Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-85/1037-399

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-3-69 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-85/1037-399
Karar Tarihi : 8.11.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER: Tarkan ERDOĞAN, Aytül TOKATLI, Çağlar Deniz ATA

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Bafra Ticaret ve Sanayi Odası
Tekel Cad. No:55 Bafra/Samsun
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Bayer Türk Kimya San. Ltd. Şti.
Çakmak Mah. Balkan Cad. No: 53, 34770 Ümraniye / İstanbul

- Syngenta Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Kazım Dirik Mahallesi 364. Sokak No: 11 35100 Bornova/İzmir

- T.T.L. Tütün San. ve Dış Tic. A.Ş.
93. Sok. No:18 Pınarbaşı/İzmir
30
- Sunel Tic. Türk A.Ş.
Pınar Cad. No: 89 Pınarbaşı İzmir

- Socotab Yaprak Tütün San. ve Tic. A.Ş.
Ankara Asfaltı No: 184 Kemalpaşa İzmir

- Alliance One Tütün A.Ş.
Atatürk Organize Sanayi Bölgesi 10000 Sok. No: 3 Çiğli İzmir

E. DOSYA KONUSU: Bayer Türk Kimya San. Ltd. Şti. ile Syngenta Tarım Sanayi 40
ve Ticaret A.Ş.’nin 4 tütün tüccarı ile anlaşarak çiftçiye tütün için kullanacakları
ilaçları Bafra’daki 4 bayi aracılığı ile sattıkları ve diğer zirai ilaç bayilerinin
faaliyetlerinin zorlaştırıldığı iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle, Bayer’in Confidor ve Bayfidan,
Syngenta’nın Actara ve Topas adlı ilaçlarını çiftçilere satmak için tütün tüccarları olan
T.T.L. Tütün San. ve Dış Tic. A.Ş. (T.T.L.), Sunel Tic. Türk A.Ş. (Sunel), Socotab
Yaprak Tütün San. ve Tic. A.Ş. (Socotab) ve Alliance One Tütün A.Ş. (Alliance) ile
anlaştıkları, tütün tüccarlarının ilaç yazmaya yetkisi olmadığı halde çiftçileri söz
konusu ilaçları belirlenen 4 bayiden almaya zorladıkları, çiftçiyi ilaçları almadığı 50
07-85/1037-399
2
takdirde ürününü almamakla korkuttukları, bu durumdan Bafra’daki zirai ilaç
bayilerinin zarar gördüğü, Bayer ve Syngenta’nın bayilere verdiği ilaç fiyatı ile
tüccarlara verdiği fiyat arasında farklar bulunduğu ve bu şartlar altında kendilerinin
rekabet edemediği belirtilmiş ve tüccar tarafından çiftçiye imzalatılan taahhütname ve
ayni-nakdi avans makbuzu örnekleri şikayete eklenmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.5.2007 tarih, 3178 sayı ve 24.5.2007
tarih, 3651 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 19.6.2007 tarih ve 2007-3-
69/İİ-07-TE sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 4.7.2007 tarih ve 07-
56/640-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması 60
Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
30.10.2007 tarih ve 2007-3-65/ÖA-07-T.E. sayılı Önaraştırma Raporu 2.11.2007
tarih, REK.0.07.00.00-110/236 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-85 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. İlaç üreticileri Bayer Türk Kimya San. Ltd. Şti. ile Syngenta Tarım Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’nin aralarında anlaşarak zirai ilaçların tütün üreticilerine temininde 4054 70
sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerini gösterir herhangi bir belge ya da bulguya
rastlanmadığı,
2. İlaç üreticileri ve tütün tüccarları arasında tütün tüccarlarının sözleşmeli ekicilerine
ilaç temini konusunda imzalanan anlaşmaların, 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6.
maddelerini ihlal etmediği
Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun çerçevesinde bir işlem yapılmasına yer olmadığı ve
şikayetin reddinin gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı

ifade edilmiştir.
80
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar

Bayer Türk Kimya San. Ltd. Şti. (Bayer) ve Syngenta Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Syngenta) tarım ilacı üretimi yapmaktadır. Diğer taraftan, T.T.L. Tütün San. ve Dış
Tic. A.Ş. (T.T.L), Sunel Tic. Türk A.Ş. (Sunel), Socotab Yaprak Tütün San. ve Tic.
A.Ş. (Socotab) ve Alliance One Tütün A.Ş. (Alliance One) ise tütün ticareti, işlenmesi,
imali ve ihracı ile iştigal etmektedir.

I.2. İlgili Pazar 90
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı

Belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan
pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır.

Zirai ilaçlar (pestisitler) kullanım konularına göre insektisit, fungusit, herbisit, mollusit,
rodentisit, nematisit ve akarisit olarak ayrılmaktadır. Zirai ilaçlarda ilacı oluşturan aktif
maddeler belirli hastalık ve zararlılara yönelik geliştirilmektedir. Dolayısıyla kullanım
alanları bakımından zirai ilaç grupları birbirine ikame olamamaktadır.
100
07-85/1037-399
3
Bu nedenle şikayete konu olayda kullanılan ilaçlara göre ilgili ürün pazarı, ayrı ayrı
tütün ürününde kullanılan insektisit ve fungusit ilaçları pazarı olarak belirlenmiştir.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

Coğrafi pazar değerlendirmesi yapılırken, özellikle ilgili mal ve hizmetlerin nitelikleri
ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler
arasında teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından
hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurlar dikkate alınmaktadır. İnsektisit ve fungusit
ürünleri açısından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama 110
ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi
pazar “Türkiye Cumhuriyeti” olarak belirlenmiştir.

I.3. Mevzuat

Tütüne yönelik kullanılan zirai ilaçların satışı ile ilgili şikayete konu eylemin
incelenmesinde hem zirai ilaç pazarını hem de tütün pazarını etkileyen mevzuat
hükümlerine değinilmesi gerekmektedir. Tütün alım pazarı TAPDK tarafından
uygulanan 4733 sayılı Kanun ile düzenlenmiştir. Zirai ilaç pazarı ise birçok kanun ve
ikincil mevzuata tabidir. Ancak dosya kapsamında sadece zirai ilaçların 120
ruhsatlandırılması ve toptan ve perakende satışı ile ilgili düzenlemelere yer
verilmiştir.

I.3.1. 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel
Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamullerinin
Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”

4733 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca üretici tütünleri yazılı sözleşme esası veya
açık artırma yöntemiyle alınmakta ve satılmaktadır. 130

TAPDK’nın 24.12.2003 tarih ve 572 sayılı kararı ile 2004 ürün yılından itibaren yazılı
sözleşme esasına göre üretici tütünlerinin alım-satımında kullanılması gereken tip
sözleşme belirlenmiştir. Tip sözleşmenin alıcı (tütün tüccarı) ve satıcının (tütün
üreticisi) yükümlülüklerinin belirlendiği 3. maddesinde, ekimden ürünün teslim
alınmasına kadar olan dönemde üretimin her safhası için gerekli tohum, fide, ilaç,
makine, araç, malzeme, nakliye masrafları ile bunların temini sorumluluğunun
satıcıya yani tütün üreticisine ait olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca, tütünün fidelik
aşamasından başlayarak, tarla devresi dahil, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı (Bakanlık)
tarafından tütünde kullanılmasına izin verilen tarım ilaçları dışında kesinlikle başka 140
herhangi bir ilaç kullanılmayacak, bu ilaçlar kullanılırken doz miktarı, kullanım
zamanı, ilaçlama ile kırım arasında geçmesi gereken süre gibi konularda ilacın etiketi
üzerinde yazılı kullanma talimatlarına kesinlikle riayet edilecek, amaç dışı tarımsal
ilaç kesinlikle kullanılmayacaktır. Alıcı, çeşitli aşamalarda yaptıracağı kontroller ile
farklı zamanlarda alınmış tütün numunelerinde yapılan analiz sonucunda, en az iki
kez 30 ppm karbondisülfür ve üzerinde ilaç kalıntısı bulunması ve bu durumun Tarım
ve Köyişleri Bakanlığı Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’nce yapılacak
laboratuar analizleri sonucunda belirlenmesi halinde, bu sözleşmeyi satıcıya
bildirmek şartıyla tazminatsız olarak iptal etmeye yetkilidir.
150
07-85/1037-399
4
I.3.2. Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması İle Depolanması
Hakkında Yönetmelik
11.10.2007 tarih ve 26670 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan bu Yönetmelik, zirai
mücadele ilaçlarını toptan ve perakende satacaklar ile depolayacakların uyacakları
esasları belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Zirai mücadele ilaçlarının toptan ve
perakende satışları, zirai mücadele ilaçları bayilik ve toptancı izni almış özel ve tüzel
kişi ve kuruluşlar tarafından yapılır.

Bayilerin yetki ve sorumluklarının düzenlendiği maddeden anlaşıldığı üzere bayi bitki
koruma ürünlerini, Bakanlık teknik talimatlarında, reçetesinde ve etiketinde belirtilen 160
esaslar ve konular dışında tavsiye edemez. Ayrıca bayi sadece Bakanlıktan izin
almış bayi, toptancı ve firmaların bitki koruma ürünlerini satın alabilir. Diğer taraftan
toptancılar doğrudan doğruya çiftçilere veya tüketiciye perakende olarak bitki koruma
ürünü satamamaktadır. Toptancılar ancak bayilik izin belgesi alan bayilere bitki
koruma ürünü satabilirler.

I.3.3. Zirai Mücadelede Kullanılan Pestisit ve Benzeri Maddelerin
Ruhsatlandırılması Hakkında Yönetmelik
17.2.1999 tarih ve 23614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan bu Yönetmelik bitki ve
bitkisel ürünlerin yetiştirildikleri ve muhafaza edildikleri ortamlarda böcek, akar, 170
hastalık ve yabancı ot gibi zararlı etmenlere karşı kullanılacak pestisit ve benzeri
maddelerin ruhsatlandırılması ile ilgili usul ve esasları belirlemek amacıyla
hazırlanmıştır.

Pestisit ve benzeri maddelerin ruhsatlandırılması formülasyonlar üzerinden yapılır.
Teknik madde halinde kullanılması gereken pestisit ve benzeri maddelerin
ruhsatlandırılması için Pestisit ve Benzeri Maddeler Ruhsat ve Değerlendirme
Komisyonu’nun (Komisyon) uygun kararı gerekmektedir. Verilen ruhsatlar 5 yıl süre
ile geçerlidir.
180
I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.4.1. Yapılan Tespitler

Önaraştırma muhatabı teşebbüslerde raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde
elde edilen bilgi ve belgelere ve ilgili taraflarla yapılan görüşmelere aşağıda yer
verilmiştir.

I.4.1.1. Bayer
1. 21.4.2006 tarihinde Bayer Ege Bölge Müdürü (………...) tarafından Bayer Ülke
Satış Müdürü (………...)’a gönderilen e-posta’da tütün perakendecisi Alliance One ile 190
yapılan görüşmeden bahsedilmektedir. Alliance One’ın dağıtım ve stok maliyeti gibi
işletme risklerinden sorumlu olmamak için ilacı doğrudan satın almak istemedikleri,
2006 için sadece Bayer tarafından üretilmekte olan Confidor markalı ilacı alacakları
ancak 2007 yılı için toptancı belgesi alıp ihaleye çıkmayı gerekirse Actara, Pilar gibi
diğer ilaçları da almayı planladıkları dile getirilmektedir.

Bayer ile yapılacak anlaşmadan Alliance One’ın beklentileri arasında
perakendecilerden en düşük fiyattan ilaç alımını yapmak ve mümkün olduğunca çok
sayıda sözleşmeli tütün üreticisinin Confidor’u almasını sağlamak olduğu
anlaşılmıştır. 200
07-85/1037-399
5
2. Bayer tarafından üretilmekte olan “Confidor SC 350” adlı tarım ilacının, sözleşmeli
tütün ekicilerine Alliance One’ın tütün desteklemeli fiyat uygulaması ile Bayer bayileri
tarafından satışı ve bu satış bedelinin Alliance One tarafından ödenmesi ile ilgili
8.5.2006 tarihinde imzalanmış anlaşmanın ilgili maddeleri şu şekildedir:
- Alliance One tütün ekici listesini bölge bazında hazırlayacak ve hangi ekicinin ne
miktarda ilaç alacağını gösterir tahmini listeleri Bayer’e iletecektir.
- Bayer söz konusu listelerdeki tahmini kullanılabilecek ilaç miktarlarının
bayilerinde bulundurulabileceği düzeyde teminini sağlayacaktır.
- Alliance One, ekicilerin aldıkları ilaçla ilgili imzalayacakları taahhütname ve ayni-
nakdi avans belgesini hazırlayıp Bayer’e teslim edecektir. 210
- Bayer ilaç satışı için yetkilendireceği bayilerini Alliance One’a bildirecektir.
Alliance One ekicilerine ilaç almak istedikleri takdirde bu bayilerden
alabileceklerini eksperleri aracılığı ile bildirecektir.
- Bayi, söz konusu ekiciler ilaç alımı için geldiklerinde ekicinin nüfus bilgilerini
Bayer tarafından kendilerine dağıtılan Alliance One adına düzenlenmiş
taahhütname ve ayni-nakdi avans belgesini satış şartlarına uygun olarak
doldurarak ekicilere imzalatacaktır. Bayi listede yazılı miktardaki ilacı söz konusu
ekiciye herhangi bir biçimde bedelini almadan teslim edecek ve imza karşılığında
ekici adına fatura düzenleyecektir.
- Alliance One bayilere ilaç dağıtımının sonlanmasından sonra toplanan 220
taahhütname ve ayni-nakdi avans belgeleri üzerinden ödeme yapacaktır.
- Söz konusu ilacın tahmini tüketim miktarını belirleyen Alliance One bu ilacın
tamamının ekiciler tarafından alınıp alınmayacağını Bayer’e kesinlikle taahhüt
etmemektedir. Ancak Alliance One tütün eksperleri tüm ekicilerine ilacın
kullanımını önerecek ve bu konu ile ilgili çalışmaları bölgelerde sonuna kadar
takip edecektir.
- Bayer bayilerine ilacın tüm Alliance One sözleşmeli tütün ekicilerine her bir
ambalajı için gerçekleşecek satış bedeli hakkında tavsiyede bulunacaktır.

3. Yine (………...) tarafından 9.5.2006 tarihinde (………...)’a gönderilen e-posta 230
mesajında T.T.L firmasıyla yapılacak anlaşmaya ilişkin değerlendirmelerde
bulunulmaktadır. T.T.L’ye yapılacak satışın avantajları arasında şu ifadeye
rastlanmıştır:
“… jeneriklerden önce pazarın kapatılması”

4. Bayer ile T.T.L arasında 15.5.2006 tarihinde bir anlaşma imzalanmıştır. Söz
konusu anlaşma 8.5.2006 tarihinde Alliance One ve Bayer ile imzalanan anlaşma ile
büyük oranda aynı şekilde kaleme alınmıştır.

5. (………...) tarafından 30.10.2006 tarihinde yine (………...)’a gönderilen e-posta 240
mesajında şu ifadelere yer verilmiştir:
“…(………...) yetkilileri Hindistan seyahatinden sonra İsviçre’de (………...).
toplantısına katıldılar. (………...)te (………...) olarak, Bayer Tarım İlaçları firması ile
işbirliği içinde Confidor kullanmayı programlarına almak üzere olduklarını bildirmişler.
İlacın Türkiye’de 2006 yılı sezonunda yoğun bir şekilde kullanılmasına rağmen
analizlerde MRL değerlerini aşmayan sonuçların alındığını bildirmişler. (………...)
yetkilileri Bayer ile birlikteki çalışmalarından ve imidaclorpid’i programlarına
almalarından memnuniyet duyduklarını belirtmişler. Hatta yoğun kullanılması halinde
CORESTA MRL limitinin aşımında esnek davranacakları güvencesini vermişler.”
250
07-85/1037-399
6
6. Bayer Türkiye Uzmanı (………...) tarafından 22.12.2006 tarihinde (………...)’a
gönderilen e-posta mesajında aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“…Jenerik ürünlerin gelecekte ağır bastığı bir piyasada, rakibimizin Koruma, Hektaş
ve başka firmalar olmaktansa Syngenta gibi bir rakibimizin olması bizim için daha
iyidir. Çünkü teknik olarak ürünleri kıyasladığımızda ve de servis konusunu
düşündüğümüzde, bu rekabeti farklı bir seviyede –yani aramızda centilmence-
sürdürebiliriz.”

7. Alliance One ile yüklenici Önak arasında 2007 yılında imzalanan anlaşmanın ilgili
maddeleri, birkaç nokta dışında, 2006 yılında Bayer ile yapılan anlaşma ile aynıdır. 260

2006 yılında imzalanan anlaşmada taraflar Alliance One ve Bayer iken, 2007 yılı
anlaşmasında Önak yüklenici olarak nitelendirilmiştir. Anlaşmanın farklı
hükümlerinden bazıları şu şekildedir:
- 2007 yılı anlaşmasında tahmini ilaç tüketim miktarı üzerinden tahmini sapma
miktarı verilmiştir.
- Alliance One tarafından talep edildiği takdirde yüklenici tarafından ilaçların
kullanımı ile ilgili eğitimlere yönelik organizasyonlar yapılacaktır.

8. Bayer tarafından hazırlanan “Alliance One Hikayesi” başlıklı İngilizce bir belgede 270
2007 yılında Alliance One’ın önceki yılın aksine direkt üretici firmayla çalışmak yerine
toptancılar arasında ihaleye çıkmasının nedeni anlatılmaktadır. Alliance One ihaleye
çıkarak rekabeti artırmak istemektedir.

9. Bayer, Sunel ile 26.1.2007 tarihinde, T.T.L ile 12.3.2007 tarihinde bir anlaşma
imzalamıştır. Söz konusu anlaşmalar 8.5.2006 tarihinde Alliance One ve Bayer
arasında imzalanmış anlaşma ile neredeyse aynı şekilde düzenlenmiştir.

10. Socotab tarafından Bayer’e gönderilen başlık veya tarihi bulunmayan bir belgede
Socotab, şimdiye kadar tütün üreticisini serbest bıraktıklarını ancak bundan sonra 280
kalıntı sorunuyla başa çıkmak için Bayer’den doğrudan tedarik ve destek almak
istediklerini beyan etmektedir. Bu doğrultuda insektisit ve fungusit dağıtımının Bayer
ile ortak yapılabileceği belirtilmektedir.

11. Raportörlerce 2.10.2007 tarihinde Bayer Ülke Satış Müdürü Balkan Ak ile bir
görüşme yapılmıştır. Görüşmede Bayer’in Confidor ilacında yaklaşık %[30-35],
Bayfidan ilacında ise yaklaşık %[15-25] pazar payına; rakip Syngenta’nın ise Actara
ile yaklaşık olarak %[35-45]’lık, Topas ile ise %[40-50]’lik bir paya sahip olduğu bilgisi
verilmiştir. Bu görüşme dolayısıyla anlaşılmıştır ki tütün firmalarının talepleri üzerine
tütüne yönelik ilaç satışında yeni sisteme geçilmiştir. Ayrıca Balkan Ak tarafından bu 290
sistem ile üreticiye ilacı doğru dozaj ve zamanlarda kullandırarak, ilaç kalıntısı
problemini en aza indirmenin amaçlandığı ifade edilmiştir. Temel olarak sistemin
uygulanma sebebinin, sigara üreticilerinin tütünde kabul edilebilir sınırlarda ilaç
kalıntısı olmasını istemeleri olduğunu beyan eden Balkan Ak, Bayer’in sisteme
katkısınin güvenilir, ürünün doğru kullanımını sağlayacak teknik kapasiteye sahip ve
sistemi yürütebilecek bayileri tütün firmalarına önermek olduğunu belirtmiştir. Bayiler
rakip ürünleri de satabilmektedir. İlacın takip edilmesi açısından bayilere belirli bölge
(köy) tahsis edilmiştir.

300
07-85/1037-399
7
I.4.1.2. Syngenta
1. Syngenta T.T.L arasında 22.3.2007 tarihinde bir anlaşma imzalanmıştır. Söz
konusu anlaşmanın ilgili hükümleri T.T.L ve Bayer ile 12.3.2007 tarihinde imzalanmış
anlaşmanın ilgili hükümleri ile neredeyse aynı şekilde düzenlenmiştir.

2. Alliance One ile yüklenici Önak arasında 2007 yılında Syngenta ilaçları için
imzalanan anlaşmanın ilgili maddeleri, Alliance One ve Önak arasında Bayer’in
ilaçlarına yönelik yapılan anlaşma ile aynıdır.

3. Syngenta ve Socotab arasında 12.3.2007 tarihinde imzalanan anlaşmanın ilgili 310
maddeleri, Alliance One ve Önak arasında Syngenta’nın ilaçlarına yönelik yapılan
anlaşma ile aynıdır.

4. Socotab ve Syngenta arasında Actara 240 SC ve Topas 100 EC’nin alım satımına
ilişkin kurulan ticari ilişki hakkında bazı bilgilerin yer aldığı belgede bu ticari ilişki
“Kalıntısız Tütün Üretimi için Socotab ve Syngenta İşbirliği Projesi” olarak
adlandırılmıştır. Belgenin mevcut durum başlıklı bölümünde PM, JTI ve BAT gibi
müşterilerin izlenebilirlik ve kalıntısız ürün konularına verdikleri önemin en az kaliteli
ürün kadar önemli olduğu ifade edilmektedir. Söz konusu projenin amacı her iki
teşebbüsün kaynaklarını paylaşarak kalıntısız tütün elde etmek ve tütün üreticilerine 320
bitki koruması ile ilgili çözüm paketi sunmak olarak belirlenmiştir.

Projenin uygulanması aşamasında çiftçilerin eğitilmesi, taklit ve düşük kalite ilaçların
kullanımından uzak durulmasının sağlanması planlanmaktadır.

5. Bayer’in tütün stratejisi üzerine yapılan bir değerlendirme toplantısında kullanılmak
üzere hazırlanan Bayer’in pazardaki stratejisinin de analiz edildiği “Bayer Tütün
Stratejisi Öngörü Toplantısı” başlıklı sunum metninden anlaşıldığı üzere, Syngenta
rakibine yönelik gerçekleştirdiği analizden yola çıkarak kendine tütün için kullanılan
ilaçlara yönelik (…..)-(…..) yıllarını kapsayan bir strateji geliştirmek istemektedir. 330

(……………TİCARİ SIR…………)

(……………TİCARİ SIR…………)

6. Syngenta tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 15.10.2007 tarih, 6786 sayı
ile giren belgede teşebbüs yetkilileri tarafından tütün tüccarları ile yapılan ilaç temin
anlaşmaları konusunda bazı bilgiler verilmektedir. Syngenta yaptığı araştırmalarda
zirai ilaçların tütün üreticileri tarafından yanlış kullanılması sebebiyle tütünde
istenmeyen düzeyde zirai ilaç kalıntısı oluştuğunu tespit etmiştir. Tütün tüccarlarının 340
müşterileri olan sigara üreticileri ise zirai ilaç kalıntısı olmayan en iyi kalitede tütün
talep etmekte ve istenmeyen düzeyde zirai ilaç kalıntısı içeren tütünü satın
almamaktadır. Bundan dolayı Syngenta tütün zararlıları ve hastalıklarına karşı çözüm
üretmek, geliştirmek ve tütünde zirai ilaçların doğru kullanımı konusunda tütün
üreticilerine eğitim vermek için tütün projesini başlatmıştır.

Syngenta Karadeniz Bölgesi’ndeki distribütörü Kırtıloğlu Tarımsal San. ve Tic. Ltd.
Şti. (Kırtıloğlu) ile çalışmaktadır. İlaçları Bafra’da tütün üreticisine satacak bayileri,
Kırtıloğlu belirlemiştir. Kırtıloğlu bölgedeki bayilerine ilaçları dağıtmakta, sözleşmeli
üreticiler ise bayilerden ilaçları almaktadır. İlaçların dağıtılmasının ardından Syngenta 350
07-85/1037-399
8
ve Kırtıloğlu üreticilere güvenli ve doğru ilaç kullanımı hakkında teknik eğitim
vermektedir.

Bu sistemde ekonomik gücü yüksek olmayan üreticiler üretim maliyetlerine finansal
destek elde etmektedir. Verilen eğitimler sonucu üretici zirai mücadeleyi daha
ekonomik yapabilmekte, kaliteli ürün elde etmekte, bu ürünlerini daha rahat ve
garantili satabilmektedir. Zirai mücadele ve ilaç kullanımına ilişkin destek ve eğitim
verilmesi sonucu üretici bilinçlenmekte, doğru ve gereken en az miktarda ilaç
kullanarak ekonomik zirai mücadele yapmaktadır.
360
Syngenta yetkilileri tarafından tütün tüccarları ile yapılan anlaşmaların herhangi bir
münhasırlık hükmü taşımadığı, anlaşmalarda tütün tüccarlarının diğer zirai ilaç
firmaları ile çalışmasını engelleyecek herhangi bir hükmün yer almadığı ifade
edilmektedir.

I.4.1.3. T.T.L
1. Yönetim Kurulu Üyesi (………..)’dan 19.7.2006 tarihinde müşterileri (………..) ve
(………..)’ya “Pestisit Kalıntısını Düşürmek için Eylem Planı” konulu bir e-posta
gönderilmiştir.
370
Hazırlanan bu eylem planına göre T.T.L bitki koruması hakkında çiftçilerine bazı
kurallar iletmekte ve çiftçilerin kurallara uyumunu takip etmektedir. İletilen kurallar
arasında T.T.L’nin onayı alınmaksızın pestisit uygulanmaması şeklinde bir kural yer
almaktadır.

T.T.L’nin bu eylem planı ile amacı gereksiz pestisit kullanımını ve onayladıkları
dışında kalan pestisitlerin kullanılmasını engellemektir. T.T.L bu amaçları
gerçekleştirmek için çiftçilere pestisit sağlamaktadır. Bayer ile Confidor SC350’nin
dağıtımına ilişkin bir satış protokolü imzalanmıştır.
380
2. 2007 ürün yılına ait bir tütün üretim ve alım satım sözleşmesi örneğinin özel
hükümler bölümünde, kullanımı yasaklanan methamidhopos etkili maddeli tarım
ilaçlarının ve tescilli olmayan ilaçların kullanılmaması istenmektedir. Bu hükümde yer
alan en önemli husus alıcının belirlediği kullanılabilir ilaç listesine uyulması
gerektiğidir.

3. Raportörlerce 4.10.2007 tarihinde T.T.L Yönetim Kurulu Başkanı (………..) ile bir
görüşme yapılmıştır. Görüşmede, üreticinin bazı ilaçları yanlış kullanması sebebiyle
tütünde kalıntı problemi yaşandığı ancak tütün zararlı bir ürün olduğundan kalıntının
hassas bir konu olduğu ve kalıntı çıktığı takdirde üreticiden ürün alınamadığı ifade 390
edilmiştir. İlaç firmaları ile yapılan anlaşmaların asıl amacının kalıntı problemini
engellemek olduğunu beyan eden yetkili, üreticilere ilaç kullanımında bir dayatmada
bulunmadıklarını, sadece kullanılabilecek ilaçlar hakkında tavsiyede bulunduklarını
belirtmiştir. Üreticilerin tavsiye edilen ilaçlar haricinde başka ilaçlar da kullanabildiğini
ifade eden Umur, çiftçilerin yaklaşık %[65-70]’inin bu anlaşmalar çerçevesinde
belirlenen ilaçları kullandığı bilgisini vermiştir. Son olarak, bu sisteme geçilmesinden
itibaren üründe kalıntı probleminin çok önemli bir seviyede azaldığı, birkaç ilaç
firması ile ilaç alımları konusunda görüşüldüğü ve sonuçta Bayer ve Syngenta ile
anlaşıldığı dile getirilmiştir.
400
07-85/1037-399
9
I.4.1.4. Sunel
1. 31.5.2007 tarih ve “Karadeniz 2007 Ürünü Tarım Raporu Formu” başlıklı belgede,
yapılan tarla kontrollerinde herhangi bir hastalık ve zararlı etkisine rastlanmadığı,
tarlalarında tütün piresi hastalığı görülen üreticilere Confidor veya ruhsatlı diğer
ilaçları kullanmalarının tavsiye edildiği belirtilmektedir.

2. 10.7.2007 tarih ve “2007 İzmir Mahsulü Raporu 2” başlıklı belgede Bayer’le
yapılan anlaşma çerçevesinde üreticiye dağıtılan ilaçların iyi sonuç verdiği ve geçen
sene yaygın olan trips hastalığının kontrol altına alındığı ifade edilmiştir. Samsun
bölgesi için hazırlanan aynı tarihli bir başka belgede de uygulamadan alınan sonucun 410
iyi olduğu yinelenmekte ve önemli bir hastalık emaresine rastlanmadığı
belirtilmektedir.

3. Sunel’e ait örnek tütün üretim ve alım satım sözleşmesinin “Özel Hükümler”
başlıklı 9. maddesinde ilaçlarla ilgili bir hüküm yer almaktadır. Söz konusu hükümde,
Bakanlık tarafından methamidophos etkili maddeli tarım ilaçlarının kullanımının
tamamen yasaklandığı üreticiye bildirilmekte ve bu etkili maddenin analizlerde
çıkması durumunda o döneme kadar kendilerine ödenen avansın tüccara geri
iletileceği konusunda üretici uyarılmaktadır.
420
4. Raportörlerce 3.10.2007 tarihinde Genel Müdür (………..) ile bir görüşme
yapılmıştır. Görüşmeden elde edilen bilgilere göre Sunel Bayer’e bir ekici listesi
vermekte ve ekicinin kullanacağı ilaç miktarını belirlemektedir. İlaç miktarı ekicilerle
yapılan sözleşmelere göre hesaplanmakta ve ekiciler Bayer’in seçtiği bayilerden
ilaçları alabilmektedir. Ekiciler Bayer ilaçlarını kullanmak zorunda olmayıp, muadil ilaç
kullanabilmektedir. İlaç tavsiyeleri Coresta normlarına göre yapılmakta olup,
anlaşmaların amacı kalıntı riskini ortadan kaldırmaktır. İlaçlar toptan olarak
alındığından piyasa fiyatına göre daha ucuza alım yapılabilmektedir. Bu sistemde
üreticinin 8 aylık bir finansman avantajı bulunmaktadır. Sunel yetkilisine göre, Bayer
ilaçları en az kalıntı bırakan tarım ilaçlarıdır. 430

I.4.1.5. Socotab
1. 22.8.2006 tarihinde Socotab yetkilisi (………..)’den Syngenta yetkilisi (………..)’e
gönderilen e-posta mesajında doğrudan veya dolaylı olarak zirai ilaçların çiftçiye
dağıtımı projesinde şirket olarak beklentilerinin kalıntı oranlarını mümkün olan en az
seviyeye indirmek olduğu belirtilmiştir.

2. 17.10.2006 tarihinde (………..) tarafından Socotab çalışanlarına gönderilen e-
posta mesajında Bayer ve Syngenta ile ilaç alımlarında en iyi ıskontoyu alabilmek
için temasların sürdüğü belirtilmektedir. 440

3. 3.10.2007 tarihinde Socotab Genel Müdürü (………..) yapılan görüşmede, ilaç
dağıtım uygulaması ile üreticinin nakit sıkıntısının çözüldüğünü, ilacı ucuza almasının
ve etkin kullanmasının sağlandığını belirtmiştir. (………..)’ten elde edilen bilgilere
göre ilaç miktarı her üreticinin sahip olduğu tarlanın ölçüsüne göre belirlenmektedir.
Üretici tarafından başka ilaçların da kullanılabileceğini belirten Socotab yetkilisi,
anlaşmayı yapmak için birkaç ilaç üreticisi ile görüştüklerini, ilaç performansı ve fiyat
olarak en uygun olan ilaç üreticisini tercih ettiklerini ve sonuçta Syngenta ile
anlaştıklarını dile getirmiştir. (………..) son olarak Confidor ve Actara’yla ticari
07-85/1037-399
10
anlamda (kullanım kolaylığı, etkinlik, vb. dikkate alındığında) rekabet edebilecek 450
onaylanmış ilaç bulunmadığını beyan etmiştir.

I.4.1.6. Allıance One
1. Daha kaliteli tütün üretiminin sağlanması için en iyi toprağı işleme yönteminin
belirlenmesi için hazırlanan “2006 Mahsulü Bilimsel Tarım Programı” başlıklı bir
belgede tütün yetiştiriciliğinin birçok yönüne ilişkin bilgi verilmektedir. Bitki koruma
başlığı altında fungusit ve insektisit grubunda bazı ilaçların ticari isimleri ve aktif
maddeleri verilmektedir. Fungusit grubunda Syngenta ve Bayer’e, insektisit grubunda
ise Hektaş, Bayer ve Dow AgroScience’a ait ilaçların ticari isimleri yer almaktadır.
460
2. “Türkiye’de 2006 Mahsulü Pestisit Kalıntısı Sorunu” adlı bir belgede bu sorunla
mücadelede uygulanacak eylem planı anlatılmaktadır. Planda hasat öncesi dönemin
uzun olması, ilaçların yanlış kullanılması (yüksek dozaj ve ölçüm yapılmaması) ve
ruhsatsız ilaç kullanımı gibi nedenlerle insektisit kullanımının bir problem oluşturduğu
ve kalıntı probleminin mümkün olduğunca hızlı çözülmesi gerektiği ifade edilmektedir.
2006 mahsulünde kalıntı riskini azaltmak için çiftçilere Confidor SC 350 girdi olarak
sağlanmıştır.

Belgede, son üç yıldır şark tipi tütün üreticilerinin aphid ve trips hastalıklarına karşı
Confidor SC 350 kullanmakta olduğu ve memnuniyet verici sonuçlar alındığı ifade 470
edilmiş, çiftçilerin bitki koruma ürünlerinin tütün tüccarları tarafından kendilerine
sağlanması yönündeki isteklerinden bahsedilmiş ve eğer isterlerse Alliance One
tarafından finanse edilmiş Confidor SC 350’yi bölgelerindeki belirli dağıtıcılardan
alabilecekleri dile getirilmiştir.

3. 11.4.2006 tarihinde Alliance One Agronomi Uzmanı (………..)’dan yine Alliance
One çalışanı (………..)’a gönderilen e-postada Bayer, DuPont ve Syngenta
temsilcilerine ayrı ayrı gönderilmek üzere hazırlanmış bir bilgilendirme yazısı yer
almaktadır. Yazıda 2006 ürün yılında sözleşmeli üreticilere dağıtılmak üzere ruhsatlı
olan insektisitler (Confidor SC 350, Pilar ve Actara 240 SC) arasından Confidor SC 480
350’nin uygun bulunduğu yer almaktadır.

4. 2006 ve 2007 yılında hazırlanan ilanlarda üreticilerden tütünde ruhsatlı olmayan
ilaçlar kullanmamaları istenmektedir. 2007 yılına ait ilanlardan birinde trips zararlısı
için kullanılabilecek ilaçların ticari isimleri verilmektedir. Belirtilen ilaçlar Bayer’e ait
Confidor SC 350, Folimat %50 SL ile Hunter OD 300 ve Dupont’a ait Lannate 90 SP
ve Pilar’dır.

5. 20.10.2006 tarihinde Alliance One Satış Müdürü (………..) tarafından İzmir 2006
mahsulüne ilişkin şirket yöneticilerine gönderilen rapora cevaben yazılan e-490
postalarda şu hususlar tespit edilmiştir:
- Dupont firmasına ait Pilar ve Bayer’e ait Confidor SC 350’nin performans
denemelerine ilişkin bilgi verilmiştir.
- Külleme hastalığına karşı çiftçilere Topas 100 EC veya Bayfidan EW 050
sağlanacağı belirtilmiş ve bu ilaçların performansı ve kalıntı konusundaki
değerlendirmelere yer verilmiştir.

6. Alliance One 2007 yılında yapacağı ilaç alımları için ihale düzenlemiştir. Tan Tarım
Ziraat İlaçları San. ve Tic. A.Ş. (Tan Tarım) ve Önak’a 26.11.2006 tarihinde, Aska
07-85/1037-399
11
Tarım İlaçları Ltd. Şti.’ye (Aska) ise 29.11.2006’da gönderilen davet metinlerinde bu 500
teşebbüslerden Bayfidan EW 050, Topas 100 EC, Actara 240 SC ve Confidor SC
350 ilaçları hakkında teklif vermeleri istenmektedir. Teklif istenen bu ilaçlardan Actara
240 SC ve Confidor SC 350’den birinin; Bayfidan EW 050 ve Topas 100 EC’den
birinin tercih edilerek ürün alımı yapılacağı ifade edilmektedir.

10.1.2007 tarihinde Önak tarafından gönderilen yazıda, Syngenta’ya ait Actara 240
SC ve Topas 100 EC için fiyat teklifinde bulunduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca
(………..)’nın bu ilaçlar için her türlü teknik ve lojistik desteği Önak’a sağlayacağı
cevabi yazıda ifade edilmektedir. Ancak Önak tarafından Bayer’e ait Confidor SC 350
ve Bayfidan EW 050 için fiyat teklifi verilememiştir. Önak cevabi yazıda, Bayer 510
tarafından teminat mektubu istenmesi, teknik ve lojistik destek verilmemesi, ilaçların
toplu ve bir defada alınması gibi zor şartların öne sürülmesi sebebiyle bu ilaçlar için
fiyat teklifinde bulunamadıklarını Alliance One’a bildirmektedir.

Tan Tarım’dan Alliance One’a 10.1.2007 tarihinde gönderilen cevabi yazıda, Bayer’in
ilaçlarını Alliance One’a doğrudan kendisinin temin etmek istediği ifade edilmektedir.
Tan Tarım yetkilisi Önak’ın da sıraladığı nedenlerle Bayer’in ilaçlarına fiyat teklifinde
bulunamadıklarını dile getirmiş ve Actara 240 SC ve Topas 100 EC için fiyat
teklifinde bulunmuştur. Ayrıca yazıda Bayer’in ihale başlamadan önce söz konusu iki
ilaç hakkında Alliance One’a fiyat verdiği de ifade edilmektedir. 520

Aska yetkilileri de Actara 240 SC ve Topas 100 EC için fiyat teklifinde bulunabilmiş
ancak Bayer’in kendilerini teknik destek, dağıtım ve benzeri konularda yalnız
bırakması nedeniyle diğer ilaçlara yönelik teklifte bulunamamıştır.

2007 yılına ilişkin imzalanan protokollerden anlaşıldığı üzere ilaç alımları için açılan
ihale sonrasında Alliance One Önak ile hem Syngenta hem de Bayer’e ait ilaçlar
konusunda anlaşmıştır. Söz konusu protokollere yukarıda yer verilmektedir.

7. Alliance One’a ait örnek tütün üretim ve alım satım sözleşmesinin “Özel Hükümler” 530
başlıklı 9. maddesinde tarla dönemi ilaçları başlıklı bir tablo yer almaktadır. Tablonun
böcek ilaçları bölümünde Actara 240 SC ve Confidor 350 SC’nin, mantar ilaçları
bölümünde ise Topas 100 EC, Bayfidan EW 050’nin hangi zararlıya ya da hastalığa
karşı kullanıldığı, kullanım dozu, ilaçlama zamanı ve son ilaçlama ile hasat dönemi
arasında geçmesi gerekli olan süre verilmektedir.

Tablonun devamında Alliance One tarafından üreticilere ayni avans olarak tedarik
edilen tablodaki ilaçlardan başka ilaçların kullanılmaması, kullanılması gerekiyorsa
Allaince One Agronomi bölümünün ve eksperlerinin mutlaka aranması gerektiği ya da
üreticiye dağıtılan “2007 Üretici El Kitabı”ndan yararlanılması istenmekte ve iletişim 540
bilgilerine yer verilmektedir.

8. Raportörlerce 2.10.2007 tarihinde Alliance One Genel Müdürü (………..) ile
yapılan görüşmeden, Allaince One tarafından ilaçlara dair bir tavsiye ilaç listesi ve bir
de ruhsatsız ilaçların listelendiği kullanılmaması gereken ilaçlar listesi dağıtıldığı
tespit edilmiştir. Tütün piresi ve küllenmeye karşı bu listelerdeki bazı ilaçlar
sözleşmeli çiftçilere sezon başında avans olarak verilmektedir. Hangi ilaçların avans
olarak verileceği ilaç firmaları ile yapılan pazarlık sonucunda belirlenmektedir. Bu
sistem hem üreticinin finansman sorununu çözmekte hem de toplu alım olduğu için
07-85/1037-399
12
ilaçlar daha ucuza sağlanabilmektedir. Yapraklarda hastalık ya da zararlı bir anda 550
ortaya çıktığından, ani talep artışlarında yaşanan krizler de bu sistem ile
önlenmektedir. 2006’da Bayer’le anlaşma yapılmış, Bayer her bir bölge için Alliance
One’ı bir bayiine yönlendirmiştir. 2007’de önce Syngenta ile anlaşılmış, sonra
Bayer’in teklifi uygun görülüp Eşme Ulubey mıntıkasında bir bölgede ilaçları
dağıtılmıştır. Dupont’un Pillar’ı ile bir sene önce deneme yapılmış ancak test
sonuçları başarısız olmuştur. Mevcut durumda Alliance One tarafından Dupont
ilaçları kullanılmamaktadır.

Son olarak, Alliance One yetkilisi çiftçinin uygulayacağı dozajı bilmediğini, ucuz
olduğu için ruhsatsız ilaç kullanabildiğini, çiftçiye tam ihtiyacı olan ilaç miktarının 560
verilmesi ile bu tip sakıncaların önüne geçildiğini ve bu şekilde tüm tütün üretim
sisteminde verimliliğin arttığını beyan etmiştir.

I.4.1.7. İlgili Taraflarla Yapılan Görüşmeler
I.4.1.7.1. Şikayetçilerle Yapılan Görüşmeler

Şikayetçi zirai ilaç bayileri ile Raportörlerce yapılan telefon görüşmelerinde, 4-5 sene
öncesine kadar Bafra’da zirai ilaç satımına dair en büyük ciroları Bayer ve
Syngenta’nın yaptığı ancak artık muadil ürünlerin piyasaya girmesi ile bu
teşebbüslerin cirolarının düştüğü, muadil ürünlerin fiyatlarının bu teşebbüsler 570
tarafından satılan ilaçlara nazaran çok düşük olduğu, Bayer ve Syngenta’nın bahsi
geçen ilaçların çiftçiye satımı için Bafra’da tütün alımı yapan tütün tüccarları ile
anlaştıkları, Bayer’in Bafra’daki 4 bayiden, Syngenta’nın ise bu 4 bayiin 3’ünden ilaç
satımlarını gerçekleştirdiği, tütün tüccarlarının çiftçileri söz konusu ilaçları bu
bayilerden almaya zorladıkları eğer almazlarsa çiftçiyi ürünlerini almamakla tehdit
ettikleri, bu uygulamanın çiftçinin ilaç alımında pazarlık yapma imkanını ortadan
kaldırdığı, anlaşma ile Bayer ve Syngenta’nın cirolarının büyük bir artış gösterdiği,
Bayer’e ait ilaçları almak için çiftçilerin yönlendirildiği 4 bayiin söz konusu ilaçları
Bafra’daki diğer zirai ilaç bayilerinden hatta Bayer’in Samsun distribütöründen daha
ucuza temin edebildikleri ifade edilmiştir. 580

Ayrıca görüşülen kişiler, Bayer’in yakın bir zamanda Bafra’daki zirai ilaç bayileri ile
toplantı yaptığını ve tütün tüccarlarının talebi üzerine 4 bayi seçildiğinin kendilerine
söylendiğini belirtmişlerdir. Zirai ilaç bayileri Bayer’e ait Bayfidan ve Syngenta’ya ait
Topas adlı ilaçların küllenme hastalığı için kullanıldığını, fakat iklimsel sebeplerle
Bafra’da bu hastalığın görülmediğini ancak bu anlaşma ile hiç gerek yokken şu an bu
iki ilacın da çiftçiye satıldığını dile getirmişlerdir. Son olarak, zirai ilaç bayileri tütün
tüccarlarının bu ilaçların kullanılmasını istediğini ancak bu tüccarların ilaç yazma
yetkisi olmadığını da beyan etmişlerdir.
590

I.4.1.7.2. Bayer Distribütörü ile Yapılan Görüşme
Bayer’in Samsun distribütörlerinden (………..)-(………..) Ltd. Şti.’den (………..) ile
yapılan görüşmede, Bayer’in mevcut durumda Confidor ve Bayfidan ilaçları için 4
bayie verdiği fiyatın üzerinde bir fiyatla kendisine bu ilaçları sağladığı, bu anlaşmayı
yapana kadar Bafra’da yılda en fazla (….) koli Bayfidan satarken şu an Bayer’in bu
ilaçtaki satışlarının çok arttığı, küllenme hastalığı için kullanılan bu ilacın hastalık olsa
da olmasa da üreticiye verildiği ancak bu ilaç için reçeteyi kimin yazdığının belli
olmadığı, tütün tüccarının reçete yazamayacağı ve ilaç tavsiye edemeyeceği, tütün
07-85/1037-399
13
tüccarının eğer kaliteli ürün almak istiyorsa sözleşmeli tarım esasına dayanarak 600
yaptığı alımlarda zaten ürün analizleri ile bunu belirleyebileceği belirtilmiştir.
(………..), Bayer’in zirai ilaç bayileri ile yaptığı toplantıya da değinmiştir. İfadesine
göre, Bayer 4 bayi dışında kalan diğer bayilerle yaptığı toplantıda yeni tüccarlarla
anlaşmak üzere olduklarını beyan etmiş, eğer anlaşma gerçekleşirse anlaşılan tütün
tüccarının çiftçilerini de bu bayilere yönlendirmeyi teklif etmiş ancak bayiler bunu
kabul etmemiştir.

I.4.1.7.3. Rakiplerle Yapılan Görüşmeler
Raportörlerce Bayer ve Syngenta’nın söz konusu iki ilacına muadil zirai ilaç üretimi
yapan rakip firmalarla da görüşülmüştür. 610

(………..) - (………..) A.Ş. Genel Müdürü (………..) ile yapılan görüşmede, tütün
tüccarları ve ilaç firmaları arasındaki anlaşmalarda ilaçların çiftçilere yanlış tavsiye
edildiği ve gereğinden fazla ilaç kullanımına sebep olunduğu belirtilmiş olup bu
durumun tüccarların kalıntısız ürün elde etme amaçları ile çeliştiği iddia edilmiştir.
(………..), çiftçinin yüksek fiyattan ilaç alımı yaptığını öne sürmüş ve çiftçilerin elinde
kalan ilaçları aldıkları fiyattan daha ucuza bayilere sattıkları ikincil bir piyasanın
oluştuğu yönündeki duyumlarını dile getirmiştir. Son olarak bu anlaşmalar ile
piyasanın rakip firmalara kapatıldığı belirtilmiştir.
620
(………..) ile yapılan görüşmede, bu anlaşmaların amacının ruhsatlı tütün yaprağı
ilaçlarının satışını engellemek olduğu, şu an muadil ürünleri olduğu halde satış
yapamadıkları, Bayer ve Syngenta’nın ellerinde bulunan stok malları tüccara
verdikleri ve küllenme hastalığı Bafra’da olmadığı halde bu hastalık için kullanılan
ilaçları sattıkları ifade edilmiştir.

(………..)- (………..) Pazarlama ve Geliştirme (………..) ile yapılan görüşmede bu
anlaşmalar ile piyasanın kapatıldığı ve kalıntı konusunda bir problem yaşamadıkları
halde tütün için ilaç satamadıkları belirtilmiştir. Tütün tüccarları tarafından (………..)’a
herhangi bir teklif gelmediğini belirten (………..), (………..)’ın Mayıs ayı içerisinde 630
kendilerini arayarak bir sonraki sezon için (………..) ile anlaşabilecekleri bilgisini
verdiklerini dile getirmiştir. Son olarak Samsun’da külleme hastalığı olmamasına
rağmen bu hastalık için gerekli olan ilaçların bu anlaşma çerçevesinde satıldığı ve
satışların ihtiyaç doğmadan yapıldığı ifade edilmiştir.

(………..) A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı (………..) ile yapılan görüşmede, bu
anlaşmalar vasıtasıyla Bayer ve Syngenta’nın ilaçlarını pahalı satabildikleri, ilaç
fiyatları bu iki ilaç üreticisinin ilaçlarına göre çok daha ucuz olduğu halde tütün
tüccarlarının tütünde tavsiye edilen ilaçlarını almadıkları beyan edilmiştir. Ancak
yakın bir zamanda Alliance One tarafından, tütünde tavsiyesi olan ilaçlarına dair bir 640
liste istendiğini bildiren (………..). yetkilisi, bu isteğe cevaben hazırlanan yazıyı
Kuruma göndermiştir. Kurum kayıtlarına 9.10.2007 tarih ve 6717 sayı ile giren ve
(………..)A.Ş. tarafından Alliance One’a gönderilen 5.9.2007 tarihli söz konusu
belgede, (………..)’ın tütünde tavsiyesi olan ilaçlarına dair bir liste yer almakta ve
Alliance One’a ilgileri için teşekkür edilmektedir.




07-85/1037-399
14
I.4.2. Hukuki Değerlendirme 650
I.4.2.1. Şikayete Konu Eylem
Şikayete konu olay, ilaç firmaları ve tütün tüccarları arasında yapılan ilaç temin
anlaşmaları vasıtasıyla tütünde kullanılan zirai ilaçların satışında, Samsun’un Bafra
ilçesinde faaliyet gösteren 22 zirai ilaç bayii arasından sadece 4 bayiin ilaç satışları
ile görevlendirilmesidir. Şikâyette bulunan zirai ilaç bayileri, tütün tüccarlarının ilaçları
belirlenen 4 bayiden almaları konusunda çiftçileri zorladıklarını, aksi takdirde
ürünlerini almamakla tehdit ettiklerini iddia etmektedir. Ayrıca şikayetçi bayiler söz
konusu ilaç temin anlaşmaları nedeniyle, tütün tüccarları ve ilaç şirketleri ile anlaşan
bu 4 bayi ile fiyat konusunda rekabet edemediklerini de öne sürmektedir.
660
Yapılan tespit ve incelemelerde, zirai ilaç üretimi ile iştigal eden Bayer ve Syngenta
adlı teşebbüslerin tütün tüccarları ile imzaladıkları ilaç temin anlaşmalarının sadece
şikayetin geldiği Samsun ile sınırlı olmadığı, anlaşmalarda herhangi bir bölge tayin
edilmediği anlaşılmıştır. Anlaşmalar ile Ege ve Karadeniz Bölgesi’ndeki ekicilere ilaç
sağlanmaktadır.

Aşağıda ayrıntılarıyla incelenecek olan bu sistem ilk kez 2006 yılında tütün tüccarları
Alliance One ve T.T.L ile Bayer arasında imzalanan anlaşmalar ile uygulanmaya
başlamıştır. İlk uygulama alanı ise Ege Bölgesi’dir. 2007 yılına gelindiğinde diğer
önde gelen tütün tüccarları olan Sunel ve Socotab’ın da kendi alımlarında bu sistemi 670
benimsemeleri sonucu, sistem piyasada yaygın bir uygulama haline gelmiştir. Tütün
tüccarlarının 2007 yılında ekicilerine sağladığı ilaçlar Syngenta ve Bayer’e aittir.

2007 yılında tütün tüccarlarının ilaç firmaları ile yaptığı anlaşmalar şu şekildedir:
Bayer 26.1.2007 tarihinde Sunel ve 12.3.2007 tarihinde ise T.T.L ile anlaşmıştır.
Syngenta 12.3.2007 tarihinde Socotab ve 22.3.2007 tarihinde T.T.L ile ilaç temin
anlaşması imzalamıştır. Alliance One ise 2006 yılının aksine 2007 yılında doğrudan
ilaç firması ile çalışmak yerine yüklenici konumundaki Önak ile hem Bayer hem de
Syngenta’nın ilaçlarının dağıtımı konusunda anlaşmış bulunmaktadır. 2006 yılından
farklı olarak 2007 yılında Alliance One sadece insektisit tabir edilen ilaçlar için değil 680
fungusitler için de anlaşma yapmıştır. Oysa ki Alliance One ve T.T.L’nin 2006 yılında
doğrudan Bayer ile yaptığı anlaşmalar, sadece ekicilere Confidor sağlanması içindir.
Diğer tütün tüccarları ise 2007 yılında ilk kez imzaladıkları ilaç temin anlaşmaları ile
ekicilere hem insektisit hem de fungusit dağıtmıştır.

Tablo 1: 2006 ve 2007 Yıllarında İmzalanan İlaç Temin Anlaşmaları
Anlaşma Yapılan Tütün Tüccarları
Firma 2006 2007
Bayer Alliance One T.T.L Sunel T.T.L. Alliance One
Sygenta - Socotab T.T.L. Alliance One

I.4.2.2. Zirai İlaç Dağıtım Sistemi ve Tütün Alım Pazarı
Şikâyet sonrası zirai ilaç piyasasında oluşan durumu ve tütün tüccarları ile ilaç
üreticileri arasında imzalanan anlaşmalar ile kurulan sistemin nasıl çalıştığını 690
anlamak için, zirai ilaç dağıtım sisteminden ve tütün alım pazarından bahsetmek
faydalı olacaktır.

Bayer, ilaç dağıtımında hem toptancıları hem bayileri kullanmakta, bölgeler bazında
dağıtım sistemi değişmemektedir. Bayer’in dağıtım zincirinde (…) nokta ile ticari
07-85/1037-399
15
ilişkisi bulunmaktadır. Bu noktaların yaklaşık (…)’si toptancı teşebbüsler olup geriye
kalan noktalar ise perakendeci bayilerdir. Syngenta’nın dağıtım sisteminde ise toplam
(…..) dağıtım noktası bulunmaktadır. Bu noktaların yaklaşık (…)’si toptancı olarak
faaliyet göstermektedir. Geriye kalan diğer noktalar ise Syngenta’dan doğrudan ilaç
alımı yapan zirai ilaç bayileridir. Syngenta’nın Karadeniz Bölgesi’ndeki dağıtım 700
politikası diğer bölgelerden farklılaşmaktadır. Şirket yetkilileri Karadeniz Bölgesi’nde
bir dağıtım ağlarının olmadığını, bu bölgede ilaçları Kırtıloğlu adlı bir toptancıya
verdiklerini ve Kırtıloğlu’nun bayilere ilaç sağladığını ifade etmişlerdir.

Mevzuat ile ilgili bölümde belirtildiği üzere toptancıların doğrudan son kullanıcı olan
çiftçilere satış yapması hukuken yasak olduğundan zirai ilaçlar, nihai tüketici olan
çiftçilere ancak bayi kanalıyla satılmaktadır. Bu sebeple hem Bayer hem Syngenta ile
çalışan toptancılar zirai ilaçları ancak bayilere satabilmekte ve çiftçiler ilaçları
bayilerden almaktadır. Burada değinilmesi gereken en önemli husus, zirai ilaç
pazarında üst pazarda faaliyet gösteren ilaç üreticisi ile alt pazarda yer alan toptancı 710
veya bayiler arasında herhangi bir münhasır ilişki bulunmadığıdır.

Özetle tütün için kullanılan ilaçların dağıtımını da kapsayan zirai ilaç dağıtım sistemi
şikayete konu olaydan önce Şekil 1’de görüldüğü gibi işlemektedir.

Şekil 1: Şikayete Konu Anlaşma Öncesi Zirai İlaç Satım Zinciri:



720








Şikayete konu anlaşmanın diğer tarafı ise tütün tüccarlarıdır. 4733 sayılı Kanun’un 6.
maddesi uyarınca üretici tütünleri yazılı sözleşme esası veya açık artırma yöntemiyle 730
alınmakta ve satılmaktadır. TAPDK’dan elde edilen verilere göre önaraştırma muhatabı
olan tütün tüccarları T.T.L, Sunel, Socotab ve Alliance One Türkiye’deki toplam tütün
alımlarının yaklaşık olarak yarısını gerçekleştirmektedir. Bu dört tütün tüccarının 2006
ve 2007 yıllarında yaptığı alımlar ile tütün alım pazarında sahip oldukları toplam pay
sırasıyla %53,7 ve %51,2’dir. Tütün alım piyasasında en büyük alımları şu ana kadar
TEKEL gerçekleştirmektedir. Piyasa ile ilgili dikkat çeken önemli bir husus, tütün
tüccarlarının alım paylarının seneden seneye çok farklılaşmadığıdır. Bu durumun sebebi
bu piyasada sözleşmeli tarım uygulanmasıdır. Sözleşmeli tarım sayesinde tütün
tüccarlarının kemikleşmiş bir alıcı portföyü oluşmuştur.
740
İlaç üreticileri ile tütün tüccarları arasında tütünde kullanılan böcek ve mantar ilaçlarının
sözleşmeli tütün ekicilerine teminine ilişkin anlaşmalar ile tütün için kullanılan bu
ilaçların dağıtımında büyük farklılıklar ortaya çıkmıştır. Anlaşmalarla kurulan sistemin
işleyişi aşağıda ayrıntılarıyla açıklanmaktadır.

Zirai İlaç Pazarı
BAYER SYNGENTA
İLAÇ BAYİLERİ
TÜTÜN ÜRETİCİLERİ
TOPTANCI TOPTANCI
07-85/1037-399
16
I.4.2.3. Zirai İlaç Satışlarında Uygulanan Yeni Sistemin İşleyişi
Söz konusu sistemin, ilaç üreticileri veya yüklenici konumundaki toptancı firmalar,
tütün tüccarları, zirai ilaç bayileri ve tütün üreticilerinden oluşan 4 tarafı
bulunmaktadır. Tütün tüccarları ve üretici/yüklenici firmalar arasında, tütün
tüccarlarının alım yaptığı sözleşmeli üreticilerce tütünde kullanılacak ilaçların 750
teminine yönelik yapılan anlaşmalar, bu dağıtım sisteminin temelini belirlemektedir.
Dağıtım sisteminin işleyişini ve taraflarını gösteren Şekil 2 aşağıda yer almaktadır:

Şekil 2: Şikayete konu anlaşma ile oluşan zirai ilaç satım zinciri:



Kurulan sistemin aşamaları ve tarafların anlaşmalardan doğan sorumlulukları şu
şekildedir:
1. Tütün tüccarı bölge bazında hazırladığı tütün ekici listelerinde hangi ekicinin 760
ne kadar ilaç kullanacağını belirler.
2. Tütün tüccarı tarafından hazırlanan listeler üretici/yüklenici firmaya gönderilir.
3. Üretici/yüklenici firma, bayilerin fiziksel imkânlarını da göz önüne alarak
listelerde yer alan tahmini ilaç miktarlarının teminini sağlar.
4. Tüccar, ekicilerin aldıkları ilaçla ilgili imzalayacakları taahhütname ve ayni-
nakdi avans belgesini hazırlayıp, bunları üretici/yüklenici firmaya teslim eder.
5. Üretici/ yüklenici firma ilaç satışı için yetkilendireceği bayileri tütün tüccarına,
tüccar da belirlenen bayileri ekicilerine bildirir.
6. Bayi taahhütname ve ayni-nakdi avans belgesini doldurarak, listede yazılı
miktardaki ilacı söz konusu ekiciye, bedeli dönem sonunda tütün tüccarı tarafından 770
mahsup edilmek üzere verir.
7. Tütün tüccarı bayilere ilaç dağıtımının sonlanmasından sonra toplanan
taahhütname ve ayni-nakdi avans belgeleri üzerinden ödeme yapar.

Bu anlaşmalar çerçevesinde sistem şu şekilde işlemektedir: İlaç üreticileri ile tütün
tüccarlarının ortak paydası tütün çiftçileridir. Tütün çiftçileri ilaç üreticilerinin son
kullanıcıları olup, tütün tüccarları bu çiftçilerin müşterileridir. Sözleşmeli tarım
BAYER SYNGENTA
T.T.L. SUNEL SOCOTAB T.T.L
YETKİLİ BAYİLER YETKİLİ BAYİLER
TÜTÜN ÜRETİCİLERİ
SÖ
Z
L
E
ŞM
E
L
İ
T
A
R
IM

SÖ
Z
L
E
ŞM
E
L
İ
T
A
R
IM


07-85/1037-399
17
uygulaması sayesinde tüccar alım yapacağı üreticiyi belirlemektedir. Tütün tüccarı
açısından söz konusu olan bu belirlilik tüccara, çiftçiler ile imzaladığı sözleşmelerden
yola çıkarak tüm ekicilerinin kullanabileceği ilaç miktarını tahmin edebilme imkânı 780
sağlamaktadır.

Sistemde tütün tüccarı tahmini ilaç miktarlarını ve bu ilaçları kullanacak çiftçileri
belirlemektedir. Ancak tüccarın, bitki koruma ürünleri bayilik veya toptancı izin belgesi
olmadığı sürece ilaç dağıtımı yapması söz konusu olamayacağından, sistemde
dağıtım ilaç üreticisinin sorumluluğu altındadır. Zaten tüccar dağıtım ve stok maliyeti
gibi işletme risklerinden sorumlu olmamak için ilacı doğrudan satın almak
istememektedir.

İlaç üreticisi tüccar tarafından kendisine bildirilen tahmini ilaç miktarının dağıtımını 790
gerçekleştirmek üzere bölgelerde bayiler tespit etmekte ve bu bayilere ilaçları temin
etmektedir. Bayer tarafından bu bayilerin belirlenmesinde kullanılan kriter, ticari
açıdan güvenilir olmak, ürünün doğru kullanımını sağlayacak teknik kapasiteye sahip
olmak ve sistemi yürütebilmek olarak ifade edilmiştir. Belirlenen bayiler tütün tüccarı
aracılığı ile çiftçilere bildirilmekte, çiftçiler de bu bayilerden anlaşma çerçevesindeki
ilaçları alabilmektedir. Bayilere ödeme tütün tüccarı tarafından ilaç alımlarının
sonlanmasından sonra yapılmaktadır. Tüccar ödediği ilaç bedelini daha sonra
üreticiye yapacağı tütün ödemesinden mahsup etmektedir.

Ege ve Karadeniz’de uygulanan bu sistemde çiftçiye ilaç satışını yapan belirlenmiş 800
bayilerin sayıları Bayer ve Syngenta yetkililerinin ifade ettiği üzere şu şekildedir:
Bayer Karadeniz Bölgesi’nde (…), Ege Bölgesi’nde (…) bayi belirlemiştir. Syngenta
Ege Bölgesi’nde (…) civarında bayi, Karadeniz’de1 ise (…) bayi belirlemiştir.

Alliance One firmasıyla kurulan sistem biraz daha farklı çalışmaktadır. İlaç
alımlarında daha rekabetçi bir ortam yaratmak için bu tüccar 2007 yılında ilaç
toptancıları arasında ihale düzenlemiştir. Bu ihale çerçevesinde toptancılar Alliance
One tarafından belirlenen ilaçlar için fiyat teklifinde bulunmaktadır. İlaç üreticisinin
buradaki rolü sadece toptancıya ilaç sağlamak olmayıp, aynı zamanda ilaçların
dağıtımında toptancılara teknik ve lojistik destek vermek ve üreticilere verilecek 810
eğitimlerin düzenlenmesine yardımcı olmaktır. Yukarıdaki işleyişten farklı olarak
burada ilaç üreticisinin sorumluluklarının hepsini toptancı yerine getirmektedir.

I.4.2.4. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrası “belirli bir mal ya da hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran ya da doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmaları ve uyumlu eylemleri” yasaklamaktadır.

Önaraştırma kapsamında incelenen ilk durum ilaç üreticileri Bayer ve Syngenta’nın 820
kendi aralarında anlaşarak zirai ilaçların tütün üreticilerine temininde 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal edip etmedikleridir. Yapılan incelemelerde Bayer ve
Syngenta firmaları arasında rekabeti sınırlayıcı nitelikte değerlendirilebilecek bir
işbirliği bulunduğuna dair herhangi bilgi veya belgeye ulaşılamamıştır. Aksine iki
teşebbüs arasında rekabet olduğuna dair çeşitli bulgulara rastlanmıştır. Syngenta’da

1 Karadeniz Bölgesi’nde bayileri seçme görevi Syngenta’nın bu bölgedeki tek distribütörü olan Kırtıloğlu tarafından
yapılmıştır.
07-85/1037-399
18
bulunan Bayer’in tütün stratejisi üzerine yapılan bir değerlendirmede, Syngenta
rakibine yönelik gerçekleştirdiği analizden yola çıkarak kendine tütün için kullanılan
ilaçlara ilişkin (….)-(….) yıllarını kapsayan bir strateji geliştirmek istemektedir.
Belirlenen (……………..TİCARİ SIR…………..) unsurlara yer vermiştir. Bu unsurlar
Syngenta ve Bayer arasında bu piyasada yaşanan rekabetin yoğunluğuna işaret 830
etmektedir.

Önaraştırma kapsamında yer alan bir diğer durum Bayer ve Syngenta’nın tütün
tüccarları T.T.L, Socotab, Alliance One ve Sunel ile imzaladıkları ilaç temin
anlaşmaları ile zirai ilaçların tütün üreticilerine temininde 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin ihlal edilip edilmediğidir.

Şikâyete konu olay esas olarak bir tarafta tütün tüccarlarının yer aldığı diğer tarafta
ilaç üreticisi veya toptancıların bulunduğu ilaç temin anlaşmalarıdır. İlaç temin
anlaşmalarının yapılış amacı, tütünde görülen hastalık ve zararlılara karşı 840
kullanılacak zirai ürünlerin tütün tüccarlarının sözleşmeli tütün ekicilerine
desteklemeli fiyat uygulaması ile ilaç üreticisi tarafından satılmasıdır. Bu
anlaşmaların ne sebeple imzalandığını daha açık ortaya koyabilmek için tespitler
bölümünde yer alan belgelerden yola çıkarak şu sonuçlara ulaşılmıştır:

Sigaranın ana maddesi olan tütüne, tarla döneminde çeşitli hastalık ve zararlılardan
korunmak için bazı ilaçlar uygulanmaktadır. Uygulanan bu ilaçların yanlış kullanımı
(yüksek dozaj, ilacın atılması ve ürünün hasat edilmesi arasında geçmesi gereken
etki sürelerine uyulmaması) tütün üzerinde kalıntı bırakabilmektedir. İlaçların yanlış
kullanımı kadar Bakanlıktan ruhsat almamış ilaçların kullanılması da kalıntı 850
problemine yol açmaktadır. Kalıntı hem tütünün içim kalitesini olumsuz etkilemekte
hem de kalıntı limitlerinin aşılması sağlık açısından tütün içimi dışında da sorun
yaratabilmektedir.

Tüccarların üreticilerden aldığı tütünlerin müşterileri sigara üreticileridir. Sigara
üreticisi tütün tüccarından alım yapacağı tütünlerde bulunan kalıntı düzeyi konusunda
oldukça hassastır ve yukarıda sıralanan sebeplerden ötürü tüccarlara kalıntı
konusunda dikkatli olmaları için baskıda bulunmaktadır. Tüccarın sattığı tütünde
kalıntı bulunması halinde sigara üreticisi tütünü almamaktadır. Dolayısıyla tütünde
sigara üreticisi firmanın kabul edebileceği limitlerin üzerinde kalıntı olması, tütün 860
tüccarı ile sigara üreticisi arasındaki ticari ilişkiyi olumsuz etkilemekte, ürünün sigara
şirketi tarafından satın alınmaması sonucunu doğurmaktadır. Bu nedenle kalıntı ve
dolayısıyla zirai ilaçlar konusunda tütün tüccarları çok duyarlı davranmak
zorundadırlar. Bu duyarlılık hem kullanılan ilaç hem de ilacın doğru kullanılması
hususlarında yoğunlaşmaktadır.

Tütün tüccarı ve ilaç üreticisi arasında imzalanan anlaşmalarla bu iki hususa çözüm
getirilmeye çalışılmıştır. Anlaşma ile sadece çiftçinin kullanacağı ilaçları belirlemek
amaçlanmamış aynı zamanda tütün tüccarı tarafından talep edildiği takdirde ilaçların
kullanımı ile ilgili eğitimlere yönelik organizasyonlar yapılması sorumluluğu da ilaç 870
üreticisine yüklenmiştir. Alliance One’a ait “Türkiye’de 2006 Mahsulü Pestisit Kalıntısı
Sorunu” başlıklı belgede sadece pestistlerin sağlanmasının kalıntı problemini çözmek
için yeterli olmayacağı, ayrıca üreticinin ilaç kullanımı konusunda eğitileceği de ifade
edilmektedir.

07-85/1037-399
19
Tespitler kısmında yer alan bazı belgelerde de görüldüğü üzere tüccar anlaşmalarda
çiftçinin kullanacağı ilacı hem hastalıklara karşı mücadelede gösterdiği performansa
hem de kalıntı denemelerindeki sonuçlara göre seçmeye çalışmaktadır. 20.10.2006
tarihinde Alliance One Satış Müdürü tarafından gönderilen e-posta ile başlayan
yazışma zincirinde, Dupont’a ait Pilar ve Bayer ve Syngenta’nın ilaçları ile ilgili 880
performans ve kalıntı analizleri hakkında değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Yukarıda yer alan değerlendirmeler ışığında, tütün tüccarı çiftçisine sigara üreticisi
firmalara yapacağı satışlarda problem yaratmayacak ilaçları sağlamaya ve
kullandırtmaya çalışmakta, bu sebeple Bayer ve Syngenta ile ilaç temin anlaşması
imzalamaktadır. Bu sebeple tütün tüccarları ve ilaç üreticileri arasında yapılan ilaç
temin anlaşmalarının ilgili pazarda rekabeti kısıtlama amacı taşımadığı kanaatine
varılmıştır.

Ancak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi sadece rekabeti engelleme amacı taşıyan 890
anlaşmaları yasaklamamakta, piyasada rekabeti bozucu etki doğuran anlaşmalar da
madde kapsamında yasaklanmaktadır. Bu bağlamda, ilgili olayın 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlale yol açıp açmadığının ortaya konabilmesi
için ilgili pazarda doğurduğu etkiyi de incelemek gerekmektedir. İlaç temin
anlaşmalarının ilgili pazarda uygulanması hem marka içi hem de markalar arası
rekabet açısından etki doğurmaktadır.

I.4.2.4.1. Markalar Arası Rekabet
Tütün tüccarları ve ilaç üreticileri arasında imzalanan ilaç temin anlaşmaları ile
kurulan sistem henüz 2 yıldır uygulanmaktadır. 2006 yılında bu sistem sadece Bayer 900
tarafından uygulanırken, 2007 yılında Syngenta da bu sisteme geçmiştir. Bu sistem
ile tütünde kullanılan zirai ilaçlarda yaşanan rekabetin belirleyicisi tütün tüccarlarıdır.
Zira sözleşmeli ekicilere dağıtılacak ilacı belirleyen tütün tüccarı olup bu tüccarlar
büyük bir alım gücü oluşturmaktadır. Tüccar ilacın hastalığa karşı gösterdiği
performansa ve ilacın kalıntı problemine yol açmamasına göre alım yapmaktadır.

Önümüzdeki yıllarda tütün tüccarı diğer rakip firmaların ilaçlarını da kullanabileceğine
dair iradesini çeşitli şekillerde ortaya koymuştur. Bu irade özellikle Alliance One’da
ortaya çıkmıştır. Öncelikle Alliance One 2007 yılında ilaç alımlarında daha rekabetçi
bir ortam oluşması için toptancılar arasında ihale düzenlemiştir. Hatta sistemi 910
uygulamayan diğer ilaç firmaları ile bağlantı kurmuş ve bu teşebbüslerin tütünde
tavsiyesi olan ilaçlarını öğrenmiştir. (………) Pazarlama ve Geliştirme Müdürü
(………) Alliance One’ın Mayıs ayı içerisinde kendilerini aradığını ve bir sonraki
sezon için (………) ile anlaşabileceklerini beyan ettiklerini dile getirmiştir. (………)
Yönetim Kurulu Başkanı (………) Alliance One tarafından yakın bir zamanda tütünde
tavsiyesi olan ilaçlarına dair bir liste istendiğini bildirmiştir. (………) tarafından bu
isteğe cevaben hazırlanan yazıda, tütünde tavsiyesi olan ilaçlarına dair bir liste
hazırlanmış ve Alliance One’a ilgileri için teşekkür edilmiştir. Bunun dışında Alliance
One Dupont’un ilaçlarını da denemektedir.
920
Tütün tüccarları ilaç temin anlaşmaları çerçevesinde belirledikleri ilaçların, sözleşmeli
ekiciler tarafından kullanımını zorunlu kılmamakta ve üreticinin başka ilaçları
kullanma serbestisi bulunmaktadır. Bu durumu kanıtlayan tespit ve bulgulara Yapılan
Tespitler (I.4.1.4. ve I.4.1.6.) bölümünde yer verilmiştir.

07-85/1037-399
20
Tütün tüccarlarının sözleşmeli ekicilerine belirledikleri ilaçların kullanılması yönünde
bir baskı uygulamadığını gösteren en önemli bulgu anlaşmanın ilaç miktarları ile ilgili
“Söz konusu ilacın tahmini tüketim miktarı Sunel tarafından Confidor 3,5 Ton,
Bayfidan … Ton olarak tespit edilmiş olup Sunel hiçbir şekilde bu ilaçların tamamının
ekiciler tarafından alınıp alınmayacağını Bayer’e kesinlikle taahhüt etmemektedir. 930
Ancak Sunel eksperleri tüm ekicilerine ilacın kullanımını önerecek ve bu konu ile ilgili
çalışmaları bölgelerde sonuna kadar takip edecektir.”
şeklindeki maddesidir.

Bu anlaşma hükmü tütün tüccarlarının yaptığı diğer ilaç temin anlaşmalarında da
aynı şekilde kaleme alınmıştır2. Anlaşmanın bu maddesi ile tüccar, belirlediği ilaç
miktarının tamamının çiftçi tarafından satın alınacağı garantisini ilaç üreticisine
vermemektedir. Tüccar ilacın kullanılması yönünde çiftçiye önerilerde bulunmaktadır.
Bu durum anlaşmalar çerçevesinde belirlenen ilaçların kullanımı için tütün tüccarı
tarafından çiftçiye tavsiyede bulunulduğunu göstermektedir. Tütün tüccarı üreticinin 940
Bakanlıktan ruhsatlı diğer ilaçları kullanmasını engellememektedir. Aynı husus tütün
tüccarı ve üretici arasında imzalanan tip sözleşmelerde de ortaya konulmaktadır.
Tüccarlar tescilli olmayan ilaçların kullanılmamasını istemekte, ruhsatlı olan ilaçlar
konusunda bir sınırlama getirmemektedir.

Bu sistem ile tütünde kullanılan ilaçlar ilk aşamada tütün tüccarı tarafından finanse
edilmekte, ilaç bedeli daha sonra çiftçiye yapılacak ödeme üzerinden mahsup
edilmektedir. Ödemelerde sağlanan bu kolaylık çiftçiye 8-9 aylık bir finansman
avantajı sağlamaktadır. Tütün üreticisinin gelirinin tütün bedeli ile sağlandığı dikkate
alındığında, üreticinin ilaç için gerekli ödemeyi tütün bedelini aldığı dönemde 950
yapması da büyük bir kolaylıktır. Zira tütün ekiminden başlayan ve tütün bedelinin
alınması ile sonlanan bir mahsul döneminde, ekici için en iyi ödeme zamanı tütün
tüccarından ürünün bedelini aldığı dönemdir. Üreticiye sağlanan bu iki avantaj
sistemin uygulanmasını kolaylaştırmaktadır. Ancak sözleşmeli çiftçilerin tamamı bu
anlaşmalar çerçevesinde belirlenen ve kendilerine avans olarak sağlanan ilaçları
almamaktadır. Sistemin piyasada ne derece uygulandığı ile ilgili teşebbüs
yetkililerinin bazı beyanları bulunmaktadır. T.T.L yetkilisi (………) ekicilerinin %[60-
70]’inin ilaç firmaları ile yaptığı anlaşmalar çerçevesinde belirlenen ilaçları
kullandığını ifade etmektedir. Çiftçi isterse muadil ilaçları kullanmaktadır. Bayer
yetkilisi (………) kendilerine bildirilen tahmini ilaç miktarlarının ancak %[65-75]’inin, 960
Syngenta yetkilisi (………) ise %[60-70]’inin satışının yapıldığını belirtmiştir.

Öte yandan sözleşme süresine de değinmek gerekmektedir. Sözleşmeler bir tütün
mahsulü dönemi için yapılmaktadır. Sözleşmelerin kendiliğinden yenilenmesini
gerektirecek herhangi bir anlaşma hükmü de yoktur. Zaten sözleşmeler piyasada 2
yıldır uygulanmaktadır ve daha önceden ifade edildiği üzere 2006 yılında sadece
Bayer, 2007 yılında hem Bayer hem Syngenta tütün tüccarları ile ilaç temin
sözleşmeleri imzalamıştır. Alliance One’ın 2006 yılında Bayer ile çalışırken, 2007
yılında Bayer ve Syngenta’nın ilaçlarını sözleşmeli ekicilerine dağıtması,
sözleşmelerin her mahsul döneminde yenilendiğini gösteren bir durumdur. Ayrıca 970
sözleşmelerde herhangi bir münhasırlık hükmü söz konusu değildir. Örneğin Alliance
One ve T.T.L hem Bayer hem de Syngenta ilaçlarını kullanmaktadır. Aşağıdaki

2 Sadece Syngenta ve Socotab arasında imzalanan 12.3.2007 tarihli anlaşmada Socotab, ilaçların tahmini tüketim
miktarlarını, sapma oranlarını içerecek şekilde taahhüt etmiştir. İlgili maddede Socotab eksperlerinin tüm ekicilere
ilaçların kullanımını önereceği belirtilmektedir.
07-85/1037-399
21
şekilde ilaç dağıtım anlaşmaları ile zirai ilaç pazarında yaşanan markalar arası
rekabet gösterilmektedir.


Şekil 3: İlaç Dağıtım Anlaşmaları Sonucu Piyasada Yaşanan Markalar Arası Rekabet
T.T.L
Sunel
Alliance
One
Socotab
Bayer
Syngenta
Rakipler
(Du Pont, Hektaş,
Koruma,Safa vs.)
Acente
Tütün Üretimi Yapan Çiftçiler
İlaç Temin Anlaşmaları
İlaç Üreticileri
T
üt
ün
T
üc
ca
rla
rı
İla
ç
be
de
li
Tü
tü
n
İla
ç
İla
ç
İlaç
bedeli
S
is
te
m
d
ış
ıs
at
ış
la
r

Yukarıda yapılan tespitler ışığında ilaç üreticileri ve tütün tüccarları arasındaki 980
anlaşmaların, diğer ilaç üreticilerinin faaliyetlerini zorlaştırıcı, bir başka deyişle
markalar arası rekabeti kısıtlayıcı bir etki yaratmadığı kanaatine varılmıştır. Şöyle ki,
söz konusu anlaşmalarda herhangi bir münhasır hüküm yoktur. Tütün tüccarı
münhasıran bir ilaç üreticisi ile çalışmadığı gibi, üreticilerine diğer ilaçları kullanmaları
konusunda bir yasaklama da getirmemektedir. Tütün üreticisinin tütün tüccarı
tarafından yapılan toplu ilaç alımları neticesinde elde ettiği finansman avantajı
sayesinde ödeyeceği ilaç bedeli düşmekte, bu da üreticiyi tütün tüccarı tarafından
finanse edilen ilaçları almaya yöneltmektedir. Ancak, rakip firmalar tarafından tütün
üreticilerine, tütün tüccarı tarafından sağlanan finansman avantajını ve ilaç alımları
için yapmaları gereken borçlanma maliyetini karşılayacak bir fiyat sunulursa, üretici 990
rakip ilaçları kullanacaktır. Bu durum tüm ilaç üreticilerinin pazarda yaşadığı rekabeti
göstermektedir. Diğer taraftan bu anlaşmalar ile ilaç üreticileri “pazar için” de rekabet
etmektedir. Bu durumu tetikleyen unsur sözleşmelerin bir mahsul dönemi için
yapılması ve her sene yenileniyor olmasıdır. Sözleşmelerin yenilenmesi tütün
tüccarlarının ilaç üreticileri üzerindeki pazarlık gücünü koruyabilmelerini sağlamakta
ve ilaç üreticilerinin tütün tüccarları ile anlaşma yapabilmek için yaşadıkları rekabeti
artırmaktadır.


07-85/1037-399
22
I.4.2.4.2. Marka İçi Rekabet 1000

İlaç temin anlaşmalarının marka içi rekabet üzerindeki etkisini ortaya koyabilmek için
ilk olarak bayilerin bu sistemdeki görev ve sorumluluklarına değinmek gerekmektedir.
Tütün tüccarları ile ilaç üreticileri arasında imzalanan ilaç temin anlaşmalarında ilaç
üreticisi, bölgelerde belirli kıstaslara göre seçtiği bayileri sözleşmeli ekicilere ilaç
dağıtımı yapması için yetkilendirmektedir. İlaç üreticisi, bayilerin fiziksel imkânlarını
göz önüne alarak tütün tüccarı tarafından kendisine bildirilen tahmini ilaç miktarının
bayilere teminini sağlamaktadır. Yetkili bayiler, ekicinin nüfus bilgilerini ve ilaç
üreticisi tarafından kendilerine dağıtılan tüccar adına düzenlenmiş taahhütname ve
ayni-nakdi avans belgesini satış şartlarına uygun olarak doldurarak ekicilere 1010
imzalatmakta ve kendine yazılı olarak bildirilen miktardaki ilacı söz konusu ekiciye
herhangi bir biçimde bedelini almadan teslim etmektedir. Bayi sattığı ilaçların bedelini
ilaç alımlarının tamamlanmasından sonra tütün tüccarından, topladığı taahhütname
ve ayni-nakdi avans belgeleri üzerinden almaktadır.

Tütün tüccarı tarafından belirlenen ve ilaç üreticisine bildirilen tahmini ilaç miktarının
tamamının, ekiciler tarafından alınacağı şeklinde tüccarın bir taahhüdünün
bulunmadığı, daha önceki bölümlerde dile getirilmiştir. Dolayısıyla bu anlaşmalar
çerçevesinde ilaç üreticisi tarafından sözleşmeli tütün ekicilerine satılmak üzere
bayilere sağlanan ilaçların hepsi, bayi tarafından satılamayabilir. Eğer bayiin elinde 1020
satılmayan ilaç kalırsa bu durumda ne olduğunun açığa kavuşturulması için
Raportörlerce Bayer yetkilisi (………) ve Syngenta yetkilisi (………) ile
görüşülmüştür. Her iki yetkili de ilaç üreticisi ve tütün tüccarı arasında imzalanan
anlaşmalara bayiin taraf olmaması ve söz konusu ilaçların talebi dışında kendine
gönderilmesi sebebiyle, elinde ilaç kalması durumunda bu ilaçları bayiden geri
aldıklarını belirtmiştir. Ayrıca, ilaç temin anlaşmalarının kapsamında, tütün tüccarı
tarafından talepte bulunulursa, üreticilere ilaç kullanımı konusunda düzenlenecek
eğitimler de yer almaktadır. Bu eğitimlerin düzenlenmesi sorumluluğu ilaç
üreticisindedir. Üreticilere yönelik düzenlenen eğitimlerde bayilerin hiçbir
sorumluluklarının bulunmadığı (………) tarafından ifade edilmiştir. (………) ise 1030
üreticilere yönelik düzenlenen eğitimlerde bayilerin tütün tüccarları ile aralarındaki
sözleşmelerden doğan bir sorumluluklarının olmadığını fakat bazen bayilerden bu
konuda yardım aldıklarını ifade etmiştir. Son olarak taşıma maliyetleri ile ilgili sorulan
soruda, dağıtım sistemlerinde taşıma maliyetlerinin ilaç üreticilerine ait olduğu ve bu
durumun tüm dağıtım noktaları için geçerli olduğu bilgisi verilmiştir.

Verilen bilgiler ışığında, ilaç temin anlaşmalarında yetkili bayi olarak belirlenen
bayilerin 4054 sayılı Kanun kapsamındaki sorumluluklarının belirlenmesi gerekliliği
ortaya çıkmıştır.
1040
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyetinin Açıklanmasına Dair
Kılavuz’da (Kılavuz), teşebbüslerin mal veya hizmetlerin alım veya satımında
acentelik sistemini benimsemeleri halinde, acenteye getirilen sınırlamaların genellikle
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmadığı ve prensip olarak muafiyet
rejiminin de konusu olamayacağı ifade edilmektedir. Teşebbüsler arasındaki ilişkinin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olup olmadığını belirleyen faktör,
acentenin, müvekkili tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali bir
risk alıp almadığıdır.

07-85/1037-399
23
Kılavuzda örnek olarak sayılan aşağıdaki hallerden bir ya da daha fazlası söz konusu 1050
olduğunda, taraflar arasındaki ilişki 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ele
alınmaktadır. Bu hallerin mevcut olay kapsamında varlığı sırası ile incelenmiştir.

- Taşıma masrafları da dahil olmak üzere mal veya hizmetlerin alım veya satımına
ilişkin masraflara acentenin katkıda bulunması: Dağıtım sistemlerinde taşıma
maliyetlerine, ilaç üreticilerinin katlandığı ifade edilmiştir. Mevcut olayda satışlara
ilişkin önemli bir masraf ekiciye düzenlenecek taahhütname ve ayni-nakdi avans
makbuzlarıdır. Bu makbuzlar tütün tüccarı tarafından düzenlenip ilaç üreticisine
verilmekte ve makbuzları yetkili bayilere ilaç üreticisi göndermektedir. Bayiin bu
aşamada katlandığı hiçbir masraf bulunmamaktadır. 1060

- Acentenin satış artırma faaliyetlerine doğrudan veya dolaylı olarak katkıda
bulunmaya zorunlu tutulması: Mevcut olayda satış artırma faaliyeti olarak
değerlendirilebilecek tek husus üreticilere doğru ilaç kullanımına ilişkin verilecek
eğitimlerdir. Düzenlenecek eğitimlerde sorumluluk ilaç üreticisine ait olup, bayi
eğitimlerin düzenlenmesine herhangi bir katkıda bulunmamaktadır.

- Stokta tutulan sözleşme konusu malların finansmanı ya da kayıp malların maliyeti
gibi riskleri acentenin taşıması ve satılmayan ürünleri acentenin müvekkile iade
edememesi: Mevcut olayda yetkili bayiin 4054 sayılı Kanun kapsamında durumunu 1070
belirleyen en önemli husus satılmayan malların iade edilmesidir. Anlaşmalar
çerçevesinde ilaç üreticisinden bayie gönderilen ilaçların bir kısmının satılmaması
olasılığı bulunmaktadır. Bu durumda eğer bayiin elinde satılmayan ilaç kalırsa, ilaç
üreticisi söz konusu ilaçları geri almaktadır. Oysa ki diğer bayiler için böyle bir durum
söz konusu değildir.

- Acentenin satış sonrası hizmet, tamir veya garanti hizmeti vermekle yükümlü
tutulması: Üretici eğitimleri bu sistemde satış sonrası verilen hizmet ayağını
oluşturmaktadır ve daha önceden de değinildiği üzere bayilerin bu eğitimlerin
düzenlenmesine bir katkısı bulunmamaktadır. 1080

İlaç üreticisi tarafından yetkilendirilen bayiler sözleşmeli tütün ekicilerine tütünde
kullanılan ilaçların satılması bakımından 4054 sayılı Kanun kapsamında birer
teşebbüs olmayıp, ilaç üreticisi adına faaliyet gösteren acentelerdir. Bayiler ilaç
üreticisinin anlaştığı tütün tüccarlarının sözleşmeli ekicilerine yapılan satışlarda ilaç
üreticisi adına faaliyet göstermekte ve ilaç temin anlaşmalarından dolayı herhangi bir
mali veya ticari risk almamaktadır. Bu sebeple, yetkilendirilmiş bayi ile ilaç üreticisi
arasındaki ilişki 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamı dışındadır.

I.4.2.5. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme 1090

4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu
tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile
kötüye kullanması yasaklanmaktır. Bu madde kapsamında yasaklanan faaliyetlerde
rekabet ihlali olarak kabul edilen eylem hakim durumdaki teşebbüs tarafından
gerçekleştirilmeli ve hakim durumdaki teşebbüs tarafından gerçekleştirilen eylem bir
kötüye kullanma hali içermelidir. Hakim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin yapılan
değerlendirmelerde, incelemeye konu teşebbüsün hakim durumda olup olmadığı
07-85/1037-399
24
analiz edilerek incelemeye başlanabileceği gibi, başlangıç olarak şikayete konu 1100
eylemin bir kötüye kullanma hali içerip içermediği de irdelenebilir. Mevcut dosya
kapsamında, ilaç üreticilerinin tütün tüccarları ile yaptıkları anlaşmalarda rakipleri
dışlayıcı bir kötüye kullanma hali olup olmadığı incelenecektir. Mevcut piyasada
bulunan rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştıracak temel unsur ilaç temin
anlaşmalarıdır. İlaç temin anlaşmalarının 4054 sayılı Kanun çerçevesinde dışlayıcı
bir kötüye kullanma hali sayılabilmesi için, rakiplerin piyasadaki faaliyetlerini
zorlaştırmayı amaçlaması veya başka bir teşebbüsün piyasaya girmesini doğrudan
ya da dolaylı olarak engellemesi gerekmektedir. Ancak yukarıda 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirmede de belirtildiği gibi
anlaşmaların amacının rekabeti sınırlandırmak değil kaliteli ve kalıntısız tütün ürünü 1110
elde etmek olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Zaten anlaşmada piyasada yer alan diğer
ilaç firmalarının faaliyetlerini zorlaştırıcı etki yaratabilecek hiçbir münhasır hüküm
bulunmamakta, anlaşmanın süresi makul bir süre ile (bir mahsul dönemi)
sınırlanmakta ve tütün tüccarları çiftçilere belirlenen ilaçları kullanmaları yönünde
baskıda bulunmamaktadır. Dolayısıyla, şikâyete konu olan sistemin 4054 sayılı
Kanun çerçevesinde bir kötüye kullanma hali sayılamayacağı kanaatine varılmıştır.

Ayrıca piyasada mevcut potansiyel rekabet imkanları ve ilgili pazarda tütün
tüccarlarının alım gücü göz önüne alındığında Bayer veya Syngenta’nın ayrı ayrı
veya birlikte hakim durumda bulunduklarını söylemek mümkün değildir. 1120

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;

1. İlaç üreticileri Bayer Türk Kimya San. Ltd. Şti. ile Syngenta Tarım Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’nin aralarında anlaşarak zirai ilaçların tütün üreticilerine temininde
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerini gösterir herhangi bir belge ya da
bulguya rastlanmaması,
1130
2. İlaç üreticileri ve tütün tüccarları arasında tütün tüccarlarının sözleşmeli ekicilerine
ilaç temini konusunda imzalanan anlaşmaların, 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6.
maddelerini ihlal etmemesi,

nedeniyle, dosya konusu şikayet ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir



Full & Egal Universal Law Academy