Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-1-20 (Devralma)
Karar Sayısı : 08-26/280-89
Karar Tarihi : 27.3.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Cengiz SOYSAL, Çiğdem ÜNAL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Caddesi No: 80 Kurtuluş 06600 Ankara
20
D. TARAFLAR : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
(Ankara Doğal Elektrik Üretim A.Ş.)
Ziya Gökalp Caddesi No: 80 Kurtuluş 06600 Ankara
- Zorlu Enerji Elektrik Üretim A.Ş.
Organize Sanayi Bölgesi Pembe Cad. No:13 Bursa
- Aşkale Çimento Sanayi T.A.Ş.
Yeşilova Mah. Trabzon Yolu Üzeri 3. Km Aşkale Erzurum
- Doğal – Dekar Enerji Ortak Girişim Grubu
Rıhtım Cad. No:51 Karaköy Beyoğlu İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş.’ye ait Tercan,
Kuzgun, Mercan, İkizdere, Çıldır, Beyköy ve Ataköy Hidroelektrik Santralleri ile
Denizli Jeotermal Santralinin İşletme Hakkı Devri, Engil Gaz Tribünleri
Santralinin satış yöntemi ile devredilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Özelleştirme İdaresi Başkanlığının, Kurum kayıtlarına
10.3.2008 tarih ve 1515 sayı ile intikal eden başvurusu üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla
Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön
Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in 40
ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 19.3.2008 tarih 2008-1-20/Öİ-08-CS sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu 21.3.2008 tarih, REK.0.05.00.00-120/41 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 08-26 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- başvuru konusu işlemlerin 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulunun
iznine tabi olduğu,
08-26/280-89
2
- söz konusu devralma işlemleri sonucunda, ilgili pazarda hakim durumun
yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece 50
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı,
- dolayısıyla söz konusu devir işlemlerine 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
çerçevesinde izin verilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Özelleştirme İşlemine İlişkin Süreç
Özelleştirme İdaresi Başkanlığının (ÖİB) Kurum kayıtlarına 8.10.2007 tarih ve 6683
sayı ile giren 4.10.2007 tarih ve 8104 sayılı yazısında;
- Özelleştirme Yüksek Kurulunun (ÖYK)’nın 27.12.2006 tarih ve 2006/100 sayılı 60
Kararı ile Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ)’ye ait Tercan, Kuzgun, Mercan İkizdere,
Çıldır Hidroelektrik Santralleri ve Engil Gaz Türbinleri Santralinin özelleştirme
kapsam ve programına alınmasına, Beyköy ve Ataköy Hidroelektrik Santralleri ile
Denizli Jeotermal Santralinin özelleştirme programına alınmasına; söz konusu
santrallerden Engil Gaz Türbinleri Santralinin satış yöntemiyle, diğer santrallerin
işletme hakkının verilmesi yöntemiyle özelleştirilmesine karar verildiği,
- ÖİB’nin %100 oranında hissedarı olduğu Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret
A.Ş.’nin (ADÜAŞ) kurulduğu ve ana sözleşmesinin 29.5.2007 tarihinde tescil
edilerek 1.6.2007 tarih ve 6821 sayılı Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlandığı ve
yukarıda belirtilen santrallerin ADÜAŞ bünyesine alındığı, 70
- Engil Gaz Türbinleri Santralinin satış yöntemiyle, diğer santrallerin işletme hakkı
verilmesi yöntemiyle özelleştirilmesi için ihale açılacağı,
- EÜAŞ’tan alınan veriler çerçevesinde söz konusu santrallerin ciro ve pazar
paylarının 1998/4 sayılı Tebliğ ile belirlenen eşikleri aşmaması nedeniyle
özelleştirme işleminin ön bildirime tabi olmadığının düşünüldüğü belirtilmiş ve
konuya ilişkin Rekabet Kurumu görüşü talep edilmiştir.
ÖİB’ye cevaben yazılan 18.10.2007 tarih ve 4113 sayılı yazıda; 1998/4 sayılı Tebliğ’in
2. maddesi kapsamında bir işlemin ön bildirime tabi olmasını gerektiren hususları
düzenleyen, “Ön Bildirime Tabi Özelleştirme Yolu ile Devralmalar” başlıklı 3.
maddesine yer verilerek söz konusu işlemin ön bildirime tabi olup olmadığı hususunun 80
anılan Tebliğ maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ve cevabi nitelikteki bu
yazının 1998/4 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi kapsamında mesleki daire görüşü ya da
Kurul görüşü mahiyetinde olmadığı belirtilmiştir.
ÖİB’nin, Kurum kayıtlarına 27.2.2008 tarih ve 1257 sayı ile intikal eden, 27.2.2008 tarih
ve 1357 sayılı yazısında; ADÜAŞ’a ait Tercan, Kuzgun, Mercan, İkizdere, Çıldır,
Beyköy ve Ataköy Hidroelektrik Santralleri ile Denizli Jeotermal Santralinin İşletme
Hakkı Devri, Engil Gaz Tribünleri Santralinin satış yöntemi ile özelleştirilmesi amacıyla
açılan ihalede son teklif verme tarihi olan 22.2.2008 tarihi itibarıyla tekliflerin alınmış
olduğu belirtilmekte ve yazı ekinde ÖİB’ye intikal eden, ilgili teşebbüsler tarafından 90
doldurulmuş, 27 (yirmiyedi) adet “Birleşme ve Devralmalar Hakkında Bildirim Formu”na
yer verilmektedir. Söz konusu yazıda ayrıca, ihalenin sonuçlandırılmasını müteakip
ÖYK karar taslağında yer alacak teklif sahiplerinin ayrıca bildirileceği ifade edilmiştir.
08-26/280-89
3
ÖİB’nin Kurum kayıtlarına 10.3.2008 tarih ve 1515 sayı ile intikal eden, 7.3.2008 tarih
ve 1727 sayılı yazısında ADÜAŞ’a ait Tercan, Kuzgun, Mercan, İkizdere, Çıldır,
Beyköy ve Ataköy Hidroelektrik Santralleri ile Denizli Jeotermal Santralinin işletme
hakkı devri, Engil Gaz Türbinleri Santralinin satış yöntemi ile özelleştirilmesi amacıyla
açılan ihalede ÖYK’ya sunulmasına karar verilen teklif sahiplerinin sırasıyla Zorlu
Enerji Elektrik Üretim A.Ş., Aşkale Çimento Sanayi T.A.Ş. ve Doğal – Dekar Enerji 100
Ortak Girişim Grubu olduğu bildirilmiştir.
Bildirime konu özelleştirme yoluyla devralma işlemi sonucunda, ÖİB ile devralan taraf
arasında imzalanacak işletme hakkı devri sözleşmesi sonucunda, devralan taraf
Tercan, Kuzgun, Mercan, İkizdere, Çıldır, Beyköy ve Ataköy Hidroelektrik Santralleri ile
Denizli Jeotermal Santralinin 30 yıllık işletme hakkını, imzalanacak satış sözleşmesi
sonucunda ise Engil Gaz Türbinleri Santralinin mülkiyetini elde edecektir.
H.2. Taraflar
H.2.1. Devralınan: ADÜAŞ’a Ait Elektrik Üretim Santralleri 110
ÖYK’nın 27.12.2006 tarihli ve 2006/100 sayılı kararı ile, EÜAŞ’a bağlı; Tercan,
Kuzgun, Mercan, ikizdere, Çıldır, Ataköy, Beyköy, Hidroelektrik Santralleri ve Engil
Gaz Türbinleri Santralı ile Denizli Jeotermal Santralının Özelleştirme Programı ve
kapsamına alınmasına karar verilmiştir.
ÖİB’nin 19.4.2007 tarihli ve 415 sayılı Olur’u ile ADÜAŞ’ın kurulması ve söz konusu
şirketin ana sözleşmesinin 4046 sayılı “Özelleştirme Uygulamaları Hakkında
Kanun”un “Kuruluşların Anonim Şirket Haline Dönüştürülmesi, Hak ve
Yükümlülüklerinin Devri” başlıklı 20. maddesinin (a) bendine istinaden düzenlenmesi, 120
söz konusu santrallerin çalışan personelin mevcut kadroları ve özlük haklarıyla birlikte
ADÜAŞ’ın bünyesine aktarılması, söz konusu santrallerin 30.6.2007 tarihine kadar
EÜAŞ tarafından işletilmesi ve bu tarihe kadar santrallerin ADÜAŞ’a devirlerinin
gerçekleştirilmesi kararlaştırılmıştır.
ÖİB’nin sermaye olarak koyduğu 1 milyon YTL ile kurulan Şirketin ana sözleşmesi
1.6.2007 günü Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanmış ve Şirket tüzel kişilik
kazanmıştır. Hisselerinin tamamı ÖİB’ye ait olan Şirketin Yönetim Kurulu; Ramazan
Güven, Sinan Coşkun, İbrahim Cürebal ve Haluk Bilgin’den oluşmaktadır.
130
Elektrik üretimi ve satışı alanında faaliyet göstermek üzere ‘özelleştirme kapsam ve
programında kuruluş’ statüsünde kurulan Şirkete, Enerji Piyasası Düzenleme
Kurulunun (EPDK) 27.6.2007 tarihli ve sırasıyla, 1237/19-20-21-22-23-24-25-26-27
sayılı kararları ile; Çıldır HES, Kuzgun HES, Tercan HES, Engil Termik Santralı,
Mercan HES, Ataköy HES, İkizdere HES, Beyköy HES ve Denizli JES için, 30.6.2007
tarihinden itibaren 10 yıl süreyle geçerli olmak üzere elektrik üretim lisansı verilmiştir.
Şirketin Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) kayıtları 3.7.2007 tarihinde yapılmış
olup, şirketin ürettiği enerji PMUM’a satılmaktadır. Şirkete ait santrallerin toplam kurulu
gücü 111,41 MW’ı hidrolik, 30 MW’ı ise termik kaynağa dayalı olmak üzere 141,41 MW 140
olup, 2006 yılı üretimi 475.896.492 kwh, 2007 yılı üretimi ise 448.832.620 kwh olarak
gerçekleşmiştir. Şirketin yaptığı satışlardan 2006 yılında (…………) YTL, 2007 yılının
ikinci yarısında ise (…………) YTL ciro gerçekleştirdiği görülmektedir. ADÜAŞ’ın 2007
yılı üretim istatistiklerine göre, devredilecek santrallere ilişkin detaylı bilgiler aşağıdaki
tabloda yer almaktadır:
08-26/280-89
4
Tablo 1: ADÜAŞ Santralleri Kurulu Güç ve Üretim Miktarları
Santral
Adı
Santral
Tipi Santralin Yeri
Faaliyete
Geçiş
Yılı
Kurulu
Gücü
(MW)
2006 Yılı
Üretimi
(kwh)
2007 Yılı
Üretimi
(kwh)
Ataköy HES Almus/Tokat 1989 5,525 8.310.352 7.971.296
Beyköy HES Sarıcakaya/Eskişehir 2000 16,8 58.971.181 41.498.658
Çıldır HES Arpaçay/Kars 1975 15,36 44.465.153 39.959.120
Denizli JES Sarayköy/Denizli 1984 15 85.488.120 87.313.689
Engil Termik Edremit/Van 1977 15 0 1.804.580
İkizdere HES İkizdere/Rize 1961 18,6 112.592.833 105.894.293
Kuzgun HES Ilıca/Erzurum 1999 20,9 32.555.729 30.936.276
Mercan HES Ovacık/Tunceli 2003 19,2 71.702.257 74.523.238
Tercan HES Tercan/Erzincan 1990 15 46.574.625 44.047.820
TOPLAM 141,385 460.660.250 433.948.970
H.2.2. Zorlu Enerji Elektrik Üretim A.Ş. (Zorlu Elektrik)
Zorlu Holding A.Ş. (Zorlu Holding) tekstil, elektronik, enerji, gayrimenkul gibi alanlarda
faaliyet gösteren şirketlere iştirak yoluyla faaliyet göstermektedir. Zorlu Holding
bünyesinde bulunan Zorlu Elektrikin esas olarak elektrik üretim ve satışı faaliyetlerinde 150
bulunduğu görülmektedir. Zorlu Elektrik sahip olduğu 417,711 MW kurulu güç ile
elektrik piyasasına elektrik arz etmektedir. Zorlu Elektrikin 2007 yılı cirosu (………...)
YTL olarak gerçekleşmiştir.
Zorlu Elektrik dışında enerji alanında faaliyet gösteren Zorlu Holding kontrolündeki
şirketlerden; Zorlu Endüstriyel Enerji ve İnşaat Ticaret A.Ş., endüstri ve enerji tesis
projeleri; Zorlu Petrogas Petrol Gaz ve Petrokimya Ürünleri İnşaat ve Ticaret A.Ş.,
doğalgaz dağıtım projeleri, petrol ve petrokimya ürünleri üretim tesisleri ile petrol ve
doğalgaz alım satımı; Zorlu O&M Enerji Tesisleri İşletme ve Bakım A.Ş. ise enerji
tesisleri işletme ve bakımı alanlarında faaliyet göstermektedir. Son olarak Rotor
Elektrik Üretim A.Ş. (Rotor)‘nin Zorlu Holding tarafından devralınması işlemine 160
4.7.2007 tarih ve 07-56/653-223 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile izin verilmiştir.
Zorlu Holding ve Zorlu Elektrikin hissedar yapısına ilişkin tablolar aşağıda yer
almaktadır.
Tablo 2: Zorlu Holding hissedar yapısı
Hissedar Hisse Oranı
Olgun ZORLU 73
Ahmet Nazif ZORLU 15
Zeki ZORLU 10
Zülal ZORLU 1
Türkan ZORLU 1
TOPLAM 100
Tablo 3: Zorlu Elektrik hissedar yapısı
Hissedar Hisse Oranı
Zorlu Holding 42,98
Halka Arz 29,41
Korteks 17,55
Zorlu Dış Ticaret A.Ş. 4,12
Prime Emerging M. 3,50
Zorlu Linen DOK. 0,53
Linens Paz. A.Ş. 0,47
Vestel Elektronik 0,40
Zorlu Tur. İnş. 0,35
Vestelkom Elk. 0,23
Zorlu Grand Hotel 0,23
Zorluteks Tekstil 0,23
TOPLAM 100,00
08-26/280-89
5
Yukarıdaki hissedarlık yapısı içinde yer alan şirketlerde bulunan hisseleri dikkate
alınarak bakıldığında, Zorlu Ailesi’nin (Olgun Zorlu, Ahmet Nazif Zorlu, Zeki Zorlu, Zülal
Zorlu ve Türkan Zorlu) dolaylı olarak Zorlu Elektrikin hisselerinin %67,10’una sahip
olduğu görülmektedir.
Zorlu Holding ve Zorlu Elektrikin yönetim kurulu üyelerini gösteren tablo aşağıdadır: 170
Tablo 4: Zorlu Holding Yönetim Kurulu Üyeleri
Ahmet Nazif ZORLU Başkan
Zeki ZORLU Başkan Yardımcısı
Olgun ZORLU Üye
Tablo 5: Zorlu Elektrik Yönetim Kurulu Üyeleri
Zeki ZORLU Başkan
Elmas Melih ARAS Başkan Yardımcısı
Olgun ZORLU Üye
Selen ZORLU MELİK Üye
Murat Sungur BURSA Üye
Aziz Can TUNCAY Üye
Burak İsmail OKAY Üye
H.2.3. Aşkale Çimento Sanayi T.A.Ş. (Aşkale)
Çimento ve hazır beton sektöründe faaliyet gösteren Aşkalenin hisselerinin %99,99
oranındaki kısmı Erçimsan Erzurum Çimento Yatırım Ticaret A.Ş. (Erçimsan)’ye aittir.
Erzurum İl Özel İdaresi’nin %17,9 oranında hissesine sahip olduğu Erçimsanda, hisse
oranı %10’u geçen başka bir gerçek ya da tüzel kişi bulunmamaktadır. 180
Aşkale Çimento tarafından iletilen ve 12.3.2008 tarih, 1544 sayı ve 13.3.2008 tarih,
1575 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden yazıda, Erçimsanın Yönetim Kurulunun
Lütfü Yücelik (Başkan), Efrahim Güngör, Vedat Kobazoğlu, Naci Er, İhsan Yağız, Fevzi
Polat ve Yavuz Saatçioğlu’ndan, Aşkalenin yönetim kurulunun ise Lütfü Yücelik
(Başkan), Efrahim Güngör, Vedat Kobazoğlu, Naci Er, İhsan Yağız, Yavuz Saatçioğlu
ve Necmi Akalın’dan oluştuğu bildirilmiştir.
Aşkale ve Erçimsanın elektrik üretim ve satışı alanında herhangi bir faaliyeti
bulunmamaktadır. 190
H.2.4. Doğal - Dekar Enerji Ortak Girişim Grubu (Doğal Dekar)
Özelleştirme ihalelerine katılmak amacıyla kurulmuş olan ve başka bir ticari faaliyeti
bulunmayan Doğal – Dekar, Doğal Enerji Hizmetleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Doğal
A.Ş.) ve Dekar Enerji Elektrik Üretimi ve Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Dekar A.Ş.)’nin
oluşturduğu bir ortak girişimdir. Ortak girişim grubunun hisselerinin %75’i Doğal
A.Ş.’ye, %25’i ise Dekar A.Ş.’ye aittir. Her ne kadar ortak girişim grubu olarak
adlandırılsa da, Doğal A.Ş. ve Dekar A.Ş. tarafından oluşturulan Doğal-Dekarın
yapısında yönetimin Doğalın elinde olacağı bildirilmiştir. 200
H.2.4.1. Doğal A.Ş.
2.1.2008 tarihinde kurulmuş olan Doğal A.Ş.; jeotermal, motorin hidroelektrik ve diğer
enerji kaynakları ile elektrik enerjisi üretim tesisi kurulması, işletmeye alınması,
kiralanması, elektrik enerjisinin üretimi, üretilen elektrik enerjisinin ve/veya
kapasitesinin müşterilere satışı ile iştigal etmektedir. Doğal A.Ş.’nin %99,992
08-26/280-89
6
oranındaki hissesi Global Enerji Hizmetleri ve İşletmeciliği A.Ş.’ye aittir. Global Enerji
Hizmetleri ve İşletmeciliği A.Ş.’nin %99,992 oranındaki hissesi ise Global Yatırım
Holding A.Ş. (Global Holding)’ye aittir. Bir başka deyişle, Doğal A.Ş. nihai olarak 210
Global Holding tarafından kontrol edilmektedir. Global Holding bünyesinde yer alan
doğrudan veya dolaylı olarak elektrik enerjisi alanında faaliyet gösteren diğer şirketler
ise Global Liman İşletmeleri A.Ş., Yeşil Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.’dir.
Doğal A.Ş.’nin yönetim kurulu; Mehmet Kutman, Mehmet Ali Deniz ve Saygın
Narin’den oluşmaktadır. Global Holding’in yönetim kurulu ise; Mehmet Kutman, Erol
Göker, Ayşegül Bensel, Gregorg M. Kiez, Landon Thomas Sr. ve The Hon. Trevor
Trefgarne’den oluşmaktadır.
Global Holding bünyesinde elektrik enerjisi alanında faaliyet göstermek üzere kurulmuş 220
olan şirketlerden hiçbirinin halihazırda üretimi bulunmamakla birlikte, devam eden
yatırımların şirket planları doğrultusunda 2012 yılında tamamlanarak faaliyete
geçmesiyle Global Holding, 576 MW’lık bir kurulu güce sahip olacaktır.
H.2.4.2. Dekar A.Ş.
29.12.2006 tarihinde kurulmuş olan Dekar A.Ş. de benzer şekilde; enerji kaynaklarının
üretim tesislerinde elektrik enerjisine dönüştürülmesi için üretim tesisi kurulması,
işletmeye alınması, kiralanması, elektrik enerjisi üretimi, üretilen elektrik enerjisinin
ve/veya kapasitesinin müşterilere satışı ve/veya alımı ile iştigal etmektedir. Şirketin 230
%99 oranındaki hissesi Delibalta Ailesi fertlerine ait bulunmaktadır. Ayrıca, Delibalta
Ailesi Dekar A.Ş. ile birlikte, elektrik enerjisi alanında faaliyet göstermek üzere kurulan
Delti Enerji Elektrik Üretim Limited Şirketi, Delar Enerji Üretim Limited Şirketi, Seçenek
Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ve Dirim Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret
Limited Şirketinin kontrolüne sahiptir. Bu şirketlerin de 2007 yılı itibarıyla elektrik
üretimi alanında gerçekleşmiş bir faaliyetleri bulunmamakla birlikte, toplam 57,16 MW
kurulu güce sahip hidroelektrik santralleri için EPDK’ya lisans başvurusunda
bulunduğu dosyadaki bilgilerden anlaşılmaktadır.
H.3. İlgili Pazar 240
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Genel anlamda elektrik sektörü; üretim, iletim ve dağıtım olmak üzere üç bölümden
oluşmaktadır. Elektrik üretimi, ısı enerjisi veya sudaki potansiyel enerji gibi başka
formdaki enerjinin elektriğe çevrilmesi işlemidir. Devre konu malvarlığı, elektrik üretim
santralleridir. Daha önce benzer devir işlemlerinde Kurulun ilgili ürün pazarı olarak
kabul ettiği “elektrik üretimi ve satışı” pazarının bu dosya kapsamında da aynen kabul
edilmesinin yerinde olacağı görülmektedir.
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar 250
Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde herhangi bir yerde üretilmiş olan elektrik enerjisi
enterkonnekte sistem aracılığıyla iletim hattına iletilmekte, daha sonra da dağıtım
hatları yardımıyla tüm yurda dağıtılabilmektedir. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar "Türkiye
Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
08-26/280-89
7
H.4. Değerlendirme
H.4.1 İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme 260
1998/4 sayılı Tebliğ’in ‘Kapsam’ başlıklı 2. maddesinde yer alan, “…bir teşebbüsün
ortaklık paylarının ya da diğer hak ve araçların tümünün veya bir kısmının teşebbüsün
üzerindeki kontrolü değiştirecek ya da karar organlarını etkileyecek şekilde yahut mal
veya hizmet üretimine yönelik birimlerin özelleştirme yolu ile her türlü devri bu Tebliğ
hükümlerine tabidir.” hükmü uyarınca, bir teşebbüsün mal ve hizmet üretimine yönelik
birimlerinin özelleştirme yoluyla devri niteliğini taşıyan bildirim konusu işlem anılan
Tebliğ hükümlerine tabidir.
Söz konusu işlem 1998/4 sayılı Tebliğ’in kapsamında olmakla birlikte, bu işlemin Tebliğ 270
kapsamında ön bildirime tabi olmadığı görülmektedir. Şöyle ki; 1998/4 sayılı Tebliğ’in
‘Ön Bildirime Tabi Özelleştirme Yoluyla Devralmalar’ başlıklı 3. maddesinde,
“…özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik birimin ilgili ürün
piyasasındaki pazar payının %20’yi veya cirosunun 20 trilyon Türk Lirasını aşması ya
da bu eşikler aşılmasa bile özelleştirilecek teşebbüsün hukuki veya fiili imtiyazlara
sahip olması halinde,… Rekabet Kurulu Görüşünün alınması zorunludur” ifadesi yer
almaktadır.
Pazar payı açısından devre konu santrallerin pazar payının %1’in dahi altında olduğu,
ciro eşikleri bakımından da devre konu santrallerin 2006 yılı cirosunun (………...) YTL 280
olduğu görülmektedir. Devir işleminin herhangi bir imtiyaz devrini içerip içermediği
hususunda yapılacak değerlendirmede ise, 1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan imtiyaz tanımının dikkate alınması gerekmektedir. Buna göre; “Bu
Tebliğ anlamında, hukuki ya da fiili imtiyaz; Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından
oluşturulacak, devletin sahip olacağı imtiyazlı hak ve paylara ilişkin hükümler saklı
kalmak kaydı ile, özelleştirilecek teşebbüsün kamu kuruluşu olmasından kaynaklanan,
bir kanun veya sair hukuki düzenlemeye dayanan ya da fiilen oluşmuş, ilgili ürün
piyasasında faaliyet gösteren diğer teşebbüslerin sahip olmadığı veya olamayacağı
beklenen tekel hakkı da dahil tüm ayrıcalıkları ifade eder.”
290
Bu tanımdan hareketle, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca rekabet
ortamında özel hukuk hükümlerine göre işleyecek bir elektrik piyasasının kurulmasının
amaçlandığı ve bu kapsamda devre konu santrallerin piyasadaki diğer santrallerle aynı
hak ve yükümlülüklere sahip oldukları ve faaliyetlerini de serbest rekabet ortamında
ağırlıklı olarak PMUM (Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi) kapsamında gerçekleştirdikleri
dikkate alındığında, söz konusu santrallerin ADÜAŞ’ın kamu kuruluşu olmasından
kaynaklanan herhangi bir ayrıcalığa, dolayısıyla 1998/4 sayılı Tebliğ anlamında bir
imtiyaza sahip olmadığı anlaşılmaktadır. Bu sebeple, söz konusu özelleştirme işleminin
yukarıda yer verilen Tebliğ hükmü çerçevesinde ön bildirime tabi olmadığı
görülmektedir. 300
Aynı Tebliğ’in 5. maddesinde, “…ön bildirime tabi olmamakla birlikte bu Tebliğ
kapsamında olan özelleştirme yolu ile devralma işlemi taraflarının ilgili ürün
piyasasındaki toplam pazar paylarının %25’i veya cirolarının 25 trilyon Türk Lirasını
aşması halinde; devralma işlemlerinin hukuki geçerlilik kazanabilmeleri için Rekabet
Kurulundan izin alınması zorunludur.” hükmü yer almaktadır.
Dosyadaki bilgilere göre nihai devir işleminin, bir önceki yıl olan 2007 yılının ikinci 6
ayında ADÜAŞ’ın net satışlarının (………...) YTL olduğu ve bu dönemde yapılan
08-26/280-89
8
satışların ADÜAŞ 2007 satışlarının %48,7’sini oluşturduğu dikkate alındığında1, tek 310
başına ADÜAŞ’ın elde ettiği cironun her üç aday bakımından da söz konusu devir
işlemini Rekabet Kurulu iznine tabi kıldığı görülmektedir.
H.4.2. İşlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi
Türkiye’de elektrik üretimi pazarında, bir kamu şirketi olan EÜAŞ ve bağlı ortaklıkları,
Yap-İşlet-Devret, Yap-İşlet ve İşletme Hakkı Devri uygulamaları çerçevesinde faaliyet
gösteren özel şirketler, özel mobil üreticiler ve otoprodüktörler/otoprodüktör grupları
gibi farklı piyasa oyuncuları yer almaktadır.
320
Türkiye’de 2006 yılı itibarıyla kurulu gücün üretici kuruluşlara göre dağılımı aşağıdaki
tabloda yer almaktadır:
Tablo 6: Türkiye Kurulu Gücü (2006)
ÜRETİCİ KURULUŞ SANTRAL TİPİ KURULU GÜÇ (MW) PAYI (%)
Termik 8.705,9 21,46
Hidrolik, Jeotermal, Rüzgar 11.176,0 27,55 EÜAŞ
Toplam 19.881,9 49,01
EÜAŞ’IN BAĞLI ORTAKLIKLARI Termik 3.834,0 9,45
MOBİL SANTRALLER Termik 724,9 1,78
Termik 10.321,7 25,44
Hidrolik, Jeotermal, Rüzgar 1.374,5 3,38 ÜRETİM ŞİRKETLERİ
Toplam 11.696,2 28,83
Termik 3.833,7 9,45
Hidrolik, Jeotermal, Rüzgar 594,1 1,46 OTOPRODÜKTÖR İŞLETME HAKKI DEVRİ
Toplam 4.427,8 10,91
Termik 27.420,2 67,59
Hidrolik, Jeotermal, Rüzgar 13.144,6 32,40 TÜRKİYE TOPLAMI
Toplam 40.564,8 100
Burada hemen belirtmek gerekir ki, EÜAŞ’a ait santraller (%49), EÜAŞ’ın bağlı
ortaklıkları (%9,45) ve Yap İşlet Devret (%6), Yap İşlet (%15), İşletme Hakkı Devri
(%2) ve Mobil santraller (%2) gibi, üretimlerini yaptıkları anlaşmalar çerçevesinde
devlete satan santraller dikkate alındığında, Türkiye kurulu gücünün yaklaşık
%83’ünün kamu kuruluşları ve onlarla ilişkili şirketler tarafından işletildiği
görülmektedir. Bu çerçevede ihalede ilk üç teklifi veren teklif sahiplerine ilişkin 330
değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.
H.4.2.1. Zorlu Elektrik
Zorlu Elektrikin bünyesinde yer alan elektrik üretim santrallerinin kurulu güçleri ve 2007
yılı üretimleri aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 7: Zorlu Elektrikin Santralleri
Santraller Tipi Kurulu Güç (MW) 2007 Üretimi (kwh)
Bursa Santrali Kombine Çevrim 90,000 (…………)
Ankara Santrali Kombine Çevrim 50,310 (…………)
Kayseri Santrali Kombine Çevrim 188,501 (…………)
Lüleburgaz Santrali Kojenerasyon 65,800 (…………)
Yalova Kağıt Santral Kojenerasyon 15,900 (…………)
Kayseri Bir. Snt. Kojenerasyon 7,200 (…………)
TOPLAM 417,711 2.465.686.732
1 ADÜAŞ’ın 2007 yılı toplam satışı 432.521.863 kWh olup, 2007 Haziran-Aralık döneminde yapılan toplam satış
210.547.848.kwh’dur.
08-26/280-89
9
Daha önceki dönemlerde elektrik piyasasında gerçekleşen devirler kapsamında
Kurulun ilgili ürün pazarı olarak elektrik üretim ve satışını kabul ettiği ve pazar gücü 340
analizinde de teşebbüslerin kurulu gücünü dikkate aldığı görülmektedir2. Türkiye
toplam kurulu gücünün 40.564,8 MW olduğu dikkate alındığında, Zorlu Elektrikin sahip
olduğu mevcut kapasitenin Türkiye toplam kurulu gücünün %1,03’ü olduğu, 141,41
MW kurulu güce sahip olan ADÜAŞ açısından bu oranın %0,35 olduğu
anlaşılmaktadır. Sadece üretim şirketlerinin sahip olduğu kurulu güç (11.696,2 MW)
bakımından ele alındığında da, Zorlunun payının %3,57, ADÜAŞ’ın payının ise %1,2
olduğu görülmektedir. Başka bir ifadeyle, yapılacak en dar pazar tanımında dahi, Zorlu
Elektrikin ADÜAŞ’a ait santralleri devralmasının hakim durum yaratılmasına veya
mevcut hakim durumun güçlendirilmesine yol açmayacağı görülmektedir.
350
H.4.2.2. Aşkale
Elektrik üretimi ve satışına ilişkin herhangi bir faaliyeti olmayan Aşkalenin ADÜAŞ’a ait
santralleri devralmasının 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir sakınca
doğurmasının söz konusu olmadığı açıktır.
H.4.2.3. Doğal-Dekar
Doğal-Dekar’ın ortaklarından Doğal A.Ş.’nin kontrolünü elinde tutan Global Holding
bünyesinde elektrik enerjisi alanında faaliyet göstermek üzere kurulmuş olan 360
şirketlerden hiçbirinin halihazırda üretimi bulunmamakla birlikte, devam eden
yatırımların şirket planları doğrultusunda 2012 yılında tamamlanarak faaliyete
geçmesiyle Global Holding, 576 MW’lık bir kurulu güce sahip olacaktır. Dekar A.Ş. de
mevcut elektik üretim ve satış faaliyeti bulunmamakla birlikte, proje aşamasındaki
santrallere ilişkin lisans başvurusunda bulunmuş olan şirketlerde hissedar
konumundadır. Halihazırda, piyasada faaliyeti bulunmayan bu teşebbüslerin ADÜAŞ
bünyesindeki santralleri devralmasının Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir sakınca
doğurmayacağının açık olduğu görülmektedir.
Bu noktada, mevcut piyasada faaliyet göstermeseler de potansiyel rekabet açısından 370
rakip sayılabilecek olan Doğal A.Ş. ve Dekar A.Ş.’nin gerçekleştirdiği Doğal-Dekar
ortaklığının rekabetçi davranışların koordinasyonu riski açısından Kanun’un 4. maddesi
kapsamında nasıl değerlendirileceği hususu gündeme gelmekle birlikte, öncelikle söz
konusu ortaklığın ortak kontrol şeklinde değil, Doğal A.Ş.’nin kontrolü altında olacağı
ve ayrıca söz konusu teşebbüslerin sahip olduğu projelerin ancak 2012 yılında
faaliyete geçebileceği ve faaliyete geçmeleri halinde bu firmaların pazardaki paylarının
oldukça düşük olacağı dikkate alındığında, söz konusu ortaklığın Kanun’un 4. maddesi
bakımından herhangi bir sakınca doğurmadığı anlaşılmaktadır.
I. SONUÇ 380
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş.’ye ait Tercan, Kuzgun, Mercan,
İkizdere, Çıldır, Beyköy ve Ataköy Hidroelektrik Santralleri ile Denizli Jeotermal
Santralinin işletme hakkı devri, Engil Gaz Tribünleri Santralinin satış yöntemi ile
Aşkale Çimento Sanayi T.A.Ş., Doğal-Dekar Enerji Ortak Girişim Grubu veya
Zorlu Enerji Elektrik Üretim A.Ş.’den birine devri işleminin, 4054 sayılı
2 4.7.2007 tarih ve 07-56/653-223 sayılı Kurul kararı – Rotor’un Zorlu Holding tarafından devralınması.
08-26/280-89
10
“Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı
”Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin
Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip 390
Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna,
2- Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek
muhtemel devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin
verilmesinde sakınca bulunmadığına
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. 400
08-26/280-89
11
(27.03.2008 tarihli ve 08–26/280-89 sayılı Kurul Kararı’na)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş.’ye ait Tercan, Kuzgun,
Mercan, İkizdere, Çıldır, Beyköy ve Ataköy Hidroelektrik Santralleri ile Denizli
Jeotermal Santralinin işletme hakkı devri, Engil Gaz Tribünleri Santralinin satış
yöntemi ile devredilmesi işlemine izin verilmesinde sakınca bulunmadığına dair
Kurul kararına;
inceleme ve tahkikatın yeterli olmadığı düşüncesiyle katılmıyoruz.
Söz konusu işlemin, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun”un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların
Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu’na Yapılacak Ön
Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında
Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna dair kuşku bulunmamaktadır.
1998/4 sayılı Tebliğ’in “Ön Bildirime Tabi Özelleştirme Yoluyla
Devralmalar” başlıklı 3. maddesinde “özelleştirme yolu ile devralma
işlemlerinde; özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik
birimin ilgili ürün piyasasındaki pazar payının % 20’yi veya cirosunun 20 trilyon
Türk Lirasını aşması ya da bu eşikler aşılmasa bile özelleştirilecek teşebbüsün
hukuki veya fiili imtiyazlara sahip olması halinde, ihale şartlarının kamuoyuna
duyurulmasından önce, Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunularak, ilgili
pazarda böyle bir özelleştirmenin ne gibi sonuçlar doğuracağı, özelleştirilecek
teşebbüsün varsa sahip olduğu hukuki veya fiili imtiyazların özelleştirme sonrası
durumunun ne olacağı hususlarının değerlendirileceği ve bu konularda ihale
şartları belgesinin hazırlığına esas olacak Rekabet Kurulu Görüşünün alınması
zorunludur” hükmü yer almaktadır.
Bu düzenleme çerçevesinde, 1998/4 sayılı Tebliğ ile öngörülen eşik
değerler aşılmamış olsa bile özelleştirilecek teşebbüsün hukuki veya fiili
imtiyazlara sahip olması halinde Rekabet Kurulu’nun görüşünün alınması
zorunluluğu getirilmiştir.
Somut işlem yönünden, dosya kapsamındaki bilgilere göre Tebliğ’in
öngördüğü eşik değerler aşılmamaktadır. İşlemin ön bildirime tabi olup olmadığı
yönünden incelenmesi ve saptanması gereken diğer husus yukarıda da
açıklandığı üzere özelleştirilecek teşebbüsün hukuki veya fiili imtiyaz
karşısındaki durumudur.
Danıştay 13. Dairesi 2005/7150E, 2006/1231K sayı ve 28.02.2006 tarihli
kararında;
“Bu Tebliğ’de hukuki ya da fiili imtiyaz; özelleştirilecek teşebbüsün kamu
kuruluşu olmasından kaynaklanan, bir kanun veya sair hukuki düzenlemeye
dayanan ya da fiilen oluşmuş, ilgili ürün piyasasında faaliyet gösteren diğer
teşebbüslerin sahip olmadığı veya olamayacağı beklenen tekel hakkı da dahil
tüm ayrıcalıkları ifade edeceği şeklinde tanımlanmıştır. Dolayısıyla, Tebliğ ile
Tebliğ’de öngörülen eşik değerler aşılmamış olsa bile özelleştirilecek
08-26/280-89
12
teşebbüsün Tebliğ’de tanımlanan hukuki veya fiili imtiyazlara sahip olması
halinde de Rekabet Kurulu’nun görüşünün alınması zorunluluğu getirilmiştir.”
ifadelerine yer verilmiştir.
Danıştay 13. Dairesi, bu kararında; “1998/4 sayılı Tebliğ’de öngörülen,
ihale şartlarının kamuoyuna duyurulmasından önce, Rekabet Kurumu’na ön
bildirimde bulunularak, ilgili pazarda böyle bir özelleştirmenin ne gibi sonuçlar
doğuracağı, özelleştirilecek kuruluşun varsa sahip olduğu hukuki veya fiili
imtiyazların özelleştirme sonrası durumunun ne olacağı hususlarının
değerlendirilmesi ve bu konularda ihale şartları belgesinin hazırlığına esas
olacak menfi veya müsbet, Rekabet Kurulu’nun görüşünün alınması gerekirken
Rekabet Kurulu’nun görüşü alınmaksızın söz konusu limanın ihaleye
çıkarılmasında ve mahkemece olayda hukuki ve fiili tekel söz konusu olmadığı
sonucuna varılarak karar verilmesinde hukuka uyarlık görülmemiştir”
gerekçesiyle kararın eksik inceleme neticesinde alındığına kanaat getirerek
yerel mahkeme kararının bozulmasına karar vermiştir.
Somut olay bu çerçevede değerlendirildiğinde dosya konusu işleme ilişkin
olarak hukuki veya fiili imtiyaza yönelik herhangi bir inceleme ve araştırma
yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın 04.10.2007 tarih ve 8104 sayılı yazısı
kapsamı ise, işlemin 1998/4 sayılı Tebliğ’in belirlediği eşik değerler yönünden ön
bildirime tabi olup olmadığına dair hususu içerdiği, buna karşılık hukuki veya fiili
imtiyaz bakımından bir açıklama getirmediği görülmektedir.
Rekabet Kurumu Başkanlığı’nın 18.10.2007 tarih ve 4113 sayılı cevabi
yazısı kapsamı ise, konuya ilişkin yasal çerçeveyi ortaya koymakta, bu yasal
çerçeve kapsamında işlemin ön bildirime tabi olup olmayacağı hususunun
değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Bu durumda tüm dosya kapsamındaki bilgi ve
belgelere göre özelleştirilecek teşebbüsün hukuki veya fiili imtiyaza sahip olup
olmadığı saptanmamıştır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerden dolayı eksik inceleme neticesinde
alınan karara katılmıyoruz.
Tuncay SONGÖR M. Sıraç ASLAN
İkinci Başkan Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy