Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-1-71 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 07-76/907-345
Karar Tarihi : 20.9.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: Cengiz SOYSAL, M. Selim ÜNAL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Petrol Sanayi Derneği
D. TARAFLAR : - Petrol Sanayi Derneği
Bayar Cad. Gülbahar Sok. Perdemsaç Plaza 20
No:17/4 Kozyatağı-İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Petrol Sanayi Derneği (Petder)’nin akaryakıt madeni yağ
ve LPG konularında pazar gelişimlerinin takip edilmesi ve endüstri büyüklükleri
hakkında bilgilerin oluşturulması amacıyla yapmakta olduğu çalışmalara Menfi
Tespit Belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.6.2007 tarih, 4131 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 4.9.2007 tarih, 5836 sayı ile tamamlanan başvuru üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4, 5 ve 8. maddeleri uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 17.9.2007 tarih, 2007-1-71/MM-07-CS 30
sayılı Menfi Tespit Raporu, 17.9.2007 tarih ve REK.0.05.00.00-130/171 sayılı
Başkanlık önergesi ile 07-76 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Petder tarafından yapılan ve Bildirim
Formuna ekli Sektör raporu, internet sayfası ve bilgi derlenmesine ilişkin çalışmalara,
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
Dosya mevcudu bilgilere göre Petder; akaryakıt, madeni yağ, LPG, ve ihrakiye gibi 40
petrol türevi ürünlerin üretim, satış ve dağıtımında faaliyet gösteren teşebbüslerin
gönüllü olarak katılabildiği bir dernektir. 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesi anlamında
bir teşebbüs birliği olan Petder’in üyeleri, halihazırda, Belgin Madeni Yağlar Ticaret
ve Sanayi A.Ş., Bp Petrolleri A.Ş., BP Gaz A.Ş., Delta Petrol Ürünleri Ticaret A.Ş.,
Mobil Oil Türk A.Ş., Petrol Ofisi A.Ş., The Shell Company Of Turkey Ltd., Shell Gaz
Tic. San. A.Ş., Shell&Turcas Petrol A.Ş., Total Oil Türkiye A.Ş. ve Turcas Petrol
A.Ş.’den oluşmaktadır.
03-83/999-402
2
H.2. Bildirim Konusu İşlemin Niteliği
Dosya mevcudunda, başvurunun, Petder’in akaryakıt, ihrakiye, madeni yağ ve LPG 50
sektörlerinin toplam pazar büyüklüğü ve gelişimine ilişkin istatistiki bilgileri teşebbüs
bazında ve ülke toplamı olarak derleme ve yayımlama faaliyetlerine ilişkin olduğu
belirtilmektedir. Buna göre aşağıda açıklanacak olan bilgilerin birlik üyesi olsun veya
olmasın gönüllü olan teşebbüslerden aylık bazda derlenmesi ve üçer aylık dönemler
halinde yayımlanan sektör raporları aracılığı ile Petder üyesi teşebbüslerin, ilgili kamu
kurumlarının, sektör işletmelerinin ve kamuoyunun bilgisine periyodik olarak
sunulmasının hedeflendiği ifade edilmektedir.
Başvuruda, derlenecek ve yayımlanacak bilgilerin akaryakıt sektöründe benzin türleri,
motorin türleri, ihrakiye (jet yakıtları ve denizcilik yakıtları) ve siyah ürünler; LPG
sektöründe tüplü, dökme ve otogaz; madeni yağ sektöründe ise endüstriyel yağlama 60
yağları, motor yağları ve diğer endüstriyel amaçlı yağlar ve müstahzarlar alanlarına
ilişkin olduğu belirtilmektedir.
Gönüllü katılım esası ile toplanacak bilginin yukarıda sayılan alanlarda faaliyet
gösteren teşebbüslerin aylık bazdaki satış miktarları olduğu, bu satışların fiilen
gerçekleştiği ayın tamamlanmasını takip eden ay içinde söz konusu bilginin ülke
satışları toplamı olarak derleneceği ve bunların ülke toplamı olarak teşebbüs bazında
Petder internet sitesinde veya elektronik ortamda yayımlanacağı anlaşılmaktadır.
Dosya mevcudundan, daha önceleri Petder tarafından bizzat yapılan bilgi derleme
işlemlerinin işbu başvurunun yapıldığı dönemde bağımsız bir denetim ve danışmanlık
kuruluşu tarafından yürütüldüğü anlaşılmaktadır. Petder’in Kurum kayıtlarına 70
4.9.2007 tarihinde giren yazısında, bilgi toplama işlemlerinin sonraki dönemlerde de
bu kuruluş veya benzeri bağımsız bir denetim kuruluşu tarafından yürütülmeye
devam etme arzusunda olunduğu ifade edilmektedir.
Buna göre yayımlanacak olan istatistikler sadece Petder üyelerinin değil herkesin
erişimine açık olacaktır.
Başvuruda, Petder’in anılan bilgileri toplama ve yayımlamasının amaçları aşağıdaki
gibi sıralanmaktadır:
1- Yukarıda sayılan pazarlardaki gelişmenin takip edilmesi, teşebbüslerin ülke
içindeki konumlarını ve rekabetçi yapılarını dinamik olarak ve rekabet hukuku
ilkelerine aykırılık söz konusu olmadan gözlemlemeleri, 80
2- Kaçak ve kayıtdışı akaryakıt tüketimine yönelik bilgi edinilmesi, oluşturulan
raporlar ile ilgili kamu kuruluşlarının çalışmalarına destek olunması,
3- Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanmış olan “Atık Yağların Kontrolü
Yönetmeliği” uyarınca Bakanlıkça yetkilendirilen Petder’in atık motor yağlarının
çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde toplanması ve bertarafı
işlemlerinin etkinliğinin toplanan bilgiler aracılığıyla artırılması,
4- Petrol sektörüne yönelik sağlıklı istatistikler oluşturulması,
5- Devlet, kamuoyu ve yeni yatırımcıların söz konusu istatistiklere etkin olarak
ulaşabilmelerinin sağlanması.
Petder’in bu doğrultuda derleyip yayımlayacağı bilgilerde, ürünlerin fiyatlarına, fiyat 90
oluşumuna, uyguladıkları indirimlere, şirketlerin stok ve üretim kapasitelerine veya
diğer ticaret koşullarına ilişkin hiçbir veri bulunmadığı ifade edilmektedir. Başvuru
ekinde, Petder’in söz konusu bilgileri kullanarak geçmiş yıllarda yayımlamış olduğu
bilgi isteme formu, sektör raporları ve internette yayımlanan aylık satış rakamları yer
almaktadır.
03-83/999-402
3
Söz konusu uygulama ile pazarların veya tedarik kaynaklarının seçimi, üçüncü
kişilerden yapılacak alımlar veya üçüncü kişilere yapılacak satışlar, eşdeğer mal veya
hizmetlerin tedariki için benzer şartların uygulanıp uygulanmaması, farklı hizmetlerin
ayrı ayrı veya birlikte sunulup sunulmaması gibi rekabet hukukunun hassas olduğu 100
noktalarda üyelerin ticari kararlarını özgürce almalarını engelleyebilecek herhangi bir
etkisi bulunmadığı ifade edilmektedir.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirim konusu işlem ile hakkında bilgiler toplanacak ve yayımlanacak olan pazarlar
ve Kurul’un geçmiş tarihli kararları da göz önüne alınarak ilgili ürün pazarları
aşağıdaki gibi tanımlanmıştır:
1- Akaryakıt Dağıtım Pazarı (Beyaz Ürünler, Siyah Ürünler)
2- Jet Yakıtı Pazarı
3- LPG Dağıtım Pazarı (Dökme, Tüplü ve Otogaz) 110
4- Madeni Yağ Pazarı
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Söz konusu ilgili ürün pazarlarına ilişkin ilgili coğrafi pazarın “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları” olarak tanımlanmasının yerinde olacağı kanaatine varılmıştır.
H.4. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Yukarıda da ifade edildiği üzere Petder, Kanun’un 3. maddesi anlamında bir
teşebbüs birliğidir. Başvuru konusu bilgi toplama ve yayımlama uygulamasının ise bir
teşebbüs birliği uygulaması olduğu görülmektedir.
Kanun’un 4. maddesinde teşebbüs birliklerinin belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma, ya da kısıtlama amacını 120
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan karar ve
eylemlerinin hukuka aykırı ve yasak olduğu belirtilmektedir.
Dolayısıyla öncelikli olarak Petder’in bir teşebbüs birliği hüviyetiyle halihazırda
yürüttüğü uygulamanın Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilip
değerlendirilemeyeceği, bir başka deyişle Kanun’un 8. maddesi uyarınca uygulamaya
menfi tespit belgesi verilip verilemeyeceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Özellikle oligopolistik pazarlarda belli başlı üreticiler arasında yapılan periyodik bilgi
değişimlerinin rekabeti kısıtlayıcı etkileri söz konusu olabilecekse de, bu tür bilgi
değişimlerinin rekabet hukuku kapsamında sistematik olarak yasaklandığını
söylemek söz konusu değildir. Rakipler arasında bilgi değişimlerinin rekabet hukuku 130
bağlamında ne şekilde değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin olarak, Rekabet
Kurulu’nun geçmişte almış olduğu kararların incelenmesi yerinde olacaktır. Otomotiv
Distribütörleri Derneği’nin kurulacak internet sitesi aracılığıyla üyelerine ilişkin
bilgilerin yayımlanması yönündeki uygulamasının değerlendirildiği 04-26/287-65
sayılı Kararında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Teşebbüs birliklerinin kuruluşunda veya görevli organlarınca çıkarılan kural ve
kararlarında üyeler arası bilgi değişiminin öngörülmesi mümkündür. Bilgi
değişimleri kendiliğinden rekabet ihlali oluşturmazken bazı değişimler ihlal
yaratabilir.
Rakipler arasındaki bilgi değişimi, rekabete duyarlı bilgilerin paylaşımı şeklinde 140
gerçekleşmesi durumunda rekabeti kısıtlayıcı olarak kabul edilebilmektedir.
Rekabete duyarlı bilgiler, rakiplerin fiyat, maliyet, satış, üretim, kapasite
03-83/999-402
4
kullanımı, teklif şartnameleri, stoklar, ticari sır niteliğindeki bilgiler gibi
öğrenilmesi durumunda rakiplerin gelecekteki rekabetçi pazar davranışlarının
tahmin edilebilirliğini artıran bilgiler olarak tanımlanabilir. Rakipler arasında
rekabete duyarlı bilgilerin değişimi, pazarı şeffaflaştıracak ve rekabetçi
davranışların koordinasyonuna neden olabilecek niteliktedir. Bu nedenle
rekabete duyarlı bilgilerin değişiminin sınırlı olması ve rakipler arasında
koordinasyon doğurucu olmaması önem taşımaktadır.
Bilgi değişiminin rekabete etkileri değerlendirilirken, pazar yapısı ve değiştirilen 150
bilgilerin niteliği önem taşımaktadır.
Rekabetçi pazarlarda, bilginin dolaşımı, genellikle üretici ve tüketici açısından
faydalıdır ve bilgi arz ve talepteki değişiklik sinyallerini ileterek, pazarı dengeye
daha kısa sürede ulaştırır.
Oligopolistik pazarlarda ise bilgi değişimi daha hassas bir konudur. Bilgi
değişimi aracılığıyla, özellikle az sayıda satıcının bulunduğu oligopolistik
pazarlarda rakiplerin birbirleriyle görüşmeleri, anlaşmaları ve bu anlaşmaları
uygulayabilmeleri çok daha kolay olabilmektedir. Bilgi değişimi, rekabeti
engelleyici anlaşma/uyumlu eylemlerin oluşması sürecinde etkili olmakla birlikte,
anlaşma/uyumlu eylemlerin uygulanıp uygulanmadığı hususunda da kontrol 160
edici bir unsur haline gelebilmektedir.
Özellikle ürünün homojen olduğu pazarlarda, rekabetin kısıtlanması veya
engellenmesi çok daha kolay olacaktır. Ürün farklılaştırması arttıkça, fiyat
belirlemek zorlaşacak ve kartel anlaşmalarının bozulması kolaylaşacaktır. Bilgi
değişimine imkan veren anlaşma ve uygulamalar değerlendirilirken pazar yapısı,
yoğunlaşma düzeyi, giriş engelleri, değişilen bilginin doğası önem taşımaktadır.
Bu durum bilgi değişimi anlaşmalarının, ekonomik kapsamda ele alınması ve
oligopolistik pazarlarda dikkatle gözlemlenmesi gereğini ortaya koymaktadır…”
Başvuru konusu olayda değişimi yapılacak bilgi, rakiplerin -geçmişe dönük- satış
miktarları ile sınırlıdır. Bildirimde, bunun dışında ürünlerin fiyatlarına, fiyat oluşumuna, 170
uyguladıkları indirimlere, şirketlerin stok ve üretim kapasitelerine veya diğer ticaret
koşullarına ilişkin hiçbir veri bulunmadığı ifade edilmektedir.
Bilindiği üzere, rakipler arasında değişilen bilgiler geçmişe dönük gerçekleşmiş
verilere ilişkin olabileceği gibi geleceğe yönelik öngörüler şeklinde de
gerçekleşebilmektedir. Geleceğe yönelik öngörüler, oligopol bir pazarda genel olarak
rakipler arasında koordinasyon yaratma riski taşımakta, geçmişe dönük veriler ise
daha çok bir anlaşma veya uyumlu eylemin uygulanıp uygulanmadığının kontrol ve
tespitine yarayabilmektedir. Dolayısıyla geçmişe dönük verilerin paylaşılması
değerlendirilirken öncelikli olarak bilgi değişiminin bir anlaşma veya uyumlu eylemin
kontrolüne yönelik olup olmadığı, bir başka deyişle pazarda anlaşma veya uyumlu 180
eylemlerin daha önce yaşanıp yaşanmadığına bakmak yerinde olacaktır. Yukarıda
alıntılanan kararda yer verilen çimento ve gübre pazarlarında yaşanan bilgi
değişimlerini Kurul, yürütülmekte olan soruşturmalarda tarafların rekabeti kısıtlayıcı
ciddi bir anlaşma içinde olduklarının tespit edilmesiyle birlikte değerlendirmiştir.
Her ne kadar geçmişe dönük veriler daha çok mevcut bir anlaşmanın uygulamasının
kontrolüne yarayacak olsa da, aynı verilerin dinamik bir süreçte rakipler arasında
geleceğe yönelik bir koordinasyona yol açması da mümkündür. Burada değişimi
yapılan bilginin böyle bir sonuç doğurup doğurmayacağının belirlenmesi
gerekmektedir ki, bu noktada pazar yapılarına göz atmak yerinde olacaktır.
190
03-83/999-402
5
a. Akaryakıt ve Jet Yakıtı Pazarları:
Rafinerilerde üretilen veya ithal edilen petrol ürünlerinden akaryakıt gurubunu teşkil
eden benzin, kalorifer yakıtı, gazyağı, motorin ve fuel-oil’lerin pazarlanması, yerli ve
yabancı ana dağıtım kuruluşları ile bu kuruluşların bayilik teşkilatları aracılığıyla
yapılmaktadır.
Türkiye akaryakıt pazarında önde gelen firmalar; kamu geçmişi ile yaygın bir bayilik
ağına sahip olan POAŞ, dünya çapında dikey bütünleşik yapıya sahip olan BP ve
Shell-Turcas, ayrıca Total ve son yıllarda artan pazar payı ve ithalata yönelik
yatırımlarıyla birlikte TÜPRAŞ özelleştirmesi ile öne çıkan OPET’dir. Son yıllara
kadar bazı yerli firmalarla birlikte sektörde faaliyet gösteren dağıtım şirketlerinin 200
sayısı 10 ile 12 arasında değişmekte iken, özellikle 5015 sayılı Petrol Piyasası
Kanunu’nun ardından dağıtıcı lisansları ile dağıtım şirketi sayısı oldukça artmıştır.
EPDK resmi internet sitesinden halihazırda 49 teşebbüsün dağıtıcı lisansının
bulunduğu görülmektedir. 2006 yılı verilerine göre teşebbüslerin siyah ve beyaz
ürünlerdeki paylarını gösteren tablo ise aşağıdadır:
Tablo 1- 2006 yılı pazar payları
Benzin Motorin Beyaz Ürün Siyah Ürün
BP (…)% (…)% (…)% (…)%
DELTA (…)% (…)% (…)% (…)%
POAŞ (…)% (…)% (…)% (…)%
SHELL & TURCAS (…)% (…)% (…)% (…)%
TOTAL (…)% (…)% (…)% (…)%
OPET (…)% (…)% (…)% (…)%
PETLINE (…)% (…)% (…)% (…)%
M OIL (…)% (…)% (…)% (…)%
AKPET (…)% (…)% (…)% (…)%
ALPET (…)% (…)% (…)% (…)%
Diğer (…)% (…)% (…)% (…)%
GENEL TOPLAM (…)% (…)% (…)% (…)%
Kaynak:
Yukarıdaki tabloda yer alan teşebbüslerin pazar paylarına bakıldığında, ilk 4
teşebbüsün pazar payı toplamını gösteren CR4 oranının beyaz ürünlerde 82,3, siyah
ürünlerde ise 82,7 olduğu görülmektedir. Bu haliyle her iki pazarın da oldukça 210
yoğunlaşmış bir yapıda olduklarını söylemek yanlış olmayacaktır. Özellikle akaryakıt
dağıtımı pazarına bakıldığında, sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin bayilere
uyguladıkları tavan veya tavsiye fiyatlarının birbirine yakın bir görünüm arzettiği ve bu
fiyatların halihazırda EPDK’nın internet sayfası aracılığıyla kamuoyuna günlük olarak
duyurulduğu bilinmektedir. Ürünün homojen olma seviyesinin de yüksek olduğu
dikkate alındığında, bu pazardaki rekabetçi risklerin fazla olduğu ve gerek bu
pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin gerekse teşebbüs birliğinin eylemlerinin
hassas bir şekilde değerlendirme altına alınması gerektiği ileri sürülebilir. Öte
yandan, fiyat hareketlerine ilişkin EPDK tarafından hazırlanan raporda şu yorumlar
yer almaktadır: 220
03-83/999-402
6
“2005-2007 yılları arasındaki fiyat değişimlerine bakıldığında, fiyat hareketleri çalışma
kapsamında verilen Kırsal Motorin, Fuel Oil 06 ve Kurşunsuz Benzin 95 Oktan
ürünlerinin fiyatlarının genel eğilim içerisinde yükselmekte olduğu, fakat konjonktürel
gelişmeler neticesinde keskin düşüş ve çıkışlar yaşanmakta olduğu görülmektedir.
Türkiye piyasasındaki fiyatların ise Avrupa fiyatlarına duyarlı olarak hareket ettiği
gözlemlenmektedir. Fiyat oluşumunda ise rafineri, dağıtıcı ve bayiler, fiyat
hareketlerinden kaynaklanan riski paylaşmaktadırlar. Vergi yükü ise bu payları
daraltıcı etkide bulunmaktadır.”
Sektörün mevcut yapısına bakıldığında, bilhassa bayilerle yapılan uzun dönemli
anlaşmaların rekabetçi yapı üzerinde büyük rol oynadığı görülmektedir. Bir dağıtım 230
firmasının bayisi, müşteri ayrımı yapamadan bulunduğu arazi ile sınırlı kalmakta ve
kendisine gelen müşterilere satış yapmaktadır. Böyle bir pazar yapısında, dağıtım
firmalarının satış miktarları ve pazar payları kısa dönemlerde pek değişken
olmamaktadır. Dolayısıyla gübre ve çimento pazarının aksine, akaryakıt pazarında
geçmişe dönük satış miktarlarının bilinmesinin, kısa dönemli koordinasyonlar için
elverişli bir araç olmadığı görülmektedir. Orta ve uzun döneme bakıldığında ise,
rekabetin, homojen olan ürünün bayiler kanalıyla satılması sırasında gerek satışa
gerekse ek hizmetlere ilişkin kalite, tanıtım ve bayilik ağının genişletilmesi üzerinden
yürüdüğü görülmekte ve böyle bir yapıda, mevcut bilgiler çerçevesinde, geçmişe
dönük satış miktarlarının bilinmesinin pazarda rekebet üzerinde olumsuz bir etkisi 240
olamayacağı değerlendirilmektedir. Nitekim, raportörlerce konuya ilişkin olarak EPDK
yetkilileriyle yapılan sözlü görüşmelerde de, miktar bilgilerinin pazardaki rekabet
üzerinde olumlu veya olumsuz bir etkisinin olmayacağının düşünüldüğü belirtilmiştir.
Halihazırda sadece PO, BP, Mobil ve Shell firmalarının faaliyet gösterdiği jet yakıtları
pazarında da, Rekabet Kurulu’nun BP Petrolleri A.Ş., Mobil Oil Türk A.Ş. ve The
Shell Company of Turkey Limited arasında imzalanan “Türk Hava Meydanlarında
Depolama ve Uçaklara Yakıt İkmali İçin Ortak Havacılık Operasyon Sözleşmesi”ne
menfi tespit verilmesi talebine ilişkin olarak almış olduğu 06-95/1202-365 sayılı
kararında bilgi değişimi konusunda şu açıklamalar yapılmıştır:
“…Bilgi değişimi konusuna gelindiğinde, söz konusu ortak operasyon 250
kapsamında tarafların, fiyat ve satış koşulları ortak operasyonla ilgili
olmadığından, sadece birbirlerinin satış miktarları konusunda bilgi sahibi
olmaları söz konusu olabilecektir. Havacılık yakıtları pazarının yukarıda
açıklanan genel özellikleri dikkate alındığında, rakiplerin güncel satış miktarı
bilgilerinin rekabete duyarlı bilgiler olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı,
bu nedenle ortak operasyon kapsamında katılımcıların bu bilgileri elde etmesin
rekabeti kısıtlayıcı bir sonuca yol açmayacağı anlaşılmıştır.”
Kurul’un söz konusu değerlendirmesi ışığında, Petder’in akaryakıt ürünleri ve jet
yakıtına yönelik olarak rakipler arasında geçmiş döneme ilişkin miktar bilgilerini
toplaması ve yayımlanmasına yönelik bir uygulamasının Kanun’un 4. maddesi 260
kapsamına alınmasını gerektirecek bir durumun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
b. LPG Pazarı:
LPG pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin 2007’nin ilk 6 ayı için ilgili pazarlardaki
pazar payları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:
03-83/999-402
7
Tablo 2- 2007 yılı LPG sektörü Pazar payları
Tüplü LPG Dökme LPG Otogaz Toplam
Dağıtıcı Pazar Payı(%) Pazar Payı(%) Pazar Payı Pazar
Payı(%)
Aygaz 33,37 23,87 18,01 24,45
Milangaz 11,69 4,66 18,12 14,67
İpragaz 17,89 28,46 6,66 12,57
Shell 1,23 1,94 10,20 6,11
Mogaz 5,52 10,83 5,22 5,72
Total 4,64 3,21 6,51 5,55
BP Gaz 5,00 0,00 6,56 5,50
Bizimgaz 3,65 1,02 1,84 2,49
Akpet 0,06 0,11 3,37 1,84
Ergaz 3,14 0,27 0,60 1,58
Habaş 0,78 0,26 2,12 1,47
Diğer (46 firma) 13,03 25,37 20,79 18,05
Kaynak: EPDK Sektör Raporu
Yukarıdaki tabloda yer alan teşebbüslerin pazar paylarına bakıldığında, ilk 4 270
teşebbüsün pazar payı toplamını gösteren CR4 oranın tüplü LPG’de 68,47; dökme
LPG’de 70,08; otogazda ise 52,99 olduğu görülmektedir. Bu haliyle, LPG ile ilgili
pazarlardaki yoğunlaşma oranlarının akaryakıt ürünlerine ilişkin pazarlara göre daha
düşük seviyede oldukları görülmektedir. LPG sektörüne ilişkin de aynen petrol
piyasasında olduğu gibi EPDK tarafından sektör raporu yayınlanmakta ve bu raporda
firmaların tamamının aylık satışlarına yer verilmektedir. Bu bağlamda, LPG
sektöründe de akaryakıt pazarlarındakine benzer bir değerlendirme yapmanın
mümkün olduğu ve bildirim konusu işlemlerin Kanun’un 4. maddesi kapsamı dışında
kaldığı sonucuna ulaşılmıştır.
c. Madeni Yağ Pazarı: 280
Aşağıdaki tabloda ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar payları yer
almaktadır1.
Tablo 3- Madeni Yağ Pazar Payları
2004 2005 20062 FİRMA ADI
Toplam
Satış
Pazar
Payı
Toplam
Satış
Pazar
Payı
Toplam
Satış
Pazar
Payı
BP (……) (……) (……) (……) (……) (……)
CASTROL (……) (……) (……) (……) (……) (……)
EXXON MOBİL (……) (……) (……) (……) (……) (……)
OPET (……) (……) (……) (……) (……) (……)
POAŞ (……) (……) (……) (……) (……) (……)
SHELL (……) (……) (……) (……) (……) (……)
TOTAL (……) (……) (……) (……) (……) (……)
TOPLAM (……) (……) (……) (……) (……) 100
2006 yılı itibarıyla pazardaki HHI oranının 1601, CR4 oranının ise 70 olduğu
görülmektedir. Bu bilgiler ışığında madeni yağ pazarının, üst sınıra yakın olmakla
birlikte orta derecede yoğunlaşmış bir pazar yapısı arz ettiği söylenebilecektir.
Burada belirtmek gerekir ki, son zamanlarda bazı araç üreticilerinin de kendi adlarına
yağ üretmek suretiyle pazara girmeye başladıkları ve özellikle yetkili servislerine bu
1 Hesaplamaya esas olan veriler Petder’in internet sitesinden elde edilmiştir.
2 2006 yılı verileri ilk dört aylık dönemi kapsamaktadır.
03-83/999-402
8
yağları vermeye çalıştıkları gözlenmektedir. Son dönemde ortaya çıkan bu
gelişmenin de yakın gelecekte pazardaki yapıya etki etmesi beklenmektedir. Madeni 290
yağların akaryakıt ürünlerinin aksine homojen ürün niteliği taşımadığı da dikkate
alındığında, bu pazarlar açısından da bildirim konusunun Kanun’un 4. maddesi
kapsamına girmeyeceği anlaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Petrol Sanayi Derneği
tarafından yapılmakta olan ve “Bildirim Formu”na ekli sektör raporu, internet sayfası
ve bilgi derlenmesine ilişkin çalışmalara 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca
menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 300
Full & Egal Universal Law Academy