Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-4-151
Karar Sayısı : 07-85/1046-406
Karar Tarihi : 8.11.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, 10
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖR : Evren SESLİ, Fatma ÇELİK
C. ŞİKAYET EDEN : Utkan Denizcilik ve Ticaret Ltd. Şti.
Üniversite Mh. Çınar Sk. No:2/2 D:6 Avcılar/İstanbul
D. ŞİKAYET EDİLEN: Ambarlı Liman kompleksinde hizmet veren Marport, Kumport,
Mardaş ve Akçansa limanlarının işletmecileri
E. DOSYA KONUSU: Ambarlı Limanı’nda hizmet veren işletmecilerden biri olan
Arkas Grubu’nun liman kompleksinde hakim duruma geldiği ve ayrıca Marport,
Kumport, Mardaş ve Akçansa liman işletmelerinin kendi yüklerine öncelik
vermek ve genel kargo ile dökme yükler yerine konteyner yüklerini tercih etmek 20
suretiyle acentelerin faaliyetlerini zorlaştırdığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, şikayetçi firmanın Denizcilik
Müsteşarlığı tarafından yetkilendirilmiş bir acente olduğu belirtilerek, Ambarlı
Limanı’nda Akçansa dışındaki liman işletici kuruluşların limanlardaki konteynır
gemilerinin yoğunluğunu bahane ederek dökme yük/genel kargo taşımacılığı yapan
gemileri kabul etmek istemedikleri ve yüksek fiyat talep etmek suretiyle bu gemilerin
limana girmelerini engelledikleri iddia edilmiştir.
Ayrıca, şikâyet dilekçesi ekinde şikâyetçi tarafından Denizcilik Müsteşarlığı’na verilen
ve aynı konuların daha ayrıntılı olarak aktarıldığı bir dilekçe bulunmaktadır. Bu
dilekçede ise acentelerin sorunlarının Ambarlı Limanı’nda rıhtımların toplam 30
uzunluğunun %75’ine sahip olduğu öne sürülen Arkas Grubu şirketlerinin
yaklaşımından kaynaklandığı, söz konusu grubun üçüncü şahısların yüklerine hizmet
vermeksizin sadece kendi yüklerini elleçlediği; diğer taraftan Arkas Grubu dışındaki
Kumport ve Mardaş gibi limanların ise konteynır taşımacılığında uzmanlaşmış
olmaları nedeniyle kendilerine genel kargo ve dökme yük hizmeti sunmalarının
zorlaştığı ve son olarak Akçansa Limanı’nın üçüncü şahıslara hizmet vermekle
beraber önceliği kendi yüklerini taşıyan gemilere verdiği ifade edilmiştir. Şikâyetçi
başvuruda aktarılan problemlerin kendileri gibi küçük acentelerin yok olmasına ve
ülke ekonomisinin olumsuz etkilenmesine yol açtığını belirterek rekabeti sınırlayan bu
uygulamaların önlenmesi talebinde bulunmuştur. 40
07-85/1046-406
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.9.2007 tarih, 6003 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 31.10.2007 tarih, 2007-4-151/İİ-07-E.S. sayılı İlk
İnceleme Raporu, 2.11.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/326 sayılı Başkanlık önergesi
ile 07-85 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, şikâyet konusuna ilişkin olarak şu
aşamada 4054 sayılı Rekabetin Korunmasın Hakkında Kanun kapsamında herhangi
bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Limanları bulundukları yer, med-cezir, faaliyet alanları, trafik tipleri, sahipleri, yük
akımı ve gümrük formaliteleri gibi çeşitli kriterlere göre sınıflandırmak mümkündür.
Trafik tiplerine göre yapılan ve taşınan yüklerin esas alındığı sınıflandırmada ise
limanlar; genel amaçlı limanlar-muntazam hat limanları, genel yük limanları ve dökme
yük limanları gibi kategorilere ayrılmaktadır.
Genel amaçlı limanlar değişik yük ve gemi tipleri ile değişik transit yüklere hizmet
verebilmektedir. Liman otoritelerinin başlıca amacının limana gelen tüm gemi ve
yüklerine hizmet verebilmek olması nedeniyle dünyadaki limanların büyük bir 60
çoğunluğu bu kategoride yer almaktadır. Şikâyet konusu Ambarlı Liman
kompleksinde yer alan limanlar da bu doğrultuda kurulmuş genel amaçlı bir liman
özelliği arz etmektedir. Ancak, şikâyetçinin başvurusunun konusunu genel kargo ve
dökme yük taşıyan gemilere liman hizmetleri verilmesi ile ilgili hususlar
oluşturduğundan ilgili ürün/hizmet pazarı “genel kargo ve dökme yük elleçleme
hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Ambarlı Liman kompleksinin ağırlıklı olarak hinterlant trafiğine hizmet eden bir liman
olduğu göz önüne alınarak, ilgili coğrafi pazar “Marmara Bölgesi” olarak tespit
edilmiştir. 70
I.2. Tespitler ve Değerlendirme
Şikâyetin konusunu, Ambarlı Liman Kompleksi’nde hizmet veren liman
işletmecilerinden Arkas Grubu’nun limandaki rıhtımların toplam %75’ine sahip olması
ile başlayan süreçte üçüncü şahıs yüklerine hizmet vermeksizin sadece kendi
yüklerini elleçlemek ve diğer liman işletmecileri olan Kumport ile Mardaş’ın ise
konteynır taşımacılığında uzmanlaşmış olmaları nedeniyle şikâyetçiye genel kargo ve
dökme yük hizmeti sunmamak suretiyle rekabeti kısıtladıkları iddiaları
oluşturmaktadır. Ayrıca aynı dilekçede Akçansa Limanı’nın üçüncü şahıslara hizmet
vermekle birlikte, önceliği kendi yüklerini taşıyan gemilere tanıdığı ifade edilmiştir.
07-85/1046-406
3
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bakımından bir ihlalden söz edilebilmesi için iki 80
temel hususun tespiti gerekmektedir. Bu hususlardan ilki bir hakim durumun varlığı
iken ikincisi kötüye kullanma sayılabilecek eylemin varlığıdır.
Ambarlı Liman kompleksinde bulunan liman tesislerinden Akçansa, Kumport ve
Mardaş limanları şikâyetçinin talep ettiği genel kargo ve dökme yük hizmetlerini
sunmaktadır. Şikayetin asıl konusunu oluşturan Arkas Grubu şirketlerinden Marport
Liman İşletmeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından işletilen Marport Limanı ise bir
konteyner terminali olarak faaliyet göstermekte ve bu bakımdan şikâyete konu ilgili
hizmet pazarına dahil edilememektedir.
Kaldı ki; Ambarlı Limanı’nda Arkas Grubu’nun hakim duruma geldiği ve toplam rıhtım
uzunluğu’nun %75’ine sahip olduğu yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığı 90
Raportörlerce belirlenmiştir. Buna göre, liman işletmecilerine ait rıhtım uzunlukları
aşağıdaki şekildedir:
Rıhtım Uzunlukları
İskele Adı Akçansa Kumport Mardaş Marport
Rıhtım Uzunluğu
(m)
820 2.380 910 1.500
Söz konusu rıhtım uzunluğu hakim durumu işaret etmekten uzaktır. Diğer taraftan,
liman hizmetlerine yönelik olarak yapılan değerlendirmelerde pazar payı
hesaplanırken rıhtım uzunluğu gibi tesis özelliklerinden ziyade limanlarda elleçlenen
yük miktarlarının esas alınması gerekir. Bu doğrultuda “Marmara Bölgesi genel kargo
ve dökme yük elleçleme hizmetleri” pazarında herhangi bir faaliyeti bulunmayan
Marport Limanı’nın hakim durumda olduğundan söz etmek mümkün değildir.
Ayrıca, hakim durum değerlendirmesinde dikkate alınan mevcut ve potansiyel 100
rakiplerin durumuna inceleme konusu olay açısından bakıldığında, Ambarlı Limanı’na
önemli bir alternatif olarak Akport Tekirdağ Limanı’nın bulunduğu görülmektedir.
Marmara Bölgesi'nde yer alan söz konusu Limanı, 1997 yılında ilk olarak dökme yük
ve genel kargo elleçlemelerine yönelik olarak hizmetlerine başlamış ve yapılan
yatırımlar ile limanın yıllık kapasitesi 3.000.000 tona ulaşmıştır. Diğer yandan
Marmara Bölgesi'nin ihtiyacı olan konteynır liman inşaatı yatırımına 1999 yılında
başlanmış ve Akport Tekirdağ Limanı böylece dökme yük ve genel kargo yüklerinin
yanı sıra yıllık 180.000 TEU konteynır elleçleyebilecek kapasiteye sahip olmuştur.
Sonuç olarak Akport Tekirdağ Limanı, Marmara Bölgesi’nde ve özellikle Ambarlı
Liman kompleksinin bulunduğu Kuzey Marmara’da toplam 105.000 m2 alanı ve 2.400 110
m rıhtım uzunluğu ile önemli bir alternatif olarak hizmet sunmaktadır.
Genel kargo ve dökme yük elleçlemeleri açısından herhangi bir pazar payı
bulunmayan Marport Limanı’nın konteyner elleçlemeleri açısından liman içinde sahip
olduğu %(…)’lik pazar payı ile güçlü bir konumda olduğu fakat hem Ambarlı
Limanı’nda hem de Akport Tekirdağ Limanı’nda ciddi rakiplerinin bulunduğu ve
dolayısıyla hakim durumda sayılmasının mümkün olmadığı dosya mevcudu
bilgilerden anlaşılmaktadır.
Öte yandan, Ambarlı Liman kompleksinde faaliyet gösteren diğer Liman işletmeleri
ilgili pazarda hizmet vermekte olup, Liman toplam %(…)’lik pazar payı ile pazarın
lideri konumundadır. Bu payın %(…)’lük bölümüne Akçansa Limanı sahip olup, 120
07-85/1046-406
4
Akport Tekirdağ Limanı sahip olduğu 3.000.000 tonluk kapasite ile önemli bir
alternatif teşkil etmektedir. Akçansa Limanı şikâyet dilekçesinde de ifade edildiği
üzere aralarında şikâyetçinin de bulunduğu üçüncü şahıslara hizmet vermekte, ancak
sıkışıklık olması halinde önceliği kendi yüklerini taşıyan gemilere vermektedir.
Akçansa Limanı’nın ve pazar payı nispeten düşük olan Kumport (%…) ve Mardaş
(%…) limanlarının bu yöndeki tercihlerinin ticari hayatın normal akışı içerisinde
değerlendirilmesi gerekmektedir. Kaldı ki; özellikle Kumport Limanı’nın yatırımlarını
ve faaliyetlerini ağırlıklı olarak konteyner elleçleme hizmetlerine yönlendirmesinin,
daha kârlı olması nedeniyle konteyner taşımacılığına yönelik dünyadaki artış eğilimi
ile paralel olduğu ve bu çerçevede makul kabul edilebileceği değerlendirilmektedir. 130
Yukarıda yer verilen bilgiler ve değerlendirmelerin ışığında, Marport Limanı’nı işleten
Arkas Grubu’nun ve Ambarlı Limanı’nda faaliyette bulunan diğer liman
işletmecilerinin genel kargo ve dökme yük gemilerine hizmet veren acentelerle olan
ilişkilerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu şikâyet ile
ilgili olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunmasın Hakkında Kanun çerçevesinde
önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin
reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy