Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-4-122 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 07-79/983-381
Karar Tarihi : 18.10.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : K. Oğuz KARAKOÇ, Evren SESLİ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
Levent Nispetiye Mh. Aytar Cd. No:2, 34340
Beşiktaş/İstanbul
- Şekerbank T.A.Ş. 20
Büyükdere Cd. No:171 Metrocity İş Hanı A Blk.
1. Levent/İstanbul
D. TARAFLAR : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
- Şekerbank T.A.Ş.
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti Bankası) ve
Şekerbank T.A.Ş. (Şekerbank) arasında 1.3.2007 tarihinde imzalanan
“Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi
verilmesi veya muafiyet tanınması talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.7.2007 tarih, 4737 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 10.10.2007 tarih, 2007-4-/MM-07-KOK sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 10.10.2007 tarih, REK.0.08.00.00-120/306
sayılı Başkanlık önergesi ile 07-79 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- Garanti Bankası ve Şekerbank arasında akdedilen “Bonus Kredi Kartı
Program Paylaşım Sözleşmesi”nin çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin 40
Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle
bu sözleşmeye menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- “Bonus Kredi Kartı Program Paylaşım Sözleşmesi”ne taraf teşebbüslerin rakip
teşebbüsler olmaları nedeniyle, Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
07-79/983-381
2
İlişkin Grup Muafiyeti tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağı,
- 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme
sonucunda; bildirim konusu Sözleşme’ye anılan kanun maddesinin ikinci fıkrası
çerçevesinde imza tarihi olan 1.3.2007 tarihinden itibaren muafiyet tanınması
gerektiği
görüşlerine yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
10
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “çok markalı kredi kartları
ihracı pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring) olarak
belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları” olarak tespit edilmiştir. 20
H.2. Bildirime Konu Sözleşme
Bildirime konu, Bonus Kredi Kartı Program Paylaşım Sözleşmesi
(Sözleşme)’nin amacı, Garanti Bankası’nın kurup, işlettiği Bonus Kredi Kartı
Programı’nın Şekerbank tarafından kullanılabilmesi ve tarafların -bu kullanım
sırasındaki- hak ve yükümlülüklerinin, uygulama esaslarının, hizmet, iletişim ve
marka standartlarının belirlenmesidir. Sözleşme, Türkiye Garanti Bankası’nın
Denizbank A.Ş. ve Türkiye Ekonomi Bankası A.Ş. ile imzaladığı ve Kurulumuz
tarafından muafiyet tanınan sözleşmelerle paralellik arz etmektedir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 30
H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi
Bildirime konu Sözleşme’nin “Amaç ve Kapsamı” başlıklı 3. maddesinde, “İşbu
sözleşme, Garanti tarafından kurulan ve işletilen Bonus Kredi Kartı
Programı’nın Şekerbank tarafından da kullanılabilmesi ve bu kullanım
esnasında Tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi amacı ile
akdedilmiştir” denilmektedir. Bonus Kredi Kartı Programı ise, Garanti Bankası
veya Garanti Bankası tarafından yetkilendirilen üçüncü kişiler tarafından tanzim
edilen bonus kredi kartlarını ve banka kartını kullanmak suretiyle bonus kart
hamillerinin ağ üyelerinde yapacakları mal ve hizmet alımlarında taksitli olarak 40
ödeme yapmalarına ve/veya ödül programından faydalanmalarına olanak
sağlayan, aynı zamanda kart hamillerinin Kredi Kartı Sistemlerine dahil yurtiçi
ve yurtdışı banka ve mali kuruluşların anlaşmalı üye işyerlerinde nakit ödeme
07-79/983-381
3
yapmaksızın mal ve hizmet alımı yapabilmelerini ve Kart’a sağlanan diğer
olanaklardan faydalanmalarını sağlayan, Garanti Bankası tarafından
düzenlenen kart programını ifade etmek üzere Sözleşme’nin 2. maddesinde
tanımlanmıştır.
Sözleşme’nin 3. maddesi uyarınca, Şekerbank müşterilerine, Garanti Bonus
Kart hamillerine sağlanan avantajlara ve özelliklere sahip Bonus Kart’ı
Şekerbank isim ve logosunu kullanmak suretiyle pazarlayabilecek, basabilecek,
operasyonel hizmetlerini verebilecektir. Ayrıca Şekerbank, Garanti ve
Garanti’nin yetkilendirdiği üçüncü kişilerce oluşturulan ağ içerisindeki üye
işyerleri ile başkaca bir sözleşme imzalamaksızın kendisi tarafından çıkartılan 10
Bonus Kartlarının da aynı koşullarla ağ içerisinde kabul edilmesi ve işlem
görmesi hakkına sahip olacaktır.
Sözleşme’nin 4. maddesinin ikinci fıkrasına göre sözleşme süresi 5 yıl olup,
sona erme tarihinden 6 ay öncesinde Şekerbank’ın talebi halinde, 5 yıllık süreyi
takiben ve beşinci yılda tabi olunan şartlarla olmak üzere ilave 3 yıl daha
uzatılabilecektir.
Sözleşmenin 5. maddesi “Uygulama Esasları” başlığını taşımakta ve tarafların
programı hangi çerçeve içerisinde yürüteceklerini düzenlemektedir.
Sözleşmenin, üye işyeri yönetimine ilişkin hükümlerin yer aldığı 5.1.
maddesinde rekabet hukuku bakımında dikkat çeken hükümler şunlardır: 20
“1(a) …Taraflar, Bonus Kart Hamillerine Web (ağ) Üyeleri’nde sağlanacak
imkânların belirlenmesinde nihai belirleyicinin Garanti olduğu konusunda
mutabıktırlar. Taraflar, diğer Tarafça düzenlenen kampanyalara iştirak etmek
zorunda değildir.
1(e) Taraflardan her biri, diğer tarafça Bonus Kredi Kartı Programı içerisine
alınan ve Web Üyesi olan Üye İşyeri ile Bonus Kredi Kartı programı dışındaki
Üye İşyeri ilişkilerini ve finansal koşullarını serbestçe belirleme ve sürdürme hak
ve yetkisine sahiptir.”
Sözleşmenin 5.2. maddesi ise “Kart Sahipleri Yönetimi” başlığını taşımakta ve
Şekerbank ile Garanti’nin kart hamillerine yönelik düzenleyecekleri 30
kampanyalara aşağıdaki sınırlamaları getirmektedir:
“a) Taraflar, diğer tarafın Bonus Kredi Kartı Hamillerine yönelik kampanyalarda
diğer Taraf’ın yazılı ön onayını arayacaklardır.
c) Taraflar diğer Taraf’a ait mevcut Bonus Kartlarını kendilerine çekmek amacı
ile kampanya düzenleyemezler.
d) Taraflar, reklam ve ilanlarında kendileri tarafından verilen Bonus Kartlarının
diğer tarafça veya Garanti tarafından yetkilendirilen üçüncü kişilerce verilen
Bonus Kredi Kartlarından daha avantajlı olduğunu belirtmek suretiyle reklam,
tanıtım, vb. uygulama yapamazlar. Bu hüküm tahtında olmak üzere Taraflar,
diğer Taraf’ın ve Garanti tarafından yetkilendirilen üçüncü kişilerin mevcut kart 40
portföylerini kendilerine çekmek için kampanya yapmama konusunda mutabık
kalmışlardır.
07-79/983-381
4
e) Şekerbank tarafından çıkartılacak olan Bonus Kartlarına Şekerbank
tarafından uygulanacak olan her türlü ücret, faiz, komisyon ve her ne ad altında
olursa olsun Kart Hamillerinden talep edilen tutarların, Garanti, veya Garanti’nin
yetkilendirdiği üçüncü kişilerden kendisine kart hamili çekecek veya Bonus
Kredi Kart Programını cazip olmaktan çıkartacak nitelikte olmayacağını
Şekerbank kabul ve taahhüt eder.
g) Şekerbank, Garanti Bankası tarafından uygulanmakta olan Bonus Plus ve
Bonus Premium gibi kart sadakat programları kapsamında, Bonus kredi
kartlarının bir üst seviyede Bonus kazandırmasına ve karta daha fazla avantaj
sağlamasına imkân veren kart seviyesi yükseltme uygulamalarını Garanti veya 10
Garanti’nin yetkilendirdiği üçüncü kişilerden kendisine kart hamili çekecek veya
Bonus Kredi Kartı Programını cazip olmaktan çıkartacak nitelikte olmayacağını
kabul ve beyan etmiştir.”
5.3. (a) madde uyarınca ise, Şekerbank, kendisi tarafından ağ üyesi yapılarak
Bonus Kredi Kartı Programı’na dahil edilecek üye işyerlerince verilecek Bonus
oranlarını belirleme ya da tavsiye etme yetkisine sahiptir. Ancak söz konusu
oranların, Garanti Bankası tarafından belirlenen ve sözleşme ekinde yer verilen
bazı sektör bazında önerilen oranların altına düşmeyeceği hükme bağlanmıştır.
Sözleşmenin 5.3.(d) maddesinde de taraflardan her birinin kendisi tarafından
verilecek Bonus kartlarla ilgili olarak sadece kendi Bonus Kart Hamillerine 20
verilmek üzere ödül kampanyaları düzenleyebileceği; buna karşılık, 5.3. (c)
maddede tarafların olağan ödül uygulamaları kapsamı dışında yer alacak tüm
üye işyeri bazlı kampanyalarında diğer tarafa yazılı bilgi vermeyi kabul ve
taahhüt edecekleri hükmü getirilmiştir.
Sözleşme’nin 7. maddesinin (c) fıkrası uyarınca Garanti Bankası söz konusu
sözleşmenin imzalanması ile Şekerbank’a, Bonus Kredi Kartı Programı ve
bunun parçaları ve uygulamaları ile ilgili olarak münhasır olmayan, temlik
edilemeyen, alt lisans verilemeyen ve devredilemeyen bir kullanım lisansı
vermektedir.
Görüldüğü üzere Sözleşme esas olarak Şekerbank’ın Bonus markalı kart 30
çıkarabilmesi ve bu kartın Garanti Bankası’nın ve Şekerbank’ın üye işyeri ağı
dahilindeki işyerlerinde kullanılabilmesini sağlamaktadır.
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Sözleşme’nin tarafları, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından
ilgili ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip
durumdadırlar. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar…hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmünü 40
haizdir. Dolayısıyla aynı piyasada faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan iki
teşebbüsün bir kredi kartı programını paylaşmak üzere akdettikleri bir sözleşme
rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olup, 4. madde yasağına tabidir. Bu durumda
07-79/983-381
5
bildirime konu Sözleşme’ye Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit
belgesi verilmesi mümkün bulunmamaktadır.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınabilmesi için, 4.
madde kapsamına giren anlaşmaların iki olumlu iki olumsuz koşulu birlikte
sağlaması gerekir:
H.3.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin 10
Sağlanması
Muafiyet tanınması için aranan ilk olumlu şart, ekonomik açıdan bir
değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir. Hangi hallerin ekonomik yarar
sağladığının somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmekle
birlikte, genel olarak üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin
artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin
kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi
hallerin varlığı halinde ekonomik yararın sağlandığı kabul edilmektedir.
Çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme pazarında, “Bonus Kredi
Kartı Program Paylaşım Sözleşmesi” sonucunda kapalı ağ olarak faaliyet 20
gösteren Bonus üye işyeri ağı Şekerbank’a açılmış olacak ve Şekerbank yeni
bir üye işyeri ağı oluşturmasına gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği
kartları kullandırma imkanına sahip olacaktır. Şekerbank yeni üye işyeri
anlaşmaları yapmasa dahi, mevcut üye işyeri ağından faydalanacak ve güçlü bir
marka ile beraber çok markalı kredi kartları piyasasında faaliyet gösterecektir.
Diğer yandan sözleşmeye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz
konusu sözleşme, dolaylı olarak çok markalı kredi kartları hizmetinin
sunulmasında gelişme ve iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir.
Şekerbank yeni bir altyapı yatırımı ile yeni bir üye işyeri ağı kurmak yerine
mevcut ağdan faydalanabilecek; yeni POS maliyeti üstlenmeyecek; mevcut ağa 30
isterse yeni üye işyerleri eklemek suretiyle faaliyet gösterecektir. Böylece
Şekerbank müşterileri açısından bankacılık hizmetlerinin önemli parçalarından
biri olan kredi kartları pazarında hizmet alımında iyileşme sağlanması söz
konusu olacaktır.
H.3.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet
alabilmesi için, yukarıda değinilen malların dağıtımı veya hizmetlerin
sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir.
Kanun'da tüketicinin ekonomik gelişmeden yarar sağlaması gerektiği 40
belirtilmekle birlikte, yararlanmanın ölçüsü ve kapsamı hususunda herhangi bir
ifade yer almamaktadır. Tüketicinin yarar sağlaması açısından beklenen
genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış sonrası etkin
hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi,
07-79/983-381
6
malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin elde edeceği
menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması
gereken Şekerbank müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası
değişmelerdir. Bu bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları
pazarında halihazırdaki Şekerbank kredi kartı hamillerinin de çok markalı kredi
kartı hizmetinin sağladığı avantajlardan yararlanması yoluyla; tüketicilerin
güvenli hizmet almaları ve yaygın bir üye işyeri ağına sahip olan Bonus Kart’ın
sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmaları sağlanmış olmaktadır. Bu
açıdan, Şekerbank müşterilerinin Türkiye’nin en yaygın üye işyeri ağlarından 10
birine dahil olarak alışveriş yapma imkanına sahip olmaları tüketici yararı
açısından en dikkate değer husustur. Diğer taraftan, bu koşul anlamında
tüketicinin sadece nihai tüketiciyi değil ara kullanıcıları da içerdiği malumdur. Bu
bağlamda Bonus üye işyerlerinin de Şekerbank kredi kartı sahiplerinin sisteme
dahil olmalarıyla genişleyen müşteri portföyünden yararlanabilecekleri
söylenebilir. Bu çerçevede, muafiyet verilmesinin ikinci koşulunun da
karşılandığı anlaşılmıştır.
H.3.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan
Kalkmaması 20
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu
anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına
neden olmamalı, bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile
tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda
elde ediliyor olmamalıdır.
Kart sayısına göre hesaplanan pazar payları bakımından 2006 yılı itibarıyla
Garanti Bankası’nın %(….), Şekerbank’ın ise %(….) pazar payı olduğu
görülmektedir. Yine aynı kriter dikkate alındığında, Yapı ve Kredi Bankası’nın
%(….), İş Bankası’nın %(….), Akbank’ın %(….), Finansbank’ın %(….) ve
HSBC’nin %(….) pazar payına sahip olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre 30
bildirime konu işlem taraflarının toplam pazar payları %(….)1 olacaktır.
Diğer taraftan, kredi kartlarından elde edilen ciroya göre hesaplanan pazar payı
bakımından ise 2006 yılı itibarıyla Garanti Bankası’nın payı %(….) olurken,
Şekerbank’ın payı %(….) olarak gerçekleşmiştir.
Yukarıdaki bilgiler çerçevesinde, bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili
pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu
koşulunun sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır.
40
1 Bonus Uygulamasına 2004 yılı itibariyle dahil olan Denizbank (% …) ve 2006 yılı itibariyle
sisteme dahil olan TEB’in (% …) de dahil edilmesi ile pazar payı % 23,25’e ulaşmaktadır.
07-79/983-381
7
H.3.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık ya izlenen amacın
elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin
sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler
prensip olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların
gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle
yükümlüdürler.
Bu bakımdan Bonus Kredi Kartı Program Paylaşım Sözleşmesi’nin, Şekerbank
tarafından çıkartılacak olan Şekerbank Bonus kredi kartlarına Şekerbank 10
tarafından uygulanacak olan Bonus oranlarının, Garanti Bankası tarafından
belirlenen ve sözleşme ekinde yer alan sektör bazında önerilen oranların altına
düşemeyeceğini düzenleyen 5.3. maddesinin (a) fıkrasında yer alan ifadelerin
ve sözleşmenin 5.2. maddesinde, tarafların diğer tarafa ait mevcut Bonus
Kartlarını kendilerine çekmek amacı ile kampanya düzenlemeyeceklerine,
kendileri tarafından verilen Bonus Kartlarının daha avantajlı olduğunu belirtmek
suretiyle reklam, tanıtım yapmayacaklarını beyan ve taahhüt edeceklerine ilişkin
olarak yer alan ifadeler, değerlendirilmesi gereken rekabet kısıtlamalarıdır.
Garanti Bankası, taksitli/ödüllü kartların yaygınlaşması üzerine “Bonus Kart”
markası ile pazara giriş yapmış ve yaygın bir üye işyeri ağı kurmuştur. 20
Sözleşme’nin uygulanması neticesinde Şekerbank kart hamilleri, yaygın bir ağ
oluşturan Bonus üye işyerlerinden taksitli/ödüllü alışveriş yapma imkanına sahip
olmakta, Şekerbank ise benzer bir ağı oluşturmanın maliyetlerinden tasarruf
etmektedir. Bununla birlikte genel olarak tüketici birden fazla karta sahiptir ve
kolayca ödül/taksit oranı ile ödeme koşulları kendisine daha uygun gelen
bankanın kartını kullanmaya başlayabilmektedir. Bu nedenle rekabetçi bir
yapıya sahip olan bu pazarda, tüketicilere sağlanan avantajların dolayısıyla
marka imajının korunması önem arz etmektedir. Bu hususlar dikkate alınarak,
bildirime konu anlaşma ile getirilen kısıtlamanın ortaya çıkan yararla
kıyaslandığında rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlamadığı kanaatine 30
varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Türkiye Garanti Bankası A.Ş. ve Şekerbank A.Ş. arasında 1.3.2007 tarihinde
imzalanan “Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”nin çeşitli
hükümlerinin 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 4.
maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle bu sözleşmeye menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
2. 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme 40
sonucunda; anılan maddede belirtilen şartların bulunduğu göz önüne alınarak,
07-79/983-381
8
söz konusu Sözleşme’ye aynı kanun maddesi çerçevesinde imza tarihi olan
1.3.2007 tarihinden itibaren bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy