Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-12/128-44

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-2-136 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-12/128-44
Karar Tarihi : 7.2.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : Barış EKDİ, Adnan AKGÜN, Ekrem SOLMAZ,

C. ŞİKAYET EDEN :- Gizlilik talebi bulunmaktadır.

D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN :- Antalya Bölgesinde faaliyet gösteren çimento üreticileri ve
Antalya Bölgesinde faaliyet gösteren hazır beton üreticileri 20

E. DOSYA KONUSU: Çimento ve Hazır Beton üreticilerinin birlikte fiyat
belirledikleri iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, Antalya bölgesi hazır beton
fiyatlarının yükseldiği ve bunun sebebinin de Antalya bölgesine çimento sağlayan
çimento üreticilerinin çimento fiyatlarına aynı zamanda ve aynı oranda zam
yapmalarından kaynaklandığı iddia edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.5.2007 tarih ve 3357 sayı ile giren 30
başvuru üzerine hazırlanan 20.7.2007 tarih ve 2007-2-136/İİ-07-BE sayılı İlk İnceleme
Raporu, 27.7.2007 tarih, REK.0.06.00.00-110/237 sayılı Başkanlık Önergesi ile
Rekabet Kurulu’nun 2.8.2007 tarihli toplantısında görüşülerek, 07-63/781-M sayılı
karar ile şikayet konusu iddiaların daha detaylı araştırılabilmesi ve soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığını belirlemek amacıyla, Antalya bölgesinde faaliyet
gösteren hazır beton ve çimento üreticileri hakkında önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. Bunun üzerine yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 30.1.2008 tarih ve
2007-2-136/ÖA-08-BE sayılı Önaraştırma Raporu,1.2.2008 tarih ve REK. 0.06.00.00-
110/34 sayılı Başkanlık önergesi ile Kurul’un 08-12 sayılı toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır. 40

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Antalya bölgesinde faaliyet gösteren
çimento ve hazır beton üreticilerinin birlikte fiyat belirledikleri iddiasının
değerlendirilmesi amacıyla açılan önaraştırma kapsamında elde edilen bilgiler
doğrultusunda, Antalya bölgesinde faaliyet gösteren çimento ve hazır beton
üreticilerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettikleri yönünde yeterli bilgiye ulaşılamadığı ve bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı
ifade edilmektedir.
50
08-12/128-44
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Antalya Bölgesinde Faaliyet Gösteren Çimento Fabrikaları, Öğütme Tesisleri
ve Hazır Beton Tesisleri Arasındaki İlişki
Antalya bölgesinde, hazır beton pazarında faaliyet göstermekle birlikte çimento ve
klinker üretimi yapan üreticiler1 bulunduğu gibi öğütme ve hazır beton tesisleri olan
teşebbüsler2 de bulunmaktadır. Bu firmalar bir önceki grup şirketlere göre geriye doğru
bir adım daha az dikey bütünleşmiş yapıdadırlar ve bu teşebbüsler, çimento (dökme ve
torbalı) ve hazır beton pazarlarının her ikisinde de faaliyet göstermektedir. Son grupta
ise, “bağımsız hazır betoncu” olarak nitelendirilen ve klinker-çimento-hazır beton dikey
zinciri içerisinde, sadece hazır beton pazarında faaliyeti bulunan üreticilerdir3. Bu 60
itibarla, dökme çimento alımı için bölgelerindeki fabrikalara bağımlı durumdadırlar.
Aşağıdaki tabloda Antalya Bölgesine çimento ve hazır beton sağlayan teşebbüsler
dikey bütünleşme yapılarına göre sınıflandırılmıştır:
Tablo-1: Antalya’ya Çimento ve Hazır Beton Sağlayan Teşebbüslerin Dikey Bütünleşme Yapıları
Entegre Çimento
Fabrikası ve Hazır
Beton Tesisi
Olanlar
Çimento Fabrikası Olup Hazır
Beton Tesisi İçin Gerekli
Çimentoyu Başka
Kaynaklardan Temin Edenler
Sadece
Çimento
Sağlayanlar
Öğütme Tesisi
ve Hazır Beton
Tesisi Olanlar
Sadece Hazır Beton
Tesisi Olanlar
(Bağımsız Hazır Beton
Üreticileri)
- Göltaş
- Denizli
- As Ado
- Çimsa - Konya
- Batı Söke
- Özgür
- Ado
- Çallıoğlu
- Divarcılar
- Kadıahmetoğulları
Tabloda görüleceği üzere, Antalya merkez ilçe hazır beton sektöründe faaliyet
gösteren teşebbüslerin dikey bütünleşik yapıları farklılık göstermektedir. Göltaş
Çimento, Denizli Çimento ve As Ado Çimento entegre çimento fabrikasına ve bölgede
faaliyet gösteren hazır beton tesislerine sahiptir. Çimsa, Mersin’de bulunan bir çimento
fabrikasına sahip olmasına rağmen hazır beton tesisleri için gerekli çimentoyu
bölgedeki diğer çimento fabrikalarından sağlamaktadır. Konya Çimento ve Batı Söke 70
Çimento’nun ise Antalya merkez ilçede hazır beton tesisi bulunmamaktadır. Bu
teşebbüsler bölgedeki hazır beton tesislerine çimento sağlamaktadır. Özgür Beton ve
Ado Beton hazır beton tesisleri için gerekli çimentoyu kendi çimento öğütme
tesislerinde üretmektedirler. Fakat bu teşebbüsler öğütme tesisleri için gerekli olan
klinkeri bölgedeki çimento fabrikalarından ya da ithalat yoluyla sağlamaktadırlar. Ayrıca
bölgede Divarcılar Hazır Beton, Çallıoğlu Hazır Beton ve Kadıahmetoğulları Hazır
Beton gibi sadece hazır beton tesisine sahip olan ve gerekli çimentoyu çevredeki
çimento fabrikalarından temin eden bağımsız hazır beton üreticisi teşebbüsler de
bulunmaktadır.
I.2. Antalya Bölgesindeki Hazır Beton Fiyatları 80
Yapılan incelemelerde, Antalya bölgesi hazır beton fiyatları ortalamalarının Türkiye’nin
diğer bölgelerindeki hazır beton fiyatları ortalamasından daha düşük olduğu tespit
edilmiştir. Antalya bölgesi hazır beton fiyatlarının düşük olmasında bölgedeki çimento
fiyatlarının da nispeten düşük olması önemli bir etkendir. Bölgedeki çimento fiyatlarının
nispi düşüklüğünün en önemli sebebi ise bölgeye çimento satışı yapan çok sayıda
çimento fabrikası ve diğer öğütme tesislerinin varlığıdır.
As Çimento ve Göltaş Çimento’nun hazır beton sektöründe de faaliyet göstermesi bu
teşebbüslere maliyet avantajı sağlamakta, bu teşebbüslerin hazır beton fiyatlarını
düşürmesi genel olarak hazır beton sektöründe fiyatların düşmesine sebep olmaktadır.

1 Göltas, Antalya’ya 130 km. uzaklıkta Isparta yakınlarında kurulu fabrikasında klinker ve çimento üretimi
gerçekleştirmektedir. Çimsa’nın fabrikası ise Mersin yakınlarında bulunmaktadır.
2 Ado ve Özgür Beton (Ado Çimento ve Özgür Çimento).
3 Çallıoglu, Divarcılar ve Kadıahmetoguları.
08-12/128-44
3
Ayrıca hazır beton sektöründe faaliyet gösteren Özgür Çimento ve Beton ile Adoçim de 90
öğütme tesisine sahiptir ve hazır beton tesisleri için gerekli çimentoyu kendileri
üretmektedirler.
Antalya bölgesi hazır beton fiyatlarının düşük olmasının bir diğer sebebi de bölgede
hazır beton sektöründe arz fazlasının olmasıdır. Mevcut durumda Antalya merkez
ilçeye hazır beton sağlayan tesislerinin yıllık kapasitesi 5.990.400 m³’tür4 ve bölgenin
yıllık hazır beton tüketimi 3.000.000 m³’tür. Geçmişte bölgeye yapılan turizm yatırımları
sebebiyle hazır beton sektörüne yoğun bir yatırım yapılmış, daha sonra turizm
yatırımlarının azalması sebebiyle hazır beton talebinde ciddi düşüşler meydana
gelmiştir. Sektördeki mevcut arz fazlası teşebbüsler arasında yoğun bir rekabetin
yaşanmasına sebep olmakta, teşebbüsler kar marjlarını düşürmekte ve bu durum da 100
hazır beton fiyatlarında düşüşe sebep olmaktadır. Sektördeki düşük fiyatlar
teşebbüslerin hazır beton tesislerini başka illere taşımasına da sebep olmaktadır.
Bölgedeki hazır beton fiyatları 2007 yılı içerisinde 50-60 ytl/m³ arasında değişmektedir.
Şikayet dilekçesinde de hazır beton fiyatlarını 52-58 ytl/m³ arasında değiştiği bilgisi yer
almaktadır. Aşağıdaki tablolarda Kadıahmetoğulları, Göltaş ve Çimsa’ya ait Antalya
bölgesi 2007 yılı aylık hazır beton satış miktarı ve ortalama fiyat bilgileri yer almaktadır.
Örnek olarak Kadıahmetoğulları, Göltaş ve Çimsa’nın hazır beton üretim ve satış fiyatı
bilgilerine yer verilmesinin sebebi, Kadıahmetoğulları’nın bağımsız bir beton üreticisi,
Göltaş’ın çimento fabrikası ve hazır beton tesisi olan bir teşebbüs olması, Çimsa’nın
ise çimento fabrikası olmasına rağmen çimentoyu bölgeden tedarik eden bir işletme 110
olmasıdır. Rekabet ihlali iddialarının incelenmesi amacıyla üretim nitelikleri bakımından
birbirinden farklılaşan bu üç firmanın satış fiyatı verileri birlikte değerlendirilmiştir:
Tablo-2: Teşebbüslerin Antalya Bölgesi 2007 Yılı Aylık Hazır Beton Satış Miktarı ve Ortalama Fiyat
Bilgileri
Kadıahmetoğulları Göltaş Çimsa
Aylar
Satış
Miktarı ton)
Ortalama
Fiyat (YTL)
Satış
Miktarı(ton)
Ortalama
Fiyat (YTL)
Satış
Miktarı ton)
Ortalama
Fiyat (YTL)
Ocak (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Şubat (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Mart (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Nisan (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Mayıs (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Haziran (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Temmuz (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Ağustos (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Eylül (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Ekim (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Kasım (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Aralık (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Toplam/Ortalama (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Aşağıdaki tablolarda Çimsa ve Göltaş’ın Antalya merkez ilçe ve diğer bölgelerdeki
2007 yılı aylık ortalama hazır beton fiyatları yer almaktadır.
Tablo-3: Çimsa 2007 Yılı Ortalama Hazır Beton Fiyatları
Aylar/İller Antalya Adana Mersin
Ocak (……) (……) (……)
Şubat (……) (……) (……)
Mart (……) (……) (……)
Nisan (……) (……) (……)
Mayıs (……) (……) (……)
Haziran (……) (……) (……)
Temmuz (……) (……) (……)

4 Dosyadaki bilgilere göre, AS Ado Çimento’nun yıllık çimento üretim kapasitesinin 2008 yılının ilk çeyreğinde
(………….) tondan (…………..) tona çıkacağı belirtilmektedir.
08-12/128-44
4
Ağustos (……) (……) (……)
Eylül (……) (……) (……)
Ekim (……) (……) (……)
Kasım (……) (……) (……)
Aralık (……) (……) (……)
Ortalama (……) (……) (……)
Tablo-4: Göltaş 2007 Yılı Ortalama Hazır Beton Fiyatları
Aylar/İller-İlçeler Antalya Isparta Alanya
Ocak (……) (……) (……)
Şubat (……) (……) (……)
Mart (……) (……) (……)
Nisan (……) (……) (……)
Mayıs (……) (……) (……)
Haziran (……) (……) (……)
Temmuz (……) (……) (……)
Ağustos (……) (……) (……)
Eylül (……) (……) (……)
Ekim (……) (……) (……)
Kasım (……) (……) (……)
Aralık (……) (……) (……)
Ortalama (……) (……) (……)
Göltaş ve Çimsaya ait çeşitli bölgelerdeki aylık bazda hazır beton satış fiyat
ortalamalarına yer verilen Tablo 3 ve Tablo 4’da görüleceği üzere, Antalya merkez ilçe 120
hazır beton fiyatları diğer bölgelerdeki fiyatlardan oldukça düşüktür. Bu fiyat
farklılıklarının mal verilen bölgeler ile çimento ve hazır beton tesisleri arasındaki
mesafeden ve bu bölgelerdeki rekabet dinamikleri arasındaki farktan kaynaklandığı
düşünülmektedir. Antalya bölgesi pazar yapısı, bölgeye mal veren birçok çimento
fabrikasının bulunması, bu teşebbüslerin ayrıca bölgede kendilerine bağlı hazır beton
tesislerinin bulunması, bunun yanı sıra, öğütme tesisi bulunan hazır beton firmalarının
ve diğer birçok hazır beton tesisinin bölgede faaliyet gösteriyor olması ve dolayısıyla
bu pazarda bir arz fazlasının bulunması nedeniyle bölgedeki diğer beton pazarlarından
farklılaşmaktadır.
İnceleme konusu şikayette, ilgili dönemde hazır beton fiyatlarının 52,00 YTL/m³ ile 58 130
YTL/m³ arasında değiştiği, iddia edilen teşebbüsler arası anlaşmadan sonra ise beton
fiyatlarında artış yaşandığı belirtilmektedir. Şikayetçi firmanın şikayet konusu dönemde
hazır beton alış fiyatlarında ortalama 4 ila 1 YTL arasında bir artış gerçekleştiği, Ekim
ayından itibaren ise fiyatların eski seviyesine ve hatta eski seviyesinin altına indiği
bilgisine ulaşılmıştır.
Söz konusu fiyat artışının aşağıda da değinileceği üzere yaz aylarında artan talebe
bağlı olarak çimento fiyatlarında yaşanan artıştan kaynaklandığı düşünülmektedir.
I.3. Antalya Bölgesi Çimento Fiyatları
Dosya konusunu Antalya bölgesindeki hazır beton ve çimento satışı alanındaki
faaliyetler oluşturmaktadır. Bu nedenle aşağıda bir ihlal olup olmadığının açıklığa 140
kavuşturulması bakımında bölgedeki çimento satışlarının dönemsel (aylık) fiyat
hareketleri incelenmiştir. Aşağıdaki tabloda bölgeye çimento arz eden Konya Çimento,
As Çimento, Denizli Çimento ve Göltaş Çimento’nun aylık bazda satış hacim ve
ortalama fiyatlarına yer verilmektedir:
08-12/128-44
5

Tablo-5: Antalya Bölgesine Mal Veren Çimento Fabrikalarının Antalya Bölgesi 2007 Yılı Ortalama Çimento Fiyatları (Ton/YTL)
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık
As Çim (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Göltaş (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Denizli (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Konya (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)


Tablo-6: Antalya Bölgesine Mal Veren Çimento Fabrikalarının Antalya Bölgesine Çimento Satış Rakamları (Ton)
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık
As Çim (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Göltaş (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Denizli (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Konya (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
150

Tablo-7: 2007 Yılı Akdeniz Bölgesi Çimento Arzı (Ton)
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül
Toplam 428.135 409.613 642.805 726.946 691.012 644.938 547.975 617.168 615.077
Yurtiçi 284.623 300.157 433.242 486.462 479.934 444.041 362.551 431.659 424.357
Yurtdışı 143.512 109.456 209.563 240.484 211.078 200.897 185.424 185.509 190.720





08-12/128-44


Yukarıda yer verilen tablolardan anlaşıldığı üzere tüm çimento üreticilerinin 2007
yılının 2. ayından itibaren satışlarında fark edilebilir bir artış gerçekleşmiştir. Tablo-5’te 160
ise yine aynı dönemde arz artışına paralel seyreden fiyatlar seviyesinde bir artış
gözlemlenmektedir.
İlgili tablolardan fiyatlar dönemsel olarak incelendiğinde, Mart ayından itibaren bir arz
artışının olduğu bu artışın Haziran ayına kadar devam ettiği ve Temmuz ayında ise
eski seviyesine geri döndüğü görülmektedir. Fiyatlarda da arzdaki artışa paralel olarak
Mart ayından itibaren bir artış görülmektedir. Pazarda oluşan çimento fiyatları genel
seviyesinin çimento tüketiminin çok olduğu yaz ayları sonuna kadar devam ettiği
görülmektedir.
Her ne kadar yukarıdaki tablolardan Antalya bölgesi için çimento arzının Haziran ayı ile
Temmuz ayı arasında eski seviyelerine geri döndüğü, buna karşın Ağustos ve Eylül 170
aylarında fiyatlar genel seviyesinin arza göre yüksek seyrettiği görülse de, söz konusu
seyrin fiyat esnekliğinin talepteki düşüşlere, aşağıya doğru daha katı olmasından ve
Akdeniz bölgesinde faaliyet gösteren teşebbüslerin arzının yalnızca Antalya bölgesi ile
sınırlı kalmaması, bölgedeki genel çimento arzının Ağustos ve Eylül aylarında da
yüksek seyretmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir.
Bu bağlamda yukarıdaki tablolarda yer alan fiyat seyrinin daha iyi anlaşılması
bakımından Akdeniz bölgesindeki çimento arzının incelenmesine gerek duyulmuştur.
Antalya bölgesinde faaliyet gösteren çimento fabrikaları Adana Çimento, Çimsa
Çimento, Göltaş Çimento, AS Çimento, Denizli Çimento, Konya Çimento, Batı Söke
Çimento’dur. İncelememizin diğer başlıkları altında da değinildiği üzere bu 180
teşebbüslerden sadece AS çimento, Denizli Çimento, Konya Çimento, Göltaş Çimento
ve kısmen de Batı Söke çimento Antalya bölgesinde çimento satışı yapmaktadır.
Tablo-7’de ise daha geniş kapsamlı olarak bölgede faaliyet gösteren ve Çimento
müstahsilleri Birliği’ne üye5 tüm çimento üreticilerinin arz miktarlarına yer verilmektedir.
Her ne kadar tablo Antalya bölgesinde faaliyet gösteren çimento üreticilerinden daha
kapsamlı bir veri sunuyorsa da, bu teşebbüslerin de içinde bulunduğu bölgesel
pazardaki çimento arz hareketlerini göstermesi bakımından önemli bir gösterge olarak
değerlendirilmektedir.
Akdeniz bölgesindeki çimento arzının gösterir Tablo-7 ile Antalya bölgesi çimento fiyat
hareketini gösteren Tablo-5 birlikte incelendiğinde ise ilgili dönemde aylık bazda 190
çimento fiyatlarının arz ile paralellik gösterdiği anlaşılmaktadır.
İncelememizin konu başlıklı kısmında da yer verildiği üzere, hakkında önaraştırma
yapılan şikayetin konusu, Antalya bölgesinde 2007 yılının 3. ayında çimento
fiyatlarında var olan artış gerekçe gösterilerek hazır beton fiyatlarında da artış
yapılmasıdır. Bu bağlamda şikayetin konusuna göre yukarıda yapılan
değerlendirmeleri özetlemek gerekirse;
- Antalya bölgesinde 2007 yılının Mart ayı sonu Nisan ayı başı itibarıyla çimento
fiyatlarında bir artış gerçekleştiği,
- Söz konusu artışın ve devamında gelen fiyat indirimlerinin Antalya bölgesinde
ve genel olarak Akdeniz bölgesindeki çimento arzıyla paralel bir şekilde 200
gerçekleştiği,
- Dolayısıyla şikayet döneminde mevzu olan çimento fiyatlarındaki artışın bu
dönemde gerçekleşen talepteki artıştan kaynaklandığı,

5 As Çimento Çimento Müstahsilleri Birliği üyesi değildir. 6
08-12/128-44
7
- Her ne kadar çimento fiyatlarında yaşanan artışın talepteki artıştan
kaynaklandığı sonucuna varılsa dahi, pazarda oluşan bu fiyatların teşebbüsler
arası anlaşma ya da uyumlu eylem sonucunda gerçekleşmediği anlamına
gelmediği,
- Fakat yapılan yerinde incelemelerde bu hususu destekler nitelikte herhangi bilgi,
belge ya da evraka ulaşılamadığı,
- Buna karşın Antalya bölgesinde şikayette yer verildiği üzere hazır beton 210
fiyatlarında da herhangi bir artışın gerçekleşmediği,
- Bölge pazarının yapısal unsurları nedeniyle hazır beton sektöründe oldukça
yoğun bir rekabetin yaşandığı
sonucuna varılmıştır.

J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Antalya bölgesinde faaliyet
gösteren çimento ve hazır beton üreticilerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiası ile ilgili olarak anılan Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığına, başvurunun reddine 220
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy