Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-4-61 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 08-05/59-16
Karar Tarihi : 16.1.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ
B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, M. Okan ALPAY, Esin AYGÜN,
Muhammed GÜNDOĞDU
C. ŞİKAYETÇİ : İsimlerin gizli kalması talep edilmiştir.
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILAN TARAF: 328 No’lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su 20
Sporları Mot. Taş. Kooperatifi
E. DOSYA KONUSU: Günü birlik yat turu işi ile iştigal eden tekne
sahiplerinin kurdukları 328 No’lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su
Sporları Mot. Taş. Kooperatifi (Kooperatif)’nin tekneleri özelliklerine göre
sınıflandırmak ve her bir sınıf için fiyat belirlemek suretiyle rekabeti
bozduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde, Kooperatif’in bu zamana kadar 8–
11 Euro üzerinden gerçekleştirilen açık büfe tur hizmeti fiyatını alkollü içkiler hariç 30
15 Euroya çıkardığı; belirlenen bu tek fiyat üzerinden Alanya bölgesinde
Kooperatifin izni olmaksızın hiçbir tur sahibinin tur operatörlerine gidemeyeceğinin
ve tur hizmeti veremeyeceğinin yazılı ve sözlü olarak beyan edildiği; Kooperatifin
tekneleri kalitelerine göre A, B, C şeklinde sınıflandırmaya tabi tuttuğu ve her
tekne sahibinden zaman içerisinde teknesini A kalitesine yükseltmesi hususunda
söz alarak A sınıfı için belirlenen tek fiyatı uygulattığı; 2006 sezonunda
Kooperatifin havuz sistemini uygulamaya koyduğu, bu çerçevede iskeleye gelen
tüketicilerin sıradaki tekneye yönlendirilerek hizmet verildiği iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı 40
Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ön araştırma yapılmasına karar
verilmesi üzerine yürütülen önaraştırma sonucunda hazırlanan 16.6.2006 tarih ve
2006–4–16/ÖA–06-K.T. sayılı Önaraştırma Raporu Kurul’a sunulmuştur. Rekabet
Kurulu’nun 22.6.2006 tarihli toplantısında söz konusu Rapor görüşülmüş ve “4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi ve özellikle bu
maddenin (a) ve (b) bentlerinde yasaklanan eylemler olan ortak fiyat tarifesi
belirlenmesi ve pazarın paylaşılmasına yönelik karar ve eylemlerin
08-05/59-16
2
sonlandırıldığının 30 gün içerisinde Kurumumuza tevsik edilmesine, aksi halde
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca haklarında soruşturma açılacağı
hususunun 328 No’lu S.S. Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Motorlu 50
Taşıtlar Kooperatifi’ne bildirilmesine”, karar verilmiştir. Anılan kararın Kooperatife
bildirilmesi üzerine Kurum kayıtlarına 2.8.2006 tarih ve 5310 sayı ile intikal eden
Kooperatif Başkanı Ömer YENİALP imzalı yazıda, Kurul kararına uygun olarak,
“önaraştırmaya konu olan Kooperatif Yönetim Kurulu kararlarından hiçbirinin fiilen
uygulanmadığı ve üye teşebbüslere ait tekneleri özelliklerine göre sınıflandırmak,
söz konusu sınıflandırmaya göre fiyat tarifeleri belirlemek ve pazarı paylaşmak
hususlarına ilişkin Kooperatif kararlarının yürürlükten kaldırıldığı” belirtilmiştir. Bu
gelişmeyi aktaran 22.8.2006 tarihli Başkanlık önergesi 7.9.2006 tarihli Kurul
toplantısında görüşülmüş ve Kooperatifin, 4054 sayılı Kanun’un ilgili maddelerine
aykırılık teşkil eden mezkûr Kooperatif Yönetim Kurulu kararlarının yürürlükten 60
kaldırıldığına ilişkin yönetim kurulu kararının Kuruma gönderilmesi istenmiştir.
15.12.2006 tarih ve 8592 sayı ile Kurum kayıtlarına giren 14.9.2006 tarihli
Kooperatif Yönetim Kurulu kararının anılan Kurul kararına uygun olarak
alınmadığı anlaşılmıştır.
Bu defa, 5.1.2007 tarih ve 110/5 sayılı Başkanlı önergesi 11.1.2007 tarihli Kurul
gündeminde görüşülmüş ve Kooperatifin 15.12.2006 tarihli geri bildirim yazısına
ilişkin hazırlanan Bilgi Notu’nun konu ile ilgili işlemler tamamlanmak üzere Kurul
gündeminde incelemeye alınmasına karar verilmiştir. Bu çerçevede 18.1.2007
tarihinde Kooperatife durumu ve gereğini açıklayan bildirim yapılmıştır. Geçen 70
süre içerisinde Kooperatif tarafından herhangi bir geri bildirim yapılmaması
üzerine konu 22.3.2007 tarihli Kurul toplantısında ele alınmıştır. Rekabet Kurulu
söz konusu durumu değerlendirerek 22.3.2007 tarih ve 07–27/241-M sayılı
kararı ile Günü birlik yat turu işi ile iştigal eden tekne sahiplerinin kurdukları
Alanya Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Mot. Taş. Kooperatifinin tekneleri
özelliklerine göre sınıflandırmak ve bu sınıflamaya uygun fiyat belirlemek
suretiyle rekabeti bozdukları iddiasıyla Kooperatif hakkında 4054 sayılı Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar vermiştir. Kurul’un anılan
kararı sonucunda, 4054 sayılı Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca hakkında
soruşturma açılan teşebbüsler ve şikayetçiye soruşturma açıldığına dair bildirim 80
yapılmıştır.
Hakkında Soruşturma yürütülen taraftan herhangi bir yazılı savunma
alınmamasına karşın raportörlerce hazırlanan Ek Görüş, Soruşturma tarafına ve
Rekabet Kuruluna süresi içinde tebliğ edilmiştir.
Rekabet Kurulu 16.1.2008 tarihinde nihai kararını vermiştir.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Raportörler tarafından,
90
- Alanya İlçesi coğrafi pazarında faaliyet gösteren Kooperatif’in üyeleri için geçerli
fiyat tarifesi belirlediği, ancak Soruşturma kapsamındaki yerinde inceleme tarihi
itibarıyla uzun bir zamandır bu tarifelerin uygulanmadığı;
- Soruşturma tarafı Kooperatif’in yönetiminin 2007 yılı Mayıs ayında değiştiği,
ancak yeni yönetimin Soruşturma’nın tamamlandığı güne kadar T.C. Sanayi ve
08-05/59-16
3
Ticaret Bakanlığı’ndan mazbatasını almadığı ve bu nedenle de karar almaktan
imtina ettiği, buna karşın üyeleri nezdinde sağladığı otorite doğrultusunda
şikayete konu ihlallere, özelikle de fiyat birlikteliğine ve asli unsur olan yat
limanının rakip teşebbüslere kapatılması eylemine son verilmesini sağladığı;
- İlgili hizmeti Kooperatif’ten bağımsız olarak pazarlayan ve sunan teşebbüslerin 100
de bulunduğu ve ciddi bir piyasa payına ulaştıkları ve bu teşebbüslerin fiyat,
pazarlama ile hizmet niteliği gibi bütün ekonomik parametrelerini Kooperatiften
bağımsız belirledikleri;
- Soruşturma Raporu’nun tamamlandığı gün itibarıyla rakip teşebbüslerin asli
unsur niteliğindeki limandan eşit ticari koşullarda faydalanabildiği;
- Yukarıda sayılan nedenlerden ötürü Soruşturma tarafı 328 No’lu S.S. Alanya
Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Mot. Taş. Kooperatifi hakkında bir ceza
uygulanmasına gerek bulunmadığı
görüşleri belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 110
I. 1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Hizmet Pazarı: Kooperatif üyeleri, Alanya’ya gelen yerli ve yabancı
turistlere yönelik olarak tekne veya yatlarla günü birlik turlar düzenleyen tekne
ve/veya yat sahipleridir. Bu bilgi ışığında ilgili ürün pazarı, “günü birlik tekne turu
hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar: Şikâyete konu olan teşebbüs ve teşebbüs birliklerinin
günü birlik tekne turu hizmeti verdikleri bölgeler Alanya, Side ve Manavgat’tır.. 120
Side ve Manavgat ilçelerinde benzer nitelikte bir davranış yahut fiyat birlikteliği
tespit edilemediğinden, ilgili coğrafi pazar “Antalya İline bağlı Alanya İlçesini
içeren bölge” olarak tespit edilmiştir.
I.2. YAPILAN TESPİTLER
I.2.1. İlgili Hizmetin Piyasada Sunumu
Ulaştırma sektörü ülke ekonomileri ve politikaları açısından sahip oldukları önem
nedeniyle dünyanın pek çok ülkesinde regülasyona tabi tutulmaktadır. Ülkemizde 130
de gerek bu sektörün bakanlık düzeyinde örgütlenmiş olması, gerekse
mevzuatlardan kaynaklanan ve idari otoritelere ulaştırma politikalarına ilişkin
yetkiler veren düzenlemeler, sektörün önemini ortaya koymaktadır. Bakanlık
düzeyinde olduğu kadar yerel yönetimler düzeyinde de ulaştırma politikaları önem
kazanmaktadır. Nitekim 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve
imtiyazları” başlıklı 15. maddesinin (p) fıkrası şöyledir: “Kara, deniz, su ve
demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi
sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak
yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç
park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların 140
08-05/59-16
4
belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”
Dolayısıyla, Belediyeler Kanunu’nun 15. maddesinin (p) fıkrası uyarınca
Belediyelere ilgili sektörde ücret tarifeleri belirleme yetkisi verilmiştir. Bundan
başka, yerinde incelemeler sırasında Raportörlerin taraflarla yaptıkları
görüşmelerden de kooperatifleşme sürecinde kamu otoritelerinin müdahalelerinin
yönlendirici olduğu anlaşılmıştır. Pazarın kamu müdahalelerinin düzenleme ve
denetimine açık olmasının yanı sıra, birtakım fiziksel ve ekonomik nedenlerden
kaynaklanan özellikleri de mevcuttur. Bunların başında, limanların dar olan yapısı
gelmektedir.
150
I.2.2. Kooperatif Şekilli Yapılanmalar
Kooperatif şeklindeki yapılanmaların ayırt edici özelliği, küçük ve orta ölçekli
girişimcilerin şahıslarına ait gelir getirir nitelikteki malların mülkiyetini bir tüzel
kişiliğe (şirket) devretmek yerine kendi uhdesinde tutmayı tercih edebilmeleri
olanağıdır. Kurumun kuruluşundan bu güne kadar yapılan araştırmalar
göstermektedir ki kooperatif şeklindeki yapılanma Ülkemizde oldukça yaygındır ve
işlevsel ölçek kazanmaya yönelik inisiyatiflerde özellikle küçük ölçekli girişimciler
tarafından şirketleşmekten ise kooperatif kurmak tercih edilmektedir. Soruşturma
konusu hizmet pazarında her bir tekne sahibinin tek başına teknesini işletmesi 160
gerek fiziken gerekse iktisaden olası değildir. Öncelikle halen kullanılabilir
konumdaki tek limandan 71 adet teknenin yakın zaman aralıklarıyla çıkış
yapmalarının güçlüğü ortadadır. Turizmin en yoğun sezonlarından birini yaşadığı
2007 Temmuz ve Ağustos aylarında dahi günlük tur hizmeti talep edenlerin sayısı
teknelerin yolcu kapasiteleri toplamından oldukça azdır. Bu koşullarda tekne
sahiplerinin herhangi bir yolla anlaşarak yolcu taşımaları kaçınılmaz bir gereklilik
halini alabilmektedir. Bunun alternatifi ise her bir teknenin ortalama % 10 doluluk
oranlarıyla denize açılması ve hepsinin birden zarar etmesidir. Arz miktarının
talepten yüksek olduğu ticari faaliyet alanlarında zarar eden teşebbüslerin piyasa
dışına çıkmaları serbest ekonominin ve ticari hayatın bir gereği olarak kabul edilse 170
dahi, kuşkusuz Rekabet Hukuku’nun asli hedefi bu sürecin işlemesine katkıda
bulunmak değildir. Soruşturma konusu vakada küçük ölçekli girişimciler
hizmetlerini beli bir düzen çerçevesinde sunmanın yolu olarak kooperatifleşmeyi
seçmişlerdir ve bunun bir gereği olarak da faaliyet gelirinin kendi belirledikleri bir
usulde paylaştırılması yoluna gidilmiştir.
Soruşturma konusu vakada asıl incelenmesi gereken husus kooperatif üyesi
olmak istemeyen ve kendi olanaklarıyla rekabet etmeye devam etmeyi tercih eden
teşebbüslerin konumudur. Soruşturma sürecinde elde edilen bulgular; Soruşturma
tarafı olan Kooperatif bünyesinde çalışmaktansa kendi olanaklarıyla hizmet sunan 180
ve rekabet eden iki adet teşebbüsün kendi hizmet bedel ve koşullarını
Kooperatiften bağımsız olarak belirlediklerini, hizmetlerini kendi çabalarıyla
pazarladıklarını ve hizmetin sunulması için temel gereksinim olan limandan
Kooperatif üyeleri ile aynı ticari koşullarda yararlanabildiklerini ortaya
koymaktadır.
I.2.3. Savunmalar ve Bunların Değerlendirilmesi
Hakkında Soruşturma yürütülen tarafından yazılı savunma hakkı kullanılmamıştır.
08-05/59-16
5
I.3. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK 190
Kooperatiflerin; hissedarları adına pazarlama faaliyetlerinde bulunduğu, fiyat
tespiti yaptığı, fiziki zorunluluklar nedeniyle sıra ve havuz sistemlerinin
uygulandığı bilinmektedir. Rekabet Kurulunun önceki karalarında da,
kooperatiflerin birbirleri ile fiyat tespitine yönelik anlaşma yapmak suretiyle 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri bulgusuna dayanarak cezalandırıldıkları
haller bulunmakla birlikte, kooperatiflerin kendi hissedarlarına yönelik yukarıda
değinilen faaliyetlerine ilişkin herhangi bir karar alınmamıştır. Dolayısıyla
Kooperatiflerin eylemlerinin Rekabet Hukukuna uyarlılığı değerlendirilirken kendi
hissedarlarına yönelik fiyat belirlemelerinin Rekabet Hukuku hükümlerine
herhangi bir aykırılık içermediği değerlendirilmiştir. 200
J. SONUÇ
22.3.2007 tarih, 07–27/241-M sayılı Kurul kararı uyarınca 328 No’lu S.S. Alanya
Yatçıları Gezi Tekneleri ve Su Sporları Mot. Taş. Kooperatifi hakkında yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen
dosya kapsamına göre; adı geçen Kooperatif hakkında 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde ceza verilmesine yer olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy