Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-4-160
Karar Sayısı : 07-83/1003-388
Karar Tarihi : 1.11.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ
B. RAPORTÖRLER : M. Haluk ARI, Esin AYGÜN
C. ŞİKAYET EDEN : Hüseyin ÜSTÜNDAĞ
Üstün Oto Servis Hizm. San. Tic. Ltd. Şti.
Birlik sanayi Sit. 1. Cd. No:52-54-56-58 Beylikdüzü/İstanbul
D. ŞİKAYET EDİLEN: Çelik Motor Ticaret A.Ş. 20
İçerenköy, Umut Sk., No:12 34752 Kadıköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Çelik Motor Ticaret A.Ş. (Çelik Motor)’nin Kia Yetkili
Servislik başvuru şartlarının haksızlıklar içerdiği ve mevcut plazalarda faaliyet
gösteren bayilerle yeni bayiler arasında eşitsiz uygulamaların bulunduğu
iddiaları.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: İlgili dilekçede, şikayetçi tarafından 1993-2004 tarihleri
arasında Kia marka araçların yetkili servisi olarak faaliyette bulunulduğu, 2004 yılının
Nisan ayında 3S kapsamında olmamaları nedeniyle yetkili servisliğin noter yazısıyla 30
hiçbir uyarı yapılmadan fesih edildiği, 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki
Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin yürürlüğe
girmesi üzerine Çelik Motor ile görüşmeler yapıldığı, anılan teşebbüsün 14.3.2007
tarihinde Kia yetkili servis başvuru şartlarını ilettiği, bu şartlardan iş yeri denetimine,
personel sayısına ve eğitim ücretine ilişkin olanların yüksek düzeyde belirlendiği ve
şartların eşit bir şekilde uygulanmadığı ifade edilerek gereğinin yapılması talep
edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.9.2007 tarih, 6293 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 22.10.2007 tarih, 2007-4-160/İİ-07-MHA sayılı İlk 40
İnceleme Raporu 22.10.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/311 sayılı Başkanlık
önergesi ile 07-83 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- Çelik Motor tarafından getirilen “Çelik Motor Ticaret A.Ş. Kia Yetkili Servislik
Başvuru Şartları”nın 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve
Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile uyumlu olduğu,
07-83/1003-388
2
- Çelik Motor’un yetkili servis kriterleri ve ayrımcılık iddiasına yönelik olarak bu
aşamada önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,
ancak benzer şikayetlerin varlığı halinde konunun tekrar incelenmesi gerektiği 50
görüşlerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Çelik Motor Ticaret A.Ş. Kia Yetkili Servislik Başvuru Şartları
Başvuru sahibi tarafından dilekçenin eki olarak gönderilen “Çelik Motor Ticaret A.Ş.
Kia Yetkili Servislik Başvuru Şartları”na göre, Çelik Motor yetkili servisleri için
niteliksel kriterlerin benimsenmiş olduğu anlaşılmaktadır. Belirlenen kriterlerin objektif
esaslar göz önünde bulundurulmak kaydıyla, il bazında bir önceki yıla ait kayıtlı araç
adetlerine, araçların özelliklerine ve benzer diğer objektif esaslara göre yapıldığı ifade 60
edilmiştir. Buna göre servisler A, B, C ve D olmak üzere dört sınıfa ayrılmıştır.
Sınıflara dahil olan iller ve bu sınıflar için aranan minimum toplam metrekare
standartları şu şekildedir:
Sınıflar İller Metrekare standardı
(minimum, toplam)
A SINIFI İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Adana, Konya, Mersin (……) m²
B SINIFI Kayseri, Muğla, Balıkesir, Manisa, Denizli, Aydın ve Gaziantep,
Hatay, Kocaeli, Samsun, Eskişehir, Sakarya, Zonguldak,
Trabzon, Kütahya, K.Maraş, Ş.Urfa, Tekirdağ, Malatya,
Afyonkarahisar, Isparta, Çanakkale, Ordu, Tokat, Çorum, Sivas,
Edirne, Erzurum, Elazığ, Uşak, Osmaniye, Diyarbakır,
Kastamonu, Amasya, Burdur, Giresun, Kırklareli, Bolu, Düzce,
Nevşehir, Van, Aksaray, Rize, Karabük, Yozgat, Adıyaman,
Niğde, Karaman
(……) m²
C SINIFI Bilecik, Erzincan, Kırşehir, Yalova, Bartın, Sinop, Mardin,
Kırıkkale, Artvin, Batman, Ağrı, Kars, Çankırı, Muş, Bitlis,
Gümüşhane, Şırnak, Siirt, Iğdır, Kilis, Bingöl, Bayburt, Hakkari,
Ardahan, Tunceli.
(……) m²
D SINIFI
(Uydu)
Kuşadası, Didim, Bodrum, Marmaris, Dalaman, Fethiye, Kaş,
Ayvalık, Çeşme, Alanya.
(……) m²
Aşağıda değerlendirme bakımından önem arz eden diğer maddelere yer verilmiştir:
- “3. Yetkili Servislik Başvurusunun Çelik Motor Ticaret A.Ş. tarafından
değerlendirilmesi ve yerinde gerekli inceleme ve araştırmaların yapılabilmesi için bir
defaya mahsus olmak ve o başvuruya karşılık gelmek üzere, olumsuz değerlendirme
ve sonuçlardan sonra geri talep edilmemek kaydıyla (…….…) USD (………. ABD 70
Doları) bedel araştırma, kayıt, eksperlik v.b. diğer hizmetler için Çelik Motor Tic. A.Ş.
tarafından başvuru yapan firmaya faturalanacaktır. İşbu ödeme yapılmadan hiçbir
inceleme ve değerlendirme yapılmayacağı gibi, bu bedel günün koşulları ve verilecek
hizmete göre tüm başvuru sahipleri için uyarlanabilecektir. İşbu bedel dışında işleyiş
ile ilgili meydana çıkacak diğer her türlü masraflar da başvuru sahibi tarafından
karşılanacaktır.”
- “8. Yetkili Servisliğin Çelik Motor tarafından onaylanmasını müteakip, Yetkili Servis
TS 12047 standartlarında yer alan minimum adetteki konusunun müteakip uzmanı,
teknik bilgiye sahip SSK ve benzeri her türlü güvenceye sahip olduğu belgelenen tüm
07-83/1003-388
3
personelini, o markaya ve araçlarına sağlıklı servis hizmetinin verilmesi için Çelik 80
Motor Tic. A.Ş. tarafından belirlenmiş olan Eğitim Paketi Programına, tüm masrafları
kendisince karşılanmak kaydıyla göndermek zorundadır. TS 12047’de belirtilen
sayıdaki personel için Eğitim Paketinin toplam gün sayısı 35 gündür. Toplam
(aday*gün sayısı) ise 145’tir. Bu bedel Yetkili Servisliği alacak olan firmaya maliyeti
ise toplam (……..) YTL+KDV’dir. Bu bedel yetkili servisliğin başlangıcından önce
başvuru sahibi tarafından Çelik Motor Tic. A.Ş.’nin hesabına nakden ve defaten
ödenecektir. Ancak verilecek olan eğitim zamanı, Çelik Motor Tic. A.Ş. tarafından
önceden belirlenmiş olan mevcut eğitim planına göre belirlenecektir. Yetkili
Servisliğin başlayabilmesi için TS 12047 standardında yer alan minimum adetteki
tüm personelin bu eğitim paketini başarılı olarak alma zorunluluğu söz konusu olup, 90
bu husus tamamlanmadan Yetkili Servis hizmeti, genel menfaatler nedeniyle
verilemeyecektir.”
I.2. Değerlendirme
Şikâyet dilekçesinde ilk olarak, satış, servis ve yedek parça hizmetlerinin bir arada
sunulmamasından dolayı 2004 yılının Nisan ayında yetkili servisliğin bir uyarı
yapılmaksızın bir hafta içerisinde fesih olunduğu iddia edilmektedir. Bilindiği üzere,
1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği, 1.1.2006 tarihine kadar yürürlükte kalmıştır ve söz konusu Tebliğle sağlanan
muafiyetten yararlanmak ancak bayinin satış, servis ve yedek parça hizmetlerini bir 100
arada vermesiyle mümkündür. Dolayısıyla, taraflar arasında yapılmış ve 2004 yılında
uygulanmakta olan anlaşma 1998/3 sayılı Tebliğle sağlanan muafiyetten
yararlanmamaktadır. Bu çerçevede, söz konusu anlaşmaya ve anlaşmanın haksız
feshine ilişkin değerlendirme Tebliğ kapsamında yapılamaz.
Şikayet dilekçesinin devamında, 2006 yılının Aralık ayında 1.1.2006 tarihinde
yürürlüğe giren 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve
Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne ilişkin olarak Çelik Motor ile
görüşmeler yapıldığı, 14.3.2007 tarihinde yetkili servis atanma koşullarının öğrenildiği
ifade edilmektedir. Bu koşullara ilişkin olarak ise, öncelikle bayinin yetkili servis
atanma koşullarını sağlayıp sağlamadığını denetlemek için talep edilen (………) ABD 110
Doları’nın yüksek bir rakam olduğu iddia edilmektedir. 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar
Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin Açıklanmasına Dair Kılavuz’un (Kılavuz) konuya ilişkin 53. sorusuna
verilen cevapta da görüleceği üzere, yetkili servis adayının kriterleri karşılayıp
karşılamadığının denetiminin bizzat sağlayıcı veya üçüncü bir kişi tarafından
yapılması mümkündür. Ancak denetim ücreti alınmasının söz konusu olduğu hallerde
belirlenen ücretin başvuruları caydıracak ölçüde yüksek olmamasına özen
gösterilmesi gerektiği de belirtilmiştir. Bu bağlamda Kia tarafından denetim amacıyla
ücret talep edilebileceği hususunda bir tartışma bulunmamaktadır. Ancak alınan
ücretin yüksek olup olmadığı ve bu bağlamda yetkili servis olarak atanmak için giriş 120
engeli yaratıp yaratmadığının değerlendirilmesi gerekir. Herhangi bir mal veya hizmet
için belirlenen bedelin yüksek olup olmadığının belirlenmesine rekabet otoritelerinin
müdahalesi ancak istisnai durumlarda kabul edilen bir olgu olması gerekmektedir.
Zira rekabet otoritelerinin amacı fiyat denetimi yapmak değildir. Şikayet konusu
bakımından da bu yönde bir inceleme ancak belirlenen bedelin yüksekliği nedeniyle
Tebliğ’in gözettiği başlıca amaçlardan olan satış sonrası hizmetlerde rekabetin
07-83/1003-388
4
artması hedefine ulaşılamaması halinde söz konusu olabilecektir. Bu ise çok sayıda
yetkili satıcı adayının belirlenen bedel nedeniyle Kia tarafından oluşturulan servis
ağına girememesi halinde göz önüne alınabilecektir. Ancak bugün itibarıyla
incelemeye konu şikâyet dışında Kurumumuza yapılmış başka bir başvuru 130
bulunmamaktadır.
Şikâyet dilekçesinde ayrıca, servislerin bölgelere ayrılarak her bir bölge için farklı
standartlar talep edildiği, bu standartların da TSE 12047 standartlarından yüksek
olduğu ifade edilmektedir. Kılavuz’un bu konuya ilişkin 56. sorusuna verilen cevapta,
sağlayıcının, ayrımcılık yapmama ilkesi gereği aynı durumdaki tüm servisler için aynı
kriterleri getirmesi ve uygulaması gerektiği, ancak sağlayıcının büyük şehirde
bulunan ve dolayısıyla daha fazla araca hizmet veren bir yetkili servis ile kırsal bir
bölgede faaliyet gösteren küçük ölçekli bir servis için farklı kriterler getirebileceği,
iklim, gelişmişlik düzeyi, sosyo-kültürel durum gibi unsurları dikkate alabileceği
açıklanmıştır. Dolayısıyla, sağlayıcının servisleri bölgelere ayırması mümkündür. 140
Bundan başka, sağlayıcının servislere getireceği kriterlerin 12047 standartlarından
yüksek olamayacağı yönünde bir düzenleme, 2005/4 sayılı Tebliğ’de veya Kılavuz’da
yer almamaktadır. Bu konuda esas olan, sağlayıcının niteliksel sistemi benimsediği
durumlarda getireceği kriterlerin hizmet gerekleriyle ilişkilendirilebilir olmasıdır.
Dolayısıyla A Sınıfı servislerin hizmet kalitesini aksatmadan faaliyetlerini sürdürmeleri
için belirtilen sayıda personele ihtiyaç duyulması halinde, bu durum, hizmet
gerekleriyle bağlantılı kabul edilecek ve Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanmayı
engelleyecek bir durum olarak ortaya çıkmayacaktır.
Dilekçede bu hususlara ek olarak, yetkili servislerin eğitime tabi olacakları ve bunun
için (………) YTL hizmet bedeli talep edildiği açıklanarak bu miktarın da yüksek olduğu 150
iddia edilmektedir. Yukarıda yer verilen ilgili maddenin incelenmesinden, eğitim
hizmetinin yetkili servisliği onaylanan bayilere verileceği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla,
yetkili servisliğin onaylanmasını müteakip gerçekleşeceğinden, söz konusu
harcamanın yetkili servislik için gereken diğer harcama kalemleri gibi anlaşılması
gerektiği ve yetkili servisliğe atanmayı engelleyici bir koşul olmadığı kanaatine
varılmıştır.
Şikâyet dilekçesinde son olarak, yetkili servis atanma koşullarının mevcut bayiler ve
sisteme yeni girecek bayiler arasında eşit uygulanmadığı, satış, servis ve yedek
parça hizmetlerini bir arada sunan firmalarla sadece servis ve yedek parça hizmeti
veren firmalar arasında ayrımcılık yapıldığı iddia edilmektedir. Bu iddiayı desteklemek 160
üzere şikâyetçinin bölgesinde faaliyet gösteren Flash Oto adlı teşebbüsün servis
standartlarını yerine getirmediği halde yetkili servis olarak atanmış olduğu
belirtilmektedir. Yukarıda değinildiği üzere sağlayıcılar eşit durumdaki teşebbüslere
eşit şekilde işlem yapmak durumundadırlar. Aynı bölge içerisinde kriterlerin farklı
olması veya farklı bayi modelleri için farklı kriterler getirilmesi 2005/4 sayılı Tebliğ
tarafından muafiyet tanınmamış olan hususlardır. 2005/4 sayılı Tebliğ farklı dağıtım
modellerinin gelişmesine olanak tanımak adına, tek başına yetkili servis veya yetkili
satıcılık faaliyeti yürüten sistem üyeleri ile, 3S olara tabir edilen satış, servis ve yedek
parçanın bir arada bulunduğu bayilik modelleri arasında ayrımcılık yapılmasını
engellemektedir. Şikâyet dilekçesinde belirtildiği üzere böyle bir ayrıma gidilmesi 170
halinde Tebliğ ile gözetilen hedeflere ulaşılmasının mümkün olmayacağı açıktır.
Ancak başvuru dilekçesindeki bilgilerin bu noktada inceleme başlatmaya yetecek
nitelikte somut bir veri sağlamaktan uzak olduğu belirtilmelidir.
07-83/1003-388
5
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Çelik Motor Ticaret A.Ş. tarafından getirilen “Çelik Motor Ticaret A.Ş. Kia Yetkili
Servislik Başvuru Şartları”nın 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey
Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile uyumlu olduğuna,
2. Çelik Motor Ticaret A.Ş.’nin yetkili servis kriterleri ve ayrımcılık iddiasına yönelik
olarak önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek olmadığına, 180
şikayetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy