Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-3-148 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 07-73/894-338
Karar Tarihi : 19.9.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Pelin ERDOĞAN, Aytül TOKATLI,
Hüseyin COŞGUN
C. ŞİKAYET EDEN : Re’sen
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN:
20
- Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar
Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği
Yeni Hasan Baba Çarşısı Kat: 6 No: 5/3 Balıkesir
E. DOSYA KONUSU: Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar
Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği’nin altın alış ve satış fiyatı ile mal
arzını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: İstanbul Kuyumcular Odası yayını İKO Bülteni’nde 30
yurt genelinde çeşitli illerde dernek ya da oda çatısı altında örgütlenmiş
kuyumcu esnafının fiyat tespitinde bulundukları beyanlarına yer verildiği tespit
edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ
İstanbul Kuyumcular Odası yayını İKO Bülteni’nde yurt genelinde çeşitli illerde
dernek ya da oda çatısı altında örgütlenmiş kuyumcu esnafının fiyat tespitinde
bulundukları beyanlarına yer verildiğinin tespit edilmesi üzerine, 24.11.2006
tarih ve 2006-3-148/İİ-06-AÇ sayılı İlk İnceleme Raporu hazırlanmıştır. 40
Söz konusu İlk İnceleme Raporu’nun görüşülmesi sonucunda alınan
30.11.2006 tarih ve 06-86/1118-M sayılı Kurul Kararı ile; konuya ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti için,
Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma
Derneği (Dernek) hakkında aynı Kanun’un 41. maddesi gereğince soruşturma
yapılmasına karar verilmiştir.
7.12.2006 tarihinde, Kanun'un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa
soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak 30 gün içinde ilk yazılı 50
07-73/894-338
2
savunmasını göndermesi istenmiştir. Dernek’in ilk yazılı savunması süresi
içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
Soruşturma sonucunda hazırlanan 28.5.2007 tarih ve SR/07-14 sayılı
Soruşturma Raporu Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası uyarınca
Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili tarafa tebliğ olunmuş ve aynı maddenin
ikinci fıkrası gereğince taraftan 30 gün içinde yazılı savunmasını göndermesi
istenmiştir. Dernek’in ikinci yazılı savunması yasal süresi içinde Kurum'a
intikal etmiştir.
60
Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı 11.7.2007 tarihli "Ek Yazılı Görüş",
Kanun'un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, 12.7.2007 tarihinde tüm Kurul
Üyeleri ve tarafa tebliğ edilmiştir. Taraf, ek görüşe karşı üçüncü yazılı
savunmasını yasal süresi içinde sunmamıştır.
Rekabet Kurulu'nun 21.8.2007 tarih ve 07-65 sayılı toplantısında, yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak 19.9.2007 tarihinde sözlü savunma toplantısı
yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyesi, Kanun'un
46. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa gönderilmiştir.
70
Dernek, 19.9.2007 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısına katılmamıştır.
Rekabet Kurulu 19.9.2007 tarihinde 07-73/894-338 sayılı nihai kararını
vermiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
1- Dernek’in altın satış fiyatlarını pazar dışında belirleme ve kuyumcuların
Cumartesi günleri nöbetleşe olarak dükkanlarını kapatmaları yönünde karar
alarak mal arzını kontrol etme eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. 80
maddesinde yasaklanan eylemlerden sırasıyla “Mal veya hizmetlerin alım ya
da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi her türlü alım yahut satım
şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki (a) bendi ve “mal veya hizmetin arz ya da
talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi” şeklindeki
(c) bendi ile uyum gösterdiği sabit görülerek, Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettiği;
2- Ayrıca 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki koşullar sağlanmadığından
bu ihlaller bakımından mevcut haliyle muafiyet verilmesinin mümkün olmadığı;
90
3- Ancak yukarıda sayılan ihlallerden sadece altın alış ve satış fiyatının
belirlenmesi ihlali bakımından, Dernek tarafından açıklanan fiyatların tavsiye
veya maksimum niteliğinde olması halinde, Kanun’un 5. maddesindeki
koşulları sağlayabileceğinden muafiyetten yararlanılabileceği;
4- Dernek’in 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesinin ikinci fıkrası gereğince para
cezası ile cezalandırılmaları gerektiği;
5- Rekabet Kurulu tarafından 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca ceza verilmesine karar verilmesi halinde; 100
07-73/894-338
3
a) ihlalin 2006‘da da sürdüğüne dair belgelerin varlığı dolayısıyla 2005 yılı
cirosunun esas alınabileceği,
b) mal arzının kontrolüne yönelik olarak etkin bir nöbet sistemi kurulmuş
olmasının ve bu doğrultuda nöbet çizelgesine uymayan üyelere yaptırım
uygulanmasının ve nöbet sistemi ile fiyat belirleme eylemlerinin yıllardır
sürdürülüyor olmasının ağırlaştırıcı unsurlar olarak; soruşturmayla birlikte
Dernek Tüzüğü’nde değişiklik yapılarak rekabeti sınırlayıcı hükümlerin
değiştirilmesinin hafifletici unsur olarak ceza takdirinde göz önünde 110
bulundurulabileceği
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Soruşturmaya taraf olan Dernek üyelerinin kuyumculuk sektöründe faaliyet
gösterdikleri dikkate alınarak ilgili ürün pazarı, “kuyumculuk pazarı” olarak 120
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın rekabet koşullarının yeterli
derecede homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı
olması, ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici
olmaktadır.
Soruşturmaya taraf olan Dernek üyesi kuyumcular satışa sundukları altını 130
genellikle Balıkesir dışından temin etmelerine rağmen, bu ürünleri
Balıkesir’deki müşterilere satmaktadırlar. Bu nedenle, “Balıkesir ili” ilgili coğrafi
pazar olarak belirlenmiştir.
I.2. Haklarında Soruşturma Yürütülen Taraf
I.2.1. Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve
Dayanışma Derneği (Dernek)
Merkezi Yeni Hasan Baba Çarşısı Kat: 6 No: 5/3 Balıkesir olan Dernek,
Balıkesir’de faaliyet gösteren kuyumcu ve sarraflar tarafından 1984 yılında 140
kurulmuştur. Dernek’in 9 kurucu üyesi bulunmaktadır. Dernek Tüzüğü’nde
Dernek’in amacı özet olarak; mesleki dayanışma sağlamak, günlük fiyat
hareketlerini izlemek, üyeler arasında kalite, fiyatlar ve müşteriler konusunda
bir oto kontrol sistemi geliştirmek, üyelerin mamullerinde ayar kontrolü
yapmak ve piyasada dengesiz fiyatları önlemek olarak belirtilmiştir. 21.5.2007
tarihi itibarıyla Dernek’in üye sayısı 78’dir. Dernek, 4054 sayılı Kanun
anlamında teşebbüs birliği niteliğindedir.
150
07-73/894-338
4
I.3. Yapılan Tespit ve Deliller
İlk inceleme, tarafın yazılı savunmaları ve soruşturma sürecinde 4054 sayılı
Kanun'un 14, 15 ve 44. maddeleri uyarınca yapılan yerinde incelemeler ve
ilgililerden bilgi isteme sonucunda elde edilen altın alış ve satış fiyatının
belirlenmesine ilişkin bulgular aşağıda sunulmuştur.
1. İstanbul Kuyumcular Odası’nın (İKO) web sitesinde de yer alan yayını İKO
Bülten’in 2006 yılının 1. sayısında (yıl: 3 sayı: 34), İKO’nun kuyumcu esnafının
dernek çatısı altında örgütlenmesi için İstanbul ilçelerinin yanı sıra yurt 160
genelinde çalışmalarını sürdürdüğü belirtilerek, oluşumlar hakkında bilgi
verilmiştir. İKO Bülten’de ve web sayfasında, 1986 yılında kurulan Dernek’in,
üyelerinin sattıkları üründen kazanç elde etmesi için fiyat birliğinin sağlandığı
belirtilmiştir. Dernek Başkanı R. G., İKO’nun esnafın birlik olmasının yollarını
göstermek üzere öğüt ve telkinde bulunmasını rica etmiştir.
2. Dernek Tüzüğü’nün Dernek’in Amacı başlıklı 2. maddesinde Dernek üyeleri
arasında yardımlaşma, dayanışma ve birlik sağlamak, günlük fiyat
hareketlerini izlemek, kalite, fiyatlar ve müşteri ile ilgili konularda üyeler
arasında bir oto kontrol sistemi geliştirmek ve piyasada dengesiz fiyatları 170
önlemek Dernek amaçları arasında sıralanmaktadır. Üyelikten Çıkarılma
başlıklı 3(b) maddesinde Dernek Tüzüğü’ne aykırı hareket edenlerin ve üyeler
arasında birlik ve beraberliği bozanların Dernek üyeliğinden çıkarılacağı
belirtilmiştir.
27.12.2006 tarihinde yapılan olağanüstü genel kurul toplantısında Tüzük’ün 2.
maddesinde değişiklik yapılmış ve “fiyatlar ve müşteri konularında üyeler
arasında bir oto kontrol sistemi geliştirmek, piyasada dengesiz fiyatları
önlemek” ifadeleri çıkarılmıştır.
180
3. 24.12.2003 tarihinde üyeler arasındaki birlik ve beraberliğin yeniden
sağlanması amacıyla düzenlenen olağanüstü genel kurul toplantısında, kimi
üyeler tarafından satışlarda fiyat indirimine gidildiği, müşteriye çok düşük fiyat
verildiği ve bu durumun diğer üyeleri mağdur ettiği belirtilerek, fiyat birliğinin
sağlanması istenmiştir.
4. Dernek üyelerine gönderilen 15.2.2005 tarihli yazıda fiyat politikası başlığı
altında, A.H.P. Meydanı’na elektronik fiyat tabelasına ilişkin olarak belediye ile
görüşüleceği, fiyatlarda yaz ve kış fiyat tarifesi uygulanacağı belirtilerek, 22
ayar bileziğin kış ve yaz fiyatı ve ziynet altınlarının birbirlerine göre fiyat 190
oranları belirlenmiştir.
5. 11.8.2005 tarih ve 297 sayılı yönetim kurulu kararı ile, centilmenliğe aykırı
hareket etmesi ve esnafı zor durumda bırakması sebebiyle üye S. H.’ye nöbet
iptali cezası verilmiştir.
İlgili karara yönelik S. H.’ye yapılan 15.8.2005 tarihli tebligatta nöbet iptali
cezasının sebebi, 9.8.2005 günü Ata 2,5 altınını etiket fiyatının altında
satması olarak açıklanmıştır. Nöbet iptali cezası, denetim ve disiplin
kurullarınca onaylanmıştır. 200
07-73/894-338
5
6. Dernek yönetim kurulu tarafından yapılan 2.5.2006 tarihli duyuruda,
fiyatların çok sık değişmekte olduğu, fakat fiyatlar ile fazla oynanmamasının iyi
olacağı dile getirilmektedir. Bu sebeple uygulanan fiyat üzerinden 200 liralık
artış veya azalış gerçekleştiği takdirde fiyatların değişeceği üyelere
duyurulmaktadır.
7. Dernek üyeleri S. K., N. K. ve T. K.’ya gönderilen kınama cezasına ilişkin
21.8.2006 tarihli yazıda, 12.8.2006 Cumartesi günü nöbetleri sırasında
Dernek’in belirlediği fiyatlara uymadıklarının tespit edildiği, davranışlarının 210
tekrarı halinde cezai müeyyide uygulanacağı ifade edilmiştir.
8. 21.8.2006 tarihli duyuruda, bu tarihten itibaren fiyat politikasının sona erdiği
ve yeni bir fiyat politikası belirlendiği, belirlenen yeni duruma göre fiyatların
Ramazan ayına kadar has altın fiyatının 30 Ykrş altında olacağı, nöbetler
sırasında has fiyatının düşmesi halinde uygulanan fiyatların değişmeyeceği,
ancak yükselmesi halinde fiyatların da yükseltileceği belirtilerek, herkesten
fiyat politikasına uymaları rica edilmiştir.
9. Kasım ve Aralık 2006 için hazırlanmış fiyat listesinde 15 Aralık tarihine 220
kadar olan hafta içi günlerdeki Euro ve Dolar fiyatlarının yanı sıra has altın
fiyatına yer verilerek, has altın fiyatına uyarlanan etiket fiyatları belirlenmiştir.
10. 15.12.2006 tarihinde Dernek Başkanı M. T. ile Raportörlerce yapılan
görüşmede üyelere bildirilen fiyatların ne şekilde belirlendiği sorulmuştur.
Bildirilen fiyatların İstanbul Altın Borsası’ndan alınan maliyet fiyatları olduğu,
fiyatlara uyumun denetlenmediği ve yaptırım uygulanmadığı, müşterilerden
gelen şikâyetler üzerine bazı kötü niyetli uygulamalarda Dernek’in hakemlik
yaparak sorunları çözdüğü ifade edilmiştir. Başkan ayrıca işçilik ve tamirat
fiyatlarının tespiti konusunda liste oluşturmadıklarını da dile getirmiştir. 230
11. Yerinde incelemeler sırasında Raportörlerce görüşülen kuyumculardan B.
A., altın alış ve satış fiyatlarının Dernek tarafından belirlendiğini, belirlenen
fiyatın altında satış yapamadıklarını, müşterilerden ikram yapan esnafın
öğrenilebildiğini, fiyat rekabeti olmadığını ve esnafın belirlenen fiyatlara uymak
zorunda olduğunu belirtmiştir. 21.8.2006 tarihli nöbetinde Dernek’in belirlediği
fiyata uymadığı için kınama cezası alan N. K., Rekabet Kurulu’nca soruşturma
açılmasından sonra Dernek tarafından yaptırım uygulanmadığını dile
getirmiştir. N. K. ve T. K. ile birlikte kınama cezası alan S. K., 2006 yılında
nöbetleri sırasında altın fiyatlarının yükseldiğini, Dernek’i etiket fiyatlarını 240
değiştirmeleri için uyardıklarını, Dernek fiyatları yükseltmeyince kendilerinin
piyasa fiyatına göre yükselttiklerini, bu nedenle uyarı cezası aldıklarını ifade
etmiştir.
Dernek tarafından belirlenen altın alış ve satış fiyatlarını gösteren listelerin
esnafa dağıtıldığını, fiyatlara hemen hemen bütün üyelerin uyduğunu belirten
Üye E. U.’nun yanı sıra S. İ. de, fiyatlara uymayan kuyumculara yaptırım
uygulandığını belirtmişlerdir.
07-73/894-338
6
250
I.4. Savunmalar ve Değerlendirilmesi
Tarafın ilk inceleme ve soruşturmada yer alan altın alış ve satış fiyatının
belirlenmesine ilişkin tüm savunmaları incelenerek aşağıda değerlendirilmiştir.
Savunmada;
- Dernek’in rekabeti engellemek için kurulmadığı, yardımlaşma, dayanışma,
günlük Borsa fiyatlarının üyelere duyurulması, sahte ve düşük ayarlı
ürünlerin engellenmesinin amaçlandığı, 260
- Borsaya tabi bir emtia olan altının birim fiyatının her an değişebildiği, bu
fiyatların birçok yayın kanalında ilan edildiği, ziynet ürünlerinin (çeyrek,
yarım, tam Ata lira ve Cumhuriyet altını) devlet tarafından fiyatlandırıldığı,
Dernek’in bu fiyatları duyurmasının rekabeti engellemediği, bildirimin
tüketicinin korunmasına yönelik olduğu,
- Alış fiyatı ve vasfı belli olan bir malın rekabet amacıyla maliyetinin altında
satılmasının mümkün olmadığı, bu şekilde satılıyorsa o malın mutlaka
düşük ayarlı olduğu, bu noktada Dernek’in devreye girerek durumu ilgililere 270
duyurduğu,
- Maliyeti, gramı ve ayarı standart olan ziynet ürünlerinin fiyatının her an
değişebildiği, bu nedenle anlık fiyatları takip ederek üyelere bildirmelerinin
görevleri olduğu,
- Dernek’in sadece 24 ayar külçe altının fiyatlarını bildirdiği, üyelerin bu fiyatı
baz alarak işçilik ve maliyetlerini ilave etmek suretiyle istedikleri fiyattan
sattıkları,
280
- Dernek Tüzüğü’nde amaç bölümünde yer alan “günlük fiyat hareketlerini
izlemek, kalite, fiyatlar ve müşteri konularında üyeler arasında bir otokontrol
sistemi geliştirmek, piyasada dengesiz fiyatları önlemek, hileli mal alış ve
satışını önlemek” ifadelerinin rekabeti önleme amacı taşımadığı, ancak
yanlış anlamayı önlemek için Tüzük değişikliğine gidildiği
iddia edilmiştir.
Savunmada Dernek’in rekabeti engellemek için kurulmadığı belirtilerek,
kuruluş amacı açıklanmıştır. Ancak, Dernek’in rekabeti sınırlamak üzere 290
kurulduğu yönünde bir iddia zaten bulunmamaktadır.
Savunmada belirtildiği gibi, altının fiyatı günlük, hatta anlık olarak
değişebilmektedir. Bir derneğin altın fiyatlarını öğrenme imkanı olmayan
üyelerine ve tüketicilere bildirmesi fayda sağlayacaktır. Ancak soruşturma
döneminde elde edilen belgelerden Dernek’in altın fiyatlarını bildirmediği,
İstanbul Altın Borsası’ndan edindiği fiyatlara göre Balıkesir fiyatlarını belirlediği
görülmektedir. Diğer yandan Borsaya tabi bir emtia olan altının fiyatının birçok
yayın kanalında ilan ediliyor olması, Dernek tarafından fiyat belirlenmesi
07-73/894-338
7
eyleminin ihlal niteliğinde olmadığını göstermemektedir. Zira, Dernek Borsa 300
fiyatlarını bildirmemekte, Borsa fiyatlarına göre Balıkesir fiyatlarını
belirlemektedir. Kısaca, Dernek’in fiyat belirlemedeki amacı, savunmada iddia
edildiği gibi altın fiyatındaki anlık değişmelerden üyeleri haberdar etmekle
sınırlı değildir. Ayrıca, ziynet ürünlerinin devlet tarafından fiyatlandırılması ya
da altın fiyatının Borsada belirleniyor olması, Türkiye’de faaliyet gösteren
kuyumcular arasında fiyat rekabetinin yaşanmayacağı anlamına kesinlikle
gelmemelidir. Bu durum, işçilik içeren ürünler haricinde Darphane tarafından
basılan ve ayarı/gramı standart olan ürünler için dahi geçerlidir. Başka bir
ifadeyle, kuyumcuların Ata, tam, yarım ve çeyrek gibi standart ürünlerin satış
fiyatlarını diledikleri gibi düşürebilmelerinin önünde hiçbir engel bulunmaması 310
gerekmektedir.
Diğer yandan, altın fiyatlarının Dernek tarafından belirlenmesi ve tüm Dernek
üyelerinin bu fiyatlara uyması sadece üye kuyumcuların menfaatine olabilir.
Ancak, tüketicilerin altın alırken Dernek’in belirlediği minimum seviye
üzerinden, altın satarken ise maksimum düzey üzerinden alışveriş yapması
tüketiciye hiçbir fayda sağlamayacaktır. Asıl amaç, Dernek üyelerinin altınları
belli bir fiyatın üzerinden satmalarını ve tüketiciden altınları belli bir fiyatın
altında satın almalarını sağlamaktır. Açıkça tüketicinin aleyhine olan böyle bir
sistemin tüketiciyi koruduğu yolundaki savunma gerçekleri yansıtmamaktadır. 320
Bu noktada, altının rekabet amacıyla maliyetinin altında satılmasının mümkün
olmadığı yönündeki savunmaya ilişkin olarak, yukarıda belirtildiği gibi, her
kuyumcunun ekonomik konjonktür ya da kendine özgü ekonomik gerekçelerle
sermaye ve maliyet yapısının elverdiği ölçüde maliyet altına satış yapmasının
olanak dahilinde olduğu hatırlatılmalıdır. Maliyet altında satış yapılıyorsa o
malın mutlaka düşük ayarlı olduğu çıkarsaması doğru olmayacaktır. Fiyat
birliği olduğu takdirde düşük ayarlı ürün satan kuyumcuların yaptıkları her bir
satıştan daha fazla kazanç elde edebileceklerinden bile bahsetmek
mümkündür. Bu nedenle, fiyat belirlemenin düşük ayarlı ürünleri engellediği
iddiası kabul edilemez. Bir başka deyişle, düşük ayarlı ürünlerle mücadele 330
etmenin yolu, fiyat birliğini sağlamak olmamalıdır. Üyeler arasında
dayanışmayı amaçlayan Dernek’in görevi, fiyatlara uyulup uyulmadığını
denetlemek değil, düşük ayarlı ürün satılıp satılmadığını denetlemek olmalı,
düşük ayarlı ürünlerin tespit edilmesi halinde gerekli makamlara
başvurulmalıdır.
Savunmada belirtildiği gibi, üyelere Borsadan öğrenilen 24 ayar külçe altının
fiyatı bildirilmemekte, soruşturma döneminde elde edilen belgelerden
görüldüğü üzere, 22 ayar bilezik ve ziynet altının fiyatı belirlenmektedir ve
belgelerden yaz ve kış fiyat tarifesi uygulandığı anlaşılmaktadır. Belgede, 22 340
ayar bileziğin kışın has fiyatının (24 ayar külçe altın) 100 TL aşağısının, yazın
ise 100 TL yukarısının uygulanacağı, yarım altının çeyreğin 2 katı, tam altının
çeyreğin 4 katı olacağı, 2,5 Ata altının fiyatının ayrıca belirleneceği
belirtilmiştir. Diğer yandan, belirlenen fiyatlara uymayan üyelere kınama
cezasının yanı sıra nöbet iptali yaptırımı uygulanmıştır.
Dernek Tüzüğü’nde yer alan “günlük fiyat hareketlerini izlemek, kalite, fiyatlar
ve müşteri konularında üyeler arasında bir otokontrol sistemi geliştirmek,
piyasada dengesiz fiyatları önlemek, hileli mal alış ve satışını önlemek”
07-73/894-338
8
ifadelerinin rekabeti önleme amacı taşımadığı iddiası da kabul edilemez. Zira 350
yönetim kurulunun faaliyetleri, Tüzük düzenlemesi doğrultusunda piyasada
gerçekleşen dengesiz fiyatları önlemeye yönelik olup, bu amaç ve otokontrol
sistemi oluşturulması rekabeti sınırlama amacını taşımaktadır. Belirlenen
fiyatlara uymayan üyelere birtakım yaptırımlar uygulanması, yönetim
kurulunun Tüzük düzenlemesi doğrultusunda davrandığını göstermektedir.
Ancak, soruşturma sürecinde Tüzük hükümlerinin değiştirilmesi, karar
aşamasında hafifletici neden olarak göz önünde bulundurulmuştur.
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
J.1. Altın Alış ve Satış Fiyatının Belirlenmesi 360
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca, “belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte
olan anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararları” hukuka aykırıdır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Dernek Tüzüğü’nde yer alan
düzenlemeler doğrultusunda fiyatlar ve müşteri konusunda üyeler arasında bir
otokontrol sisteminin kurulduğu, yönetim kurulunun piyasada dengesiz fiyatları
önlemek amacıyla faaliyet gösterdiği görülmektedir. Tüzük düzenlemesinde 370
yer alan piyasada gerçekleşen “dengesiz” fiyatlardan kastın, belirlenen
fiyatların altında satış yapılması olduğu anlaşılmaktadır. 24.12.2003 tarihli
olağanüstü genel kurul toplantısında, satışlarda “fiyat kırılarak” amaçları
“birlik” olan kuyumcuların mağdur edildiği, “düşük fiyat” uygulaması nedeniyle
“fiyat birliğine” varılamadığı yönünde şikayetler dile getirilmiş, bu nedenle
danışma kurulu oluşturulması önerisinde bulunulmuştur.
Fiyat birliğinin sağlanması bakımından bir kontrol sistemi oluşturulmuş,
belirlenen fiyatlara uymayan üyelere birtakım yaptırımlar uygulanmıştır.
21.8.2006 tarihinde nöbetlerinde Dernek’in belirlemiş olduğu fiyatlara 380
uymayan üyelere kınama cezası verilmiştir. 11.8.2005 tarihli yönetim kurulu
kararı ile ise, etiket fiyatının altına satış yapan üye S. H.’ye nöbet iptali
yaptırımı uygulanmıştır.
Yerinde incelemeler sırasında elde edilen belgelerden, en geç 2003 yılından
soruşturma bildirim yazısının tebliğ edildiği 2006 yılının sonuna kadar
teşebbüs birliği kararları aracılığıyla etkili, yaptırımları itibarıyla sıkı sıkıya
uygulanan bir fiyat tespiti eyleminin olduğu anlaşılmıştır.
Bu noktada, teşebbüs birliği tarafından fiyat belirlenmesinin en ağır rekabet 390
ihlallerinden biri olduğu vurgulanmalıdır.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Dernek’in altın alış ve satış
fiyatını pazar dışında belirlediği ve dolayısıyla bu eylemlerin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin (a) bendi kapsamına girdiği tespit edilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birliği kararlarının muafiyet için Kurul’a bildirilme yükümlülüğü 5388
sayılı Kanun ile ortadan kaldırılmıştır. Dolayısıyla, Kanun’un 4. maddesi
07-73/894-338
9
kapsamında ihlal içeren anlaşma, uyumlu eylem ve kararlara Kurul’un re’sen 400
muafiyet değerlendirmesi yapabilmesi mümkün olmuştur. Bu çerçevede,
Dernek’in altın alış ve satış fiyatını belirlemesinin muafiyet alıp alamayacağı
değerlendirilmiştir.
J.2. Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve
kararlar, Kanun’un 5. maddesindeki koşulların varlığı halinde yasaklayıcı 4.
maddenin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Bu noktada vurgulanması
gereken, muafiyet verilebilmesi için 5. maddedeki dört koşulun tamamının 410
sağlanması gerektiğidir. Bu koşullardan herhangi birinin sağlanmaması
durumunda, diğer koşullar sağlansa dahi muafiyet verilemez. Kanun’un 5.
maddesinde muafiyetin koşulları şu şekilde sayılmıştır:
“(a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin
sağlanması,
(b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
(c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
(d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için 420
zorunlu olandan daha fazla sınırlanmaması.”
Denek’in altın alış ve satış fiyatını belirlemesinin, muafiyet için aranan
koşullardan olumlu koşul olarak adlandırılan ilk iki koşulu sağlamadığı çok
açıktır. Dernek tarafından belirlenen altın alış ve satış fiyatlarının uygulanması
zorunlu fiyatlar olması nedeniyle, bu uygulamanın getireceği ekonomik
gelişme veya iyileşmeden bahsetmek mümkün değildir. İkinci olumlu koşula
göre, ekonomik veya teknik gelişme ve iyileşmelerden tüketicilerin yarar
sağlaması gerekmektedir. Altın alış ve satış fiyatlarının sabit fiyat olarak
belirlenmesi sadece Dernek üyelerine fayda getirmektedir. Bu uygulama 430
neticesinde, düşük fiyatla altın alma veya yüksek fiyatla altın satma imkanları
sınırlanan tüketiciler doğrudan zarar görmektedirler. Altın alış ve satış fiyatının
belirlenmesi ve tüm kuyumcuların belirlenen fiyatları uygulaması, hatta alınan
kararlara uyulmasını sağlamak için çeşitli yaptırımların uygulanması
sonucunda, ilgili pazarda rekabet tamamen ortadan kalkmakta ve bu rekabet
ihlali zorunlu olandan fazla bir kısıtlama getirmektedir. Dolayısıyla, iki olumsuz
koşul açısından da muafiyet verilmesi mümkün değildir.
Dernek’in altın alış ve satış fiyatını pazar dışında belirlediği ve dolayısıyla bu
eylemin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendi kapsamına girdiği, 440
ayrıca Kanun’un 5. maddesindeki koşullar sağlanmadığından bu ihlal
bakımından muafiyetin söz konusu olması mümkün değildir.
Dernek tarafından belirlenen fiyatlar tüm üyelerin uyması zorunlu olan sabit
fiyatlardır. Tavsiye veya maksimum niteliğinde fiyat açıklamanın dosya
bakımından muafiyet alıp alamayacağı da değerlendirilmiştir: Dernek
tarafından açıklanan fiyatlar tavsiye veya maksimum niteliğinde olsa idi bu
uygulama 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki muafiyetin koşullarını
sağlayabilecekti. Zira, Dernek tarafından açıklanan tavsiye veya maksimum
07-73/894-338
10
niteliğindeki fiyatlar üyelerin altın fiyatlarındaki dalgalanmaları takip etmelerini 450
kolaylaştırırken, tüketicilerin de altın fiyatları konusunda bilinçlenmelerini
sağlayacaktı. Tavsiye veya maksimum niteliğinde olmasından dolayı
açıklanan fiyatlardan düşük fiyatlarla satış yapmalarının önünde bir engel
bulunmayan kuyumcular arasında rekabet devam edebilecekti. Ancak,
yukarıda da ifade edildiği üzere, Dernek’in yıllardır belirlediği fiyatlar tavsiye
veya maksimum niteliğinde değildir ve mevcut haliyle bu uygulamanın 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca muafiyet alması mümkün değildir.
K. SONUÇ
30.11.2006 tarih ve 06-86/1117-M sayılı Kurul kararı uyarınca Balıkesir
Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği 460
hakkında yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan
delillere ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve
Dayanışma Derneği’nin altın alış ve satış fiyatlarını pazar dışında belirlemek
suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine,
2- 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki koşullar sağlanmadığından, bu ihlal
bakımından mevcut haliyle muafiyet verilemeyeceğine, ancak Balıkesir
Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği 470
tarafından belirlenen fiyatların tavsiye veya maksimum niteliğinde olması
halinde, 4054 sayıl Kanun’un 5. maddesindeki koşulları sağlayabileceğinden
muafiyetten yararlanabileceğine,
3- Bu çerçevede, Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar
Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği’ne 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca 2005 yılı 16.335,00 YTL tutarındaki gayrisafi gelirinin
takdiren %1’i oranında olmak üzere 163,35 YTL idari para cezası verilmesine,
ancak verilecek para cezası asgari hadden aşağı olamayacağından, 2007/1
sayılı Tebliğ uyarınca, asgari ceza tutarı olan 6.864 YTL idari para cezası 480
verilmesine,
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
07-73/894-338
11
19.9.2007 Tarih ve 07-73/894-338 Sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
1) İlgili Kurul Kararı ile, Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar
Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği’nin, aslında, belli bir meslek grubunun
dernek faaliyetleri kapsamındaki ortak karar ve eylemleri olarak
nitelendirilebilecek bazı davranışları, ihlal gerekçesi olarak görülmüş ve
Derneğe idari para cezası verilmiştir. Halbuki, altın alım ve satım fiyatının
belirlenmesi, rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması ve mal arzının kontrol
edilmesi gibi telâkki edilen ve rekabete aykırı olarak nitelenen söz konusu
davranışlar, ilgili piyasanın, ilgili mesleğin ve ilgili meslek mensuplarının
özellikleri göz önüne alındığında, böyle bir tanımlamadan ve ilgili piyasada
rekabeti olumsuz yönde ve önemli ölçüde etkilemekten uzaktır.
2) Gerek Soruşturma açılması kararından önce, gerekse Soruşturma
döneminde ilgili pazar gibi, geleneksel olarak varlığı ve farklı uygulamaları
bilinen bir alanda, daha geniş çaplı ön inceleme veya araştırmalar
yapılabilseydi, olan bitenler, rekabeti önemli ölçüde etkileyen karar veya
eylemler şeklinde nitelendirilmeyebilecekti. Başlangıçta, öncelikle, var ise,
rekabete aykırı uygulamalar tespit edilip, ilgili dernek yönetiminin ve esnaf
kesiminin, nasıl davranacakları belirlenebilir, sonra da 4054 Sayılı Kanun’un
9.3. maddesine göre müeyyide destekli bir tebligat yapılabilirdi.
3) Söz konusu Dernek veya Oda yönetimlerinin, ata lira, çeyrek gibi altınlara
ait günlük azami satış fiyatlarını belirlemek, yaz nöbeti tutmak ve esnafın
alınan ortak kararlara uygun hareket etmelerini temin gibi mevcut
uygulamalarının, genel olarak ve özellikle de sektöre özgü sebeplerle, hem
meslek mensubu esnaflar, hem tüketiciler hem de mesleki oda veya dernek
teşkilini zorunlu kılan ”kamu iradesi“ tarafından kamu yararı
gerekçesiyle, öteden beri, alenen ve zımnen meşru görülmesi bilinen bir
husustur. Bu sebeple, Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Teşekkülü olarak
kabul edilen Esnaf ve Sanatkârlar Odalarına benzer fonksiyonları olan
Kuyumcu ve Sarraflar Derneklerinin (ki, Oda kurmak için yeterli sayıda esnafın
bulunmadığı hallerde tercih edilen organizasyon modeli olmaktadır)
bulunduğu ilgili pazarlardaki benzer uygulamaların eskiden beri var olması ve
ülkenin hemen her tarafında halen devam ediyor olması, bir bakıma bir
karînedir ve bu tür uygulamalara muafiyet tanımak için yeterli bir gerekçedir.
Dolayısıyla, Derneğin karar ve eylemlerinin, “rekabeti olumsuz yönde etkilediği
ve ihlal ettiği” şeklindeki bir tespit, bu yöndeki bir abartma veya kabule
dayanmaktadır.
4) Rekabet politikası önemlidir. Kurul, 4054 Sayılı Kanun çerçevesinde takdir
hakkını kullanır ve karar verirken, ilgili pazar ve meslek mensupları gibi,
geleneksel, kültürel ve sosyo-ekonomik özelliklere sahip alanlarda, muafiyetin
anlamı ve sınırları üzerinde dikkatle durmalıdır. Gerekirse, bu tür pazarlarda,
07-73/894-338
12
şikayet veya “olay”ları grup veya bireysel muafiyet statüsünde ele alma
yaklaşımını benimsemelidir.
5)Rekabet savunuculuğu görevinin gerekleri ve kaynak kullanımının etkinliği
açısından bakıldığında, rekabete aykırı düşen yapı, işleyiş ve davranışları
önlemenin soruşturma dışı çeşitli yöntemlerinin bulunduğu bilinmektedir.
Dolayısıyla, ilgili sektördeki ve ilgili coğrafi pazarlardaki olumsuz etkileri ihmal
edilebilir nitelikteki birtakım sınırlı, bireysel veya istisnai uygulamaları
soruşturma açmadan çözmek mümkün iken, bu yola gitmeyip soruşturma
açarak ve ihlalin varlığı şeklinde kararlar vererek çözmeye çalışmak, Rekabet
Kurulu’nun etkinliği açısından bir gösterge olmayacak, bilakis, öncelik
sıralamasına ve usûl ekonomisine aykırı düşecektir.
6) Ayrıca, yapılan şikayetlerde, aslında, etkin yönetim anlayışına ters düşen
tavır ve davranışlar içinde olabilen Oda veya Dernek yönetim veya yöneticileri
ile üyeler arasındaki bir takım anlaşmazlıkların Rekabet Kurumu üzerinden
çözülmeye çalışılması gibi bir eğilimin de var olabileceğinin gözden uzak
tutulmaması gerekirdi.
Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma
Derneği hakkında verilen Kurul Kararı’na, yukarıda sözü edilen gerekçeler ile
katılma imkanı bulamadım.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy