Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-1-122 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-90/1162-454
Karar Tarihi : 13.12.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Mehmet Akif KAYAR, Çiğdem ÜNAL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Topçam Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti. 20
Sanayi Çıkışı No:1 Tokat
-Tokat Huzur İnş. Gıda Tek.Pet. Ür. Nak. San. Tic. Ltd. Şti.
600 Evler Yolu Üzeri Dimes Gıda Karşısı No:4 Tokat
- Tokat Keşkekler Kolektif Şirketi
Yeniyurt Mah. Gümüşdiş Bul. No:59 Tokat
- Alhan Petrol Nakliye Sebze Sevk. İnş. San. Tic. Ltd. Şti.
Tokat-Turhal Karayolu Ulaş Köyü altı Tokat
- Şenyıl Petrol Ürünleri Turizm Gıda Oto. San. Tic. A.Ş.
Köprübaşı Mevkii Terminal Karşısı Tokat
- Topet Tokat Pet. Tur. İnş. Oto. Gıda Hayv. San. Tic. A.Ş. 30
Köprübaşı Mevkii Terminal Karşısı Tokat
- İşeri Petrol Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.
Sivas Cad. No:104 Tokat
- Aygünler Petrol Tic. ve San. Ltd. Şti.
Sanayi Sitesi Karşısı Tokat
- Kapıcıoğlu Petrol (Mehmet Kapıcıoğlu)
Sanayi Sitesi Karşısı Tokat
- Ağaoğlu Petrol (Fikret Ağaoğlu)
Vali Zekai Gümüşdiş Cad. No:27 Tokat
- Ömer Yıldız ve Oğulları Petrol Nak. Oto. Tic. San. Ltd. Şti. 40
Yeni Buğday Hapanı Karşısı Tokat
- Çiçek Petrol Petrol Ürünleri ve Oto Tic. San. Ltd. Şti.
Sivas Yolu No:157 Tokat
E. DOSYA KONUSU: Tokat’ta bulunan bazı petrol istasyonlarının resmi olmayan
bir dernek kurdukları, bu oluşumda ortak kararlar alınıp Tokat ilinde
gerçekleştirilen kamu ihalelerinde anlaşmalı fiyatlar verildiği iddiası.
F.İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Tokat’ta faaliyet gösteren tüm
akaryakıt istasyonlarının resmi olmayan bir dernek kurdukları, bu dernek aracılığıyla 50
akaryakıt istasyonlarının ortak kararlar aldıkları, kamu ihalelerinde anlaşmalı fiyat
07-90/1162-454
2
verdikleri, anlaşmaya uymayan istasyonlara ceza olarak dernek adına alınan
teminatların paraya çevrildiği ifade edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.9.2007 tarih ve 401 sayı ile intikal eden
bilgi edinme başvurusu, içerdiği iddialar bakımından şikayet başvurusu olarak
değerlendirilmiş olup konu hakkında düzenlenen 10.10.2007 tarih ve 2007-1-122/İİ-07-
MAK sayılı İlk İnceleme Raporu 18.10.2007 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve
07-79/985-M sayı ile dosya konusu iddialara yönelik önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. Önaraştırma sonucunda hazırlanan 6.12.2007 tarih ve 2007-1-122/ÖA-07-60
MAK sayılı Önaraştırma Raporu 7.12.2007 tarih ve REK.0.05.00.00-110/217 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 07-90 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Şikayet başvurusu ile ilgili iddialar hakkında yeterli delile ulaşılamadığından
4054 sayılı Kanun çerçevesinde Tokat ilinde faaliyet gösteren akaryakıt
istasyonlarına soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,
- Haklarında önaraştırma yapılan akaryakıt istasyonlarına Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Kanun çerçevesinde kaçınmaları ya da 70
yerine getirmeleri gereken davranışları içeren bir görüşün bildirilebileceği
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayetin Konusu
Başvuru dilekçesinde ve önaraştırma sürecinde raportörlerce yapılan görüşmelerde
şikayetçi özetle; Tokat İlinde faaliyet gösteren akaryakıt istasyonlarının resmi olmayan
bir dernek kurduklarını, bu dernek aracılığıyla akaryakıt istasyonlarının ortak kararlar
aldıklarını, kamu ihalelerinde anlaşmalı fiyat verdiklerini, anlaşmaya uymayan 80
istasyonlara ceza olarak dernek adına alınan teminatların paraya çevrildiğini iddia
etmektedir.
I.2. Yapılan Tespitler
Önaraştırma kapsamında 13.11.2007 tarihinde; Topçam Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti.
(Topçam), Tokat Huzur İnş. Gıda Tekstil Petrol Ür. Nak. San. Tic. Ltd. Şti. (Huzur),
Tokat Keşkekler Kolektif Şirketi’nde (Keşkekler), Alhan Petrol Nakliye Sebze Sevk. İnş.
San. Tic. Ltd. Şti. (Alhan), Şenyıl Petrol Ürünleri Turizm Gıda Otomotiv San. Tic. A.Ş.
(Şenyıl) ve Topet Tokat Petrol Turizm İnş. Oto. Gıda ve Hayv. San. Tic. A.Ş.’de 90
(Topet), İşeri Petrol Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.(İşeri), Aygünler Petrol Tic. ve San. Ltd.
Şti. (Aygünler), Kapıcıoğlu Petrol), Ağaoğlu Petrol, Ömer Yıldız ve Oğulları Petrol Nak.
Oto. Tic. San. Ltd. Şti. (Ömer Yıldız), Çiçek Petrol Petrol Ürünleri ve Oto Tic. San. Ltd.
Şti. (Çiçek) teşebbüslerinde raportörlerce yerinde inceleme yapılmıştır.
Yerinde incelemelerde elde edilen bilgi ve belgelerin bir bölümüne aşağıda yer
verilmiştir:
Belge 1: Kapıcıoğlu’nda yapılan yerinde incelemede; Gaziosmanpaşa Üniversitesi
İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen 230.000 kg kalorifer 100
yakıtı ihalesine katılmak amacıyla Kapıcıoğlu’nun %49, İşeri’nin %51 oranında hisseye
07-90/1162-454
3
sahip olmak suretiyle oluşturduğu iş ortaklığına ilişkin beyanname tespit edilmiştir.
Teşebbüs yetkilileri bu konu hakkında; kamu ihalelerine zaman zaman katıldıklarını,
ancak bazı ihalelerde aranan iş bitirme belgesi gibi şartları tek başına
sağlayamadıklarını bu nedenle birkaç kez İşeri ile ortaklaşa ihaleye girdiklerini ifade
etmişlerdir.
Belge 2: Aygünler’de yapılan yerinde incelemede bulunan, “Petrolcüler Derneği”
başlıklı belgede şu ifadeler yer almaktadır:
110
“ PETROLCÜLER DERNEĞİ
Şehrimize gelip akaryakıt ihalelerine katılan yabancı firmalar aldıkları toptan
ihalelerin perakende kısmını yerel bayilerden almak istemektedir. Bu gibi tekliflere bayii
arkadaşlarımızın olumlu yanıt vermemeleri hepimizin menfaatinedir.
Gereğinin yapılması dileklerimizle.
Not; Bu konu ve diğer konularla alakalı bir toplantı yapılacaktır. Toplantıya
katılmanız önemle rica olunur. 120
TOPLANTI YERİ: ŞEN-YIL PETROL A.Ş.
TOPLANTI TARİHİ: 07/11/2007
TOPLANTI SAATİ: 14.00 “
Belge 3: Ağaoğlu’nda yapılan yerinde incelemede bulunan 28.12.2005 tarihli belgede
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“ Petrolcüler Derneği Yönetimi ve Üyelerinin dikkatine!
130
Şehrimiz Organize Sanayi Bölgesinde kurulmuş ve devam etmekte bulunan eski ismi
(…………..), yeni ismi (…………..) olan firmanın şirketimize olan borcu dolayısı ile
tarafımızdan akaryakıt satışı kesilmiştir. Borç tahsil edilene kadar diğer firmaların da
akaryakıt satışı yapmamalarını rica ederiz. Akaryakıt satıcıları arasında bu tür
müşterilerin elenmesi amacı ile kurmuş olduğumuz dernek tarafından tüm firmalara
gönderilmiş olan bu yazının dikkate alınması ve birbirimize olan söz birliğinin devam
etmesi amacı ile çalışmalarınızda başarılar diler, yeni yılın işveren ve çalışanlara
hayırlara vesile olmasını temenni ederiz.
28.12.2005 140
KAPICIOĞLU PETROL ailesi…”
Teşebbüsün sahibi, raportörlere, dernek ile ilgili olarak; “Tokat’taki akaryakıt
istasyonlarının bir araya gelerek oluşturduğu Petrolcüler Derneği’nin herhangi bir
resmiyeti bulunmamaktadır. Tokat’taki bayiler olarak zaman zaman Şenyıl Petrol’de bu
dernek bünyesinde toplanıyoruz. Şenyıl Petrol’ün tahsis ettiği bir çalışan, değişim
tarihleri itibarıyla ana şirketlerin gönderdiği tavan fiyatların ortalamalarını çıkarıp bu
fiyatların üzerinde satış yapmayalım diye bize bildiriyor. Kamu ihalelerine yeterince
fiyat kıramadığımız için girmiyoruz. Dernek toplantılarında borcunu ödemeyen 150
müşterileri birbirimize bildiriyoruz.” açıklamasında bulunmuştur.
07-90/1162-454
4
Belge 4: Ağaoğlu Petrol’de tespit edilen, “Petroder” den gönderildiği anlaşılan
26.6.2006 ve 4.7.2007 tarihli faks metinlerinde; dağıtım şirketlerinin ve ürünlerinin
adlarını ve fiyatlarını gösteren bir tablo ve ayrıca, “Bayi arkadaşlar ister kendi fiyatlarını
isterse ürün cinsindeki en düşük fiyatı veya ortalama fiyatı kendi pompalarına
uygulayabilirler.” ifadesi yer almaktadır.
Belge 5: 13.11.2007 tarihinde raportörlerce yapılan görüşmede şikayetçi, akaryakıt
istasyonlarının kurduğu resmi olmayan derneğin merkezinin Kapıcıoğlu Apartmanı’nda
bulunduğunu, Tokat İlinde Karayolları, DSİ, Devlet Hastanesi gibi kamu kurumlarınca 160
yapılan ihalelere söz konusu akaryakıt istasyonlarından özellikle Keşkekler ve
Kapıcıoğlu’nun katıldığını ifade etmiş ve isminin gizli tutulmasını talep etmiştir.
Raportörlerce şikayetçinin dernek merkezi olduğunu iddia ettiği adresin ailelerin
oturduğu bir ikametgah olduğu ve herhangi bir ofis/dernek benzeri oluşumun mevcut
olmadığı gözlemlenmiştir.
I.3. İhale Düzenleyen Kamu Kurumları ile Yapılan Görüşmeler
Raportörlerce Tokat Belediyesi yetkilileri ile yapılan görüşmelerde; yapılacak alımın
büyüklüğüne göre ihale ya da doğrudan alım yöntemi ile alım yapıldığı, ihalelerde 170
fiyatlar değerlendirilirken Tokat’ta ve diğer illerdeki petrol fiyatlarının incelendiği, buna
göre piyasa fiyatlarına göre ihaleye girecek taraflara açıklanmayan bir muhammen
bedel belirlendiği, ihalede teklif edilen fiyatların bunun çok üstünde olması durumunda
o ihalenin iptal edildiği ve alım yapılmadığı, dolayısıyla yapılan alımların piyasa
fiyatından yukarı olmasının mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
Tokat Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğü tarafından 2007 yılında yapılan fuel oil
alımlarına ilişkin ihale dosyalarının raportörlerce incelenmesi neticesinde;
- 26.3.2007 tarihli 6 Numaralı Fuel Oil Alım İşine ilişkin ihaleye sadece Kapıcıoğlu/İşeri
Ortak Girişimi’nin teklif verdiği, ancak teklif edilen bedelin ihale komisyonu tarafından 180
işe ait yaklaşık maliyetin üzerinde aşırı yüksek olarak değerlendirilmesi nedeniyle
ihalenin iptaline karar verildiği,
- 30.3.2007 tarihli 6 Numaralı Fuel Oil Mal Alım İşine ilişkin ihaleye, ihaleye teklif
verilmesine ilişkin davet mektubunun Aratlar’a, Kapıcıoğlu’na, Tekeli Petrol Ürün. Tic.
ve San. A.Ş.’ye, İşeri’ye gönderilmiş olmasına karşın, yalnızca Kapıcıoğlu/İşeri Ortak
Girişimi’nin teklif verdiği, teklif edilen bedelin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olduğu
tespit edilerek ihale komisyonunca uygun bulunduğu,
- 10.7.2007 tarihli 6 Numaralı Fuel Oil Mal Alım İşine ilişkin ihaleye Barışlar Petrol İnş.
Nak. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti.(Barışlar), Vural – Han Petrol İnş. Nak. Tur. San. ve Tic.
Ltd. Şti. (Vural-Han), İşeri ve Kapıcıoğlu Ortak Girişimi ve Güneş Petrol Ür. Nak. İnş. 190
San. ve Tic. Ltd. Şti. (Güneş)’nin teklif verdiği, ihale komisyonunun Güneş’in verdiği
teklifin ekonomik açıdan en avantajlı, Vural – Han’ın verdiği teklifin ekonomik açıdan
en avantajlı ikinci teklif olduğunun belirlendiği,
- 20.7.2007 tarihli 6 Numaralı Fuel Oil Mal Alım İşine ilişkin ihaleye, ihaleye teklif
verilmesine ilişkin davet mektubunun Aratlar’a, Kapıcıoğlu’na, İşeri’ye gönderilmiş
olmasına karşın, sadece İşeri’nin teklif verdiği, teklif edilen bedelin ekonomik açıdan en
avantajlı teklif olduğu tespit edilerek ihale komisyonunca uygun bulunduğu,
tespit edilmiştir.
07-90/1162-454
5
Tokat Belediye Başkanlığı Gider Müdürlüğü tarafından yapılan motorin alımlarına 200
ilişkin ihale dosyalarının raportörlerce incelenmesi neticesinde;
- 9.8.2005 tarihli motorin alım işine ilişkin ihaleye, İşeri, Huzur, Güneş, Oruçlar ve Udav
Petrol Ürünleri Nak. San. Tic. Ltd. Şti. ‘nin teklif verdiği, ihale komisyonunun Güneş’in
verdiği teklifin ekonomik açıdan en avantajlı, Huzur’un verdiği teklifin ekonomik açıdan
en avantajlı ikinci teklif olduğunun belirlenerek ihale yetkilisinin onayına sunulmasına
karar verdiği,
- 20.4.2006 tarihli kırsal motorin alım işine ilişkin ihaleye, Barışlar, Huzur, Balkan Petrol
İnş. Gıda Tek. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Balkan) ve Güneş‘in teklif verdiği, ihale
komisyonunun Barışlar‘ın verdiği teklifin ekonomik açıdan en avantajlı, Güneş’in
verdiği teklifin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olduğunun belirlenerek ihale 210
yetkilisinin onayına sunulmasına karar verdiği,
- 10.1.2007 tarihli kırsal motorin mal alım işine ilişkin ihaleye, Huzur, Barışlar ve Balkan
Petrol‘ün teklif vermiş olduğu, ihale komisyonunun Barışlar’ın verdiği teklifin ekonomik
açıdan en avantajlı, Huzur’un verdiği teklifin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif
olduğunun belirlenerek ihale yetkilisinin onayına sunulmasına karar verdiği
tespit edilmiştir.
Tokat İl Özel İdaresi tarafından 2006 ve 2007 yıllarında gerçekleştirilen akaryakıt
ihalelerini kazanan firmalar incelendiğinde Kayseri, Sivas, Trabzon ve İstanbul
merkezli teşebbüslerle birlikte Tokat İlinden de Huzur ve İşeri’nin kazandığı ihalelerin 220
bulunduğu tespit edilmiştir.
I.4. Değerlendirme
Önaraştırma döneminde, şikayetin temel konusu olan Tokat ilindeki akaryakıt
alımlarına ilişkin kamu ihalelerinin adı geçen teşebbüsler tarafından rekabeti bozucu
nitelikte bir anlaşma neticesinde paylaşıldığına ilişkin yeterli delile ulaşılamamıştır.
Tokat İlinde ihale düzenleyen kamu kurumlarıyla yapılan görüşmelerde ve bazı kamu
ihale dosyalarının incelemesi neticesinde elde edilen bilgiler çerçevesinde, bahse konu
ihalelerin Tokat ili dışından teklif veren firmalar dahil olmak üzere şikayette adı 230
geçmeyen çeşitli teşebbüsler tarafından da kazanıldığı tespit edilmiş olup, şikayete
konu istasyonların kamu ihalelerinde anlaşma/uyumlu eylem halinde rekabeti
kısıtladıklarına ilişkin bir sonuca ulaşmak mümkün değildir.
Önaraştırma neticesinde Tokat İl Merkezinde faaliyet gösteren akaryakıt
istasyonlarının oluşturdukları ‘Petrolcüler Derneği’ adını verdikleri ikametgahı ya da
resmi niteliği olmayan bir organizasyonun mevcudiyetine delil teşkil eden bazı tespitler
yapılmıştır. Özellikle, görüşme yapılan bir istasyon sahibi de bu organizasyonun var
olduğunu inkar etmemiş ve derneğin amacını sorunlu müşterileri üyelerine bildirmek ya
da akaryakıt dağıtım şirketlerinin bildirdiği tavan fiyatları takip ederek, bayilerin bu 240
fiyatların ortalamasının üzerinde satış yapmasını engellemek olarak ifade etmiştir.
Ancak, Tokat ilindeki akaryakıt istasyonları sahiplerinin ‘Petrolcüler Derneği’ adını
verdikleri resmi olmayan bir organizasyon çatısı altında zaman zaman bir araya
geldiklerine ilişkin tespitin ötesinde bu oluşumun ve/veya üyelerinin Kanun’un 4.
maddesini ihlal eder nitelikteki amaç ve uygulamalarını katılımcıların isimleri, ihlalin
gerçekleşme süresi hangi pazarlarda gerçekleştiği gibi açılardan ispatlamaya yeter
nitelikte delile ulaşılamamıştır. Dolayısıyla, mevcut yetersiz deliller çerçevesinde 4054
sayılı Kanun’un ihlal edilip edilmediğine yönelik bir değerlendirme yapılamayacağından
07-90/1162-454
6
hareketle, bu aşamada adı geçen teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek 250
bulunmamaktadır.
Bununla birlikte dosya kapsamından, rakip akaryakıt istasyonları konumundaki
teşebbüslerin tüzel kişiliği olmayan bir teşebbüs birliği çatısı altında bir araya gelmeleri
neticesinde bu teşebbüs birliğinin, üyelerinin arz-talep ya da fiyat konularındaki
bireysel ticari kararlarını uyumlaştırmaya yönelik çabalarının gelecekte rekabetin
bozulmasına yol açabileceğine ilişkin ihtimalin kanıtı niteliğindeki emarelerin mevcut
olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla, önaraştırmaya konu teşebbüslerin özellikle bahsi
geçen teşebbüs birliği vasıtasıyla rekabeti kısıtlayıcı faaliyetlerde bulunabilme
ihtimallerini önleyebilmek amacıyla söz konusu teşebbüslere Kanun’un 9. maddesinin 260
üçüncü fıkrası uyarınca yazılı görüş gönderilmesi yerinde bulunmuştur.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Şikayet başvurusu ile ilgili iddialar hakkında yeterli delile ulaşılamadığından
4054 sayılı Kanun çerçevesinde Tokat ilinde faaliyet gösteren akaryakıt
istasyonlarına soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
2- Haklarında önaraştırma yapılan Topçam Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti., Tokat
Huzur İnş. Gıda Tekstil Petrol Ür. Nak. San. Tic. Ltd. Şti., Tokat Keşkekler
Kolektif Şirketi, Alhan Petrol Nakliye Sebze Sevk. İnş. San. Tic. Ltd. Şti., Şenyıl 270
Petrol Ürünleri Turizm Gıda Otomotiv San. Tic. A.Ş. ve Topet Tokat Petrol
Turizm İnş. Oto. Gıda ve Hayv. San. Tic. A.Ş., İşeri Petrol Ürünleri San. Tic. Ltd.
Şti., Aygünler Petrol Tic. ve San. Ltd. Şti., Kapıcıoğlu Petrol, Ağaoğlu Petrol,
Ömer Yıldız ve Oğulları Petrol Nak. Oto. Tic. San. Ltd. Şti. ve Çiçek Petrol
Petrol Ürünleri ve Oto Tic. San. Ltd. Şti.’ne Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca, Kanun çerçevesinde kaçınmaları ya da yerine getirmeleri
gereken davranışları içeren görüş yazısı gönderilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy