Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-34 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-19/197-67
Karar Tarihi : 28.2.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Sezin ELÇİN CENGİZ, Sinan BOZKUŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - HSBC Bank A.Ş.
- T. Halk Bankası A.Ş.
20
D. TARAFLAR : - HSBC Bank A.Ş.
Büyükdere Cd. No:122/D Esentepe Şişli/İstanbul
- T. Halk Bankası A.Ş.
2. Cd. No:63 06520 Söğütözü/Ankara
E. DOSYA KONUSU: HSBC Bank A.Ş. (HSBC) ve T. Halk Bankası A.Ş.
(Halkbank) arasında 4.12.2007 tarihinde imzalanan “HSBC-Halkbank
Advantage Kredi Kartı Programı’nın Kullanımı İşbirliği Sözleşmesi”ne
menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.2.2008 tarih, 1020 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 22.2.2008 tarih, 2008-4-34/MM-08-SEC sayılı
Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 25.2.2008 tarih, REK.0.08.00.00-
120/44 sayılı Başkanlık önergesi ile 08-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
- HSBC ve Halkbank arasında akdedilen “HSBC-Halkbank Advantage Kredi
Kartı Programı’nın Kullanımı İşbirliği Sözleşmesi”nin çeşitli hükümlerinin 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil 40
etmesi nedeniyle, bu sözleşmeye menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- Anılan Sözleşme’nin, rakip teşebbüsler arasında aktedilmesi nedeniyle,
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlanamayacağı,
08-19/197-67
2
- 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde belirtilen şartların bulunduğu göz önüne
alınarak, bildirim konusu Sözleşme’ye, anılan kanun maddesinin ikinci fıkrası
çerçevesinde imza tarihi olan 4.12.2007 tarihinden itibaren muafiyet tanınması
gerektiği
görüşlerine yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
10
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “çok markalı kredi kartları
ihracı pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring) olarak
belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.2. Bildirime Konu Sözleşme
Bildirime konu “HSBC- Halkbank Advantage Kredi Kartı Programı’nın Kullanımı 20
İşbirliği Sözleşmesi” (Sözleşme)’nin konusu, Halkbank tarafından ihraç edilen
Advantage kredi kartlarının HSBC üye işyerlerinde kullanılabilmesi ve bu
kullanım esnasındaki, tarafların hak ve yükümlülükleri ile Advantage markasının
Halkbank tarafından kullanım esaslarının belirlenmesidir.
Sözleşmenin kapsam ve amacı şöyle belirlenmiştir:
1. Halkbank kredi kartının üzerine bir kabul markası (acceptance mark) olarak
HSBC’ye ait olan “Advantage” logosunun basılması,
2. Halkbank kredi kartlarının tamamının HSBC tarafından kurulan ve işletilen
Advantage Kredi Kartı Programı’na dahil edilmesi,
3. Halkbank Advantage kredi kartlarının Web üyeleri (üye işyerleri) ile başka bir 30
sözleşme imzalanmaksızın Advantage kredi kartı ürün özelliklerine sahip
olması,
4. Halkbank’ın Advantage üye işyeri kazanımı yapması ve bu üye işyerlerinin
Advantage Kredi Kartları Programına dahil edilmesi.
Sözleşme temel olarak, Halkbank’ın Advantage kart çıkarabilmesi ve bu kartın
HSBC’nin üye işyeri ağı dâhilindeki işyerlerinde kullanılabilmesini
sağlamaktadır. Sözleşme ile HSBC, Halkbank’a Advantage Kredi Kartı
Programı ile ilgili olarak temlik edilemeyen, alt lisans verilemeyen,
devredilemeyen bir kullanım lisansı tanımaktadır.
Sözleşme konusu işbirliğinin uygulama aşamasına geçmesiyle birlikte, 40
Halkbank Advantage Kredi Kartları, Advantage Kredi Kartı ürün özelliklerine
08-19/197-67
3
sahip olacak ve Advantage Web üyelerinde HSBC Kredi Kartına uygulanan
taksit ve ödül koşulları Halkbank Kredi Kartları için de geçerli olacaktır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi
Bildirime konu Sözleşme’nin “Amaç ve Kapsamı” başlıklı 3. maddesinde, “İşbu
sözleşme, mevcut HALKBANK Kredi Kartları’nın üzerine HSBC’ye ait
“Advantage” logosunun basılması, HALKBANK Kredi Kartlarının tümünün
HSBC tarafından kurulan ve işletilen Advantage Kredi Kartı Programı’na dahil 10
edilmesi ve HALKBANK’ın mevcutta Web Üyesi olmayan işyerleri ile
“Advantage Kredi Kartı Programı” hükümlerini içeren HALKBANK Üye işyeri
Sözleşmesi imzalayarak Advantage Kredi Kartı Programı’na dahil edilmesi ve
Tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi amacı ile
akdedilmiştir.” denilmektedir.
Advantage Kredi Kartı Programı ise, HSBC veya HSBC tarafından
yetkilendirilmiş üçüncü kişiler tarafından tanzim edilen Advantage
Kart/Advantage Kredi Kartlarını kullanmak suretiyle Advantage Kredi Kartı
hamillerinin Web üyelerinde yapacakları mal ve hizmet alımlarında taksitli olarak
ödeme yapmalarına ve/veya Advantage Ödül Programından faydalanmalarına 20
olanak sağlayan ve HSBC tarafından düzenlenen kart programı olarak
tanımlanmaktadır.
Sözleşmenin 3. maddesine göre, (…..........TİCARİ SIR……………)
Sözleşme’nin 4. maddesine göre, (…..........TİCARİ SIR……………)
Sözleşmenin 5.1.b. maddesine göre, (…..........TİCARİ SIR……………)
Sözleşmenin 5.1.e. maddesine göre, (…..........TİCARİ SIR……………)
Sözleşmenin 5.1.g. maddesine göre, (…..........TİCARİ SIR……………)
Sözleşmenin 5.1.j. maddesi uyarınca, (…..........TİCARİ SIR……………)
Sözleşmenin 5.1.n. maddesi uyarınca, (…..........TİCARİ SIR……………)
Sözleşmenin 5.1.p. maddesine göre, (…..........TİCARİ SIR……………) 30
5.2.e. ve 5.2.f. maddeleri, (…..........TİCARİ SIR……………)
5.5.e. ve 5.5.f. maddelerine göre (…..........TİCARİ SIR……………)
Sözleşmenin 13.3. maddesine göre (…..........TİCARİ SIR……………)
Yukarıda ilgili maddeleri verilen Sözleşme’nin tamamı incelendiğinde,
Advantage markasını korumaya yönelik hükümler içerdiği, (…..........TİCARİ
SIR……………) görülmektedir. Ayrıca Sözleşme, Halkbank’ın müşterilere
sunduğu sadakat programlarını HSBC ve diğer üye bankalar tarafından
sağlanan sadakat programlarını geçmeyecek şekilde belirlemesini zorunlu tutan
hükümler de içermektedir. Bu sayede Halkbank’ın kendi müşterisi olmayan
Advantage kart hamillerini kendisine çekecek davranışlarda bulunmasının 40
engellenmesi amaçlanmaktadır. Yine Sözleşme hükümlerine göre Halkbank,
08-19/197-67
4
kredi kartı ile ilgili reklâmlarda, sınırlı bazı reklâm mecraları dışında kendi adını
değil Advantage markasını öne çıkarmak durumundadır.
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Sözleşme’nin tarafları, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından
ilgili ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip
durumdadırlar. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar…hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmünü 10
haizdir. Dolayısıyla aynı piyasada faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan iki
teşebbüsün bir kredi kartı programını paylaşmak üzere akdettikleri bir sözleşme
rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olup, 4. madde yasağına tabidir.
Diğer taraftan, (…..........TİCARİ SIR……………) Yukarıda yer verilen bilgiler
çerçevesinde, teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma niteliğinde olan
Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı olmadığına
dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir.
H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği, mal veya 20
hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmaları
kapsamakla birlikte, rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalara
uygulanamamaktadır. Tebliğ’de, rakip teşebbüsler, aynı ürün pazarında
faaliyette bulunan veya bulunma potansiyeline sahip sağlayıcılar olarak
tanımlanmıştır.
HSBC ve Halkbank kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile anlaşmaları
bulunmaktadır. Dolayısıyla Sözleşme’ye taraf teşebbüsler ilgili pazarlarda
rakiptirler. Bu hususlar dikkate alındığında, 2002/2 sayılı Tebliğ’in incelemeye
konu Sözleşme’ye uygulanma kabiliyetini haiz olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
30
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınabilmesi için, 4.
madde kapsamına giren anlaşmaların iki olumlu iki olumsuz koşulu birlikte
sağlaması gerekir:
H.3.4.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin
Sağlanması
Muafiyet tanınması için aranan ilk olumlu şart, ekonomik açıdan bir
değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir. Hangi hallerin ekonomik yarar 40
sağladığının somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmekle
birlikte, genel olarak üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin
artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin
08-19/197-67
5
kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi
hallerin varlığı halinde ekonomik yararın sağlandığı kabul edilmektedir.
Çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme pazarında,
(…..........TİCARİ SIR……………) Diğer yandan sözleşmeye taraf bankaların
program kullanımına yönelik söz konusu sözleşme, dolaylı olarak çok
markalı kredi kartları hizmetinin sunulmasında gelişme ve iyileşme
sağlanması amacına da hizmet etmektedir. (…..........TİCARİ
SIR……………). Böylece, Halkbank müşterileri açısından bankacılık
hizmetlerinin önemli parçalarından biri olan kredi kartları pazarında
hizmet alımında iyileşme sağlanması söz konusu olacaktır. 10
H.3.4.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet
alabilmesi için, yukarıda değinilen malların dağıtımı veya hizmetlerin
sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir.
Kanun'da tüketicinin ekonomik gelişmeden yarar sağlaması gerektiği
belirtilmekle birlikte, yararlanmanın ölçüsü ve kapsamı hususunda herhangi bir
ifade yer almamaktadır. Tüketicinin yarar sağlaması açısından beklenen
genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış sonrası etkin
hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi,
malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin elde edeceği 20
menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması
gereken, Halkbank müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası
değişmelerdir. Bu bağlamda, incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla, kredi
kartları pazarında halihazırdaki Halkbank kredi kartı hamillerinin de çok markalı
kredi kartı hizmetinin sağladığı avantajlardan yararlanması yoluyla, tüketicilerin
güvenli hizmet almaları ve yaygın bir üye işyeri ağına sahip olan Advantage
Kart’ın sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmaları sağlanmış
olmaktadır. Bu açıdan, Halkbank müşterilerinin Türkiye’nin en yaygın üye işyeri
ağlarından birine dahil olarak alışveriş yapma imkanına sahip olmaları, tüketici 30
yararı açısından en dikkate değer husustur. Diğer taraftan, bu koşul anlamında
tüketicinin sadece nihai tüketiciyi değil ara kullanıcıları da içerdiği malumdur.
Sözleşme çerçevesinde, Advantage üye işyerleri de Halkbank kredi kartı
sahiplerinin sisteme dahil olmalarıyla genişleyen müşteri portföyünden
yararlanabileceklerdir. Netice itibarıyla, muafiyet tanınması için gereken ikinci
koşulun da karşılandığı anlaşılmıştır.
H.3.4.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan
Kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyet 40
bildirimine konu anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan
kaldırmamalı, bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile
tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda
elde ediliyor olmamalıdır.
08-19/197-67
6
Kart sayısına göre hesaplandığında, 2007 yılı itibarıyla, HSBC’nin %(….),
Halkbank’ın ise %(…) pazar payı olduğu görülmektedir. Buna göre bildirime
konu işlem taraflarının toplam pazar payları % 6,87 olacağından, ilgili pazarın
önemli bir bölümünde rekabet ortadan kalkmayacaktır. Dahası işbirliği
sözleşmesinin tarafı olan HSBC ve Halkbank, kredi kartları pazarında pazar
lideri konumunda bulunan diğer bankalara karşı bu sözleşme vasıtasıyla daha
güçlü birer rakip konumuna geçebilecekleri için, anılan sözleşmenin kredi
kartları pazarındaki rekabete katkısı da olacaktır.
Yukarıdaki bilgiler çerçevesinde, muafiyetin bu koşulunun sağlandığı sonucuna
ulaşılmıştır. 10
H.3.4.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık ya izlenen amacın
elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin
sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler
prensip olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların
gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle
yükümlüdürler.
Bu bakımdan, (…..........TİCARİ SIR……………)
HSBC, taksitli/ödüllü kartların yaygınlaşması üzerine “Advantage Kart” markası 20
ile pazara giriş yapmış ve yaygın bir üye işyeri ağı kurmuştur. Sözleşme’nin
uygulanması neticesinde Halkbank kart hamilleri, yaygın bir ağ oluşturan
Advantage üye işyerlerinden taksitli/ödüllü alışveriş yapma imkanına sahip
olmakta, (…..........TİCARİ SIR……………) Bununla birlikte, genel olarak
tüketici birden fazla karta sahiptir ve kolayca ödül/taksit oranı ile ödeme
koşulları kendisine daha uygun gelen bankanın kartını kullanmaya
başlayabilmektedir. Bu nedenle, rekabetçi bir yapıya sahip olan bu pazarda,
tüketicilere sağlanan avantajların dolayısıyla marka imajının korunması önem
arz etmektedir. Bu hususlar dikkate alınarak, bildirime konu anlaşma ile getirilen
kısıtlamanın ortaya çıkan yararla kıyaslandığında, rekabeti zorunlu olandan 30
fazla kısıtlamadığı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. HSBC Bank A.Ş. ve T. Halk Bankası A.Ş. arasında akdedilen “HSBC-
Halkbank Advantage Kredi Kartı Programı’nın Kullanımı İşbirliği Sözleşmesi”ne,
çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesi kapsamında olması nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Taraflarının rakip teşebbüsler olması nedeniyle, Sözleşme’nin, 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup 40
muafiyetinden de yararlanamayacağına,
3. Aynı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda;
anılan maddede belirtilen şartların bulunduğu göz önüne alınarak, bildirim
08-19/197-67
7
konusu Sözleşme’ye, anılan Kanun maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza
tarihi olan 4.12.2007 tarihinden itibaren muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy