gösterilen bir sektör. Bu
nedenle bu sektörde yaşanan aşırı rekabet bizlere çok kısa süre içerisinde çok
fazla zarar veriyor.
- Geçen yıl Marmaris’te bombalar patladı. Zaten yıllardır Sahil Güvenlik ve
Kaymakamlık da bu sektörde bir kooperatifin bulunmasının çok faydalı olacağını
ifade ediyorlardı. Biz de kurumsal olarak bu oluşuma ve güvenli geçiş noktasına
destek verdik, ancak bu desteğimizin bir şartı oldu. Bu şart da 1618 sayılı
Seyahat Acenteleri Birliği ve Seyahat Acenteleri Kanunu’nda saklı olan
haklarımızın korunması idi.
- Kooperatif oluşurken, tekne işletmecilerin uygulayacakları hizmetlerin
fiyatlarının belirlenmesine yönelik kararlar aldığını biliyoruz. Biz kurum olarak
herhangi bir fiyat teklifinde bulunmadık. Çünkü kanuni olarak böyle bir yetkimizin
bulunmadığının bilincindeyiz.
-Kooperatifin uygulamaya koyduğu sıra ve havuz sistemi çok kısa süre -birkaç
hafta- uygulanabildi. Biz zaten bu sisteme karşı tedbirimizi almıştık. Kooperatifin
07-71/871-329
5
bu sisteminden etkilenmemek için üyelerimize ait tekneler Kooperatif
yönetimindeki güvenli geçiş peronlarından değil, başka marinalardan çıkış
yapmak zorunda kaldı. Ancak kooperatifin kontrolündeki güvenli geçiş
uygulaması çok kısa sürmesi nedeniyle, kooperatif üyesi olmayan tekne sahibi
üyelerimizin de böyle bir sorunu kalmamıştır.
- Bildiğimiz kadarıyla, Kooperatif’in günlük tur için 20-25 YTL’lik bir ücret
belirlemesi sonucunda acenteler, daha düşük fiyatla hizmet veren tekne
işletmecilerine yöneldi. Bu da Kooperatifin uygulamalarının çok kısa sürede sona
ermesine neden oldu.
I.3.1.4. (………...) Turistik Seyahat Acentesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
(………..) Turistik Seyahat Acentesi yetkilisinin konuya ilişkin olarak verdiği
bilgiler aşağıdaki şekildedir:
- Acentemiz kooperatifin sıra ve havuz uygulamasını destekledi. Hizmette belli bir
standardın olmasının sektör için faydalı olacağını düşündük. Ancak kooperatif
üyelerinin kendi içlerinde anlaşamamaları nedeniyle bir birlik sağlanamadı.
Üyeler birbirinden çok farklı fiyatlar uyguladılar. Belediyenin belirlediği fiyatların
üstüne çıkmak zaten mümkün değil. Tekne işletmecileri sıra usulünü bozarak
belediyenin belirlediği fiyatın çok altına indiler. Bu nedenle de düzen
sağlanamadı.
- Bizim sektörde temel sorun fiyat düşünce kalitenin çok fazla düşmesidir. Fiyatı
düşüren işletmeci hizmet verirken en düşük kaliteli malzemeleri kullanıyor.
Müşteri memnuniyeti de azalıyor böylece. Yurtdışından gelen müşteriler internet
ortamında yaşadıkları olayları birbirleriyle paylaşıyorlar. Dolayısıyla burada
kalitenin düşüklüğü nedeniyle yaşanan olaylar buraya gelmeyi düşünen turistlerin
gelmesini engelleyebildiği gibi ülkemiz açısından da çok kötü bir imaj verilmesine
neden oluyor.
- Kooperatifin aldığı kararlar çok kısa bir süre uygulanabildi. Uygulandığı bu kısa
süre içinde de isteyen müşterinin veya acentenin istediği tekne işletmecisiyle
çalışması hiçbir zaman engellenmedi.
- Tekne işletmecileri müşterilerini değişik şekillerde bulabiliyor. Acenteler
aracılığıyla bulabildikleri gibi, yetkileri olmayan sokak acenteleri aracılığıyla veya
kendi çabalarıyla da müşteri bulabiliyorlar. Biz taşın altına elimizi koyarak
yurtdışından dahi yolcu getiriyoruz. Bunun için de birçok masraflara katlanıyoruz.
Bu nedenle maliyetlerimiz diğer işletmecilere göre daha yüksek oluyor. Çok
düşük fiyatlarla hizmet veren işletmeleri gören turistler bizim fiyatlarımızı çok
yüksek buluyorlar. Biz kaliteden ödün vermediğimiz için belli bir fiyatın altına
inmek istemiyoruz. Ancak fiyatlardaki bu farklılıkları turistlere anlatmakta çok
büyük zorluk çekiyoruz.
I.3.1.5. (…………………) Seyahat Acentesi Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
(………..) Seyahat Acentesi yetkilisinden aşağıdaki bilgiler edinilmiştir:
(……………………..TİCARİ SIR……………..) Kooperatifin yaptığı düzenleme
uyarınca teknelerin tüm gelirlerinin kooperatife aktarılması istendi. Aktarılan bu
07-71/871-329
6
paradan üyeler tekne kapasiteleri nispetinde pay alıyorlar. Kooperatifin içerisinde
de 7 adet çok büyük kapasiteli tekne var. Bu tekne sahipleri kooperatifi
kendilerine çıkar sağlamak amacıyla kullanıyorlar. Çünkü kooperatife paralar
toplandı ancak bu paralar üyelere geri dağıtılmadı. Birçok üye bu havuz
sisteminden zarar gördü. Zaten bu yanlış uygulamalar nedeniyle sistem yürümedi
ve bir süre sonra uygulanamaz hale geldi. Şu anda da sıra ve havuz sistemi
uygulanmıyor.
- Güvenli geçiş peronu olarak sadece bir yerin belirlenmiş olması sıra
uygulamasını zorunlu hale getiriyor. Çünkü tüm tekneler sabah aynı saatte kalkar
ve akşam aynı saatte geri döner. Güvenli kalkış için tahsis edilen yer çok dar
olduğundan, müşterilerin düzen içerisinde teknelere binmesi sıra usulü olmadan
mümkün değildir. sıra sisteminin uygulandığı süre içerisinde de aynı anda ancak
5-6 tane tekne kalkabildi. Bu tekneler kooperatifte etkinliği olan 7 büyük teknedir.
Uygulama çok büyük sıkıntı doğurdu. Kaymakamlık tarafından tüm teknelerin
aynı anda kullanabileceği yeterli büyüklükte bir yer tahsisi yapılması halinde sıra
usulüne gerek kalmayacağını düşünüyoruz.
- Ayrıca suiistimallerin önlenmesi için güvenli geçiş peronlarının kontrolünün
kooperatif tarafından değil, idari makamlar tarafından yapılmasının da çok önemli
olduğunu düşünüyoruz.
- Önemli bir diğer nokta da, güvenli geçiş peronlarının da içerisinde bulunduğu
iskelenin Belediyenin desteğiyle kooperatife tahsis edilmiş olmasıdır. Bu
durumda kooperatife üye olamayan tekne sahiplerinin güvenli geçiş
peronlarından kalkış yapması neredeyse imkansız hale geliyor. Kağıt üzerinde
böyle bir sorun yok gibi görünüyor, ancak biz işletme olarak bu sorunları yaşadık.
I.3.1.6. Kooperatif Ana sözleşme Değişikliklerini Gösterir Metinler
Söz konusu metinlerde, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 12.1.2007 tarih ve 4
sayılı oluru ile gerçekleşen Kooperatif Ana sözleşmesi değişiklikleri çerçevesinde
Ana sözleşmenin 6., 7., 8., 10., 14., 24., 42., 43., 52., 53., 84., 85. ve 86.
maddelerinde gerçekleştirilen değişiklikler yer almaktadır.
I.3.1.7. Kooperatif Yönetim Kurulu Kararı metni
16.5.2007 tarihli Yönetim Kurulu kararında;
“- uygulanacak sıra ve havuz sistemine dahil olacak ortaklarımıza ait teknelerin
ana sözleşmemizin ortaklık şartlarını ilgilendiren maddesine istinaden 2007 yılı
denize elverişlilik belgelerini Kooperatif merkezine ileten ortaklarımızın dahilinde
başlamasına ve oluşturulan sıra sisteminde biletlerini ve ilgili belgelerini
kooperatife veren teknelerin havuzdan pay almalarına,
- sıra defteri oluşturulmasına, havuzda toplanan paralar için banka hesabı
açılmasına ve ilgili paraların bankada tutulmasına,
- serbest piyasa rekabeti göz önüne alınarak seyahat acentelerinin kooperatifimiz
sıra sistemine uyan tekne seçme hakkının olmasına karar verildi.”
ifadeleri yer almaktadır.
07-71/871-329
7
I.3.1.8. Marmaris Belediye Meclisi Bütçe Komisyonu Kararı
Mezkûr kararın yer aldığı metinde, Marmaris Belediye Meclisi’nin 1.5.2006 tarihli
meclis toplantısında Marmaris belediyesi içinde faaliyette bulunan deniz gezi
tekneleri ile dolmuş ve dalgıç teknelerinin ücret ve tarifelerinin belirlenmesi
görevinin Bütçe Komisyonu’na verildiği belirtilmekte olup, bu çerçevede Bütçe
Komisyonu’nun 4.5.2006 tarihli toplantısında, yapılacak tur cinsine göre “münferit
müşteriden alınacak kişi başı ücret” ve “seyahat acentesinden alınacak kişi başı
ücret” miktarlarının ayrıntılı bir şekilde düzenlendiği görülmektedir. Söz konusu
karar, Bütçe Komisyonu üyeleri tarafından imza edilerek Belediye Meclisi
görüşüne sunulmuştur.
I.3.1.9. Marmaris Belediye Meclisi Kararı
Bütçe Komisyonu’nun 4.5.2006 tarihli kararına istinaden alınan 5.5.2006 tarihli
Marmaris Belediye Meclisi kararında özetle;
- Belediye sınırları dâhilinde faaliyette bulunan günü birlik deniz gezi tekneleri ile
dalgıç ve dolmuş teknelerinin sayılarının 31.12.2005 tarihi itibarıyla
dondurulmasına,
- Tekne kapasitelerinin sınıflandırılmasına,
- Yiyecek ve içecek hizmeti veren teknelerin standartlarının belirlenmesine,
ilişkin hükümlere yer verilmektedir. Ayrıca Bütçe Komisyonu’nun 4.5.2006 tarihli
kararına uygun olarak günü birlik deniz gezi tekneleri ile dolmuş ve dalgıç
tekneleri ücret tarifeleri belirlenmiştir.
I.3.1.10. Turizm Güvenlik Kurulu Toplantısı Tutanağı
24.4.2007 tarihli söz konusu yazıda, Marmaris Kaymakamı başkanlığında
toplanan İlçe Turizm Güvenlik Koordinasyon Kurulu’nun karara bağladığı
hususlar yer almaktadır.
“…
Günlük tur yapan deniz araçlarıyla, dalış okulları araçları, yolcularını, Marmaris
Belediye Başkanlığı’nca uygun görülen Saman İskelesi’ndeki ve İçmeler’deki
Güvenli Geçiş Peronlarından alarak sefere çıkacaklardır.
5442 sayılı İl İdaresi Kanunu’nun 32. maddesinin b, c, ç ve f fıkraları gereğince
alınan bu karara uymayanlar; Liman Başkanlığı, Sahil Güvenlik Grup
Komutanlığı, Emniyet Müdürlüğü ve Deniz Taşıyıcılar Kooperatifi tarafından
seferden men edileceklerdir.” ifadelerinin yer aldığı söz konusu karar, Marmaris
Kaymakamı, Marmaris Belediye Başkanı, İlçe Emniyet Müdürü, İlçe Jandarma
Komutanı, Sahil Güvenlik Grup Komutanı, Liman Başkanı, Turizm Danışma
Müdürü ve TURSAB BYK Başkanı (1618 sayılı Seyahat Acenteleri Kanunu’ndaki
haklar saklı kalmak koşuluyla) tarafından imza edilmiştir.
I.3.1.11. Marmaris Deniz Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi’nden Alınan,
Kooperatif Üye ve Kayıtlı Tekneleri Gösterir Tablo
07-71/871-329
8
Söz konusu tabloda, Kooperatif üyelerinin ad ve soyadlarının yanı sıra her bir
üyenin adres bilgilerine de yer verilmiştir.
I.3.1.12. Marmaris Deniz Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ile Seyahat
Acenteleri Arasında Düzenlenen Protokol
Kooperatif ile seyahat acenteleri arasında düzenlenen 4.6.1998 tarihli Protokol’de
aşağıdaki hükümler yer almaktadır.
“- Deniz araçlarının yolcu taşıma kapasitesi, boyu, motor gücü vb.
özellikleri göz önüne alınarak niteliklerine göre tasnifi; mahiyeti itibariyle
yasalarında ön görülen şartlara uygun olarak Marmaris Deniz Taşıyıcıları
Kooperatifi tarafından yapılarak ayrı ayrı Muğla Valiliği ile Marmaris
Belediye Encümeninin onayına sunulacaktır. Deniz araçları mücbir sebep
olmaksızın kendilerine tahsis edilen hatlar dışında seyri sefer
yapmayacaktır.
- Deniz araçları usul ve esasları kooperatif’çe belirlenen düzende “Havuz
Sistemi” ve “Sıra Esası” dahilinde turizm amaçlı yolcu taşımasını yürütür.
- Deniz araçlarının yolcu taşıma “Gezi Taban Fiyatı” Marmaris TURSAB-
BYK ve Kooperatif Yönetim Kurulunca müştereken Esnaf Odaları
Başkanlığı’na teklif edilir. Esnaf Odalarının mevzuat çerçevesinde yaptığı
inceleme sonrası teklifi Marmaris Belediye Başkanlığı’nın yetkili
organlarının onayından sonra yürürlüğe girer.
- Deniz araçlarının yolcu taşıma kapasitesi Liman Başkanlığı’nın belirlediği
esaslar dahilinde Kooperatif Yönetim Kurulunca tespit edilir.
- 5-20 Haziran 998 tarihleri arasında Kooperatif üyeliğine müracaat eden
deniz araçları ve gezi acentelerine ait tekneler protokol hükümlerine ve
Kooperatif Yönetim Kurulunca belirlenen esaslara uymak kaydıyla gezi
hatlarından yararlanırlar. Bu tarihten sonra Kooperatife ve hatlara Yeni
deniz aracı kabulü olmayacaktır.
- Kooperatif’e üye olmayan ve 8. Maddede belirtilen süre dahilinde
müracaatta bulunmayan deniz araçları belirlenen hatlarda seyri seferi
yasaktır. Yasağın ihlali halinde S. Güvenlik Komutanlığı, Belediye Zabıtası,
Turizm Danışma Müdürlüğü, İlçe Emniyet Müdürlüğü marifetiyle denizde
veya iskelede oluş durumuna göre araca el konarak mevcut marinalardan
birin yedi emin teslimi yapılır, ilgili hakkında TCK 526 maddesi hükümlerine
göre işlem yapılır.
- Tespit edilen gezinin taban fiyatı altında veya üstünde satışı yapılması
yasaktır. Yasağa uymayanlar hakkında 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun
“Haksız Rekabet”e ilişkin hükümleri ve 4077 Sayılı Tüketicinin Korunması
hakkında Yasa çerçevesinde işlem yapılır. Yasağa uymayan kişiler
hakkında bağlı bulunduğu Kooperatif Birlik mevzuatı çerçevesinde disiplin
hükümleri uygulanır.
- Protokole ilişkin hükümlerin uygulanması Turizm Danışma Müdürlüğü,
Belediye Zabıtası, Kooperatif ve Birlik yetkililerince müştereken yürütülür.
07-71/871-329
9
İhtiyaç duymaları halinde İlçe Emniyet Müdürlüğü’nce görevlendirme
yapılır. Seyri sefer halinde denetim Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Marmaris
Liman Başkanlığı’nca yapılır.
- Protokol hükümlerine aykırı davranışın Kooperatif veya birlik üyesi
tarafından yapılması halinde bağlı bulundukları mevzuat çerçevesinde
ihtardan üyelik azline kadar disiplin hükümleri uygulanır.”
Mezkur Protokol, dönemin Marmaris Kaymakamı, Belediye Başkanı, Sahil
Güvenlik Komutanı, Liman Başkanı ve Kooperatif Yönetim Kurulu Üyesi
tarafından imza edilmiştir.

I.3.2. Değerlendirme
Marmaris Deniz Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi hakkında yapılan şikâyetin
konusunu, Kooperatif’in ve Marmaris İlçe Turizm Güvenlik Kurulu’nun almış
oldukları kararlarla 4054 sayılı Kanunu ihlal ettikleri iddiası oluşturmaktadır.
Bu çerçevede, önaraştırma sürecinde edinilen bilgi ve belgeler 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin “Belirli bir mal veya hizmet piyasasından doğrudan veya
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri
hukuka aykırı ve yasaktır” şeklindeki birinci fıkrası ve özelikle de anılan maddenin
“Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi
unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” ve “Mal veya
hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya
unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” şeklindeki sırasıyla (a) ve (b)
bentlerinde yer alan düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da
tüzel kişiliği olmayan her türlü birlik 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesi kapsamında
“teşebbüs birliği” olarak kabul edilmektedir. Kooperatif üyelerinin her birinin günü
birlik tekne turu hizmetleri pazarında hizmet üreten bağımsız ekonomik birlikler
diğer bir deyişle teşebbüsler olduğu hususu da göz önünde bulundurulduğunda
Kooperatif’in 4054 sayılı Kanun açısından bir “teşebbüs birliği” olduğu
anlaşılmaktadır.
Raporun “tespitler” kısmında da belirtildiği üzere şikâyete konu olan faaliyetleri
gerçekleştiren Kooperatif’in şikayete konu olan faaliyetlerinde özellikle Marmaris
Kaymakamlığı’nın ve Marmaris Belediye Başkanlığı’nın teşviklerinin büyük önemi
bulunmaktadır. Bu husus, Raportörlerin Kooperatif Yönetim Kurulu Başkanı ve
Başkan Yardımcısı ile yaptıkları görüşmede de dile getirilmiştir:
“Bunu engellemek için Kaymakamlığımızın ve Belediyemizin teşvik ve
yönlendirmeleri sonucunda Belediye Bütçe Komisyonu belli bir fiyat listesi
belirledi ve uygulanmasını istedi.”
Raportörlerin Marmaris Kaymakamı ile yaptıkları, tutanaklara geçirilmeyen
görüşme sırasında da benzer bilgiler edinilmiştir. Marmaris Kaymakamı
tarafından; geçtiğimiz yıl gerçekleşen bombalama olayları dile getirilmiş ve bu
07-71/871-329
10
olaylar sonrasında herkes tarafından ilgili pazarda çok sıkı bir denetime olan
ihtiyacın aciliyetinin açıkça anlaşıldığı belirtilmiştir. Söz konusu yetkili, şikâyete
konu olan güvenli geçiş peronlarının tamamıyla güvenlik açısından şart olması
nedeniyle uygulanmaya çalışıldığını ifade etmiş ve yine de güvenli geçiş
peronlarını istedikleri şekilde uygulayamadıklarını eklemiştir. Yetkili, kalitenin
artması açısından da Kooperatif’i desteklediklerini, turizme katkısı olacak ilke
kararlarını Kooperatif’le birlikte aldıklarını ve Kooperatif’i kılık-kıyafete kadar
yönlendirebildiklerini ifade etmiştir. Marmaris Belediyesi’nin tahsis ettiği yere
güvenli geçiş peronlarının Kooperatif tarafından yapılan yatırım sonucunda
oluşturulduğunu ifade eden yetkili, müstakil çalışan işletmecilerin de güvenli
geçiş peronlarından geçiş yapabildiklerini belirtmiştir. Yetkili, ayrıca, asıl ve
öncelikli amaçlarının Kooperatif değil, güvenlik olduğunu vurgulayarak,
uygulanması için teşvik ettikleri havuz ve sıra sisteminin günü birlik tekne turu
sektöründe önemli faydalarının bulunduğunu, bu sistemler sayesinde aşırı fiyat
indirimlerinin azalması sonucunda kalitenin arttığını ve bunun da verimlilik artışını
beraberinde getirdiğini, yine de kimseyi bu sisteme katılmak için zorlamadıklarını
belirtmiştir. İşletmecilerin kendi istekleriyle Kooperatif’e üye olduklarını ve kaliteyi
artırmak amacıyla bu kuralları uygulamak istediklerini belirten Marmaris
Kaymakamı ayrıca Belediyeler Kanunu’nun 15. maddesinin “p” fıkrasının
Belediyelere ilgili sektörde ücret tarifeleri belirleme yetkisi verdiğini ifade etmiştir1.
Nitekim konuya ilişkin Belediye Meclisi kararında, Bütçe Komisyonu’nun 4.5.2006
tarihli kararına uygun olarak günü birlik deniz gezi tekneleri ile dolmuş ve dalgıç
tekneleri ücret tarifeleri belirlenmiştir.
Benzer görüşler Marmaris Belediye Başkanı ile yapılan, tutanaklara geçirilmeyen
görüşme sırasında da dile getirilmiştir. Belediye Başkanı tarafından ayrıca, ilgili
sektörde belirleyici olan gücün seyahat acentelerinde olduğu vurgulanmış, çok
düşük fiyatlarla hizmet vermek suretiyle kaliteyi ortadan kaldıran acentelere karşı
işletmecileri koruyabilmek için Kooperatif’i destekledikleri ifade edilmiştir.
İşletmecilerle yaklaşık 12 kez toplantı yaptıklarını belirten Belediye Başkanı
kanundan gelen yetkilerini kullanarak fiyat listesi belirleyip Kooperatif’e
verdiklerini ancak söz konusu ücretlerin ancak çok kısa bir süre uygulanabildiğini
dile getirmiştir. En başından bu yana, müşterilerin istedikleri tekne ile tura
çıkabildiklerini belirten Belediye Başkanı, güvenlik nedeniyle işletmecileri
centilmenlik anlaşmaları yapmaları, sıra ve havuz sistemi uygulamaları yönünde
teşvik ettiklerini ifade etmiştir.
Benzer görüşler, Raportörlerin Marmaris İlçe Turizm Danışma Müdürü ile
yaptıkları, yine tutanaklara geçirilmeyen görüşme sırasında da dile getirilmiştir.
Anlaşıldığı üzere Marmaris yöresinde turistik amaçlı günü birlik tekne turu hizmeti
veren teşebbüslerin kooperatifleşmesi ve sıra ve havuz sistemlerini uygulamaya
çalışmaları Marmaris Kaymakamlığı, Marmaris Belediye Başkanlığı ve Marmaris

15393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15. maddesinin p fıkrası şöyledir:
Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve
tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler
üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği
trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.
07-71/871-329
11
İlçe Turizm Danışma Müdürlüğü’nün teşvik ve yönlendirmeleriyle gerçekleşmiştir.
Bu durum Kooperatif başkanı ve ilgili pazarda bulunan teşebbüslerin yetkililerinin
ifadeleri ile de teyit edilmiştir.
Önaraştırma kapsamında incelenmesi gereken diğer bir önemli husus, Kooperatif
tarafından alınmış olan kararların ilgili pazarda bir uygulamasının
gerçekleşmemiş olmasıdır. “Tespitler” kısmında belirtildiği üzere gerek Kooperatif
yönetimi gerekse şikâyetçiler tarafından bu durum dile getirilmiştir. Nitekim
Kooperatif Yönetim Kurulu Başkanı ve Başkan Yardımcısı ile yapılan görüşmede;
“…Sıra ve havuz sistemi, … Belediye Bütçe Komisyonunun belirlediği fiyat
tarifesi doğrultusunda uygulanmaya çalışılmış ancak üyelerimizin de çok az
sayıda katılım göstermesi gibi nedenlerle uygulanma imkânı bulunmamıştır.
Üyelerimiz herhangi bir sıra ve havuz sistemine tabi olmadan faaliyetlerine
devam etmektedirler. Karar defterimizde de belirtildiği üzere acenteler istedikleri
tekneleri kiralama hakkına her zaman sahip olmuşlardır.
Biz üyelerimize belli bir fiyatın uygulanması hususunda da herhangi bir zorlama
yapmadık. Üyelerimiz istedikleri fiyattan hizmet veriyorlar. Zaten Belediye Bütçe
Komisyonunun belirlediği fiyatların uygulanmamasının nedeni de üyelerimizin bu
kararlara uymamasıdır.
Bizim sıra ve havuz sistemini uygulamak istememizdeki amaç Belediyemizin
belirlediği fiyat tarifesini uygulayarak vergi ödemelerimizi zamanında yapabilmek
ve sektördeki düzensizliği ortadan kaldırmaktı. Ayrıca bu sistem teknelerin dolu
bir şekilde limandan ayrılmasını sağlayacağı için verimliliğimiz artacak diye
düşünüyorduk. Ancak daha önce de belirttiğimiz üzere sistemi uygulama imkânı
bulamadık.
Bizim üyelerimiz hangi acenteyle çalışmak istiyorsa o acenteyle çalışabilirler. Biz
Kooperatif olarak buna karşı değiliz.”
ifadeleri yer almaktadır.
(…….….) Turizm Seyahat Acentesi sahibi aşağıda yer alan açıklamalarda
bulunmuştur:
“Belediye Başkanımız, TÜRSAB ve Kaymakamız ile tekne sahipleri ve
acentelerle yapılan görüşmeler neticesinde, tekne turlarında fiyatların ve kalitenin
düşmesiyle, hanutçuluk ve teknede müşteriyi içecekler vb. gibi hizmetleri fahiş
fiyatlar ile sunarak düşük tur ücretini bunlarla çıkarılması uygulamalarına son
vermek ve güvenlik gibi gerekçelerle ilgili Güvenlik Kurulu neticesinde güvenli
geçiş noktası oluşturulmuş, geçiş kontrolü ise kooperatif yönetimindeki güvenlik
şirketi personeli vasıtasıyla yapılmıştır.


Ancak kaymakamlığa ulaşan şikâyetler üzerine 3 gün gibi bir süre sonunda
uygulamaya son verilmiştir. Halihazırda tekne sahipleri farklı kalkış noktalarından
tur düzenleyebilmektedir. Kooperatifin tüzüğüne koyduğu sıra ve havuz sistemi
ise üyelerin anlaşmazlığı sonucu uygulanamamıştır, S.S. Marmaris Deniz
07-71/871-329
12
Taşıyıcıları Kooperatifinin de tüzüğü gereği uymayanlara cezai işlem yapmasına
karşın sıra ve havuz sistemini hayata geçirememişlerdir. Bu nedenle Belediye
Meclisi kararı ile alınan herhangi bir tek fiyat uygulamasına geçilememiştir.”
Benzer ifadeler diğer ifade tutanaklarında da bulunmaktadır.
Kooperatif tarafından alınan yolcu başına ücret artışı kararının hayata
geçirilememesinin ardındaki en önemli sebep, teknecilerin müşterileri
konumunda bulunan acenteler karşısında pazarlıkta zayıf konumda olmalarıdır.
Gerek Kooperatif yetkilileriyle gerekse yetkililerle yapılan görüşmelerde bu husus
dile getirilmiştir.
Bu çerçevede, Kooperatif Başkanı ile yapılan görüşmede şu ifadeler yer almıştır:
“Bizim sektörümüzde acenteler çok ciddi bir baskı unsurudur. Acenteler fiyatları
devamlı aşağıya indirmek için uğraşıyorlar. Bundan da biz zarar görüyoruz. Bunu
engellemek için Kaymakamlığımızın ve Belediyemizin teşvik ve yönlendirmeleri
sonucunda Belediye Bütçe Komisyonu belli bir fiyat listesi belirledi ve
uygulanmasını istedi. Ancak biz bu fiyatı da uygulayamadık.”
Marmaris Belediye Başkanı Muhammet Ali ACAR ile yapılan görüşmede de
benzer ifadeler kullanılmıştır.
Sonuç olarak, acentelerin ilgili pazardaki bu güçleri nedeniyle, Kooperatif
tarafından mezkûr kararların alınması sonrasında acentelerin müşterilerini
hemen farklı gezi güzergâhlarına kaydırdıkları, ayrıca Kooperatif üyelerinin kendi
aralarında da alınan kararların uygulanması hususunda birlik oluşturamadıkları,
bu nedenle de alınan kararların piyasada önemli bir etki doğurmasının söz
konusu olmadığı anlaşılmıştır.
Ayrıca Kooperatif Başkanı tarafından, kooperatife belli bir fiyatın uygulanması
veya sisteme dahil olunması hususlarında kimseye bir baskı yapılmadığı dile
getirilmiş, bu durum Marmaris Kaymakamı ile yapılan görüşmede teyit edilmiştir.
Yukarıdaki tespitlerin tamamı göstermektedir ki Kooperatif’in almış olduğu
kararların uygulanabilirliği bulunmamaktadır. Bu durum, şikâyette bulunan
taraflarca da açıkça ifade edilmektedir.

K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Başvuru konusu ile ilgili olarak, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma
açılmasına gerek olmadığına,şikayetin reddine,
2. Ancak rekabetçi piyasanın oluşmasının temini yönünden dosya konusuyla ilgili
olan kurum ve kuruluşlara görüş yazısı gönderilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy