Rekabet Kurumu - Karar Sayı 07-89/1131-442

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-2-180
Karar Sayısı : 07-89/1131-442 (Önaraştırma)
Karar Tarihi : 6.12.2007

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Hakan Suat ÖLMEZ, Evrim Özgül KAZAK
C. ŞİKAYET EDEN : Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi Celal SAVAŞ
Yakacık Cad. No:111 34870 Kartal, İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR :- Philips Medical Systems Nederland BV
T.a.v. Secretariaat, VB3-340a Postbus 90050
5600 PB Eindhoven 20
- Türk Philips Ticaret A.Ş.
Yukarı Dudulu Organize Sanayi Bölgesi, 2. Cad.
No:22 34776 Ümraniye İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Dokuz Eylül Üniversitesi’nin PET/CT tıbbi görüntüleme
cihazı ihalesinde, ihale şartnamesi gereği Siemens markalı PET/CT cihazından
Philips markalı elektronik arşivleme sistemine erişimin zorunlu olmasına
rağmen, Türk Philips A.Ş.’in engellemeleri neticesinde bu bağlantının
kurulamadığı ve bundan dolayı Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ihaleyi
kaybettiği, daha yüksek teklif veren Philips Medical Systems Nederland B.V.’nin
ihaleyi kazandığı ve bu durumun 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle;
- 29.6.2007 tarihinde Dokuz Eylül Üniversitesi’nin (Üniversite) açık ihale usulüyle
PET/CT (pozitron emisyon tomografisi/ bilgisayarlı tomografi) görüntüleme sistemi
satın alacağını ilan ettiği,
- 13.8.2007 günü yapılan ihaleye Siemens A.G. ve Philips Medical Systems
Nederland BV (Philips Medikal)’in katıldığı, Siemens A.G’nin (…………) YTL,
Philips Medikal’in (………….) YTL teklifte bulundukları ve ihale komisyonunun
açıklamasına göre en ekonomik teklifin Siemens tarafından verildiğinin ortaya
çıktığı,
- İhale şartnamesinin 3.1.5. maddesine göre satın alınacak PET/CT görüntüleme 40
sisteminin ürettiği verilerin üniversitenin mevcut Philips marka elektronik arşivleme
sistemine (PACS) kayıpsız olarak gönderilebilmesi ve geri alınabilmesinin gerektiği,
- Bu entegrasyon için Siemens’in gerekli hazırlıkları yaptığı, Üniversite ve Türk
Philips Ticaret A.Ş.(Philips)’ye söz konusu iş istasyonlarının birbirine bağlanması
çalışmalarının başlatılması yönündeki isteklerini bildirdikleri, Philips’e iki kez resmi
sipariş gönderdikleri ve gerekli ücretleri ödedikleri,
07-89/1131-442
2
- Siemens görüntüleme sistemi ile Philips tarafından daha önce kurulmuş olan
elektronik arşivleme sistemi arasında bağlantı kurma çalışmalarının başarısız
olduğu, Philips’in Üniversiteye ve kendilerine söz konusu bağlantının
kurulamadığına dair bir rapor verdikleri, 50
- Bunun üzerine, Üniversitenin sistemler arasındaki bağlantının başarılı bir şekilde
kurulamamış olmasını gerekçe göstererek satın alma işlemini Philips’e havale ettiği
ifade edilmektedir. Söz konusu başvuruda,
- Şikayet konusu sistemlerin tıbbi görüntüleme cihazları ve bunların elektronik
ortamda arşivlenmesini sağlayan sistemler olduğu, görüntüleme cihazlarının
genellikle radyoloji ve nükleer tıp alanında kullanılan ve kamuoyunda yaygın olarak
röntgen, MR cihazı olarak bilindikleri, görüntüleme cihazları vasıtasıyla üretilen
verilerin arşivleme sisteminin olmadığı geçmiş dönemlerde hastaya elden verildiği,
ancak arşivleme sisteminin gelişmesi ile bu verilerin aynı zamanda elektronik
ortamda da muhafaza edilmesinin mümkün hale geldiği, bu sayede daha önce MR 60
çekilmiş bir hastaya ait verilerin elektronik ortamda saklanabildiği ve hastanın
sonraki gelişlerinde hastayla ilgili geçmiş verilere kolaylıkla ulaşılabildiği,
- Üniversitede halen kurulu olan görüntüleme ve arşivleme sisteminin Philips marka
olduğu, dolayısıyla Philips markalı görüntüleme cihazları vasıtasıyla üretilen
verilerin yine Philips markalı arşivleme sisteminde muhafaza edildiği,
- Şikayet konusu olayda satın alınacak PET/CT ürününün kanser hastalığının teşhis
ve tedavisinde kullanılacak bir görüntüleme cihazı olduğu, Üniversite’nin yeni
alınacak görüntüleme cihazının kurulu Philips elektronik arşivleme sistemi ile
uyumlu olması ve böylelikle bu ürünle üretilen verilerin de Üniversitenin elektronik
arşivinde kayıt altında tutulmasının mümkün olmasını şart koştuğu, 70
- Üniversitenin bu tercihi ile satın alma aşamasında Philips dışındaki firmalardan da
teklif almasının mümkün olması ve dolayısıyla ürünün daha rekabetçi bir fiyatla
satın alınabilmesinin öngörüldüğü,
- Normal şartlar altında farklı üreticiler tarafından üretilen tıbbi sistemlerin uluslar
arası DICOM protokolü ile birbirlerine bağlanabileceği, bu nedenle Üniversitenin
teknik şartnamesinin 3.1.2. maddesinde “ PET/CT sisteminden elde edilecek
görüntüler (PET ve CT görüntüleri) öncelikle arşivlenmelidir. Bu amaçla halen
kullanılan PACS arşivi kullanılmalıdır. Bu nedenle PET/CT cihazı DICOM 3.0
uyumlu olmalı, DICOM storage (send/receive) özelliği olmalıdır.” şartının getirildiği,
DICOM protokolü ile sistemlerin birbiriyle bağlantı kurabilmeleri için ise cihazların 80
birbirlerine tanıtılmalarının gerektiği,
- Philips’in, Philips markalı elektronik tıbbi görüntü arşivleme sistemlerinin
üretiminde, İsveç merkezli “Sectra” firması ile işbirliği içinde olduğu, Üniversite’de
kurulu olan arşivleme sisteminin de Sectra firması ile yapılan işbirliği çerçevesinde
imal edildiğini düşündükleri, yurtdışında Philips için de üretim yapmış olan Sectra
firmasının elektronik arşivleme sistemi ile Siemens cihazlarının bağlantısının
başarılı biçimde kurulabildiğinin bilindiği,
- Kendilerine biri e-posta diğeri faks kanalıyla Üniversite’de kurulu bulunan Philips
sisteminde, Siemens sisteminde üretilen verilerin gönderilememesi için bir
engelleme tanımlamasının yapıldığının ihbar edildiği iki yazı geldiği, söz konusu 90
yazıların bu durumun Philips’in kasıtlı ve kusurlu tavrından kaynaklandığı
yönündeki şüphelerini arttırdığı
ifade edilerek, konunun incelenmesi ve
07-89/1131-442
3
- 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi çerçevesinde Philips Medikal ile Philips’in şikayet
konusu uygulamasına son vermesine ve Üniversite tarafından yapılan ihale ile ilgili
işlemlerin durdurulmasına yönelik geçici tedbirler alınması,
- 4054 sayılı Kanun’a aykırı fiili nedeniyle Philips Medikal ile Philips haklarında
soruşturma açılarak, Kanun’un 16. ve 17. maddeleri çerçevesinde işlem yapılması,
- İlgisi nedeniyle Rekabet Kurulu kararının Kamu İhale Kurumu’na intikal ettirilmesi
talep edilmiştir. 100
G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 1.10.2007 tarih ve 6480 sayı ile giren
dilekçe üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesi
çerçevesinde yapılan inceleme neticesinde hazırlanan, 16.10.2007 tarih ve 2007-2-
180/İİ-07-HSÖ sayılı İlk İnceleme Raporu 16.10.2007 tarih ve REK.0.06.00.00-110/303
sayılı Başkanlık önergesi ile 07-79 sayılı Rekabet Kurulu gündeminde ele alınmış ve
07-79/998-M sayılı Rekabet Kurulu kararı ile Philips Medikal ve Philips hakkında
Önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. Önaraştırma çerçevesinde yapılan
incelemeler sonucunda hazırlanan 26.11.2007 tarih, 2007-2-180/ÖA-07-HSÖ sayılı
Önaraştırma Raporu, 30.11.2007 tarih ve REK.0.06.00.00-110/344 sayılı Başkanlık
önergesi ile 07-89 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 110
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Philips ve Philips Medikal’in 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri yönünde yeterli bulguya ulaşılamadığından,
adı geçen şirkete Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde aynı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı, konunun Kamu İhale Kurumu’na
iletilmesi şeklindeki talebin, Siemens’in anılan ihaleye taraf olduğu ve ilgili Kuruma
başvuru hakkı bulunduğundan dolayı reddedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikayete konu olay 9 Eylül Üniversitesi’nde mevcut bulunan Philips markalı PACS 120
cihazına Siemens markalı PET/CT cihazının bağlantısının sağlanamamasıdır. Söz
konusu cihazların üretim ve pazarlaması en genel anlamda medikal sistemler olarak
isimlendirilebilecek pazarda gerçekleşmektedir. Bununla birlikte, medikal sistemler
içersinde yer alan cihazlar, her dosya özelinde; teknik özellikleri, fonksiyonu gibi
niteliksel özelliklerine göre olabileceği gibi tek tek cihaz bazında da alt pazarlara
ayrıştırılarak incelenebilecektir. İşbu dosya bakımından ise yapılacak herhangi bir ilgili
ürün pazarı tanımlamasının değerlendirmenin sonucunu etkilemeyeceği ve şikayete
konu eylemlerin tıbbi görüntüleme cihazları ile ilgili olduğundan, ilgili ürün pazarı “Tıbbi
Görüntüleme Sistemleri Pazarı” olarak tespit edilmiştir.
Bununla birlikte, daha dar ilgili ürün pazarı belirlenmesi dosya kapsamında hakim 130
durum analizini ve dolayısıyla Kanun’un 6. maddesinin uygulanmasını etkileyebileceği
de göz önüne alınarak, ileriki bölümlerde pazarın dar tanımlanması durumundaki
değerlendirmelere de ayrıca yer verilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarında ülkenin herhangi bir bölgesindeki rekabet koşullarının diğer
bölgelerden farklılık göstermemesi, bir başka deyişle rekabet koşullarının ülkenin
tamamında homojen bir yapı sergilemesi nedeniyle dosya konusu açısından ilgili
coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.

07-89/1131-442
4
I.2. Yapılan Tespitler 140
Önaraştırma, Philips’in, daha öncesinde Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi’ne satmış
olduğu ve tıbbi görüntüleme cihazlarının verilerinin elektronik ortamda arşivlenmesini
sağlayan PACS cihazına, yeni yapılacak ihalede alınacak PET/CT cihazlarının
entegrasyonunun engellenerek, ihale şartnamesindeki gerekliliği yerine getiremeyen
Siemens’in ihale dışı kalarak, Philips’in ihaleyi kazanmasının yolunun açılmasının
sağlandığı ve bu durumun rekabet hukukuna aykırı olduğu iddiası üzerine yapılmıştır.
Önaraştırma’nın konusundan da anlaşılacağı üzere, Philips’in iddia edilen eylemleri ile
ilgili olarak tek firma davranışı üzerine inceleme yapılmıştır. Tek firmanın rakiplerine
yönelik faaliyetleri ancak 4054 sayılı Kanun’un hakim durumun kötüye kullanılması
başlıklı 6. maddesi çerçevesinde ihlal olarak nitelendirildiğinde yaptırım 150
uygulanabilmektedir. Bu nedenle öncelikle şikayet edilen teşebbüsün hakim durumda
olup olmadığının tespiti ve sonrasında yaptığı eylemlerin ihlal unsuru taşıyıp
taşımadığı incelenmiştir.
I.2.1. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi Bağlamında Değerlendirme
I.2.1.1. Hakim Durum Analizi
Hakim durum analizinin birinci ve en önemli ayağı ilgili ürün pazarının tespitidir. İlgili
ürün pazarı ne kadar geniş belirlenirse, teşebbüslerin pazar payları o kadar azalacak,
dar tanımlamalarda artacaktır. Dosya konusu olayda ilgili ürün pazarının şikayete konu
olan ihale bazında ya da şikayete konu olan arşivleme sistemi bazında belirlenmesi
durumunda, daha önce hastaneye PACS cihazını veren teşebbüs piyasada hangi 160
güçte olursa olsun hakim durumda sayılacak, fakat genel tıbbi görüntüleme cihazları
ve arşivleme sistemleri pazarı olarak ayrı bir pazar tanımı yapıldığında piyasadaki
genel güçlere göre hakim durum analizi yapılacak ve farklı sonuçlara ulaşılabilecektir.
Hakim durumun belirlenmesinde pazar payı, piyasanın özellikleri, piyasanın geçmişi,
müşteri bağımlılığı, potansiyel rekabet, piyasaya giriş engelleri gibi çeşitli kriterlerden
yararlanılmaktadır. Bu kriterlerin en önemlisi hiç kuşkusuz pazar payı incelemesidir.
Eğer incelemesi yapılan teşebbüsün pazar payından daha yüksek paya sahip başka
bir teşebbüs var ise, diğer kriterlere bakmaya gerek kalmayacaktır.
Önaraştırma sürecinde yapılan incelemelerden elde edilen bilgilere göre, Philips
medikal sistemler satışı pazarında %(…-…) civarında pazar payına sahipken, en 170
önemli rakipleri olan Siemens’in % (…-…), General Electric’in (GE) ise %(…-…)
civarında pazar paylarına sahip olduğu anlaşılmıştır. Pazarın geri kalan kısmı Japon
firmaları (Hitachi, Toshiba, Schmadzu vb.), yerli üreticiler ve diğer markalarca
paylaşılmaktadır. Piyasadaki diğer kanallardan da elde edilen bilgilerden, pazar
paylarında ufak değişiklikler olsa da, sıralamanın genel olarak yukarıdaki gibi olduğu,
diğer bir deyişle Siemens’in piyasada en yüksek pazar payına sahip teşebbüs olduğu,
bunu Philips ve GE’in izlediği yönünde bilgilere ulaşılmıştır. Görüldüğü gibi incelemeye
konu olan Phlips’in pazar payı, şikayetçi teşebbüs olan Siemens’den daha düşüktür.
Burada belirtilmesi gereken bir diğer husus, piyasada satılan ürünlerin satış
miktarlarının yıllara göre değişebileceğidir. Bu sektörün özelliği gereği genelde ihale 180
usulüne ve eğer özel hastanelere satış yapılacaksa pazarlık usulüyle satışlar
yapılmaktadır. Bu nedenle her yıl ihale ve pazarlık sonuçlarına göre pazar payları da
değişiklik gösterebilmektedir.
Diğer taraftan ilgili ürün pazarı dar tanımlandığında ise yani şikayete konu olan Philips
PACS cihazı ilgili ürün pazarı olarak tespit edildiğinde, doğal olarak Phlips’in hakim
durumda olduğu kabul edilecektir.
07-89/1131-442
5
Yukarıdaki bölümde de görüldüğü üzere ilgili ürün pazarı tıbbi görüntüleme sistemleri
pazarı olarak kabul edildiğinden, Philips’in hakim durumda olduğundan bahsetmek bu
durumda mümkün görünmemektedir.
Diğer taraftan ilgili ürün pazarının dar ve geniş tanımlanmasına göre hakim durum 190
analizi değişebileceğinden, aşağıdaki bölümde Philips’in hakim durumda olması
durumunda şikayete konu eylemlerinin mahiyetinin ne olabileceği ve Kanun
kapsamında bir ihlal teşkil edip etmeyeceği yönünde değerlendirmeye de yer
verilmiştir.
I.2.1.2. Hakim Durumun Kötüye Kullanılması
I.2.1.2.1. Genel olarak
Şikayet dilekçesinde Philips hakkında yer alan iddia genel manada, kendi cihazına
başka bir cihazın uyumlaştırılmasını engelleyerek rakiplerinin pazara girişini
engellenmesidir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (a) bendinde yer alan “Ticari faaliyet alanına 200
başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da
rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler” hakim
durumun kötüye kullanılması hallerinden birisi olarak yasaklanmaktadır.
Hakim durumdaki firma, rakibinin müşterilere erişimini engelleyerek pazarı kapatabilir.
Böylece rakiplerini marjinalleştirerek, etkili biçimde rekabet etme imkanını
engelleyebilir. Hakim durumdaki firmanın herhangi bir davranışı verimlilik artışına
dönük değil de yalnızca rakiplerin faaliyetlerini ve piyasaya girişlerini zorlaştırma
amaçlı ise bunun bir kötüye kullanım olduğu varsayılır.
Hakim durumdaki bir firmanın rakiplerini üstün ekonomik performansı sayesinde
pazarın dışında tutması rekabetin doğasının gereğidir. Ancak bu durumdaki bir 210
teşebbüsün ticari konumunu korumak için sergilediği davranışın makul
karşılanabilmesi, bu davranışın en azından ekonomik verimlilik kriterlerine dayalı
olmasını ve tüketici çıkarlarıyla bağdaşık olmasını gerektirir.
I.2.1.2.2. Philips’in Şikayete Konu Eylemleri ve Kanun’un 6. Maddesi
Başvuru konusu şikayet, Siemens’in teklif verdiği ürünün teknik şartname de yer alan;
- PACS’dan işleme –raporlandırma iş istasyonlarına çağrılan verilerde kayıp ve
bozulma olmamalıdır ve
- İş istasyonuna çağrılan verilerde kesinlikle kayıp olmamalıdır, bu amaçla teklif
öncesi görüntülerin PACS’a gönderilebildiğinin ve geri alınabildiğinin gösterilmesi
gerekmektedir. 220
hükümlerine uygun olmaması sebebiyle ihale dışı bırakılmasına ilişkindir. Başvuruda
Siemens, firmalarınca söz konusu şartların yerine getirilememiş olmasının teknik
olarak mümkün olmadığı, bu durumun kendileri ile işbirliğine gitmeyen Philips’in kasıtlı
davranışı sebebiyle gerçekleştiğini belirtmektedir.
Üniversite ihalesine konu olan cihaz, PET/CT tıbbi görüntüleme cihazıdır. Günümüzde
görüntüleme cihazları ile üretilen veriler hastane kayıtlarında elektronik ortamda
muhafaza edilebilmektedir. Söz konusu arşivleme elektronik arşivleme sistemleri
vasıtasıyla mümkün olabilmektedir. Satın alacağı PET/CT tıbbi görüntüleme cihazının,
mevcut elektronik arşivleme sistemi ile uyumlu çalışmasını arzu eden Üniversite, bu
hususu ihaleye ilişkin düzenlediği teknik şartnamede duyurmuştur. Dolayısıyla, söz 230
konusu ihale bakımından satın alınacak PET/CT tıbbi görüntüleme cihazının olmazsa
olmaz özelliklerinden bir tanesi var olan PACS cihazı ile uyumlu çalışabilir olmasıdır.
07-89/1131-442
6
Sahip olduğu teknik özelliklerle söz konusu uyumu sağlamayı amaçlayan Siemens,
kendi marka PET/CT tıbbi görüntüleme cihazlarını satmak üzere ihaleye girmiş ancak
iki cihaz arasında uyum sağlanamamıştır. Cihazlar arasındaki uyumsuzluğun Siemens
tarafından iddia edildiği gibi Siemens markalı cihazın teknik yetersizliğinden değil de
Philips tarafından yapılan bir işlem sebebiyle ortaya çıktığı durumda, Philips’in
Üniversite’ye daha önce satmış olduğu PACS dolayısıyla şimdiki PET/CT tıbbi
görüntüleme cihazı ihalesini kendi lehine etkilediği söylenebilecektir. Philips’in benzer
işlemleri katıldığı diğer ihalelerde de tekrarlaması, başka teşebbüslerin de Philips’in 240
önceden cihaz sattığı hastanelerdeki ilişkili ürünlerin ihalelerini kazanmalarını
engelleyebilecektir. Bu durum da hastaneleri önceden satın alınmış markaya bağlı hale
getirebilecektir.
İddiaların doğruluğu durumunda, anılan işlemlerin iki tür etkisi olabilecektir. Bunlardan
birincisi, Philips firmasının arşivleme sistemlerini şifreleyerek veya bu manaya gelecek
engellemelerde bulunarak rakibi konumunda bulunan teşebbüslerin PET/CT tıbbi
görüntüleme cihazı piyasasında faaliyet göstermelerini zorlaştırması, ikincisi ise
müşterisi konumunda bulunan özel veya kamu sağlık merkezlerine PACS cihazını
sattıktan sonra, yine bu şifrelemeler vasıtasıyla, daha sonra başka bir marka cihaz
alabilmeleri şansını yok ederek, uzun vadede kendisine bağımlı hale getirmek ve 250
bağımsız davranmalarını engelleyebilmektir.
Bir sağlık kurumu herhangi bir marka cihazı satın aldıktan sonra, onun kullanım hakları
kendisine geçmektedir. Bu cihazların belli bir süre garantisi devam ettiğinden, bu süre
boyunca genel tamir bakım işlemlerinin yine satışı yapan firma tarafından yerine
getirilmesi doğal bir ticari işlemdir. Fakat, eğer yeni alınacak bir cihazın eski alınan
cihaz ile entegre çalışma zorunluluğu var ise, bu entegrasyon olmadan alternatif bir
sistemle çalışması sağlanamıyorsa, eski sistemin yeni cihaza entegrasyonunun
yapılması elzem bir işlem olarak ortaya çıkmaktadır. Bu entegrasyon gerekliliğine
elektronik aksamlı cihazlarda sıkça karşılaşılmaktadır.
Bu tür bilişim piyasalarında dikkat edilmesi gereken en önemli hususlardan birisi de, 260
yeni ürün ile eski ürünün entegrasyonunun, yazılımın kaynak kodlarının açılması
anlamına gelmeyeceğidir. Kaynak kodların açılması, büyük sermaye ve emek
karşılığında gerçekleştirilen yazılımların rakip firmalara geçmesi anlamına
gelebilecektir ki, bu kabul edilemez bir durumdur. Bununla birlikte, ürünler arası
bağlantı çeşitli ara yüz yazılımları veya bu işlevi gören tekniklerle, kaynak kodlar
açılmadan gerçekleştirilebilmektedir.
I.2.1.2.3. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Bilgiler
Şikayet konusu olay Philips ile Siemens cihazlarının entegre edilememesi olduğundan,
cihazlar arasında teknik uyumsuzluk olup olamayacağı, bunun rakibi piyasa dışında
tutma amacı dışında, kendi inisiyatifleri olmadan gerçekleşip gerçekleşemeyeceğini 270
anlama amacıyla raportörlerce çeşitli görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Aşağıda,
Önaraştırma çerçevesinde yapılan yerinde inceleme ve görüşmelerden elde edilen
bilgilere yer verilmektedir.
Şikayete konu ihale İzmir ilinde gerçekleştiğinden, anılan ihale sürecinde bulunan
Siemens İzmir Bölge Müdürlüğü’nde Siemens Bölgesel Ürün Yöneticisi ile 31.10.2007
tarihinde bir görüşme yapılmıştır. Bu görüşmede yetkili tarafından;
- Tıbbi cihazların çıktılarının PACS isimli elektronik arşivleme cihazında toplandığı,
bir arşivin birçok tıbbi cihazın çıktısını depolayabildiği, her bir cihaz için ayrı bir
arşivleme cihazı alınmasını önlemek amacıyla uluslararası DICOM isimli bir
standart getirildiği, Üniversite’nin elektronik arşivleme satın aldığı ihalede de 280
DICOM uyumu aradığı,
07-89/1131-442
7
- İhale günü fiyatlar açıklandıktan sonra Üniversite’nin firmalardan PACS sistemine
bağlandıklarını göstermelerini talep ettiği, PACS cihazına entegre olunabilmesi
amacıyla Philips’e başvurdukları ve ücreti mukabilinde Philips mühendislerinin bu
cihaza entegrasyonu sağlamasını istedikleri, Philips tarafından taraflarına gelen iş
raporlarında ise entegrasyonun yapılamadığının belirtildiği, kendi mühendislerinin
gerekli tüm düzenlemeleri yaptığı fakat Philips’in sisteme bağlantı için gereken
sistem ayarlamasını yapmadığı,
- Farklı marka cihazların diğer hastanelerdeki Siemens marka PACS cihazlarına
bağlanması yönünde herhangi bir engellemede bulunmadıkları, Philips’in kendi 290
PACS cihazına başka ürünlerin bağlanmasını engellemeye devam ettiği sürece,
ürün verdiği hastanelerin kendilerine muhtaç olmalarını sağlayacağı ve rekabet
oluşmadan ürünlerini kolaylıkla satabilecekleri
belirtilmiştir.
Önaraştırma sürecinde, cihazlar arasındaki entegrasyon sorununun teknik bir
uyuşmazlıktan mı yoksa Philips’in inisiyatifindeki bir tasarruftan mı kaynaklandığı
konusunu açıklığa kavuşturmak açısından, Philips’in PACS cihazında kullandığı
yazılım olan Sectra yazılımının ülkemizdeki yetkili teşebbüsü olan Kurt & Kurt A.Ş.’nin
de bir yetkili ile görüşülmüş, yapılan bu görüşmede;
Dokuz Eylül Üniversitesinde kurulu olan PACS yazılımının markasının Sectra 300
olduğu, Dokuz Eylül Üniversitesinde bulunan PACS yazılımının üreticisi Sectra
olmakla beraber, Üniversiteye PACS yazılımını Philips firmasının sattığı, Philips
firmasının bu yazılım üzerinde satış veya modifikasyon yetkisinin bulunmadığı, bu
yetkinin Kurt & Kurt A.Ş.’ye ait olduğu, Sectra PACS yazılımının DICOM 3.0
protokollü bütün cihazlarla uyumlu olduğu ve daha önce Sectra marka PACS
yazılımı ile DICOM 3.0 protokolüne sahip herhangi bir marka veya cihazla ilgili bir
problem yaşanmadığı
bilgilerine ulaşılmıştır.
Önaraştırma sürecinde ayrıca ihaleyi gerçekleştiren Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp
Fakültesi yetkilileriyle görüşülmüştür. İhale sürecini yöneten ve alınan cihazlar 310
hakkında bilgi sahibi Tıp Fakültesi Başhekim Yardımcısı ile yapılan 31.10.2007 tarihli
görüşmede,
- 2001 yılında yapılan ihale ile Philips markalı PACS cihazı alıkları, PACS cihazının,
yaklaşık 2 milyon dolarlık bir yatırım olarak üniversite sisteminin çekirdeğini
oluşturduğu, hastanelerindeki birçok cihazın mevcut PACS’a bağlı olduğu, ihaleye
hazırlık süreci içerisinde hangi PET cihazını alırlarsa alsınlar mevcut PACS cihazı
ile uyumlu olması gerektiğini şirketlere duyurdukları,
- Şikayete konu olan PET/CT ihale hazırlıklarının 2 yıl gibi uzun bir süre devam
ettiği, hem şartnamenin yazılışı sırasında, hem de sonrasında her üç firmayı da
ihaleye dahil etmek için çalışmalar yapıldığı, Siemens’in ihaleye hazırlık sürecinde 320
PACS cihazına uyum ile ilgili olarak düzenlenen hükümlere karşı herhangi bir itirazı
olmadığı,
- PACS cihazı alındıktan sonra sisteme Philips ve Siemens markalı üç, dört cihaz
alındığı ve mevcut PACS’a uyumlu olarak çalıştırıldığı, şu ana kadar yeni alınan
cihazların mevcut PACS’a uyumuyla ilgili olarak herhangi bir sıkıntı yaşanmadığı,
- Üniversitelerinin sahip olduğu PACS cihazının Sectra markalı bir yazılım olduğu,
Siemens’in dünyanın her yanında Sectra markalı cihazlarla bağlantı kurabildiğini
iddia ettiği, Philips’in ise hastanede mevcut PACS cihazın kendi ürettikleri farklı bir
Sectra markalı cihaz olduğunu ve bu cihazın da uluslararası normlara uygun olduğu
07-89/1131-442
8
ve bağlantının kurulabileceğini iddia ettikleri, ancak Siemens’in söz konusu 330
bağlantıyı sağlayamadığı, Philips’in elemanlarının getirilip Siemens’in bağlantısını
kurmaları konusunda kendilerinin de yardımcı olmaya çalıştıkları,
- Philips’in cihazlar arası uyumu engelleyici bir faaliyeti olup olmadığının taraflarca
bilinebilecek ve değerlendirilebilecek bir husus olmadığı ve üniversite olarak söz
konusu ihale sürecine devam etmek zorunda oldukları, halen Philips markalı
PET/CT cihazının kurulum çalışmalarının devam ettiği,
- İhale sonrasında Siemens ve Philips cihazları arasında (………….) dolarlık bir
fiyat farkı ortaya çıktığı, Philips’den alınan cihazın Siemens marka cihazdan
teknolojik olarak daha ileri bir cihaz olduğu, Philips markalı cihazın Siemens
markalı cihaza göre hemen hemen iki katı daha çok hasta çekebilme kapasitesinde 340
olduğu, dolayısı ile Philips tarafından üniversitelerine satılan cihazın bu fiyat farkına
değecek bir cihaz olduğu,
hususları bildirilmiştir.
Yapılan bu görüşmeden, Üniversite olarak daha önce de Siemens markalı cihazlar
aldıkları ve bu cihazların PACS cihazıyla uyumlu çalıştığı, herhangi bir sorun çıkmadığı
anlaşılmıştır. Ayrıca şikayet dilekçesinde belirtilen teklifler arasındaki fiyat farkının
Philips’in cihazının son teknoloji olması ve daha hızlı ve daha çok hastaya bakabilmesi
gibi özelliklerinden dolayı yüksek bir fark olmadığı, hatta yetkililerin tabiriyle, çok makul
bir fiyata alındığı anlaşılmaktadır.
Tüm bu elde edilen bilgiler çerçevesinde Philips’te 2.11.2007 tarihinde yerinde 350
inceleme yapılmış, yetkililer ve teknik görevliler ile konuya ilişkin görüşülmüş, yapılan
bu yerinde incelemelerde yetkililerce;
- Siemens firmasının teklif etmiş olduğu PET/CT sisteminin Philips PACS sitemine
entegrasyonu ile ilgili test çalışmasının 3.8.2007 tarihinde gerçekleştirildiği, söz
konusu entegrasyon çalışması için Siemens firması tarafından talep edilen
mühendislik desteğine olumlu cevap verilerek ilgili sistem mühendislerinin sahada
hazır bulunduğu, yapılan test çalışması neticesinde,
- Sistemler arasındaki haberleşme bağlantısının kurulduğu,
- CT görüntülerinin kayıpsız bir şekilde PACS sisteminde saklanıp, geri
çağrılabildiği, 360
- PET görüntülerinin saklanmasında ise bir sorunla karşılaşıldığının görüldüğü,
- Söz konusu tespitlerin Siemens firması yetkililerinin de imzaladığı teknik servis
raporunda ifade edildiği, ihalenin 13.8.2007 tarihinde gerçekleştirilmesini müteakip,
ihale kesin kararının verilmesinden önce, Üniversite tarafından her iki firmadan da
şartnamede belirtilmiş olan entegrasyon gerekliliklerini yerine getirdiklerinin tespiti
maksadıyla bir kez daha demonstrasyon yapılmasını istediği, 21.8.2007 tarihinde
yapılan ikinci test çalışması neticesinde,
- Siemens marka PET/CT sisteminin hastanede mevcut Philips PACS sistemine
bağlantısının yapıldığı,
- Siemens cihazından PACS sistemine CT görüntülerinin kayıpsız olarak 370
transfer edildiği, saklandığı ve geri çağrıldığı,
- Ancak görüntü transferi esnasında PET görüntülerinde veri kaybı olduğu ve bu
sebeple PET görüntülerinin daha sonra işlenmesi (post-processing) ve üzerinde
birtakım hesaplamalar yapılmasında sorun ile karşılaşıldığının tespit edildiği,
07-89/1131-442
9
- Siemens tarafından talep edilmiş olan her türlü mühendislik desteğine olumlu
yanıt verildiği, bunun yanında Siemens yetkilileri tarafından PACS sistemine
entegrasyonun sağlanması için yapılmasının gerekli olduğu ifade edilen her türlü
değişikliğin de gerçekleştirildiği,
- Bu sorunun bir benzeri ile Philips’in de karşılaştığı, Ankara GATA’da mevcut
Siemens PET/CT sistemine, Philips marka Gama Kamera sistemlerinin 380
bağlanmasında 2 senedir sorun yaşandığı, 9 Eylül Üniversitesindeki soruna benzer
olarak, sistemlerin haberleştiği ancak Philips sistemine gelen verinin işlenemediği,
ancak Philips’in söz konusu durumu bir şikayet konusu yapmayı düşünmediği,
- DICOM standardının her yıl yenilenmekte ve değişmekte olduğu, yeni üretilen
cihazların o yılki DICOM standardına göre hazırlandığı ve son duruma göre
yazılımlarının oluşturulduğu, bu sebeple farklı yıllarda üretilen cihazlarda DICOM
haberleşme problemlerinin yaşandığı ve problemin yazılım yamaları ile çözüldüğü,
- PACS sistemleri ile sayısal veri üreten tüm Philips görüntüleme sistemlerinin
DICOM standardına uyumlu olduğu, bu nedenle bu standardı tam olarak sağlayan
tüm cihazlar ile bağlantı kurulabileceğini, ancak veri karşı sisteme aktarıldıktan 390
sonra verinin işlenmesinin (post-processing) her sistemde farklı yapıldığı ve burada
bazı uyum problemlerinin yaşandığı
ifade edilmiştir.
Philips, şikayet konusuna benzer sorunların daha öncede münferit olarak yaşandığını
belirterek, şikayet konusu ihaleyi gerçekleştiren 9 Eylül Üniversitesi’nde de yaşanan
benzer sorunları örnek olarak göstermiştir. Örneğin,
- Hologic marka mamografi cihazının PACS sistemine bağlanmasında 7-8 ay
boyunca süren sorunların, PACS tarafında yapılan bir yenileme ile giderilmesi,
- Acil serviste bulunan Siemens marka tomografi cihazı ile radyasyon
onkolojisinde bulunan Siemens marka tomografi cihazının 3-4 aylık bir çalışma 400
sonucu PACS’a bağlanabilmesi
bu sorunlardan bazıları olarak gösterilmiştir.
Philips’in gönderdiği yazılarda geçen, Ankara GATA’da mevcut Siemens PET/CT
sistemine, Philips marka Gama Kamera sistemlerinin bağlanmasında sorun yaşandığı,
9 Eylül Üniversitesindeki soruna benzer olarak, sistemlerin haberleştiği ancak Philips
sistemine gelen verinin işlenemediğine ilişkin iddiaya yönelik olarak Siemens’den
gönderilen 22.11.2007 tarih ve 7766 sayılı yazıda,
GATA Komutanlığının 2004 yılında bir gamma kamera satın alma ihalesine çıktığı,
yapılan birinci ihalenin iptal edildiği ve ikinci kez ihaleye çıkıldığı, ihalenin Teknik
Şartnamesinin ilgili maddelerinde sistemin DICOM 3.0 uyumlu olması ve GATA’nın 410
mevcut kamera ağına veri aktarımını gerçekleştirecek şekilde bağlantı
kurulabilmesinin istendiği, Şartnamenin başka bir. maddesinde de PET, CT ve MR
görüntüleri ile görüntü birleştirme yazılımının istendiği, GATA Komutanlığının
izleyen aylarda PET ihalesine çıktığı, Burcu Tıp firmasının Siemens marka PET
cihazıyla ihaleyi kazandığı ve sistemi kurduğu, PET cihazının kurulmasını takiben
GATA Komutanlığı’nın gamma kamera şartnamesi gereği Philips’ten PET
görüntülerini birleştirmesini talep ettiği, Siemens ve Philips mühendislerinin yaptığı
çalışmalar sonucunda Philips kamerasının DICOM uyumlu olmadığının ortaya
çıktığı, GATA Komutanlığı’nın kendi bünyesinde yaptığı değerlendirmeler
sonucunda sorunun Philips’ten kaynaklandığı sonucuna varıldığı ve Philips 420
firmasından durumun düzeltilmesini talep ettiği, bunun üzerine Philips’in DICOM
uyumlu yeni bir iş istasyonu kurduğu, ardından Siemens ürünü ile bağlantı
07-89/1131-442
10
sorununun tamamen ortadan kalktığı, söz konusu durum ile 9 Eylül Üniversitesinde
yaşanan durumun birbirlerinden faklı olduğu, 9 Eylül Üniversitesi’nde Siemens
ürününün DICOM uyumlu olduğu ve Philips ürününe bağlantı kurulamamasının
Siemens ürününden kaynaklanmadığı
ifade edilmiştir.
I.2.1.2.4. Değerlendirme
Önaraştırma sürecinde elde edilen bilgilerden Üniversite’nin ihale aşamasında
Philips’in PACS cihazı ile Siemens’in PET/CT cihazı arasında nihai entegrasyon 430
sağlanamadığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte, Philips’in bu entegrasyonu engellemeye
yönelik somut eylemler yaptığı yönünde kesin deliller bulunamamıştır. Ayrıca, bugüne
kadar sonuçlanmayan bir entegrasyon sorunu çıkmamış, diğer bir ifadeyle sistematik
bir şekilde entegrasyon sorunları çıkararak rakiplerinin piyasadaki faaliyetlerini
zorlaştırıcı eylemlerde bulunduğuna dair yeterli bilgilere ulaşılamamıştır.
Philips, Siemens’in PET/CT cihazı ile Philips marka PACS cihazının entegrasyonunun
sağlanmasına yönelik olarak, Siemens tarafından talep edilen mühendis desteğini
vermiş, test çalışmalarına yönelik gerekli çalışmaları yapmıştır.
Test çalışmalarında Siemens’in PET/CT cihazı ile PACS cihazı arasındaki uyum
çalışmalarında CT görüntülerinin saklanıp geri çağrılabildiği fakat PET görüntülerinin 440
saklanmasında sorunla karşılaşıldığı görülmüştür. PET görüntülerindeki sorunların
görüntülerin işlenmesi sırasında ortaya çıktığı, diğer bir ifadeyle verilerin işlenmesinde
(post proccessing) sıkıntılar oluştuğu, bu nedenle de entegrasyonun sağlıklı
yapılamadığı anlaşılmıştır.
Ayrıca, daha önce de buna benzer sorunlar yaşandığı, yine Dokuz Eylül Üniversitesi
Hastanesinde Hologic marka mamografi cihazının PACS sistemine bağlanmasında 7-8
aylık bir sürenin geçtiği, bağlantı için uzun süre çalışma yapıldığı, yine Siemens marka
tomografi cihazlarının da 3-4 aylık bir süre zarfında PACS cihazına bağlandığı
anlaşılmıştır. Diğer bir ifadeyle, daha önce çıkan bu tür sorunların zaman içerisinde
çözümü sağlanmıştır. 450
Piyasanın teknoloji ağırlıklı bir piyasa olması nedeniyle, yeni gelişen teknolojilerle
eskisinin entegrasyonu arasında bazı sorunlar çıktığı, bu sorunların yazılımlara
yamalar yapılarak çözüldüğü görülmektedir. Fakat şikayet konusu ihalede bu yamanın
yapılma süreci beklenmeden, Üniversite’nin ihaleyi yeni yıla kadar bitirme isteği ve
ayrıca Philips’in ürününün nispeten daha yeni ve teknolojik cihaz olması nedenleriyle
ihale Philips’e verilmiştir. Üniversite nezdinde yapılan görüşmelerden de, Philips’ten
alınan cihazı her ne kadar pahalı olsa da teknolojik üstünlüklerinden dolayı özellikle
tercih ettikleri anlaşılmıştır.
Üniversite yetkililerinin açıklamalarından, Philips’in PET/CT cihazının dünyada en son
çıkan teknolojik cihaz olduğu, fiyatının daha yüksek olmasına rağmen, daha kısa 460
zamanda daha hızlı ve daha çok işlem yapması dolayısıyla hasta başına maliyetinin
daha düşük olduğu, ayrıca ihale sonucunda Philips’in bu cihazın yanında ücretsiz
olarak alınan ve bu cihazın kullanımında kullanılan farmasotiklerin maliyetinin de
hesaba katılması durumunda oldukça uygun bir fiyata alındığı bilgilerine ulaşılmıştır.
Yine Üniversite yetkilileri, ihale sonucunda oluşan fiyatın şu anda Türkiye’de satılan
aynı cihazlarla karşılaştırıldığında en uygun ihale fiyatı olduğunu ifade etmişlerdir.
Daha önceki bölümlerde ifade edildiği üzere, Philips piyasadaki en güçlü firma değildir.
Bu nedenle sistematik olarak rakiplerini piyasa dışına itmeye yönelik faaliyetlerde
bulunması, kendinden daha güçlü konumda bulunan Siemens’in karşılık vermesi
durumunda katlanacağı maliyet çok daha büyük olacaktır. 470
07-89/1131-442
11
Bununla birlikte, ilgili ürün piyasası, ihalesi yapılan arşivleme cihazı olan PACS cihazı
tespit edilse ve Philips ilgili pazarda hakim durumda sayılsa dahi, edinilen bilgilerden
piyasadaki davranışlarının, rakiplerinin piyasadaki faaliyetlerini sistematik bir biçimde
zorlaştırmaya yönelik olmadığı anlaşılmıştır. Tek ihalede yaşanan münferit bir durum
olduğu düşünülen şikayet konusu eylemin, süreklilik arz etmesi ve başkaca alımlarda
ve ihalelerde de tekrarlanması durumunda ciddi sonuçlar doğurabileceği de aşikardır.
Ticari hayatta bazı eylemler sadece hakim durumdaki teşebbüsler tarafından
gerçekleştirildiğinde yıkıcı etkileri olabilmektedir. Fakat şikayet konusu işlemde de
görüldüğü üzere sektör içerisinde hakim durumda olmasa da sadece çok önemli bir
cihaz üzerinde hakimiyet sağlamış olan bir teşebbüs, o cihaz ile bağlantılı faaliyetlerde 480
piyasayı bozucu etkilerde bulunabilmektedir. Bu nedenle satışı yapılan cihazlar ile
başka cihazların entegrasyonu konusunda azami işbirliğinin ve çabanın gösterilmesi
piyasadaki rekabetçi yapının sürekliliği için oldukça önemlidir.
Yukarıda da belirtildiği üzere, halihazırda sistematik bir şekilde Philips’in kendi
cihazlarındaki yazılımlar veya şifreler aracılığıyla, daha önce satışını yaptığı yerlere
rakiplerinin girmesini önlemeye yönelik eylemlerde bulunduğuna dair güçlü deliller
bulunamamıştır. Sonuç olarak, şikayete konu olay ile ilgili olarak Philips ve Philips
Medikal hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, Philips Medical Systems Nederland BV 490
ve Türk Philips Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
6. maddesini ihlal ettikleri yönünde bu aşamada yeterli delil elde edilemediğinden adı
geçen teşebbüslere Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy