Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-1-117 (Devralma)
Karar Sayısı : 07-83/1007-392
Karar Tarihi : 1.11.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ
B. RAPORTÖRLER: F.Yeşim AKCOLLU, Cengiz SOYSAL, Metin PEKTAŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Enerco Enerji San. Tic. A.Ş.
Kasıklı Alemdağ Cad. Masaldan İş Merkezi No:46/A Kat:1
34696 Çamlıca Üsküdar İstanbul
20
D. TARAFLAR : - Enerco Enerji San. Tic. A.Ş.
Kasıklı Alemdağ Cad. Masaldan İş Merkezi No:46/A Kat:1
34696 Çamlıca Üsküdar İstanbul
- Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş (BOTAŞ)
Bilkent Plaza A-2 Blok Bilkent/Ankara
E. DOSYA KONUSU: BOTAŞ ile Gazexport arasında 18.2.1998 tarihinde
yapılmış olan Doğal Gaz Satım Sözleşmesi’nin on lota karşılık gelen 2.5 milyar
m3’lük kısmının Enerco Enerji San. Tic. A.Ş.’ye devrine izin verilmesi talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.9.2007 tarih ve 6260 ile intikal eden
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi
ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 18.10.2007
tarih, 2007-1-117/Öİ-07-FYA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 19.10.2007 tarih,
REK.0.05.00.00-120/188 sayılı Başkanlık Önergesi ile 07-83 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; işlemin, tarafların ilgili ürün
pazarındaki toplam ciroları itibarıyla 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir 40
devralma olduğu ve işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen,
bir hakim durum yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi, böylece
ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun doğmasının söz konusu
olmadığı, dolayısıyla işleme 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde izin
verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
07-83/1007-392
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Enerco Enerji San. Tic. A.Ş. (Enerco)
Enerco; doğalgaz, likitgaz, sıkıştırılmış doğalgaz, sıvılaştırılmış doğalgaz ve muhtelif
enerji kaynakları ile nükleer kaynaklı her türlü enerjinin üretimi, depolanması, 50
nakledilmesi ve dağıtımı alanında faaliyet göstermek üzere kurulmuştur.
Yönetim Kurulu, Mehmet Fatih Baltacı, Covani Antonyo Delkonte, Hasan
Nalbantoğlu, Murad Abdurrahman Baltacı, Melike Aydın, Mehlika Betül Baltacı’dan
oluşan Enerco’nun hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 1: Enerco’nun Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Mehmet Fatih Baltacı 58
Akfel Mühendislik Enerji Tesisleri Proje ve Tic. Ltd. Şti 25
Akpol İnşaat Mühendislik Proje ve Tic. Ltd. Şti. 8
Murad Abdurrahman Baltacı 8
Mehlika Betül Baltacı 1
Toplam 100
Enerco ile aynı grupta bulunan ve bir alt pazar olan toptan satış pazarında faaliyet
göstermek üzere kurulmuş iki şirket bulunmaktadır. Bunlardan Avrasya Enerji Sanayi
Ticaret A.Ş. (Avrasya) doğalgaz toptan satış lisansına, Gastrans Enerji San. Tic. A.Ş.
(Gastrans) ise sıkıştırılmış doğalgaz toptan satış lisansına sahiptir. Bu şirketlerin 60
hissedarlık yapıları aşağıdaki gibidir:
Tablo 2: Avrasya’nın Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Akfel Mühendislik Enerji Tesisleri Proje ve Tic. Ltd. Şti 50
Akpol İnşaat Mühendislik Proje ve Tic. Ltd. Şti. 33
Mehmed Fatih Baltacı 8
Murad Abdurrahman Baltacı 8
Mehlika Betül Baltaco 1
Toplam 100
Tablo 3: Gastrans’ın Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Akfel Mühendislik Enerji Tesisleri Proje ve Tic. Ltd. Şti 50
Akpol İnşaat Mühendislik Proje ve Tic. Ltd. Şti. 33
Mehmed Fatih Baltacı 8
Murad Abdurrahman Baltacı 8
Mehlika Betül Baltacı 1
Toplam 100
Enerco, Avrasya ve Gastrans’ın hissedarları arasında bulunan Akfel Mühendislik
Enerji Tesisleri Proje ve Tic. Ltd. Şti. (Akfel) ve Akpol İnşaat Mühendislik Proje ve Tic.
Ltd. Şti.’nin (Akpol) hissedarlık yapısı ise şu şekildedir:
Tablo 4: Akfel’in Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Mehmet Fatih Baltacı 83,74
Murad Abdurrahman Baltacı 14,78
Şükriye Baltacı 0,49
Mehlika Betül Baltacı 0,49
Melike Aydın 0,49
TOPLAM 100
Akfen’in yönetim kurulu üyeleri; Mehmet Fatih Baltacı, Murad Abdurrahman Baltacı 70
ve Mehlika Betül Baltacı’dır.
07-83/1007-392
3
Tablo 5: Akpol’un Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Mehmet Fatih Baltacı 65
Murad Abdurrahman Baltacı 25
Hasan Nalbantoğlu 10
TOPLAM 100
Akpol’ün şirket müdürleri; Mehmet Fatih Baltacı, Murad Abdurrahman Baltacı ve
Covani Antonyo Delconte’dir.
H.1.2. BOTAŞ
BOTAŞ, 15.8.1974 tarihinde Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO)’na bağlı
olarak Irak’tan Ceyhan’a ham petrol taşımak üzere kurulmuş; tüzel kişiliğe sahip,
faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir İktisadi devlet
teşekkülü’dür. 1987’den bu yana, BOTAŞ’ın ham petrol boru hattı faaliyeti, doğal gaz 80
taşımacılığı ve ticareti faaliyetlerini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. BOTAŞ,
397 sayılı ve 9.2.1990 tarihli Kanun Hükmünde Kararname ile doğal gaz ithalatı,
iletimi (şehir dağıtımı dışında), ticareti ve tarifelerinde tekel statüsü elde etmiştir.
1995’te şirket bağımsız şirket statüsünü kazanarak kamu iktisadi teşekkülü şeklinde
yeniden yapılandırılmıştır.
4646 sayılı Kanun, 397 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyi yürürlükten kaldırmış
ve dolayısıyla BOTAŞ’ın hukuki tekelini kaldırarak, doğal gaz piyasasına yeni
şirketlerin girmesini ve rekabet ortamının yaratılmasını amaçlamaktadır.
90
H.1.3. Gazprom Export
Gazprom Export’un ana şirketi olan OAO Gazprom (Gazprom), gaz,
petrokimyasallar, hidrokarbon gazları ve diğer gaz ve petrokimya endüstrisindeki
ürünlerin ihracatı ve pazarlanması faaliyetlerini yürüten, Rusya menşeli bir şirkettir.
Gazprom Rusya’daki doğalgaz rezervlerinin %60’ına sahip olup, doğal gaz üretiminin
%85’ini gerçekleştirmektedir. Gazprom, eski SSCB ülkeleri dışında, Batı ve Orta
Avrupa’da yer alan 22 ülkeye doğalgaz satmaktadır. Şirketin söz konusu ihracatı
kontrolünde olan Gazprom Export tarafından gerçekleştirilmektedir. Gazprom Export
doğalgaz satışının yanında ham petrol ve petrol ürünleri ihracatı da yapmaktadır. 100
Gazprom Export, 2006 yılında 22 Avrupa ülkesine toplam 151,1 milyar metreküp
doğalgaz satarak 37,2 milyar Amerikan Doları gelir elde etmiştir. 2006 yılında şirketin
(eski SSCB dışında kalan 10 büyük müşterisine) tedarik ettiği doğalgaz miktarına
ilişkin tabloya aşağıda yer verilmiştir.1
Tablo 6: Gazprom Export’un İhracat Gerçekleştirdiği Ülkeler
Ülke Miktar (milyar metreküp)
Almanya 37,9
Italya 21,4
Türkiye 19,9
Fransa 10
Macaristan 7,7
Çek Cum. 7,4
Polanya 7,7
Avusturya 6,6
Slovakya 6,8
Romanya 5,1
1 Söz konusu bilgiler Sergey Korovin’in 13.3.2007 tarihinde Flame’07 Konferansında (Amsterdam) yaptığı
konuşmadan alınmıştır.
07-83/1007-392
4
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosyada yer alan bilgiler ışığında, Enerco tarafından BOTAŞ’ın ithalat
sözleşmelerinin bir kısmının devralınması işleminin değerlendirilmesi açısından ilgili
ürün pazarı “doğal gaz toptan satışı pazarı” olarak tanımlanmıştır. 110
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Toptan satış pazarına, ilgili mevzuatta getirilen herhangi bir coğrafi sınırlamanın
bulunmadığı göz önüne alındığında, ilgili coğrafi pazarı "Türkiye Cumhuriyeti sınırları"
olarak belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme
BOTAŞ’ın 18.2.1998 tarihinde Gazexport (yeni adıyla Gazprom Export) ile yapmış
olduğu Doğal Gaz Satım Sözleşmesi’nin 10 lota karşılık gelen 2.5 milyar m3’lük
kısmının Enerco tarafından devralınması işlemi neticesinde, daha önce söz konusu
sözleşmede belirtilen miktar münhasıran BOTAŞ’ın tasarrufunda iken, devralma 120
işlemi sonrasında 10 lota karşılık gelen pazar payı ve cironun daha önce ilgili
pazarda faaliyeti olmayan Enerco’ya devredilmesi söz konusu olduğundan; söz
konusu işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1
sayılı Tebliğ 2. maddesi anlamında bir devralma işlemi olduğu görülmektedir.
H.3.2. Eşikler Açısından Yapılan Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde “bir birleşme
veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin,
ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar
paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam
cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin 130
almaları zorunludur” ifadesi yer almaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde, başvuru
konusu işlemin, 2006 yılı verilerine göre, BOTAŞ tarafından Enerco’ya devri söz
konusu olan 10 lotun karşılık geldiği pazar payı (% …..) eşik altında kalsa da, söz
konusu miktara karşılık gelen cironun (…………….) YTL olması nedeniyle, 1997/1
sayılı tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu anlaşılmaktadır.
H.3.3. İşlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi
Devir işleminin değerlendirileceği pazar Türkiye doğal gaz toptan satış pazarıdır. Bu
kapsamda toptan satış pazarında faaliyette bulunan teşebbüsler, yaptıkları satışlar
ve pazar payları aşağıdaki gibidir:
Tablo 7: 2006 Yılı İtibarıyla Doğal Gaz Satış Miktarları ve Pazar Payları 140
Firma Satış Miktarı (m3) Pazar Payı (%)
BOTAŞ 30.493.000.000 96,9551
TPAO 469.676.942 1,4934
THRACE BASIN 354.679.920 1,1277
AMITY OİL 133.273.659 0,4238
TOPLAM 31.450.630.521 100
Tablodan da görüldüğü üzere BOTAŞ’ın toptan satış pazarındaki payı %96,9551’dir.
Gerçekleşecek devir işlemi sonucunda Enerco’nun 10 lota tekabül eden 2.5 milyar
m3/yıl tutarındaki alım anlaşmasını devralacağı, bu miktarın ise tüketim içindeki
payının sadece %(….) olduğu görülmektedir.
2007 yılı içerisinde Türkiye doğal gaz piyasasında yaşanan/yaşanacak gelişmeler
(Azerbeycan gazının gelmeye başlaması, TPAO’nun Treador ve Stratic Energy ile
07-83/1007-392
5
oluşturduğu ortak girişim vasıtasıyla doğal gaz çıkarması, Shell Enerji A.Ş. ve
Bosphorus Gaz A.Ş.’nin toptan satış faaliyetine başlaması, vb) sonucunda toptan
satış pazarına yeni aktörler katılacaktır. Bu ve benzeri gelişmeler sonrasında
Enerco’nun devralacağı miktara ilişkin pazar payının %(….)’in de altına düşeceği 150
görülmektedir.
Kaldı ki, buradaki asıl nokta, hakim durumdaki BOTAŞ’ın sözleşmelerinin bir kısmının
ve dolayısıyla toptan satış pazarındaki payının bir kısmının sektöre yeni giren bir
teşebbüse devrediliyor olmasıdır. Nitekim, işlemin gerekçesini oluşturan 4646 sayılı
Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun Geçici 2. maddesi de asıl itibarıyla sektörde
BOTAŞ’ın sahip olduğu tekel konumunun bu devirler ile kaldırılması ve sektörde
rekabetin sağlanması olduğu söylenebilir. Dolayısıyla, her ne kadar belli faaliyetlerin
devredilmesi ve bu devredilen kısmın eşikleri aşması nedeniyle söz konusu işlem
Rekabet Kurulu iznine tabi olsa da, işlemin esası toptan satış pazarında yoğunlaşma
yaratıcı değil aksine yoğunlaşmayı azaltıcı niteliktedir. 160
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim
durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde 170
azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirime konu işleme izin
verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy