Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-26/283-91

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

(Danıştay’ın İptal Kararı Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-2-86
Karar Sayısı : 08-26/283-91
Karar Tarihi : 27.3.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
Dr. Mustafa ATEŞ

B. RAPORTÖRLER: Hakan BİLİR, Evrim Özgül KAZAK

C. ŞİKAYET EDEN: İhbar

D. KARŞI TARAF:
- Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. 20
Çağdaş Emek Sanayi Sitesi 648. Sokak No:12 Ostim-Ankara

E. DOSYA KONUSU: 10.3.2005 tarih, 05-13/156-54 sayılı Kurul kararının
Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. tarafından
açılmış olan davalar sonucunda Danıştay 13. Dairesi’nin 11.12.2007 tarih,
2006/1429 E., 2007/8688 K. sayılı kararı ile iptal edilmesi üzerine ilgili
dosyanın yeniden değerlendirilmesi.

F. İDDİALARIN ÖZETİ:
30
Soruşturmanın konusunu özetle;

- Siemens’in trafik kontrol ürünleri ile ilgili olarak oluşturduğu bayilik
sisteminin,
- Siemens’in oluşturduğu bayilik sistemine ek olarak ortaya çıkan
entegratörlük anlaşmalarının,
- Ortana’nın ledli sistemler ile ilgili olarak oluşturduğu bayilik sisteminin

oluşumu ve Siemens ve Ortana ile bayilerin bu alandaki diğer uygulamaları ile
40
- AMBER teşebbüsünün kuruluşunun

4054 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi oluşturmaktadır.

G. DOSYA EVRELERİ

Kurum kayıtlarına 30.10.2003 tarih ve 5268 sayı ile intikal etmiş olan ihbar
üzerine hazırlanan 17.11.2003 tarih ve 2003-2-86/BN-03-AD sayılı Bilgi Notu,
Rekabet Kurulu’nun 20.11.2003 tarih ve 03-75/910-M sayılı toplantısında
görüşülmüş ve söz konusu iddialarla ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek 50
08-26/283-91
2
olup olmadığının belirlenmesi amacıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 40. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.

Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 31.12.2003 tarih ve 2003-2-
86/ÖA-03-MÇ sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu’nun 8.1.2004 tarih
ve 04-01/11-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve Kurul, oluşturulan bayilik
sistemi ve söz konusu sistem sonrası ihalelerde gerçekleştirmiş oldukları
eylemlerin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti bozucu nitelikte etki ve
sonuçlarının olabileceğini göz önünde bulundurularak; 60

- Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens),
- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta Aracılık
Hizmetleri Gıda Tekstil Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (TKS),
- TRASİN Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (TRASİN),
- Sintek Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.(SİNTEK),
- EMT Elektrik ve Mekanik Tesisat İşleri Ltd. Şti.(EMT),
- SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş.(SFA),
- Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
(Sinyalizasyon), 70
- ULTRA Ulaşım ve Trafik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ultra),
- Amber Elektronik İletişim Trafik Eğitim İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş
(AMBER),
- Ortana Elektronik Yazılım Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ortana)

hakkında anılan Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar
vermiştir.

Kurul’un 8.1.2004 tarih ve 04-01/11-M sayılı Soruşturma Kararı üzerine,
Rekabet Kurumu’nun 20.1.2004 tarih ve 201-210 sayılı yazıları ile toplam 10 80
teşebbüse, haklarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açıldığı, Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca
bildirilmiştir. Taraflar, aynı madde uyarınca ilk yazılı savunmalarını süresi
içinde Kurum’a intikal ettirmiştir.

30.4.2004 tarihli Siemens ve Ultra arasındaki İkale Sözleşmesi ile tarafların
1.10.2003 tarihinde imzalamış oldukları Entegratörlük Sözleşmesi, 5.5.2004
tarihinden geçerli olmak üzere sona erdirilmiştir.

16.2.2004 tarihinde Ortana ve Sinyalizasyon arasında imzalanan Protokol ile 90
tarafların 6.3.2003 tarihinde imzalamış oldukları Bayilik Sözleşmesi
feshedilmiştir. Aynı tarihte Ortana teminat çeklerini Sinyalizasyona,
Sinyalizasyon da çözüm ortağı belgesi ve fiyat listesini Ortana’ya teslim
etmiştir.

Siemens, Sinyalizasyon ile olan Bayilik Sözleşmesi’ni 9.1.2004 tarihinde tek
taraflı olarak feshetmiştir. 29.1.2004 tarihinde Siemens ve Sinyalizasyon
arasında imzalanan Protokol ile de Siemens teminat çeklerini Sinyalizasyon’a,
Sinyalizasyon da çözüm ortağı belgesi ve son fiyat listesini Siemens’e teslim
etmiştir. Ayrıca taraflar, Sinyalizasyon’un üretim hakkına ilişkin Sözleşme’nin 100
08-26/283-91
3
rekabet yasağı hükmünün uygulanmayacağı konusunda karşılıklı olarak
anlaşmaya varmışlardır.

Siemens ayrıca bayilik sözleşmelerinde yer alan 3 yıllık rekabet yasağı
hükmünü tadil ederek, hükmün sözleşmeden çıkarıldığını ve rekabet yasağı
hükmünün Sözleşmenin süresi boyunca geçerli olacağını tüm bayilerine
bildirmiştir.

Rekabet Kurulu tarafından, 2.7.2004 tarih ve 04-44/556-M sayılı karar ile
yürütülmekte olan soruşturmanın 8.7.2004 tarihinde sona eren süresinin, 110
4054 sayılı Kanun’un 43/1. maddesi çerçevesinde 8.7.2004 tarihinden itibaren
2 ay uzatılmasına karar verilmiştir.

8.9.2004 tarih ve SR/04-16 sayılı Soruşturma Raporu Kanun’un 45/1.
maddesi uyarınca Rekabet Kurulu Üyeleri’ne ve teşebbüslere tebliğ edilmiş ve
aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslerin ikinci yazılı savunmaları süresi içinde Kurum kayıtlarına
girmiştir. İlgili teşebbüslerden AMBER adına 2. yazılı savunma yapılmamıştır.

Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı Ek Yazılı Görüşler, hakkında soruşturma 120
yürütülen teşebbüslere ve Kurul Üyelerine 4054 sayılı Kanun’un 45/2.
maddesi uyarınca tebliğ edilmiştir. AMBER adına İkinci Yazılı Savunma
yapılmadığı için bu teşebbüse bir Ek Yazılı Görüş gönderilmemiştir.

Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin, Ultra ve SFA’nın haricinde, Ek
Yazılı Görüşe Cevapları süresi içinde Kurum’a gönderilmiştir.

Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsler, 4054 sayılı Kanun’un 46.
maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmişlerdir.
9.3.2005 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmıştır. 130

Rekabet Kurulu, 10.3.2005 tarihinde, 05-13/156-54 sayı ile nihai kararını
vermiştir.

Siemens tarafından Kuruma iletilen ve Kurum kayıtlarına 21.2.2007 tarih ve
1301 sayı ile giren yazıda, Siemens ve bayileri arasındaki bayilik ilişkisinin,
1.11.2006 tarihi itibarıyla sona erdiği ve bu durumun 14.6.2006 tarihinde
şifahen, 27.6.2006 tarihinde de Kartal 1. Noterliği vasıtasıyla yazılı olarak
bayilere bildirildiği ifade edilmiştir.
140
Gerekçeli kararın taraflara tebliği ertesinde söz konusu teşebbüslerden bir
kısmı Danıştay 13. Dairesi’nde karar aleyhine dava açmışlardır. Danıştay 13.
Dairesi’nin 11.12.2007 tarih, 2006/1429 E., 2007/8688 K. sayılı kararı ile
Sinyalizayon lehine olacak şekilde, soruşturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai
karar toplantısına katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı bulunması
gerekçesiyle, 10.3.2005 tarih, 05-13/156-54 sayılı Rekabet Kurulu Kararı’nın
davacıya ilişkin kısımları iptal edilmiştir.

Bu çerçevede, Kurul’un konu ile ilgili almış olduğu kararın gereği olarak dosya
üzerinde yapılan yeniden değerlendirmeler ışığında, Rekabet Kurulu, 150
08-26/283-91
4
düzenlenen 14.3.2008 tarih ve 2008-2-51/BN-07-HB sayılı Bilgi Notu ve
14.3.2008 tarih, REK.0.06.00.00-110/83 sayılı Başkanlık Önergesi ile
önaraştırmaya ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü
savunma tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı
açılımı, raporlar, Danıştay’ın iptal kararları, dosya münderecatında yer alan
tüm bilgi ve belgeleri inceleyerek, 27.3.2008 tarih ve 08-26 sayılı toplantısında
nihai kararını vermiştir.

13.7.2005 tarih, 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5388 sayılı
“Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine 160
Dair Kanun’un 5. maddesinde yer alan “Soruşturma yapılmasına karar
verildiği takdirde Kurul ilgili daire başkanının gözetiminde soruşturmayı
yürütecek raportör veya raportörleri belirler” hükmü uyarınca alınan 13.7.2005
tarih, 05-46/667 sayılı Kurul kararının “Soruşturma Heyeti Başkanı olarak
belirlenmiş bulunan Rekabet Kurulu Üyelerinin söz konusu dosyalara ilişkin
nihai kararın alındığı toplantılara katılmaması gerektiğine” ilişkin 3. maddesi
doğrultusunda, mevcut soruşturmanın Heyet Başkanlığını yürüten II. Başkan
Tuncay SONGÖR nihai karar toplantısına katılmamıştır.
Dosya evveliyatında yer alan rapor sonuçlarına uygun görüşle katıldığı
anlaşılan Kurul Üyesi İsmail Hakkı KARAKELLE nihai karar toplantısına 170
katılmamıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Raportörlerce;

1- Siemens’in koordinatörlüğünde oluşturulan Siemens bayilik sistemi ve söz
konusu sistem sonrası kamu alımlarında (ihalelerde) gerçekleştirilmiş olan
rekabete aykırı eylemler ve ek olarak entegratörlük sözleşmesi ile Ultra’nın da
bu sisteme dahil edilmesinin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti sınırlama
amaç ve etkileri nedenleriyle,
Sinyalizasyon Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 180

- Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.
- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik
Sigorta Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Ultra Ulaşım ve Trafik San. ve Tic. Ltd. Şti.
- SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş.
- Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
- EMT Elektrik ve Mekanik Tesisat İşleri Ltd. Şti.
190
ile birlikte 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri,

2- Kanun’un 16. maddesinin altıncı fıkrasında yer verilen şartların
gerçekleşmesi nedeniyle takdiren Sinyalizasyon Elektronik İnşaat San. ve Tic.
Ltd. Şti.’ne ceza verilmesine yer olmadığı,

3- 5388 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında yer alan anlaşmalar bakımından bildirim yükümlülüğünün
kaldırılmış olması nedeniyle bu konuda karar verilmesine gerek olmadığı
08-26/283-91
5
ifade edilmiştir. 200

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Siemens ile 6 bayi arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesine konu ürün
ve sistemlerin listesi, sözleşmenin 2 nolu ekinde yer almaktadır. Ek 2’de, trafik
kontrol sistemlerinin kurulmasında gerekli olan çeşitli elektronik cihazlar (yaya
sinyal verici, oto sinyal verici, yaya butonu, master ssm vb.), bu cihazların
parçaları (halojen ampul, master saat pili vb.), cihazların tamirinde kullanılan 210
diğer cihazlar (master ssm tamiri, master mmi tamiri vb.), elektronik olmayan
üniteler (ünite camı, ünite siperlik, ünite gövde vb.) ve bunların parçalarından
(ünite cam contası vb.) oluşan çok sayıda ve çeşitte ürün ve sistem
sayılmıştır. Çeşitli yazılımların kurulmasını da gerektiren çok çeşitli elektronik
ürün ve sistemden ve bunları tamamlayan parçalar ve elektronik olmayan
ünitelerden oluşan söz konusu ürün grubuna kısaca “akıllı trafik kontrol ya da
yönetim sistemleri” de denilmektedir. Söz konusu ürünlerden oluşan pazar
genel olarak trafik sinyalizasyon sistemleri olarak tanımlanabilir.

Ortana ile bayiler arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesinde de 220
sözleşme konusu ürünler sözleşmenin 2 nolu ekinde yer almaktadır. Bu
ürünler, değişken mesaj işaretleri (VMS), grafik değişken mesaj işaretleri
(grafik VMS), değişken trafik işaretleri, doppler radar hız ikaz sistemi ve mobil
değişken trafik işaretleri olmak üzere Siemens ile imzalanan bayilik
sözleşmesinden farklı ve genel olarak “ledli sistemler” olarak adlandırılan
ürünlerden oluşmaktadır. Ledli sistemler, grafiklerin veya yazılı mesajların
(harf ve rakam) yer aldığı ışıklı uyarı ve bilgilendirme panolarıdır. Bu ürünlerin
Türkiye’deki en önemli üreticisi Ortana’dır.

Bu açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarları trafik kontrol ünitelerini içeren 230
“trafik sinyalizasyon sistemleri” ve “ledli sistemler”dir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Şikayet konusu sözleşme ve uygulamalara konu ürünlerin tüm Türkiye sınırları
içinde satış ve pazarlamasının olması nedeniyle coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.

I.2. Hakkında İşlem Yapılan Taraf
Sinyalizasyon Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Sinyalizasyon) 240

Sinyalizasyon, 2001 yılından önce trafik sinyalizasyon ürünleri üreticisi olarak
faaliyet göstermekte iken, Kasım 2001 tarihinden sonra Siemens bayisi olarak
faaliyetlerine devam etmiş, soruşturma sürecinde Siemens ile olan bayilik
sözleşmesine son verilmiştir. Söz konusu dönemde, teşebbüsün hisselerinin
%60’ı Hasan Erseven’e, %40’ı ise Süleyman Erseven’e aittir.


08-26/283-91
6
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1. Siemens Bayilik Sisteminin ve Bayilik Sözleşmelerinin Değerlendirilmesi 250

Trafik sinyalizasyon ve ledli sistemler pazarlarının en önemli alıcıları
Karayolları Genel Müdürlüğü ve belediyelerdir. Müteahhitlere taşeron olarak
yapılan işlerin miktarı ise kamu ile karşılaştırıldığında küçük bir tutar
oluşturmaktadır. Dolayısıyla söz konusu sistemlerin asıl müşterisi kamu
kesimidir. Bu anlamda piyasadaki rekabet de genellikle kamunun alımlarını
gerçekleştirdiği ihalelerde ortaya çıkmaktadır. Söz konusu ihalelere
bakıldığında, zaman zaman birden fazla ürün ve sistemin bir arada
kullanılarak ve gerekli bağlantıların tesis edilerek kavşak, üst geçit, yaya
geçidi v.b. projelerin trafik kontrol sistemlerinin bir paket halinde kurulduğu 260
anlaşılmaktadır.

Bu anlamda, söz konusu idareler alımları gerçekleştirirken, işlemi yalnızca
trafik sinyalizasyon sistemi alımı olarak yapabilecekleri gibi, bir yapım veya
müteahhitlik işi içerisinde trafik sinyalizasyon sistemine duyulan ihtiyacın da
birlikte karşılanması şeklinde yapabilmektedirler. Bir başka deyişle, örneğin bir
tünel veya hemzemin geçit inşası içinde trafik sinyalizasyon sistemlerine de
ihtiyaç duyulduğunda, alım işlemi söz konusu ihtiyacı da giderecek şekilde bir
bütün olarak karşılanmaktadır. Bu anlamda söz konusu yapım işini üstlenmek
isteyen ancak trafik sinyalizasyon ürünlerini üretmeyen teşebbüslerin de, söz 270
konusu ürünleri bir şekilde temin etmeleri gerekmektedir.

Dolayısıyla trafik sinyalizasyon ürünleri ile ilgili alım işlemleri için ihalelere
katılan teşebbüsleri iki kategoriye ayırmak mümkündür:

- Trafik sinyalizasyon sistemleri üreticileri,
- Üretici olmamakla birlikte, trafik sinyalizasyon sistemlerini Türkiye’de
yerleşik diğer üreticilerden veya ithalat yoluyla temin eden diğer
teşebbüsler.
280
İkinci kategoriye giren teşebbüsleri yapım işini üstlenen müteaahitlerden,
elektrik işi ile ilgilenen teşebbüslere kadar geniş bir yelpazede
konuşlandırmak mümkündür. Söz konusu teşebbüsler açılan ihalelere
katılmakta ancak kazanmaları halinde kendi alanları dışındaki trafik
sinyalizasyon sistemleri işini ya taşeronlar vasıtası ile ya da doğrudan temin
etmek suretiyle gerçekleştirmeye çalışmaktadır. Aslında söz konusu
teşebbüslerin trafik sinyalizasyon ürünlerini temin ettikleri kaynaklardan birisi
de, birinci kategoride sayılan üreticilerdir.

Yukarıda kısaca anlatılmaya çalışılan piyasanın yapısı, Karar’ın devamında 290
Siemens bayilik sisteminin neden rekabete aykırı olarak oluşturulduğunun
tespit edilmesi ve amacının ortaya konulması bakımından önem arz
etmektedir. Çünkü Siemens, bayilik sistemini oluştururken, bayilerini
kendisinin de yer aldığı birinci kategoride yer alan üreticiler arasından
seçmiştir. Bu kategoride, ikinci kategoride yer alan teşebbüslerin aksine az
sayıda teşebbüs bulunmaktadır. Bir başka deyişle Türkiye’de trafik
sinyalizasyon sistemlerini az sayıda teşebbüs üretmektedir. Bu anlamda
Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi ile amaçlanan; esasen
08-26/283-91
7
üreticilerin bir araya toplanarak rekabetin kısıtlanması ve pazardaki en büyük
temin kaynağı haline gelinmesidir. 300

Dolayısıyla yukarıda yer verilen ayrım nedeniyle, Karar’ın devamında sıkça
karşılaşılacak olan “rakiplik” kavramı ile trafik sinyalizasyon sistemlerini üreten
firmalar arasındaki ilişkilerin kastedildiği anlaşılmalıdır.

Siemens ile bayileri arasında imzalanan bayilik sözleşmelerinin
değerlendirilmesine geçmeden önce, bayilik sistemi öncesinde Siemens ve
bayileri arasındaki rekabetin ortaya konulması yapılacak olan
değerlendirmeler açısından gereklilik arz etmektedir. Bu anlamda yapılacak
tespit ve değerlendirmeler bayilik öncesi, bayilik sözleşmeleri ve bayilik 310
sonrası durum olarak üç ana başlık altında ele alınacaktır.

I.3.1.1. Bayilik Sistemi Öncesi Durumun Tespiti

Türkiye’de akıllı trafik kontrol sistemlerini az sayıda firma üretmektedir.
Siemens’in bayilik teşkilatını oluşturduğu 2001 yılı öncesinde ise soruşturma
aşamasında Siemens’in bayileri olan firmaların da bu alanda üretim yaptıkları
ve bu bayilerin birbirleri ve Siemens ile rekabet halinde oldukları anlaşılmıştır.
Bu anlamda Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi öncesi piyasada
üretici veya satıcı olarak yer alan bayilerin, hem Siemens’in hem de 320
birbirlerinin rakibi oldukları tespiti, yapılacak değerlendirmeler açısından çok
önemlidir.

Bu bölümde bayilik sözleşmeleri öncesi Siemens ve bayilerin rakip oldukları
ve bu anlamda esasen bayilik sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi anlamında yatay seviyede (rakipler arasında) yapılan bir anlaşma1
olduğu gösterilecektir. Yerinde incelemeler esnasında SFA firmasından elde
edilen ve aşağıda yer verilen belge, Siemens ve bayilerin bayilik sistemi
öncesi rekabet halinde olduklarını gösteren delillerden birisidir. Belge el yazısı
ile yazılmıştır. 330

05/10/1999
5 Firma katıldı.
TEKLİFLER

SFA : 290 000 000 000 TL.
SİMKO : 325 000 000 000 TL.
ULTRA : 313 494 000 000 TL.
SİNYALİZASYON : 168 800 000 000 TL.
DETAY : 229 000 000 000 TL. 340

Komisyona havale edildi


Simko aldı.
SFA, DETAY, SİNYALİZASYON komisyonda elendi
5/10/1999

1 Üretim veya dağıtım zincirinin aynı seviyesinde yer alan teşebbüslerin yapmış oldukları
anlaşmalar. Söz konusu anlaşmaların rekabeti sınırlayıcı olup olmadıkları Karar’ın ilerleyen
bölümlerinde ele alınmaktadır.
08-26/283-91
8
Görüldüğü üzere, Siemens ile sonradan Siemens’in bayisi olan SFA,
Sinyalizasyon ve daha sonra entegratörlük anlaşması imzalanan Ultra ihalede
rekabet halinde fiyatlarını sunmuşlardır. 350

Aşağıda yer verilen tablolarda bulunan ihale bilgileri teşebbüslerin rakipliklerini
gösterme amacından ziyade, bayilik öncesi ve bayilik sonrası dönemler
arasındaki farkı net bir biçimde ortaya koymak için detaylı bir biçimde
oluşturulmuştur. Bu bilgilere göre bayilik öncesi dönemde teşebbüsler farklı
bölgelerdeki ihalelere birbirlerine rakip olarak girerlerken, bayilik sonrası
dönemlerde bu durum ortadan kalkmıştır. Bayilik sistemi kurulduktan sonra
birden fazla bayinin aynı bölgedeki ihalelere girmelerinin altında yatan amaç
ise daha ayrıntılı bir şekilde izleyen bölümlerde ele alınacaktır.
360
Aşağıda yer alan Tablolarda belediye ve karayolları ihaleleri ayrı ayrı
gösterilmiştir. Siemens ve bayilerin isimleri büyük harfler ile diğer katılımcıların
isimleri ise küçük harfler ile yazılmıştır.

Bayilik öncesi ve sonrası dönem, sözleşmelerin imzalandığı 1.11.2001 tarihine
göre belirlenmiştir. Ancak bayilik sistemi ile ilgili hazırlıkların, sözleşmenin
imzalanması öncesine uzandığı ilgili teşebbüsler arasındaki yazışmalardan
anlaşılmaktadır. En az iki sistem üyesinin (Siemens veya bayiler) katıldığı
bazı ihaleler aşağıdadır.
370
Tablo 1: Bayilik sistemi öncesi yapılan bazı belediye ihaleleri

İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan
Ankara B.B. 22.5.2001 SIEMENS
SFA
Buharalılar
Buharalılar
Ardahan Bel. 13.7.2001 SIEMENS
TRASİN
SİNYALİZASYON
SFA
SIEMENS
Erzurum B.B. 3.7.2001 TKS
SFA
Buharalılar
Odisan
Odisan
Kayseri B.B. 29.5.2001 TKS
SIEMENS
SFA
Buharalılar
Odisan
SIEMENS
Kırkpınar Bel. 15.5.2001 SFA
TKS
Odisan
SFA
08-26/283-91
9
Sapanca Bel. 6.6.2001 SFA
SİNYALİZASYON
İsbak
SFA
İzmit B.B. 29.6.1999 SİMKO2
SİNYALİZASYON
Kubik
Nilka
Gün.Alk.
SİNYALİZASYON
İzmir B.B. 2.11.2000 SİMKO
ULTRA
Yüzey y.
Gül-iş
Snef
SİMKO
Gaziantep Bel. 16.8.2001 TRASİN
SIEMENS
Teknotel
SIEMENS
Konya B.B. 21.12.1999 SİMKO
ULTRA
SİMKO
Antalya B.B. 13.4.1999 SİMKO
SİNYALİZASYON
SİMKO
13.8.2000 SİMKO
SİNYALİZASYON
SİMKO3
2.8.2001 SIEMENS
SİNYALİZASYON
TKS
Antalya Sin.
Ant.Sin.
1.3.2001 SIEMENS
SİNYALİZASYON
ULTRA
SİNYALİZASYON

Kayseri B.B. 29.5.2001 SIEMENS
TKS
SFA
Buharalılar
Akdol-Ortadoğu
Buharalılar
Bursa B.B.4 5.7.2001 TKS
SİNYALİZASYON
Selçuk m.
Tgs.
TKS
9.1.2000 SİNYALİZASYON
SİMKO
Selçuk m.
Tgs.
Selçuk m.
7.11.2000 SİNYALİZASYON
TKS
Selçuk m.
Tgs.
Tgs.
Trabzon Bel. 22.8.2000 SFA
TKS
Angira
SFA
Bolu Bel. 14.8.2001 SFA TKS

2 Simko (Siemens) bayilik sözleşmesi öncesi İzmit Belediyesi’nin düzenlemiş olduğu 8
ihalenin 4’üne katılmasına rağmen bayilik sözleşmesi sonrası hiç bir ihaleye iştirak etmemiştir.
3 Bayilik sözleşmeleri öncesi Antalya Belediyesi’nin alımlarının çoğu SİMKO ve Sinyalizasyon
tarafından karşılanmıştır.
4 1999 yılından bayilik sözleşmesi imzalanan döneme kadar Belediye toplam 12 ihale
açmıştır. Sinyalizasyon söz konusu ihalelerin 8 tanesine, TKS 2 tanesine, SFA ve SIMKO
(Siemens) 1 tanesine katılmış olmalarına rağmen söz konusu firmalar, bayilik sözleşmesi
sonrasında yapılan 2 ihaleye de katılmamışlardır.
08-26/283-91
10
TKS
TRASİN
Denizli Bel. 7.10.1999 ULTRA
SİMKO
İsbak
SİMKO
Ankara B.B. 5.10.1999 SİNTEK
SIMKO
SİMKO
12.10.1999 SIMKO
SFA
SİNYALİZASYON
ULTRA
Detay
SİMKO


Tablo 2: Bayilik sistemi öncesi yapılan bazı karayolları ihaleleri
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan
TCK 2. Bölge / İzmir 31.5.2000 SİMKO
ULTRA
SİNTEK
Göknil
SİNTEK
28.6.2001 SİNTEK
SİNYALİZASYON
SIEMENS
SİNYALİZASYON
30.10.2001 SİNYALİZASYON
SFA
Ortadoğu
Ortadoğu
30.10.2001 SİNYALİZASYON
SFA
Odisan
Odisan
22.10.2001 SFA
ULTRA
Aysolar
SFA
TCK 3. Bölge /Konya 4.9.2000 TRASİN
SİNYALİZASYON
TRASİN
8.11.2000 SİNTEK
SİNYALİZASYON
SİNYALİZASYON
8.7.2001 TRASİN
SİNTEK
SİNYALİZASYON
SIEMENS
Buharalılar
Ortadoğu
SİNTEK
8.8.2001 SİNTEK
SİNYALİZASYON
TRASİN
Buharalılar
SİNTEK
TCK 4.Bölge/Ankara 17.6.1999 EMT
ULTRA
Buharalılar
Buharalılar
1.10.1999 EMT
ULTRA
Ortana
Ortana
3.4.2001 SFA
SİNTEK
SİNYALİZASYON
SİNTEK
2.3.2001 SİNTEK
SFA
ULTRA
SİNYALİZASYON
SİNTEK
08-26/283-91
11
Buharalılar
Ortadoğu
TCK 5. Bölge/
Mersin
17.12.1999 SİNYALİZASYON
SİNTEK
TRASİN
Tülü
Çelebi
TRASİN
14.6.2000 SİNYALİZASYON
Arı
SİNYALİZASYON
6.4.2001 SİNYALİZASYON
SİNTEK
SİNYALİZASYON
13.6.2001 SİNYALİZASYON
SIEMENS
Buharalılar
Ortadoğu
SIEMENS
TCK 6. Bölge/
Kayseri
2.12.1999 SİNYALİZASYON
TRASİN
Zek.Mecan
TRASİN
11.6.2001 SIEMENS
SİNYALİZASYON
SİNTEK
Buharalılar
Nurhat T.
SİNYALİZASYON
10.7.2001 SIEMENS
SİNYALİZASYON
SİNTEK
TRASİN
Asmen
TRASİN
TCK
7.Bölge/Samsun
10.9.1999 TRASİN
ULTRA
TRASİN
13.7.2001 TRASİN
SIEMENS
SİNYALİZASYON
Ada T.
Ceysan
SİNYALİZASYON
TCK 10. Bölge 16.6.2000 TRASİN
ULTRA
Ortadoğu
Ortadoğu
TCK 11. Bölge 23.6.2000 SİNYALİZASYON
SİNTEK
Buharalılar
SİNYALİZASYON
TCK 12. Bölge
/Erzurum
7.10.1999 TRASİN
SİNTEK
Bay-Müh.
Yıl.Dön.
M.Seid. G.
TRASİN
23.5.2001 TRASİN
SİNYALİZASYON
SFA
Buharalılar
Yıl.Dön.
Özdemir
Buharalılar
TCK 13. Bölge
/Antalya
9.11.1999 SİNTEK
ULTRA
SİNTEK
19.10.2000 SİNTEK
SİNYALİZASYON
Buharalılar
…
SİNYALİZASYON
17.10.2001 SİNTEK SİNTEK
08-26/283-91
12
SIEMENS
Ortadoğu
17.10.2001 SİNTEK
SIEMENS
Ortadoğu
SİNTEK
17.10.2001 SİNTEK
SIEMENS
Ortadoğu
SİNTEK
TCK 14.
Bölge/Bursa
6.8.1999 SİNTEK
SİNYALİZASYON
SİNTEK
22.11.1999 SİNTEK
SİNYALİZASYON
SİNYALİZASYON
16.9.1999 SİNTEK
SİNYALİZASYON
SİNYALİZASYON
30.5.2000 SİNTEK
SİNYALİZASYON
Ortadoğu
Ortadoğu
15.6.2001 SİNTEK
SİNYALİZASYON
Ortadoğu
Selçuk
Buharalılar
Buharalılar
15.6.2001 SİNTEK
SİNYALİZASYON
Ortadoğu
Selçuk
Buharalılar
Ortadoğu
TCK 16. Bölge 22.6.2000 TRASİN
SİNTEK
SİNYALİZASYON
Buharalılar
Atılım
TRASİN
26.10.2000 TRASİN
SİNTEK
SİNYALİZASYON

TRASİN
5.9.2001 TRASİN
SİNTEK
SİNYALİZASYON
TRASİN

Tablolarda yer alan bilgilerden görüldüğü üzere, Siemens ve bayileri ile
entegratör Ultra bayilik sistemi öncesinde ihalelerde birçok kez karşı karşıya
gelmişlerdir. Bu durumda bayilik sistemi öncesinde Siemens, bayiler ve
Ultra’nın birbirlerine rakip oldukları çok açıktır. Dolayısıyla birbirine rakip olan 380
teşebbüslerin bayilik sözleşmeleri imzalanmadan önce üretimlerini bırakarak
pazardaki başka bir teşebbüsün bayisi olmak amacıyla görüşmelerde
bulundukları, bu çerçevede üretim faaliyetlerini sona erdirdikleri ve zaten az
sayıda teşebbüsün yer aldığı ilgili pazardaki yatay rekabeti olumsuz yönde
etkileyecek şekilde bayilik sözleşmelerinin yapıldığı görülmektedir. Bu
nedenle, söz konusu bayilik sözleşmeleri her ne kadar görünürde dikey
anlaşma niteliğine büründürülmeye çalışılsa da, esas itibarıyla sözleşmeler
yatay etkiler içermektedir.

390


08-26/283-91
13
I.3.1.2. Bayilik Sistemi ve Bayilik Sözleşmeleri
I.3.1.2.1. Bayilik Sistemi

Bayilik sözleşmelerinde yer alan hükümlere geçmeden önce, Siemens ve
bayileri tarafından oluşturulan sistemin rekabeti sınırlayıp sınırlamadığının
tespit edilebilmesi bakımından, söz konusu sistemin hangi amaçlar ile
oluşturulduğu ve taraflara hangi avantajları sağladığı konularını açıklamak
gerekmektedir. 400

Siemens bayilik sistemi kurulduğu anda trafik sinyalizasyon alanında üretici
olarak yer alan önemli büyüklükteki teşebbüsler aşağıdaki tabloda
gösterilmektedir. Kamunun yapmış olduğu alımlar incelendiğinde, bu alımlar
için aşağıda belirtilen teşebbüslerin yanı sıra başkaca teşebbüslerin de teklif
verdikleri görülmektedir. Söz konusu teşebbüsler kazandıkları ihalelerde
kullanacakları ürünleri yine Türkiye’deki az sayıdaki üreticiden veya
yurtdışından temin etmektedirler.

410









420

Tablodan da görüleceği üzere, trafik sinyalizasyonu alanında Siemens ve
bayileri dışında önemli büyüklükte üretici olarak faaliyet gösteren belli başlı 4
rakip teşebbüs bulunmaktadır.

Dolayısıyla 2001 yılı öncesinde piyasada Siemens ve az sayıda üretici
bulunurken, Siemens’in 6 rakibi ile bayilik teşkilatı oluşturması sonrasında, bu
sisteme rakip olabilecek, piyasada üretici niteliğini haiz çok az sayıda
teşebbüs kalmıştır.
430
Bayilik sözleşmeleri imzalanması öncesinde, Siemens ile bayilik teklifini kabul
eden firmalar arasında yapılan toplantının tutanağında yer alan ifadeler
esasında bayilik sisteminin hangi amaca yönelik olduğunu anlamak
bakımından önemlidir. Söz konusu tutanakta yer alan ifadeler aynen
aşağıdaki gibidir:

“1. T.C. Karayollarındaki fiyatlar belirlenene kadar tüm ihale ve satın
almalara teşekkür mektubu verilecektir.

2. T.C. Karayolları birim fiyatları piyasa rayiçlerine ulaştığında tüm 440
bayiler, işleri denk ciro payı sağlayacak şekilde alacaktır. İlk turda
belirlenen sıra ile ikinci turda eşitlik sağlamaya yönelik dağılım

Siemens ve Bayileri

1. TKS
2. TRASİN
3. SİNTEK
4. EMT
5. SFA
6. SİNYALİZASYON

Entegratör
7. ULTRA
+
Rakipler

1. İSBAK
2. Buharalılar (Özbest)
3. Tekon
4. Odisan

08-26/283-91
14
olacaktır.

3. T.C. Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde fiyatların
yetersiz olması durumunda ortak karar doğrultusunda
davranılacaktır.
...
6. Bayiler dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi
durumunda ihale indirimine Siemens karar verecek, işi olan 450
firmanın ilgili işlerden beklediği kar karşılıklı mutabakat ile Siemens
tarafından karşılanacaktır. Böyle bir durumda Siemens satış
fiyatının bayi transfer fiyatlarının altına düşmesi halinde bu işe ait
%10 ciro payı havuza ayrılmayacaktır.

7. Bayiler kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle
devredemez ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette
bulunamaz. Aksi durum Ana Sözleşme koşullarına uymadığı
anlamına gelecektir. Bayiler arası uzlaşmazlıklarda Siemens hakem
olarak tanımlanmıştır. 460

8. Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6
bayinin oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan
kararı Siemens’in veto etme yetkisi vardır.

9. Oy çokluğu için 7 taraftan en az 4 oy alınması gerek ve şarttır.

10. Büyük şehirlerde yapılan satışların Siemens ciro toplamı 6’ya
bölünerek bayilerin gerçekleştirdiği yıllık cirosuna eklenecektir.
470
11. TKS’nin envanterinde bulunan malzeme 5.5 Euro/kg birim fiyatla
Siemens tarafından aşağıdaki meblağ baremine ve tekabül eden
takvime göre satın alınacaktır.”

Bu tutanak 6.9.2001 tarihli olup, Siemens, TKS, TRASİN, SİNTEK, EMT, SFA
ve Sinyalizasyon temsilcileri tarafından imzalanmıştır.

24.10.2001 tarihli ve yine imzalı Bayi Toplantı Tutanağı’nda aşağıda yer alan
ifadeler bulunmaktadır:
480
“…
- Teslim edilen kalıplarla ilgili tutanak yapılması kararlaştırıldı.

- Çeklerin sözleşmenin şu maddesine göre alındığı ve 3. şahıslara
verilmeyeceği ile ilgili tutanak verileceği kararlaştırıldı.
…
- 18.2.4. maddesi konuşuldu –maddenin “ortaklık değişiminin simensin
aleyhine olması durumunda” diye değiştirilmesi konuşuldu.
…
- 21. maddenin son kısmı tartışıldı: münhasır lafının kaldırılması istendi 490
daha sonra görüşülecek
…
08-26/283-91
15
- Tepkiler:
Manisa : ne farkın vardı da bayi oldun, fiyat yükseldi, ben de
Bursadaki adamlardan alırım
Bu benzeri tepkiler herkese geldiği söylendi.
Sonuç olarak sinyal verici fiyatlarının aşağıya çekilmesi istendi.
…
- Geri sayıcının fiyatı konuşuldu ve 240 euro ya içinin verilebileceği
konuşuldu, kötü ledle yapılanında 165 euro olarak söylendi. 500
…
- İstanbul’da alınacak işlerde Siemens alacak ve %10 nunu potaya
atacak.
…
- 1 Kasım’a kadar tüm bayiler ellerindeki işleri ekteki tutanakla belirttiler
bundan sonraki işleri kesinlikle sözleşmedeki şartlar dahilinde
yapılacağı söylendi.
…
- Yürüyen yaya için iyi ledli olarak 225 euro, diğer ledle 160 euro + %10
karı+ gövde fiyatı olarak belirlendi 510
…
- Altyapı işleri ile ilgili ortak taşeronlar oluşturulmaya çalışılacak

- Karayolları işlerinin nasıl yürüyeceği tekrar konuşuldu:

Karayolları işleri büyükşehirler kapsamında değerlendirilecek yani
malzemeler ihale bedelinin %20 altına verilecek, altyapı işleri ise
karı potaya kalacak maliyet hesabı için ortak karar verilip
belirlenecek
520
Karayollarından alınan işler ortak potada sayılacak ve herkese eşit
kota olarak dağılacak.
…
- Liste fiyatına 200 lük ünitelerde %35 yapıldığı söylenmiştir. Ancak
parça kalemlerde daha düşük fiyat istendi.
…
- Bayilerin verdiği tüm tekliflerin bir örneği de ……nolu Siemens
faksına çekilecektir. Bu tekliflerin alınma yüzdeleride
belirtilecektir.…”
530
TKS’de yerinde inceleme esnasında elde edilen ve bayilik sözleşmesinin
imzalanmasından önce gerçekleştirilen bir toplantıya ait olduğu anlaşılan
imzasız belgede yer alan aşağıdaki ifadeler de bayilik sistemini anlamak
bakımından önemlidir:

“ Yapılan Toplantılarda Uzlaşılan Konular ve Sözleşmeye Ek Koşullar:

1. TC Karayolları Bölgelerinde fiyatlar netleşene kadar tüm ihale ve
satın almalara teşekkür teklifi verilecektir.
540
2. TC Karayolları birim fiyatları istediğimiz noktaya geldiğinde çıkan
tüm işler sekiz (8) firma arasında eşit paylaştırılacaktır. Merkezi
08-26/283-91
16
alım olması durumunda Büyükşehirlere uygulanan havuz sistemi
uygulanacaktır.

3. TC Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde ihaleli müteahhit
ve taşeron ihalelerinde birim fiyatlarda %100, satınalma işlerinde
%30 kar marjı sağlanacaktır.
…
550
7. Büyükşehirlerde yapılacak ihale ve satınalmalarda ortak 1 nolu
havuz oluşturulacak, bu havuzdaki kar oranı %30’un altında
olmayacaktır.

8. Diğer tüm işlerde %10 oranında 2 nolu ortak havuz
oluşturulacaktır.

9. Siemens’in trafik sistemlerinin temsilcileri, sözleşmede adı geçen 8
firma dışında başka firma olmayacaktır. 9. Firma için oybirliği ile karar
alınacaktır. (Sözleşmedeki “inhisari olmayan” ibaresi çıkarılacaktır.” 560

10. Taraflar dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi
durumunda ihale indirimine Siemens karar verecek, işi alan
firmanın ilgili işlerden beklediği kar Siemens tarafından
karşılanacaktır.
…
15. 1 Kasım 2001 tarihinde firmalar tarafından beyan edilecek stoktaki
malzemeler için Siemens firmalara, maliyet + %25 kar =malzeme fiyatı
tutarını peşin olarak ödeyecektir.
570
16. Sözleşmeyi fesh etmek 1+8 firmanın oyçokluğu ile olacaktır. Bunun
dışında Siemens herhangi bir nedenle (oy çokluğu ile haklı nedenler
dışında) sözleşmeyi fesh etmesi durumunda 500.000 USD’yi firmaya
ödeyecektir.

17. Büyükşehirlerdeki UTC işlerinde %10 kar payı 2 nolu havuza
aktarılacaktır.

18. Diğer şehirlerdeki UTC işlerinde Bölgede çalışan firma ile iş, ortak
yapılacak ve bölgede çalışan firmaya %20 kar payı aktarılacaktır. 580

19. Her firmaya Siemens tarafından kalıp bedelleri, işçi tazminatları ve
geçiş dönemindeki cari harcamalar karşılığı 250.000 DM nakit ödeme
yapılacaktır.
…
Not: 1 nolu havuz %30
2 nolu havuz %10 oranındadır.”

Yukarıda yer alan belgelerdeki ifadelerden teşebbüslerin kendi aralarındaki
rekabete son vererek kamu alımlarında ortak hareket etmeye ve dolayısı ile 590
rekabeti ortadan kaldırarak kazançlarını ençoklamaya çalıştıkları
anlaşılmaktadır.
08-26/283-91
17

Sonuçta taraflar arasında yapılan görüşmeler ve uzlaşılan konular dahilinde
Siemens ve 6 firma arasında 1.11.2001 tarihinde bayilik sözleşmesi
imzalanmıştır.

Oluşturulan bayilik sistemi konusunda tarafların yerinde inceleme esnasında
Raportörlere yapmış oldukları açıklamalar aşağıdaki gibidir:
600
EMT: “Bayilik sistemi 2001 yılı başlarında oluşturulmuştur. Bayilik
konusu ürünlerde ihaleye Siemens markası ile girmenin avantajı söz
konusu olduğu için bayi olmak bizim açımızdan avantajlı olmuştur. Bayi
olduğumuz zaman Siemens bayilerin üretim araçlarını satın alarak
bedelini tarafımıza ödemiştir.”

SFA: “2000-2001 tarihi itibariyle Iskra Distribütörü olarak ve kendi
ürünlerimiz ile faaliyette bulunmaktaydık. Bu dönemde Siemens de rakip
olarak bizim karşımızda ihalelere girmekteydi. 2001 yılında ise Siemens
bize ve diğer bazı firmalara bayilik teklif etmiştir. Biz de bu bayiliği kabul 610
ettik.”

SİNTEK : “24.10.2001 tarihi öncesinde trafik sinyalizasyonları ile ilgili
olarak faaliyette bulunan ve bu alanda ihalelere katılan ve yukarıda açık
adları belirtilen “TKS”, “TRASİN”, “SİNTEK”, “EMT”, “SFA” ve
“Sinyalizasyon” adlı şirketler, SIEMENS’in teklifi üzerine SIEMENS bayisi
haline gelmeyi kabul etmişlerdir ve buna ilişkin bir bayilik sözleşmesi
imzalanmıştır. … Daha önceden taşeron firmalar aracılığıyla bu işi
yapmaya çalışan Siemens bu aşamadan sonra biz bayileri aracılığıyla
bu işi yapmaya başlamıştır. Bu çerçevede daha önce üretim yapan ya da 620
bu malzemeleri diğer üreticilerden temin eden firmalar fiili olarak işin
üretim kısmından çekilerek Siemens bayisi olarak faaliyete devam
etmişlerdir.”

SİNYALİZASYON: “Ülkenin içinde bulunan krizden kurtulabilmek ve en
az zararla çıkmak amacı ile imalatımızı 2001 yılında durdurduk. Çünkü
dövizdeki %60 lara varan artış yüzünden firmamızın batışını önlemek
istedik. Alman Siemens firmasıyla üretim hakkımızı devir sözleşmesi
yapıp en az zararla çıkmayı düşündük.”
630
TKS: “01.11.2001 tarihinde Siemens ile çalışmaya başladık. Çalışma
teklifi Siemens’ten geldi. O güne kadar pazarda bayilik sistemi yoktu.
Daha önce, 13.11.1998’den beri, üretici olarak faaliyet göstermekteydik.
… Siemens tek tek firmalarla bağlantı kurarak sistemi oluşturuldu. Firma
sayısı az olduğu için firmaları belirlemek sorun olmamıştır. … Pazarda
Siemens’in üstünlüğü olduğunu söyleyebiliriz. Yaklaşık 35 yıldır Türkiye
pazarında faaliyet göstermektedir. Daha önce kendi adına ihalelere
katılıyordu. Biz bu ihalelere Siemens’e rakip olarak giriyorduk.”

TRASİN : “1 Kasım 2001 tarihine kadar üretim yapan bir firma oldukları, 640
Türkiye’de sinyalizasyon konusunda idarelere sunulan ürün ve
hizmetlerin kalite standardını yükseltmek amacıyla üretimi tamamen
08-26/283-91
18
bırakıp, Siemens firmasının Türkiye’de ürettiği ürünlerin ülke genelinde
satışı ve dağıtımını yapmak üzere bayilik sözleşmesinin imzalandığı …
Şirketin üretimde bulunduğu dönemde ürettiği ürünler ile Siemens bayisi
olarak satışını yaptığı ürünlerin benzer ürünler olduğu.”

SIEMENS : “Bayilik sistemi 2000 yılı sonu ve 2001 yılı başlarında
meydana getirilmiştir. Genel anlamda müşterilerimizin belediyeler olması
tüm Türkiye çapında belediye sayısı düşünüldüğünde satışların 650
merkezden kontrolü ve ihalelerin takip edilmesi zor olduğundan bayilik
sistemi oluşturulmuştur. Bayilerin seçiminde ise bu iş ile iştigal eden
kimselerin tercih edilmesi uygun görülmüştür. Dolayısı ile daha önce
aynı konularda üretim yapan kişiler bayi olarak seçilmiş, söz konusu
bayiler üretim faaliyetlerini bırakarak yalnızca tarafımızdan tedarik edilen
malların satışı ile ilgilenmeye başlamışlardır.
…
Zaten bayilik sisteminin temel amaçlarından biri bayiler arasında daha
önce yaşanan çekişme ya da toplanarak beraber fiyatları belirlemek gibi
konuların önüne de geçilmesidir. Kurulan sistem sonrası bayilerimize bir 660
standart gelmesi bu yolla sağlanmaktadır.”

Görüldüğü üzere Siemens’in teklifini kabul eden 6 rakip teşebbüs ile bir bayilik
sözleşmesi imzalanmıştır. Bayilik sözleşmeleri ile hem Siemens ile bayilerin
arasındaki hem de bayilerin kendi aralarındaki rekabet ortadan kaldırılmıştır.

I.3.1.2.2. Bayilik Sözleşmeleri

Tarafların bir önceki bölümde yer verilen toplantı tutanaklarına yansıyan
iradeleri, 1.11.2001 tarihinde bayilik sözleşmesi adı altında resmiyet 670
kazanmıştır.

Soruşturma konusu açısından bayilik sözleşmelerinin öne çıkan maddeleri
aşağıdaki başlıklar halinde toplanabilir:

- Münhasır bölge tahsisi
- Bayilerin üretim araçlarının devri ve bunun karşılığında Siemens tarafından
bayilere yapılan ödeme
- Bayilerin alım taahhütleri ve Siemens’e verilen teminat çekleri
- Rekabet yasağı 680
- Fiyat ile ilgili hükümler ve havuz uygulaması.

Yukarıda yer alan konu başlıklarına bir bütün olarak bakıldığında; bayilerin
üretim araçlarını devretmeleri ve rekabet yasağı karşılığında; hem münhasır
bayiliğe hem de Siemens tarafından yapılan ödemelere hak kazandıkları
anlaşılmaktadır. Ancak bayilerin bunların karşılığında yıllık olarak Siemens’e
belirli bir alım taahhüdünde bulundukları ve bunun karşılığında karşı tarafa
teminat verdikleri de görülmektedir.

A. Münhasır Bölge Tahsisi 690

Bayilik sözleşmeleri ile önceden birbirlerine ve Siemens’e rakip olan 6
08-26/283-91
19
teşebbüs, kendilerine tahsis edilen bölgelerde münhasır bayi olarak
belirlenmişlerdir. Bayilik Sözleşmesi’nin konusu, Sözleşme ekinde belirtilen
ürünlerin bayiye tahsis edilen bölgelerde bayi tarafından satışıdır. Siemens,
Sözleşme’nin 1.2. maddesi uyarınca “Sözleşme bölgesi içinde başka bir
firmaya bayilik vermeyecektir” ve “bölgelere direkt satış yapmayacaktır”.

Siemens’in her bayi ile imzalamış olduğu sözleşmelerin ekinde bayilere tahsis
edilmiş bölgeler bulunmaktadır. Bölge tahsisi yapılırken her bayiye iki tane 700
büyükşehir verilmiştir. Bu bilgilere göre her bayinin sorumluluğu altındaki
bölgeler aşağıda belirtilmiştir. Bayilerin sorumluluğu altında olan bu illerden ilk
iki tanesi bayilere tahsis edilen büyükşehirlerdir.

Bayilere bölgeleri tahsis edilirken İstanbul tahsis dışı bırakılmıştır. Bunun
nedeni ise İstanbul’da İSBAK gibi güçlü bir rakibin olması ve belediyenin bir
çok ihalesini İSBAK’ın almasıdır.


710









720









730









10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi tarafından imzalanan bayi toplantı 740
tutanağında şu ifadeler yer almaktadır:

SİNYALİZASYON
1. ADANA
2. SAMSUN
3. Adıyaman
4. Aydın
5. Bayburt
6. Çanakkale
7. Siirt
8. Şanlıurfa
9. Tekirdağ
10. Tunceli
11. Uşak
12. Sinop
13. Bolu
TRASİN
1. KAYSERİ
2. BURSA
3. Ardahan
4. Bartın
5. Hatay
6. Kilis
7. Malatya
8. Rize
9. Sivas
10. Tokat
11. Van
12. Kars
13. Artvin
14. Yalova
SİNTEK
1. KONYA
2. ANTALYA
3. Bilecik
4. Denizli
5. Giresun
6. Hakkari
7. Isparta
8. Kırklareli
9. Şırnak
10. Yozgat
11. Osmaniye
12. Mardin
SFA
1. İZMİR
2. KOCAELİ
3. Bingöl
4. Bitlis
5. Çankırı
6. Edirne
7. Edirne
8. Erzincan
9. Erzurum
10. Karaman
11. Nevşehir
12. Trabzon
13. Elazığ
14. Niğde
TKS
1. ANKARA
2. DİYARBAKIR
3. Afyon
4. Aksaray
5. Batman
6. Düzce
7. Iğdır
8. Kırıkkale
9. Kütahya
10. Manisa
11. Sakarya
12. Kahramanmaraş
13. Kırşehir
14. Ordu
EMT
1. GAZİANTEP
2. ESKİŞEHİR
3. Ağrı
4. Amasya
5. Burdur
6. Çorum
7. Gümüşhane
8. İçel
9. Muğla
10. Muş
11. Zonguldak
12. Kastamonu
13. Karabük
08-26/283-91
20
“…

İŞ BEYANLARI

Yürümekte olan eldeki ve ayrıca taahhüt altındaki işlerin haricinde
kavşak yapıldığı belgelenirse SIEMENS’çe sözleşmenin ilgili
hükümlerinin yerine getirileceği bildirildi. Bölgelerdeki iş ayrımına
kesinlikle uyulması gerektiği görüşüldü. Güven ortamının 750
gerekliliğinin ve öneminin üstünde duruldu.

ELDE KALAN MALLAR

Önceki toplantılarda bayilerce verilen taahhüdü altındaki iş listeleriyle
ilgili bu işlerin yapımında kullanılacak ve kullanılmış malzemelerin
SIEMENS’e belgeleriyle bildirileceği karara bağlandı ve bu bildirilen
listeler dışında bayilerin kendi bölgeleri dışında iş yapamayacağı
tekrar dile getirildi.…”
760
Yapılan yerinde incelemelerde, Raportörlere, Siemens yetkilileri tarafından
bayilik sisteminin oluşumu şu şekilde ifade edilmiştir:

“… Bayilik sistemi oluşturulurken her bayi için kura ile bir bölge
belirlenmiştir. Bölgelerdeki şehirler ise daha önce A,B gibi kategorize
edilmiş oldukları için bayi bazında belirli bir eşitliğin sağlanılmasına
çalışılmıştır. Sistem ayrıca dönüşümlü olarak işleyecektir.”

SİNTEK’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen F.ÜRKMEZ (Siemens)
tarafından bayilere gönderilen “yeni bölgeler” konulu 3.6.2003 tarihli elektronik 770
postanın ekinde Türkiye haritası üzerinde bölgeler gösterilmektedir.

Görüldüğü üzere münhasır bayilik sistemi ile sözleşme öncesinde birbirine
rakip olan teşebbüsler arasında coğrafi pazar paylaşımı yapılmış, münhasır
bayiliğin dönüşümlü olması ile bayiler arasında bir eşitlik sağlanmaya
çalışılmıştır.

B. Üretim Araçlarının Devri ve Siemens Tarafından Bayilere Yapılan
Ödeme
780
Sözleşme’nin en önemli noktalarından birisi daha önceden Siemens’e üretim
anlamında rakip olan şu andaki bayilerin, ellerinde bulunan üretim araçlarını
Siemens’e devretmeleridir. Siemens bu devir nedeniyle bayilere 125.000
EURO ödemeyi taahhüt etmiştir.

Sözleşmenin 1.5. maddesi şu şekildedir:

“1.5. İşbu Sözleşme’nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşme’ye konu ürün ve
sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim araçlarını
kullanmayı durduracak ve söz konusu üretim araçlarını sözleşmenin 790
imza tarihinden itibaren 10 gün içerisinde SIEMENS’e devredecektir.”

08-26/283-91
21
27.12.2001 tarihinde Siemens ve bayiler arasında Ek Protokol imzalanmıştır.
Ek Protokol ile Sözleşme’nin yukarıda yer verilen 1.5. maddesi tadil edilmiş ve
Siemens’in bayilere, bayilerin üretim araçlarını kullanılamaz hale getirmeleri
karşılığında ödeyeceği 125.000 EURO’nun ödenmesine ilişkin usuller
belirlenmiştir.

Ek Protokol’ün ilgili hükümleri aşağıdaki gibidir:
800
“…

1. 01 Kasım 2001 tarihli Bayilik Sözleşmesinin 1.5 inci maddesi
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:

“İşbu Sözleşme’nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşmeye konu ürün
ve sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim
araçlarını kullanmayı derhal durduracak ve söz konusu üretim
araçlarını, Sözleşme’nin imza tarihinden itibaren 10 gün içinde
SIEMENS’in gözetiminde kullanılamaz hale getirecektir.” 810

2. Faturaların tanzim ve ödeme takvimi ekli tablodaki gibi
değiştirilmiştir.

3. BAYİ tarafından düzenlenecek faturaların açıklamasına “SIEMENS
Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile imzalanan 01 Kasım 2001 tarihli
sözleşmeye istinaden” yazılacak olup, ……….ibaresi
eklenecektir.…”

10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi tarafından imzalanan bayi toplantı 820
tutanağında şu ifadeler yer almaktadır:

“…

ÖDEMELER

Simens A.Ş.’ nin bayilere sözleşme gereği yapacağı ödemelerle ilgili
tablo ekte sunulmuştur. Bayilerin bu ödemeye karşı keseceği
faturaların tek bir fatura olarak (70.000 euro) 2.1.2002 de TL bazında
kesilmesi kararlaştırıldı. Ödemelerin ilki 15.01.2002 tarihinde 15.000 830
Euro olarak, diğerleri her ayın son Salı günü yapılacaktır. Tüm
ödemeler, ödeme tarihindeki TCMB Döviz Satış kurundan ödenecektir.

19.2.2002 tarihinde toplam 70.000 euro’nun %18 KDV’si bir seferde
fatura tarihindeki kur üzerinden TL bazında ödenecektir.

Fatura açıklamasında “SIEMENS A.Ş. ile imzalanan üretim faaliyetinin
terkedilmesine ilişkin-tarih/-sayılı sözleşmeye istinaden” şeklinde
yazılması istendi Mali ve hukuksal açıdan böyle yazılması gerektiği
ifade edildi. “Üretim faaliyetinin terkedilmesi” ifadesinin bayilerin 840
imajını zedeleyici olduğu bayilerce dile getirildi. Bu ifadenin fatura
08-26/283-91
22
açıklamasında yer alıp almayacağı konusu, SIEMENS’çe mali
müşavirlere danışılarak bayilere bildirilecektir.

Sözleşmenin 1.5 maddesindeki ifadenin “devredilecek” yerine
“kullanılamaz hale getirilecektir” şeklinde değiştirilmesi
kararlaştırılmıştır.

Değişiklikleri içeren bir zeyilname hazırlanacaktır…”
850
Sonuçta, üretim araçlarının devri ile Siemens ve bayileri arasındaki rekabet
tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bu durumun potansiyel rekabet üzerindeki
etkilerinin yanı sıra, zaten 3 yıllık rekabet yasağı hükmü ile potansiyel rekabet
olabildiğince ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır.

C. Bayilerin Alım Taahhütleri ve Siemens’e Verilen Teminat Çekleri

Sözleşme’nin “Hedef Ciro ve Teminatlar” başlıklı 3. maddesi ile Sözleşme’nin
Ekleri ile Ek Protokol, bayilerin alım yükümlülükleri5 ile beraber bayiler
tarafından SIEMENS’e verilen teminat çeklerinin6 durumunu düzenlemektedir. 860

10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu
ifadeler yer almaktadır:

“…

ÇEK

Bayilerce verilmiş çeklerin SIEMENS’in muhasebe prosedörü gereği
bankaya verildiği dile getirildi Bayiler bu durumun çeklerin takasa 870
verildiği anlamına geldiğini söylediler. Bu konu çalışılacak ortak bir
banka belirlenerek aşılmaya çalışılacaktır. …”

Üretim araçlarının devri ile Siemens, bayisi olan teşebbüslerin rekabetinden
tamamen kurtulmuş olduğu gibi, alım taahhütleri ile de söz konusu bayilerin
kendisinden mal tedarik etmesini de güvence altına almıştır.

D. Rekabet Yasağı

Sözleşme ile bayilere bayilik süresince ve daha da önemlisi bayilik sonrasında 880
3 yıllık bir rekabet yasağı7 getirilmiştir:

“ 11. Rekabet Yasağı

11.1 BAYİ, SIEMENS’in yazılı izni olmaksızın;


5 Bayilerin 2003 yılı alım taahhütleri 350.000 Euro’dur.
6 Teminat çekleri başlangıçta 100.000 Euro veya 200 milyar TL olarak belirlenmiş ve ilgili
tutarın her yıl DİE enflasyon oranında artırılması hükme bağlanmıştır.
7 Sözleşmenin 11.1.4. numaralı bu hükmü soruşturma sürecinde “rekabet yasağı sözleşme
süresince” olacak şekilde değiştirilmiştir.
08-26/283-91
23
11.1.1 . Sözleşme’ye konu ürün ve sistemleri veya bunların
parçalarını kendi başına değiştiremez,

11.1.2 . Sözleşme’ye konu ürün ve sistemlerle veya bunların 890
parçalarıyla –doğrudan veya dolaylı- rekabet eden
orijinal veya taklit ürünleri satamaz, üretemez,
satımına aracılık edemez, bunlarla rekabet edemez ve
pazarlayamaz,

11.1.3 . Sözleşmeye konu ürün ve sistemlerle beraber
kullanılan veya onlara monte edilebilen veya
eklenebilen ürünleri, direk ve trafik levhaları hariç,
üretemez ve satamaz,
900
11.1.4 . Sözleşme’ye konu ürün ve sistemlerle iştigal edecek
şekilde ayrı bir şirket kuramaz, bu ürün ve sistemlerle
iştigal eden mavcut şirketlere ortak olamaz. BAYİ
şirket yapısında meydana gelecek pay sahibi
değişikliklerini en geç 1 (bir) hafta içerisinde
SIEMENS’e bildirecektir.

11.2. 11. madde hükümleri, işbu Sözleşme’nin SIEMENS
tarafından haklı nedenle feshi durumunda da Sözleşme’nin
sona ermesinden itibaren 3 (üç) yıl süre ile geçerliliğini 910
muhafaza edecektir.”

Siemens, rekabet yasağı hükmü ile, bayiliklik sözleşmeleri bittikten 3 yıl sonra
dahi bayilerin potansiyel rekabetini ortadan kaldırmayı amaçlamıştır.

E. Fiyat ile İlgili Hükümler ve Havuz Uygulaması

Sözleşme’nin “Sözleşme Yapma” maddesi fiyatlar ile ilgili hükümleri
düzenlemektedir.
920
Madde metninde ;

“…Sözleşme konusu olan ürün ve sistemlere esas teşkil edecek fiyatlar
BAYİ’nin SIEMENS’ten aldığı geçerli fiyat listelerindeki fiyatlardır…”

ifadelerinin devamında ;

“SIEMENS, BAYİ’ye tavsiye ettiği son müşteri satış fiyatlarını
verecektir. Ancak, BAYİ kendi satış fiyatlarını belirlemekle serbesttir.
BAYİ fiyatlarını diğer rakiplerin fiyatları ile rekabet edebilir ve pazar 930
tarafından kabul edilebilir olmasını garanti edebilecek şekilde haraket
etmelidir…”

ifadelerine yer verilmiştir.

Sözleşme’nin Ek 2’sinde ise, sözleşme konusu ürünler sayılarak karşısında
08-26/283-91
24
“bayi fiyatı (euro) ve liste fiyatı” ibareleri yer almakta bir başka deyişle aynı
ürün için iki ayrı fiyat belirtilmektedir.

Sözleşme ekinin ilgili bölümleri aşağıdaki gibidir: 940

Ana Birim Bayi Fiyatı Liste Fiyatı
Master 4 gr basic dedek. (………) (………)
Master 4 gr compact (………) (………)
………… ………. ………..

İlk bakışta yukarıda yer alan tablodaki fiyatlardan;

- Bayi fiyatını, Siemens’in bayiye ürün satış fiyatı,
- Liste fiyatını, Siemens’in bayinin nihai kullanıcı ürün satış fiyatı tavsiyesi

olarak algılamak mümkündür.

Ancak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan bayi fiyatı ve 950
liste fiyatı gibi kavramların kullanılarak söz konusu fiyatlar üzerinden
“havuzlara” kaynak ayrılması, konuyu karmaşık hale getirmektedir.

Söz konusu belgelerden anlaşıldığı kadarıyla en az 2 tip havuz
oluşturulmaktadır:

- 1 no’lu havuz: Belediye ve Karayolları ihalelerinden elde edilen gelirlerin
belirli bir oranının aktarıldığı havuz.

- 2 no’lu havuz: Hedef ciro ve prim havuzu. 960

Metinlerden görüleceği üzere, 1’nolu havuzun amacı bayiler arasında
gerçekleştirilen bölge dağılımında kaynaklanabilecek eşitsizliklerin bertaraf
edilebilmesi amacıyla ortak bir havuz oluşturmak, ikinci havuzun amacı ise
bayileri daha fazla teşvik etmek amacıyla prim sistemi oluşturmaktadır.

Daha önce de yer verildiği üzere, Siemens yetkilileri tarafından bayilik
sisteminin oluşumu şu şekilde ifade edilmiştir:

“…Bayilik sistemi oluşturulurken her bayi için kura ile bir bölge 970
belirlenmiştir. Bölgelerdeki şehirler ise daha önce A, B gibi kategorize
edilmiş oldukları için bayi bazında belirli bir eşitliğin sağlanılmasına
çalışılmıştır. Sistem ayrıca dönüşümlü olarak işleyecektir.”

Havuz uygulaması gibi bir konunun tartışılması ve uygulamaya konulmaya
çalışılması dahi, esasen bayilik sisteminin kurulabilmesi ve devamı açısından
ortak çıkarlardan bütün sistem üyelerinin faydalanabilmesinin önemini ortaya
koymaktadır. Bir başka deyişle sistemin devamı ancak tüm üyelerin
menfaatinin devamı ile mümkündür. Bilindiği gibi bu tür yaklaşımlar rekabeti
bozucu nitelikler taşıyan anlaşmaların en önemli özelliklerindendir. 980

Havuz uygulaması ve münhasır bayi bölgelerinin dönüşümlü olarak
belirlenmesi gibi uygulamalar, herhangi normal bayilik uygulamalarının
08-26/283-91
25
dışında; kurulan sistemin bozulmaması, bayilerin sistemi sabote etmemesi
gibi nedenler ile bayilerin payını eşitlemeyi amaçlayan davranışlardır.

Bunun dışında fiyatlar konusunda ise Siemens’in merkezi bir
yönlendirmesinden bahsetmek mümkündür.

F. Sözleşme Hükümlerinin Değerlendirilmesi 990

Siemens ve bayileri arasında imzalanan sözleşmeye, özellikle yukarıda yer
verilen hükümler açısından bir bütün olarak bakmak gerekmektedir. Bayilik
sözleşmeleri öncesinde tarafların uzlaştıkları konular esasen sistemin neyi
amaçlayarak kurulduğunu çok açık bir biçimde ortaya koymaktadır.

- Bayilik sözleşmeleri birbirine rakip olan teşebbüsler arasında yapılmıştır:
Bayilik sistemi ile daha önce rekabet halinde olan teşebbüsler birbirleri ile
rekabet etmek yerine bir bayilik sistemi oluşturarak Siemens’in bayisi
konumuna gelmişler, münhasır bayi uygulaması ile söz konusu bayilerin 1000
kendi aralarındaki rekabet de sona erdirilmiştir. Bunun dışında bayilik
sözleşmesinin rekabet yasağı hükmü gereğince bayiler ile Siemens
arasındaki rekabet de sonlandırılmıştır. Bu anlamda sözleşme ile hem
bayiler ile Siemens, hem de bayilerin kendi aralarındaki rekabet sona
erdirilerek ilgili pazarın önemli bir kısmında rekabet ortadan kalkmıştır.

- Sistemin merkezinde Siemens bulunmaktadır: Siemens bayilik
sözleşmeleri hem bayilerin rekabetini ortadan kaldırmış hem de bayilerin
kendisinden mal temin etmelerini garanti altına almıştır. Sözleşme
maddeleri ve uygulamalara birlikte bakıldığında, Siemens’in bayileri 1010
merkezden çok sıkı bir biçimde kontrol ettiği görülmektedir. Hatta prim
sistemi için getirilen havuz uygulamasındaki paralar dahi, bayilerin toplam
ciroları üzerinden belirli oranda kesilen paralardan oluşturulmaktadır.

- Bayilerin ödülü de rekabetin sınırlandırılmasıdır: Bayiler üretim araçlarının
devri ile Siemens’ten para almaya hak kazanmışlar, münhasır bayilik
sistemi ile de kendilerine ait “izole” bölgelerde rekabetin
sınırlandırılmasından olabildiğince faydalanmaya çalışmışlardır.

- Sistem bayilik sisteminden daha çok rakipler arasında yapılan ve rekabetin 1020
yatay kısıtlanması sonucunu doğuran özellikler ve etkiler taşımaktadır:
Bayilik sözleşmelerinde yer alan hükümlere ve uygulamalara bakıldığında
esasen oluşturulanın yalnızca bir bayilik sistemi olmadığı çok rahat bir
biçimde görülmektedir. Rekabeti sınırlayıcı anlaşmaların da özelliklerinden
olan rekabet yasağı, pazar paylaşımı, havuz uygulaması, üretim
araçlarının devri gibi hükümler bahsi geçen bayilik sözleşmelerinin de en
önemli konularını oluşturmaktadır.

I.3.1.3. Bayilik Sistemi Sonrası Durumun Tespiti
1030
Kararın önceki bölümlerinde açıklandığı üzere, bayilik sistemi kurulması
öncesinde hem Siemens hem de soruşturma aşamasında bayilik ağı
içerisinde bulunan 6 teşebbüs birçok ihalede birbirlerine rakip teklifler
08-26/283-91
26
sunmuşlardır.

Ancak bayilik sözleşmesi ile her bayiye münhasır bölgeler tahsis edilmiştir. Bir
başka deyişle o bölgede Siemens ürünlerinin satışı (buna o bölgedeki
belediyeler ve karayolları tarafından açılacak ihaleler de dahil olmak üzere)
yalnızca bölge sahibi bayi tarafından gerçekleştirilecektir. Bu durum
sözleşmeyle teminat altına alınmış ve fiilen birçok kere de uygulanmıştır. 1040

Ancak sözleşmenin söz konusu şartına rağmen bayiler birçok kez, sözleşme
hükümleri uyarınca mal satmalarının yasak olduğu bölgelerdeki ihalelere
katılarak teklif vermişlerdir. Bu durum ilk bakışta ilgili pazarda rekabetçi bir
ortamın var olduğu şeklinde yorumlanabilir. Ancak bu ihalelerde de sistem
içerisinde yer alan teşebbüsler arasında en iyi teklif bölge sahibine aittir.8

Bayilerin esasen mal satmalarının yasak olduğu bir bölgedeki ihalelere teklif
vermelerinin sebebi Siemens bayilik sisteminin oluşturulması ile aynıdır:
Rekabetin ortadan kaldırılarak bütün ihalelerin olabildiğince sistemde yer alan 1050
teşebbüslerin kazanmasını sağlamak konusundaki ortak çıkar.

Bu durumda her bayi kendi bölgesindeki ihaleyi kazanma konusunda en
yüksek şansa ulaşmayı hedeflemiştir. Kazanılan her ihalenin Siemens
açısından daha fazla ürün satışı anlamına geldiği ise açıktır.

Bu çerçevede Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi temel olarak iki
konuda rekabeti ihlal etmektedir:

1- Siemens de dahil olmak üzere, rakip durumundaki teşebbüslerin bayilik 1060
ve münhasır bölge tahsisi sonucu aralarındaki rekabetten
vazgeçmelerine yol açan bayilik sözleşmeleri,

2- Bayilik sözleşmelerindeki satış yasağına rağmen münhasır bölgeler
dışındaki ihalelere de danışıklı teklifler verilmesi suretiyle ihalelerin
bölge bayisi veya sistemde yer alanlar tarafından kazanılmasını
sağlamak.

Görüldüğü üzere bayilik sisteminin temel amacı ve sonucu; piyasadaki
rekabetin sonlandırılarak, sistem üyelerinin karlarının ençoklaştırmaya 1070
çalışmaktır.

Bayilik sistemi bu konuda bayilere iki şekilde yardımcı olmaktadır:

- Birincisi sistemde yer alanlara maksimum getiri sağlamak bakımından her
bayiye münhasır bölgeler tahsis edilerek o bölgeler açısından risk
olabildiğince azaltılmışken; ikinci olarak diğer rekabet unsurlarını kontrol
edebilmek, mevzuat engellerini aşabilmek veya rekabet yaşandığı
görüntüsünü sağlamak amacıyla da bayiler bölge dışındaki ihaleler için
danışıklı teklifler vermişlerdir. 1080


8 Az sayıdaki istisnaya Karar içerisinde yer verilecektir.
08-26/283-91
27
- Bu anlamda esasen oluşturulan bayilik sistemi ile genel olarak piyasada
mal satma biçimi olan kamu ihalelerinde rekabet ortadan kaldırılmaktadır.

I.3.1.3.1. Münhasır Bölge Tahsisi

Bayilik sözleşmelerinin 1.2. maddesi tüm bayilere münhasır bir bölge tahsis
etmektedir. Buna ek olarak sözleşmeler öncesinde yapılan yazılı mutabakatta
da bayilerin kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle
devredemeyeceği ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette 1090
bulunamayacağı ifadeleri yer almaktadır.

Her bir bayiye münhasır bölge tahsis edilmesi nedeniyle, bayiler bayilik
sistemi öncesindeki piyasa yapısına göre rekabetin daha az yaşandığı
ortamlarda ihalelere girebilme şansını elde etmişlerdir. (Bu durum tabiidir ki
ayrıca sistem dışında kalan firmaların ihalelere katılıp katılmaması ile de
bağlantılıdır.)

Kararın yukarıda yer alan bölümlerinde bayilik sistemi öncesinde karayolları
ve belediye ihalelerinde Siemens ve bayilerin rekabet içinde oldukları bir 1100
başka deyişle birbirlerine rakip oldukları açıkça gösterilmiştir. Bu bölümde ise
-tam tersine- daha önce rekabet içinde olan Siemens ve bayilerin, bayilik
sistemi sonrasında, münhasır bölge paylaşımı ile rekabeti nasıl ortadan
kaldırdıkları tespit edilecektir.

Aşağıda yer alan ihale örneklerinde görüldüğü üzere, bir bölgedeki ihaleye
ister sadece bölge sahibi isterse birden fazla bayi katılsın, ihaleleri sistem
içerisinden genellikle bölge sahibi kazanmaktadır. Bu durumun tesadüf
sonucu olmadığı açıktır. Bölge sahibi bayi dışındaki bayilerin kazanmayı bir
türlü başaramadıkları ihalelere neden katıldığı ise Kararda “Danışıklı 1110
Tekliflerin” anlatıldığı bölümde ortaya konulacaktır.

Aşağıdaki Tablolarda en az bir sistem üyesinin yer aldığı ihalelere yer
verilmiştir.

Tablo 3: Bayilik sistemi sonrası yapılan bazı belediye ihaleleri
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Bölge Sahibi9
Diyarbakır B.Bel. 6.8.2003 TKS TKS TKS
Edirne Bel. 16.5.2002 SFA SFA SFA
16.5.200210 SFA SFA
Gebze Bel. 17.10.2002 SFA
İsbak
SFA SFA
İzmir B.Bel. 3.9.2002 SFA
TKS
SFA SFA
Malatya Bel. 3.1.2002 TRASİN
EMT
TRASİN TRASİN
8.10.2002 TRASİN
EMT
SİNYALİZYON
TRASİN
27.5.2003 TRASİN TRASİN

9 Siemens bayilik sisteminde bölgenin kime ait olduğu. Bayilik sözleşmeleri 1.10.2001
tarihinde imzalanmıştır.
10 Kararda tek bir idarenin aynı tarihli görülen ihaleleri farklı ihalelerdir.
08-26/283-91
28
SİNYALİZYON
Best
12.6.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
Best
TRASİN
24.7.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
Best
TRASİN
27.5.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN
5.9.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
Best
TRASİN
5.9.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
Best
TRASİN
2.12.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
Best
TRASİN
10.12.2003 TRASİN
EMT
Best
TRASİN
19.12.2003 TRASİN
EMT
Best
TRASİN
Sivas Bel. 2.7.2002 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN TRASİN
29.7.2002 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN
20.11.2002 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN
20.1.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN
19.2.2003 TRASİN
SİNYALİZYON
EMT
TRASİN
İzmir B.Bel. 29.8.2002 SFA
TKS
SİNTEK
SFA SFA
İzmit B.Bel. 2.10.2003 SFA
TKS
Seda
Kaya
Kaya SFA11
Gaziantep Bel. 17.2.2002 TRASİN
TKS
EMT
EMT EMT
19.11.2002 TRASİN
TKS
EMT

11 Bayilik sözleşmesi sonrası İzmir Belediyesi’nin açmış olduğu toplam 13 ihalenin 7’sine
bayilerden yalnızca SFA katılmıştır. Yalnızca bir ihaleye TKS de teklif vermiş olmasına
rağmen teklifi SFA’dan daha yüksektir. Söz konusu ihaleyi SFA da kazanamamıştır.
08-26/283-91
29
EMT
18.6.2003 TRASİN
EMT
Trafik Market
EMT
Konya B.Bel. 9.4.2002 SİNTEK
SFA
SİNTEK SİNTEK12
Antalya B.Bel. 14.4.2002 SİNTEK
SİNYALİZASYON
ULTRA
Ant. T. Sin.
Ant. T.
Sin.13
SİNTEK
28.2.2002 SİNTEK
SİNYALİZASYON
ULTRA
Ant. T. Sin.
Ant. T. Sin.
10.10.2002 SİNTEK
ULTRA
Tgs
Tgs
Diyarbakır Bel. 6.8.2003 TKS TKS14 TKS
Kayseri B.Bel. 20.11.2003 TRASİN
ULTRA
Özbest
Teknopol
Anadol E.
TRASİN
/Özbest
TRASİN
Bursa B.Bel. 4.6.2003 TRASİN
Öztay
TRASİN TRASİN
25.7.2002 EMT15
Tgs
Özbest
Özbest
4.12.2001 TRASİN
Ortadoğu
TRASİN
Trabzon Bel. 13.12.2001 SFA
TKS
ULTRA
Yeni Akabe

SFA SFA
4.7.2002 SFA
TKS
SİNYALİZASYON
SFA
20.2.2002 SFA
TKS
Seç Oto.
SFA
Ankara B.B. 30.10.2003 TKS TKS TKS
26.8.2003 TKS
Trafik Market
TKS
20.8.2002 EMT16
SIEMENS
ULTRA17
Anfa18
Anfa
10.6.2002 SIEMENS SIEMENS

12 Sintek, bayilik sözleşmeleri sonrası Konya Belediyesi’nin düzenlemiş olduğu diğer 7
ihalenin 6’sına katılmış ancak sadece 1 tanesini kazanabilmiştir. Söz konusu ihalelerin
hiçbirine diğer bayiler, teklif vermemişlerdir.
13 Antalya Belediyesinin yapmış olduğu ihalelerin birçoğunu yerel firmalar kazanmıştır.
14 İhaleye sadece TKS katılmıştır. Şirketin vermiş olduğu bedel yaklaşık 497 milyar TL. dir.
15 Bölge sahibi TRASİN ihaleye katılmamıştır.
16 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır.
17 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır.
18 Anfa Ankara Altınpark İşletmeleri Ltd.Şti.
08-26/283-91
30
TKS19
ULTRA
Anfa
10.1.2002 SIEMENS
SFA20
Özbest
Afif
Anfa
Anfa


Tablo 4: Bayilik sistemi sonrası yapılan bazı karayolları ihaleleri
İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Bölge Sahibi21
TCK 2. Bölge /İzmir 2.11.2001 SFA
ULTRA
Aysolar
SFA SFA
27.5.2002 SFA
ULTRA
Ortadoğu
Ortadoğu
15.8.2003 SFA-Özgürler
Satra
Seltra
SFA-Özgürler
27.10.2003 SFA
Aysolar
Özcan K.
Ulukar
Trafik M.
Sun Power
Aysolar
3.11.2003 SFA
Aysolar
Aysolar
20.11.2003 SFA
ULTRA
Odisan
İPTAL
TCK 3.
Bölge/Konya
8.7.2002 SFA22
SİNTEK
ULTRA
Mah.Ek..
Ermak
Özbest
Özbest SİNTEK
10.7.2002 SIEMENS23
ULTRA
Mah.Ek.
Ermak
SIEMENS
22.10.2003 SİNTEK
Özc.Kam.
Teknopol
SİNTEK
TCK 4. Bölge
/Ankara
13.11.2002
(Ank-Bolu-
Esk-K.kale)
TKS
SFA
ULTRA
TKS TKS
20.6.2003 TKS-Ortana
ULTRA
C.Albayrak
TKS-Ortana
8.10.2003 TKS TKS

19 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır.
20 İhale dışı bırakılmıştır.
21 Siemens bayilik sisteminde bölgenin kime ait olduğu. Bayilik sözleşmeleri 1 Kasım 2001 de
imzalanmıştır.
22 Bu ihaleyi her ne kadar Sintek kazanamamış dahi olsa teklifi SFA’dan daha düşüktür.
23 Siemens’in kazandığı bu ihaleye Sintek katılmamıştır.
08-26/283-91
31
(Delice
Ayrım,
Güdül…..)
SFA
TRASİN
Ortana
9.10.2003
(Mah-Ayr.
Kazan….)
TKS
SFA
TRASİN
Ortana
TKS
TCK 6. Bölge
/KAYSERİ
15.7.2003 TRASİN
Özbest
Ortadoğu
Ortadoğu TRASİN
15.10.2003 EMT24
Uzman
EMT
TCK
7.Bölge/Samsun
12.8.2002 SİNYALİZASYON
EMT
Başkent
SİNYALİZASYON

SİNYALİZASYON

TCK
8.Bölge/Elazığ25
5.12.2001 SİNYALİZASYON
Nurhat
Nurhat SİNYALİZASYON

30.9.2003 SİNYALİZASYON
Ortadoğu
Teknopol
Özbest
Özcan Kam.
Ortadoğu
TCK 10. Bölge 30.10.2003 SFA
Özbest
SFA SFA
TCK 11. Bölge 23.8.2002 SİNYALİZASYON
Arma
Süretli
Ortadoğu
Aker
Süretli SİNYALİZASYON
18.7.2003 SİNYALİZASYON
TKS
SİNYALİZASYON
TCK 12. Bölge
/Erzurum
3.7.2003 SFA
Özbest
M.Ak.Ers.
H.Ser.Kas.
M.Ak.Ers. SFA
22.10.2003 EMT26
Özbest
Özbest
TCK 13. Bölge
/Antalya
14.8.2002 SİNTEK
ULTRA
ULTRA

SİNTEK
14.8.2002 SİNTEK
ULTRA
SİNTEK

SİNTEK
10.01.2003 SİNTEK
ULTRA
Ortadoğu
Özbest
Aksel
SİNTEK


10.01.2003 SİNTEK
ULTRA
Ortadoğu
Özbest
Aksel
Ortadoğu


10.01.2003 SİNTEK
ULTRA
Ortadoğu
ULTRA



24 Bölge TRASİN’in olmasına rağmen, TRASİN ihaleye katılmamıştır.
25 Elazığ Karayolları ihaleleri açısından Sinyalizasyon, Belediye ihaleleri açısından SFA’nın
bölgesi içinde yer almaktadır.
26 SFA’nın bölgesindeki ihaleye SFA katılmamıştır.
08-26/283-91
32
Özbest
Aksel
10.01.2003 SİNTEK
ULTRA
Ortadoğu
Özbest
Aksel
Özbest


TCK 14.
Bölge/Bursa
22.11.2001 TRASİN
Ortadoğu
Ortadoğu TRASİN
15.10.2002 TRASİN TRASİN
3.9.2003 TRASİN
TEKON
Özbest
Tekon
TCK 16. Bölge 18.9.2003 TRASİN
SİNTEK
Tekon
Teknopol
Özbest
SİNTEK27
14.11.2003 TRASİN
ULTRA
ULTRA
1120
Görüldüğü üzere, ihalelere ya bölge sahibi bayi sistem içerisindeki tek aday
olarak katılmakta ya da birden fazla sistem üyesinin ihaleye katılarak bölge
sahibi bayinin ihaleyi almasına yardımcı olunmaktadır.

I.3.1.3.2. Havuz Sistemi ve Fiyat Tespiti

Sözleşme’nin “Sözleşme Yapma” başlıklı 10. maddesi fiyatlar ile ilgili
hükümleri düzenlemektedir.

Madde metninde; 1130

“…Sözleşme konusu olan ürün ve sistemlere esas teşkil edecek fiyatlar
BAYİ’nin SIEMENS’ten aldığı geçerli fiyat listelerindeki fiyatlardır…”

ifadesi yer almakta ve devamında da;

“SIEMENS, BAYİ’ye tavsiye ettiği son müşteri satış fiyatlarını
verecektir. Ancak, BAYİ kendi satış fiyatlarını belirlemekle serbesttir.
BAYİ fiyatlarını diğer rakiplerin fiyatları ile rekabet edebilir ve pazar
tarafından kabul edilebilir olmasını garanti edebilecek şekilde hareket 1140
etmelidir…”

ifadelerine yer verilmektedir.

Sözleşme’nin 2 numaralı Ekinde ise, sözleşme konusu ürünler sayılarak
karşısında “bayi fiyatı (euro) ve liste fiyatı” ibareleri yer almakta bir başka
deyişle aynı ürün için iki ayrı fiyat belirtilmektedir.

Sözleşme ekinin ilgili bölümleri aşağıdaki gibidir:

27 Bu ihale bölge sahibinin katılıp sistemdeki başka bir bayinin aldığı tek örnektir. İhaleyi
kazanan SİNTEK taşeron olarak TRASİN ile anlaşmıştır. Bu konu Kararın I.3.1.3.3. numaralı
bölümünde “Danışıklı Teklifler” başlığı altında daha detaylı olarak ele alınmıştır.
08-26/283-91
33
1150
Ana Birim Bayi Fiyatı (Euro) Liste Fiyatı (Euro)
Master 4 gr basic dedek. (………) (………)
Master 4 gr compact (………) (………)
………… ………. ………..

Yukarıda yer alan tablodaki fiyatlardan;
- Bayi fiyatının, Siemens’in bayiye uyguladığı ürün satış fiyatı,
- Liste fiyatının, Siemens’in bayiye tavsiye ettiği nihai kullanıcı ürün satış
fiyatı

olduğu anlaşılmaktadır.

Ancak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan bayi fiyatı ve liste
fiyatı gibi kavramlar kullanılarak söz konusu fiyatlar üzerinden “havuzlara” 1160
kaynak ayrılması konunun incelenmesini zorunlu hale getirmiştir.

Söz konusu belgelerden anlaşıldığı kadarıyla 2 tip havuz bulunmaktadır:

- 1 no’lu havuz: Belediye ve Karayolları ihalelerinden elde edilen gelirlerin
belirli bir oranının aktarıldığı havuzu ifade etmektedir.
- 2 no’lu havuz: Hedef ciro ve prim havuzunu ifade etmektedir.

1’nolu havuzun amacı bayiler arasında gerçekleştirilen bölge dağılımında
kaynaklanabilecek eşitsizliklerin bertaraf edilebilmesi amacıyla ortak bir havuz 1170
oluşturmak ve sistem karını olabildiğince eşitlemek, ikinci havuzun amacı ise
bayileri daha fazla satış hacmine teşvik etmek amacıyla prim sistemi
oluşturmaktır.

25.9.2001 tarihli ve Siemens, TKS, TRASİN, SİNTEK, EMT, SFA ve
Sinyalizasyon imzalı tutanakta aşağıda yer alan ifadelere yer verilmiştir:

“…
1. TC Karayolları Bölge Müdürlükleri ve Sözleşme kapsamında
Büyükşehir kategorisinde bulunan illerde Siemens Bayiye keseceği 1180
faturayı liste fiyatı üzerinden düzenleyecek, liste fiyatı ile bayi fiyatı
arasındaki tutar havuza aktarılacaktır.…”

24.10.2001 tarihli ve imzalı Bayi Toplantı Tutanağında aşağıda yer alan
ifadeler bulunmaktadır:

“…

- Geri sayıcının fiyatı konuşuldu ve 240 euro ya içinin verilebileceği
konuşuldu, kötü ledle yapılanın da 165 euro olarak söylendi. … 1190
…
- Karayolları işlerinin nasıl yürüyeceği tekrar konuşuldu:

Karayolları işleri büyükşehirler kapsamında değerlendirilecek yani
malzemeler ihale bedelinin %20 altına verilecek, altyapı işleri ise karı
potaya kalacak maliyet hesabı için ortak karar verilip belirlenecek
08-26/283-91
34

Karayollarından alınan işler ortak potada sayılacak ve herkese eşit
kota olarak dağılacak.
… 1200
- Liste fiyatına 200 lük ünitelerde %35 yapıldığı söylenmiştir. Ancak
parça kalemlerde daha düşük fiyat istendi.….”

10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu
ifadeler yer almaktadır:

“ …

ORTAK BÖLGELERDE HESAP ÇIKARILMASI
1210
Karı potaya konulacak bölgelerde kar hesabının nasıl yapılacağı
konuşuldu. Ortak bölgelerde alınacak işlerin sözleşme gereği
maliyet dışında kalan karının potaya atılması gerektiği bir kez
daha dile getirildi. Bu işlerle ilgili maliyet hesabının nasıl yapılacağı
konuşuldu. Maliyetin belirlenmesindeki yöntemin Bayındırlık fiyatından
belli bir indirim yapılması olabileceği konuşuldu.…”

TKS’de yerinde inceleme esnasında elde edilen ve sözleşme imzalanması
öncesi bir toplantıya ait olduğu düşünülen imzasız belgede yer alan aşağıdaki
ifadeler de son derece çarpıcıdır: 1220

“ Yapılan Toplantılarda Uzlaşılan Konular ve Sözleşmeye Ek Koşullar:
…
2. TC Karayolları birim fiyatları istediğimiz noktaya geldiğinde çıkan
tüm işler sekiz (8) firma arasında eşit paylaştırılacaktır. Merkezi alım
olması durumunda Büyükşehirlere uygulanan havuz sistemi
uygulanacaktır.

3.TC Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde ihaleli müteahhit ve
taşeron ihalelerinde birim fiyatlarda %100, satınalma işlerinde %30 kar 1230
marjı sağlanacaktır.
…
7. Büyükşehirlerde yapılacak ihale ve satınalmalarda ortak 1 nolu
havuz oluşturulacak, bu havuzdaki kar oranı %30’un altında
olmayacaktır.

8.Diğer tüm işlerde %10 oranında 2 nolu ortak havuz oluşturulacaktır.
…
17. Büyükşehirlerdeki UTC işilerinde %10 kar payı 2 nolu havuza
aktarılacaktır. 1240

18. Diğer şehirlerdeki UTC işlerinde Bölgede çalışan firma ile iş, ortak
yapılacak ve bölgede çalışan firmaya %20 kar payı aktarılacaktır.
…
Not: 1 nolu havuz %30
2 nolu havuz %10 oranındadır.”
08-26/283-91
35

Siemens’te yerinde inceleme esnasında elde edilen 3.1.2002 tarihli, Toplantı
Notu konulu şirket içi elektronik postada aşağıda yer alan ifadeler
bulunmaktadır: 1250

“…

- Ortak olan bölgelerde hesap yapma yönteminin aşağıdaki
şekilde olması gerektiği görüşüldü:

Sadece malzeme alımı işlerinde Siemens’in söz konusu bayisine
alınan işin keşfinden %20 sini masraf karşılığı vermesini geri kalan
miktar ile bayi fiyatı arasındaki farkı (var ise) potaya ayırması istendi.
Bu konu ile ilgili Siemens’in görüşü Bayilere iletilecek… 1260

Ortak bölgelerdeki altyapı işleri 2001 yılındaki düşük fiyatlar nedeniyle
bu sene işi alan bayiler tarafından halledilecek ve bunlarla ilgili bir
hesaplama yapılmayacaktır.

Altyapı işleri 2002 yılı fiyatları belli olduktan sonra tekrar görüşülecek,
ancak altyapı işleri ile ilgili ortak taşeronlar oluşturulacak ve bu işler
belirli bir kavşak başı birim fiyat ile bu taşerona verilecek.
…
- Bayilerin kendi bölgeleri dışında yaptığı satışların kontrol edilmesi ve 1270
önlenmesi Siemens’ten istendi. Bununla ilgili fatura kontrol çalışması
yapılacak.…”

Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 20.12.2001 tarihli şirket
içi elektronik postdaki ifadeler aşağıdaki gibidir:

“Bayiler organizasyonu nedeniyle iki tip sipariş oluşmaktadır:

1- Normal bayi fiyatına göre açılan siparişler:
1280
Bu siparişlerde bayi fiyatı sabittir. Maliyetlerde tedarikçilerden gelecek
fiyatlar değişmedikçe daha önce verilen ekteki file gereği bellidir. …
Ancak bu sene potaya atılmayacak olan %10 ortak kar seneye
atılacaktır. … Bu gönderdiğim toplantıdan sonra geçerli fiyatlardır.
Siparişlerin tarihlerine göre geçerli fiyatlara göre kalkülasyon
yapılmalıdır.

2- Zararına alınan işler:

Bu siparişlerde sözleşme gereği Simko onayı çerçevesinde bayilerin 1290
zararına aldığı işlerdir ve simko malzemeyi alınan keşif birim fiyatlardan
%20 indirimle bayiye satmaktadır. Bu tip işlerde bayiler işi zararına
aldığının belgeleri ile birlikte siparişi tarafımıza vermektedirler. …”

Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 14.1.2002 tarihli şirket
içi elektronik postadaki ifadeler ise aşağıdaki gibidir:
08-26/283-91
36

“Potaya girecek olan iller Sözleşme ekinde belirtilen şehirler ve
Karayollarıdır.
1300
Bu kapsamda 3 türlü sipariş olacaktır:

1- Zararına alınan siparişler. Bunlar listede gösterilen bayi fiyatlarının
altına alınmış işleri (Siemens oluru ile) kapsamakta olup, Siemens
bayinin satmış olduğu fiyattan %20 indirimle bayilere vereceği
siparişlerdir.

2- Bayi fiyatı ile liste fiyatı arasındaki siparişlerdir. Burada
Siemens bayinin müşterisine satmış olduğu fiyattan Bayiye
satış yapacak olup, aradaki fark potaya atılacaktır. Bu potada 1310
toplanan bedeller 3 ayda bir bayilere fatura karşılığında
ödenecektir. (Bayiler toplam potada toplanan bedelin 1/6’sı
oranında fatura keseceklerdir. …)

3- Liste fiyatınında üstündeki siparişler. Siemens bayiye liste
fiyatından fatura kesecektir. Liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki
fark gene potaya atılacaktır. …”

Aynı metin üzerinde el yazısı ile verilen örnek aynen aşağıdaki gibidir:
1320

60…………………………….80.…………………………100
20 20



20’lik bayi fatura kesecek Bayi satış fiyatı Potaya atılacak
vv ayrılacak Siemens satış fiyatı

Yukarıda yer verilen bilgilerden anlaşıldığı üzere; havuz uygulaması, sistemin 1330
kuruluşu anında sistemde yer alan bayilerin gelirleri arasında oluşabilecek
olası farklılıkları ortadan kaldırmak amacıyla oluşturulmuştur. Bilindiği gibi
sistem içerisinde her bayiye bir bölge tahsis edilmiş ve sistemin dönüşümlü
olması kararlaştırılmıştır. Ancak yine de bazı bölgelerde çok fazla ve bazı
bölgelerde çok az ihaleye çıkılması ve bayilerin gelirlerinde faklılıklar oluşması
olasılığı karşısında; her bayinin kendisine düşen bölgeye rıza göstermesi bir
diğer deyişle bayiler arasında oluşacak gelir farklılıklarını ortadan kaldırmak
ve hem sistemin oluşumu hem de sistemin devamını sağlamak bakımından
havuz sistemine ayrıca ihtiyaç duyulmuştur.
1340
Bayilik sistemi ile fiyatların yükselmiş olduğu konusundaki müşteri (Siemens
veya bayilerden ürün alıp bunları satan diğer teşebbüslerin) şikayetlerine
Kararın I.3.1.2.1. numaralı bölümünde yer verilmişti. Yukarıda yer verilen
belgelerdeki ifadelerden bayilerin fiyatlar konusunda aralarında
müzakerelerde bulunmalarının yanısıra Siemens’inde birçok konuda ve
özellikle fiyatlar ve kar paylaşımı ile ilgili olarak merkezi yönlendirmede
08-26/283-91
37
bulunduğu görülmektedir.

Dolayısı ile sistemin temel amacının; ihalelerin sistem içerisindeki firmalar
tarafından, rekabetin sınırlandırılması yolu ile en iyi fiyatla kazanılmasını ve 1350
bunun sistem üyeleri arasında paylaşımını sağlamak olduğu sonucuna
ulaşılmaktadır.

I.3.1.3.3. Siemens’in Merkezi Koordinasyonu ve Danışıklı Teklifler

Bayilik sistemi ile esasen her bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki
ihalelere katılması esası benimsenmiş ve bu durum sözleşme ile hüküm altına
alınmıştır. Bayilik sistemi içerisinde yasaklanmış olmasına rağmen zaman
zaman bayilerin kendi bölgeleri dışındaki yerler için de teklif verdikleri
görülmektedir. Ancak istisnalar dışında bayiler kendi bölgeleri dışındaki 1360
yerlerdeki ihaleleri kazanamamıştır.

Bayilik sistemi ile yasaklanmış olmasına rağmen bayiler neden kendi bölgeleri
dışındaki yerler için teklif vermektedir? Bu sorunun olası cevapları aşağıdadır:

- Bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki ihalelere katılma yeterliğine
sahip olmadığı bir durumda, ihalenin sistem içerisinde kalması için bayi ağı
içindeki başka bir bayinin o ihaleye teklif verdiği durumlar,

- Bir ihaleye bayilik sistemi dışında yer alan yani rakip olan bir firmanın da 1370
teklif verdiği durumlarda, birden fazla bayinin birlikte danışıklı teklifler
vererek yine ihalenin sistem içerisinde kalmasının sağlanması durumu,

- İhaleye sistem dışından rakip bir teklif verilmese dahi, ihalede rekabet
yaşandığı görüntüsü vermek veya mevzuat engellerini bu yolla aşmak
amacıyla28 danışıklı tekliflerin verilerek ihalelerin alınması durumu.

Daha önce de belirtildiği üzere bayilik sistemi ile esas olarak amaçlanan 7
firma arasındaki rekabetin sonlandırılarak ihalelerin sistem içerisindeki firmalar
tarafından kazanılmasıdır. 1380

A. Merkezi Koordinasyon

Sözleşmenin 2.3. maddesine göre bayiler “Sözleşme kapsamındaki ürün ve
sistemlerle ilgili resmi ihalelere SIEMENS’e danışarak teklif vereceklerdir.”

Ayrıca, daha önce de belirtildiği gibi her ne kadar bayilerin kendi fiyatlarını
belirleme serbestisi bulunsa dahi rekabetçi bir ihalede fiyatın düşürülmesi
gerektiği durumlarda Siemens’in onayı ile fiyatlar düşürülebilmektedir. Bu
konuya yönelik olarak TKS’nin yerinde incelemeler esnasında Raportörlere 1390
yapmış olduğu açıklamalar aşağıdaki gibidir:

“İhalelere TKS teklif vermektedir. Tekliflerimizde Siemens ürünleri
kullandığımız, onun bayisi olduğumuz belgelenmektedir. İhalelerde

28 Örneğin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu pazarlık usulünde en az 3 katılımcı gereklidir.
08-26/283-91
38
vereceğimiz tekliflerin fiyatlarını kendimiz belirliyoruz. Ürünün fiyatları
zaten ürün fiyat listesinde belirlenmiştir. Ancak ihalenin türüne göre,
(pazarlık usulünde örneğin) fiyatı düşürmek gerekebilir. Bu durumda
Siemens’i arayıp şu fiyata indirebilir miyiz diye sorarız. Ancak sonuçta
Siemens’i aldığımız ihaleler ilgilendirmez, kar zarar bize aittir.”
1400
Bu gibi durumlar bayilik ağının oluşturulması aşamasında da gündeme
gelmiştir. 25.9.2001 tarihli toplantıya ilişkin tutanakta şu ifadeler yer
almaktadır:

“…

2. Zararına alınan işlerde Siemens kendi sağladığı malzemeler için
indirimli keşif bedelleri üzerinden %20 indirimle malzeme temin
edecektir. Ancak bu işler için Siemens mutabakatının alınması şarttır.
1410
3.Büyükşehir kategorisinde bulunmayan şehirlerdeki merkezi sistem
işleri SIEMENS tarafından alınacak ve o bölge Bayisi Siemens’in
taşeronu olarak çalışacaktır. SIEMENS merkezi sistem fatura bedeli
üzerinden %20 oranındaki tutarı BAYİ’ye ayrıca ödeyecektir.

4. Bölge Bayi TCK işlerinden birini yapamayacağını belirtirse SIEMENS
hangi Bayinin işi yapacağına karar verecektir.…”

Kendi bölgesinde yer alan bir ihaleye teklif verme konusunda yeterliliğe sahip
olmayan bayinin bölgesinde diğer bir bayi Siemens’in onayını alarak teklif 1420
verebilmektedir. Konuyla ilgili EMT tarafından yerinde incelemeler esnasında
Raportörlere yapılan açıklamalar aşağıdaki gibidir:

“Sözleşme gereği bayiler birbirlerinin bölgesindeki ihalelere teklif
vermemektedirler. Ancak örneğin bir bayi teklif verme yeterliliğine sahip
değilse Siemens’in onayı alınarak bölge dışına da teklif verilebilir. Buna
örnek olarak Erzurum, İzmir ihalesini gösterebilirim.”

6.9.2001 tarihli Siemens ve bayiler imzalı tutanaktaki ifadeler aşağıdadır:
1430
“….

5. Bayiler dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda
ihale indirimine Siemens karar verecek, işi olan firmanın ilgili işlerden
beklediği kar karşılıklı mutabakat ile Siemens tarafından karşılanacaktır.
Böyle bir durumda Siemens satış fiyatının bayi transfer fiyatlarının altına
düşmesi halinde bu işe ait %10 ciro payı havuza ayrılmayacaktır. …

…
1440
8. Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin
oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı
Siemens’in veto etme yetkisi vardır. …”

08-26/283-91
39
Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 20.12.2001 tarihli şirket
içi elektronik postadaki ifadeler aşağıdaki gibidir:

“Bayiler organizasyonu nedeniyle iki tip sipariş oluşmaktadır:

1- Normal bayi fiyatına göre açılan siparişler 1450

Bu siparişlerde bayi fiyatı sabittir. Maliyetlerde tedarikçilerden gelecek
fiyatlar değişmedikçe daha önce verilen ekteki file gereği bellidir. …
Ancak bu sene potaya atılmayacak olan %10 ortak kar seneye
satılacaktır. … Bu gönderdiğim toplantıdan sonra geçerli fiyatlardır.
Siparişlerin tarihlerine göre geçerli fiyatlara göre kalkülasyon
yapılmalıdır.

2- Zararına alınan işler:
1460
Bu siparişlerde sözleşme gereği simko onayı çerçevesinde bayilerin
zararına aldığı işlerdir ve simko malzemeyi alınan keşif birim fiyatlardan
%20 indirimle bayiye satmaktadır. Bu tip işlerde bayiler işi zararına
aldığının belgeleri ile birlikte siparişi tarafımıza vermektedirler. …”

Siemens’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 14.1.2002 tarihli şirket
içi elektronik postadaki ifadeler ise aşağıdaki gibidir:

“Potaya girecek olan iller Sözleşme ekinde belirtilen şehirler ve
Karayollarıdır. 1470

Bu kapsamda 3 türlü sipariş olacaktır:

1. Zararına alınan siparişler. Bunlar listede gösterilen bayi fiyatlarının
altına alınmış işleri (Siemens oluru ile) kapsamakta olup, Siemens
bayinin satmış olduğu fiyattan %20 indirimle bayilere vereceği
siparişlerdir.

2. Bayi fiyatı ile liste fiyatı arasındaki siparişlerdir. Burada Siemens
bayinin müşterisine satmış olduğu fiyattan Bayiye satış yapacak 1480
olup, aradaki fark potaya atılacaktır. Bu potada toplanan bedeller 3
ayda bir bayilere fatura karşılığında ödenecektir. (Bayiler toplam
potada toplanan bedelin 1/6’sı oranında fatura keseceklerdir. …)

3. Liste fiyatınında üstündeki siparişler. Siemens bayiye liste
fiyatından fatura kesecektir. Liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki fark
gene potaya atılacaktır. …”

Görüldüğü üzere Siemens sistemi sıkı bir biçimde kontrol etmektedir. Kurulan
sistem ile her bayiye bir menfaat sağlanmaya çalışılmakta, bayiler arasındaki 1490
eşitliğin sağlanması ve denetim ile kontrol konuları Siemens’e bırakılmaktadır.



08-26/283-91
40
B. Danışıklı Teklifler

Bayilik sistemi ile esasen her bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki
ihalelere katılması esası benimsenmiş ve bu durum sözleşme ile hüküm altına
alınmıştır.
1500
Buna ek olarak sözleşmeler öncesinde yapılan yazılı mutabakatta da bayilerin
kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemeyeceği ve kendi
bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamayacağı ifadeleri yer
almaktadır. Bu durum SİNTEK yetkilileri tarafından Raportörlere yerinde
incelemeler esnasında:

“…bayiler listede yer alan ürünlere ilişkin olarak sözleşme ekinde yer
alan yerler dışındaki ihalelere girmemeyi bayilik sözleşmesiyle taahhüt
etmişlerdir.”
1510
şeklinde ifade edilmiştir.

Siemens bayilerin ihalelere katılmaları hakkındaki görüşlerini yerinde
incelemeler esnasında Raportörlere;

“İhaleler genel olarak trafik lambası gibi ürünlerin alımına yönelik
olabileceği gibi, merkezi trafik sistemi kurulmasına yönelik olmaktadır.
Merkezi sistem ihaleleri dışında, ihalelere yalnızca bayilerimiz
katılmaktadır. Hangi ilin belediyesi ihaleye çıkmış ise, o bölgeden
sorumlu bayimiz ihaleye katılmaktadır. … Bir bayimizin katıldığı ihaleye 1520
doğal olarak başkaca bir bayimiz girmemektedir.”

şeklinde ifade etmiştir.

Bu durumu teyid eder nitelikte, Siemens’ten elde edilen ve Fetih Ürkmez
tarafından Siemens’in diğer çalışanlarına elektronik posta ile gönderilen bir
toplantı notunda, bayilerin kendi bölgeleri dışında teklif vermeleri konusu yer
almaktadır. Toplantı notunun ilgili bölümü aynen;

“Bayilerin kendi bölgeleri dışında yaptığı satışların kontrol edilmesi ve 1530
önlenmesi Siemens’ten istendi. Bununla ilgili fatura kontrol çalışması
yapılacak”

şeklindedir.

Siemens’te yerinde incelemelerde elde edilen Toplantı Tutanağında da:

“…

YER: SFA Firması-Öveçler ANKARA 1540
…
Katılanlar: SFA, SİNYALİZASYON, TRASİN, TKS, EMT, SIEMENS,
YAPI KREDİ Farabi Şb. ve Siteler Şb. Yetkilileri

08-26/283-91
41
Toplantıda aşağıdaki hususlar görüşülmüştür:
…
5. EMT ve Sinyalizasyon firmalarının Adana ve Datça’da 3. Kişilere mal
teslimatı/satımı hakkında endişeleri dile getirildi ve konuyla ilgili
açıklama bekledikleri belirtildi. Bu bağlamda 3. Kişilere Siemens’in mal
satıp satmayacağı konusunda güvence istendi.…” 1550

ifadeleri yer almaktadır.

6.9.2001 tarihli toplantı tutanağında aynen:

“…
7. Bayiler kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemez
ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamaz. Aksi durum
Ana Sözleşme koşullarına uymadığı anlamına gelecektir. Bayiler arası
uzlaşmazlıklarda Siemens hakem olarak tanımlanmıştır. …” 1560

ifadeleri yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen bilgi ve belgelere göre bayilerin kendi bölgeleri dışındaki
bir bölgede ihalelere girmeleri yasaktır. Ancak, bayilik sistemi gereğince yasak
olmasına rağmen, bayiler kendilerine ait olmayan bölgelerde çok sayıda
ihaleye katılarak teklif vermişlerdir. Buradaki temel amaç ihaleyi kazanmak ya
da fiyat rekabeti değil, danışıklı teklifler verilmesi suretiyle bölge sahibi bayinin
ihaleyi kazanmasına yardımcı olmaktır.
1570
Bayilerin kullandıkları danışıklı teklif yöntemleri duruma göre değişiklikler
göstermiştir. Danışıklı tekliflere genel olarak aşağıda yer alan iki temel amaç
için başvurulmuştur:

- Bir ihaleye bayilik sistemi dışında yer alan yani rakip olan bir firmanın da
teklif verdiği durumlarda, birden fazla bayinin birlikte danışıklı teklifler
vererek yine ihalenin sistem içerisinde kalmasının sağlandığı durum.

- İhaleye sistem dışından rakip bir teklif verilmese dahi, ihalede rekabet
yaşandığı görüntüsü vermek veya mevzuat engellerini bu yolla aşmak 1580
amacıyla29 danışıklı tekliflerin verildiği durum.

Dolayısıyla, bayilik sistemi kendisine tayin edilen bölge içinde bayilere sistem
dışından rakip çıkması halinde, ihalenin sistemde kalmasını teminen birden
fazla bayinin danışıklı teklifleri ile bayiye yardımcı olmaktadır.

10.12.2001 tarihli ve Siemens ve 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu
ifadeler yer almaktadır:

“… 1590


29 4734 sayılı Kanuna göre pazarlık usulünde en az 3 katılımcı gereklidir.
08-26/283-91
42
Verilen teklifleri yan teklif olarak SIEMENS’in de vermesi istendi. Bu
konular idarelerce daha sonradan farklı yorumlandığı için uygun
görülmemiştir.…”

Her ne kadar SIEMENS’in ihalelere katılarak yan teklif vermesi uygun
görülmemiş ise de30, bu anlayış sistemce benimsenmiş ve bayiler ihalelerde
birbirlerine destek olmak amacıyla danışıklı teklifler sunmuşlardır.

Yukarıda bahsedilen hususlar ile ilgili ilk örneğimizde, kendi bölgesinde ihale 1600
açılan bayi yüksek teklifte bulunmakta diğer bayi ise düşük teklifte
bulunmaktadır. Bayilerin planı, sistem dışında yer alan firmanın teklifi her iki
bayinin teklifinin arasında ise, ihaleyi kazanan bayi taşeron olarak bölge sahibi
bayiye işi devretmek, sistem dışında yer alan firmanın teklifi her iki bayinin
teklifinin üzerinde ise, düşük teklif veren bayi ihale dokümanlarını
tamamlamayarak ihalenin yapıldığı bölgenin bayisinin ihaleyi yüksek fiyattan
kazanmasını sağlamaktır.

Yapılan ihbarda şu ifadelere yer verilmiştir:
1610
“T.C.K. Sivas 16. Bölge Müdürlüğü TRASİN Elektroniğin bölgesidir.
Ancak SİNTEK firması diğer katılımcı firmaların işi almaması için
60.000.000.000 (altmış milyar) TL teklif verdi. Tekeli oluşturan SİNTEK
firmasında iş kalsa idi eksik evrakları tamamlamayıp yeterlilik dışı
kalacaktı. İş tekelci dışı firmada kalacağı hissedildiği için TRASİN
firmasının 95.000.000.000 (doksanbeşmilyar) TL verdiği teklifte iş
kalmayacağı hissedildi ve işi SİNTEK firması yapacak ve SİNTEK ile
TRASİN firmaları faturalaşacaklardır. SİNTEK firması evrakları
tamamlamayıp iş SIEMENS bayisi dışında kalmamıştır.”
1620
Yerinde incelemeler esnasında, bu ifadeleri destekler nitelikte bir takım
belgeler elde edilmiştir. Bu belgelere göre söz konusu ihalede SİNTEK 67
milyar TL. teklif ile TRASİN’in bölgesindeki ihaleyi kazanmış ancak TRASİN’in
35 milyar TL’lik taşeronluk teklifi üzerine, TRASİN ile 19.11.2003 tarihinde
taşeronluk sözleşmesi imzalamıştır.

TKS’de yapılan yerinde inceleme esnasında elde edilen belgeler de bu
durumu teyit eder niteliktedir. Bu belgeler, Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin
bir ihalesine ait olan ve SFA, EMT ile SİNTEK’e ait teklifler ve EMT ile
SİNTEK’e ait olan imzalı-mühürlü teklif zarflarıdır. 1630

Bilindiği gibi Ankara TKS’nin bölgesi içerisinde yer almaktadır. TKS’de yerinde
incelemeler esnasında bulunan SİNTEK, EMT ve SFA’ya ait Ankara
Büyükşehir Belediyesi Satın Alma Dairesi Başkanlığı 6 kalem muhtelif sinyal
verici alımı işi için hazırlanmış fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir:

SİNTEK EMT SFA
Mikroproserlü ….. (………) (………) (………)
Ledli oklu…. (………) (………) (………)
Geri sayıcı… (………) (………) (………)

30 SIEMENS’in çok sayıda ihaleye katılıp kazanamaması hali.
08-26/283-91
43
Kamaşma….200 lük (………) (………) (………)
Kamaşma….300 lük (………) (………) (………)
Halojen….. (………) (………) (………)
TOPLAM 540.000.000.0000 599.000.000.000 551.000.000.000

Ancak Büyükşehir Belediyesi’nin ihale komisyonu kararına bakıldığında,
Başkanlığa yalnızca 1 adet fiyat teklifi verildiği anlaşılmıştır. İhaleyi TKS
499.250.000.000 TL. toplam teklif ile kazanmıştır. Diğer firmaların fiyat teklifi 1640
ise Belediyeye sunulmamıştır. Diğer firmaların fiyat tekliflerinin faks ile TKS’ye
iletildiği üzerlerinde yer alan yazılardan anlaşılmaktadır.

Ankara’nın TKS’nin bölgesi olduğu düşünüldüğünde, diğer bayiler tarafından
ne için hazırlandığı belli olmayan ancak TKS’nin elinde bulunan tekliflerin pek
de rekabetçi teklifler olmadığı ve başka amaçlara hizmet için her olasılığa
karşılık hazırlanmış oldukları anlaşılmaktadır. Diğer bayilere ait ve Ankara
Büyükşehir Belediyesine hitaben EMT ve SİNTEK tarafından hazırlanan
imzalı ve şirket kaşeli zarfların TKS’de bulunması, bayilerin ihale öncesinde
veya ihale aşamalarında birbirleri ile rekabeti bozacak şekilde bir 1650
koordinasyon içerisinde bulunduklarının çok açık bir göstergesidir. Yerinde
incelemelerde elde edilen diğer bayilere ait zarf ve mühürler, diğer bayilerin
tekliflerinin bölge bayisi tarafından her ihtimale karşı hazırlanmış olabileceğini
akla getirmektedir.

TKS tarafından SİNTEK’e gönderilen ve TKS’nin ARER İnşaat’a verdiği fiyat
teklifini içeren bir elektronik posta şu şekildedir:


1660









Aynı şekilde yine TKS’de bulunan, bayilik sistemi üyelerinin arasındaki 1670
rekabeti ortadan kaldırıcı nitelikte bir koordinasyon içerisinde bulunduklarını
gösteren el yazılı bir belgede de aynen şu ifadeler yer almaktadır:







1680



Kimden : KENAN ÇELİK (tksltd@)
Kime : (sintek@)
Gönderme Tarihi : 24 Temmuz 2003 Perşembe 14:31
Ek : ARER INS.doc
Konu : ARER Ins Fiyat

ARER İnşaata verdigimiz fiyatlar ektedir üzerine çıkarak fiyat
vermenizi rica ederiz.
İlgilenilecek konular:
1- Ortak bölgelerde işi olmayan tarafa en az ihale bedelinin %10’u kar olarak verilecek.
Eğer normal hesaplanan kar hesabı bu oranı geçiyorsa yüksek olan kar geçerli
olacak.
2- İş sırası gelen diğerine devir ederse yukarıdaki hesap aynen uygulanacak ayrıca
bunun üstüne ihale bedelinin %5’i kar olarak işi devreden tarafa ödenecek.
3- Faturalaşma düzeninde işi kim alıyorsa, Siemens satışı diğer tarafa kesecek diğer
taraf da kar payını ekleyip faturayı işi alan tarafa kesecek. Bu konu zeyilname ile
halledilecek.
4- Entegratör sözleşmesinin Siemens tasdiki için resmi yazışmalar yapılacak.
08-26/283-91
44
TRASİN’in 15.7.2003 tarihinde Karayolları 7. Bölge Müdürlüğü/Samsun için
hazırlamış olduğu fiyat teklifi, rakip bir teşebbüs olan Sinyalizasyon’a aynı gün
faks ile gönderilmiştir. Bilindiği gibi Samsun Sinyalizasyon’un bölgesi
içerisinde yer almaktadır. Ancak ihale gerçekleşmemiştir.

Teşebbüslerin ihale için hazırlamış oldukları fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir.
Tekliflerden görüldüğü üzere Sinyalizasyon’un tüm birimler için teklifi daha 1690
iyidir.

Sinyalizasyon TRASİN
CPU Kartı (………) (………)
IQ Kartı (………) (………)
Çıkış Kartı (………) (………)
Besleme Ünitesi (………) (………)
Gösterge Paneli (………) (………)

TRASİN’in karayolları için hazırlamış olduğu teklif, saat 16:36’da
Sinyalizasyon’a fakslanmıştır. Ancak daha ilginç olanı, TRASİN’in saat
15:18’de Sinyalizasyona gönderdiği faks metninde ise yukarıda yer verilen
Sinyalizasyon ve TRASİN tekliflerinin el yazısı olarak ve kısaltma şeklinde
istenen malzeme kalemlerinin yer aldığı boşluklarda;

CPU Kartı (…. – …..)
IQ Kartı (…. – …..)
Çıkış Kartı (…. – …..)
Besleme Ünitesi (…. – …..)
Gösterge Paneli (…. – …..)
1700
şeklinde yer almasıdır.

Görüldüğü üzere kendi fiyatlarının ne olması gerektiği konusunda
uzlaşıldıktan sonra TRASİN kendi (muhtemel) resmi teklif metnini
Sinyalizasyon’a fakslamıştır.

Benzer şekilde TKS, 17.6.2003 tarihli Karayolları Genel Müdürlüğü 15. Bölge
Müdürlüğü/Kastamonu için hazırlamış olduğu fiyat teklifini rakip bir firma olan
Sinyalizasyon’a aynı gün saat 13:10’da fakslamıştır. Sinyalizasyon ise kendi
teklifini saat 13:11’de Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü’ne fakslamıştır31. 1710
Sinyalizasyon’un teklif metninde dikkat çeken konu fiyat kısımlarının el yazısı
ile doldurulmuş olmasıdır. TKS ihaleye katılmamıştır.

Bilindiği gibi, Kastamonu Sinyalizasyon’un bölgesi içerisinde yer almaktadır.
Firmalar adına hazırlanmış olan fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir32.

S.NO
(Cinsi)
Sinyalizasyon TKS
1 (………….) (………….)

31 İhaleye Sinyalizasyon’un yanısıra Tekon ve Özbest firmaları da teklif vermiştir. İhale mevcut
ödeneğin verilen teklifi karşılayamaması nedeniyle iptal edilmiştir.
32 Sinyalizasyon’un teklif metninde 28 sıra numara ile mallar sayılmış olmasına rağmen,
TRASİN’in teklifinin yalnızca ilk sayfasının tedarik edilmesi karşısında ilk 21 mal cinsine yer
verilebilmiştir.
08-26/283-91
45
2 (………….) (………….)
3 (………….) (………….)
4 (………….) (………….)
5 (………….) (………….)
6 (………….) (………….)
7 (………….) (………….)
8 (………….) (………….)
9 (………….) (………….)
10 (………….) (………….)
11 (………….) (………….)
12 (………….) (………….)
13 (………….) (………….)
14 (………….) (………….)
15 (………….) (………….)
16 (………….) (………….)
17 (………….) (………….)
18 (………….) (………….)
19 (………….) (………….)
20 (………….) (………….)
21 (………….) (………….)

Tekliflerden görüldüğü üzere Sinyalizasyon’un tüm birimler için teklifi daha
düşüktür.
1720
Benzer şekilde TRASİN 22.7.2003 tarihinde Malatya Belediye Başkanlığı için
hazırladığı teklifi aynı tarihte Sinyalizasyon’a fakslamıştır. Sinyalizasyon da
aynı gün içerisinde Malatya Belediye Başkanlığı’na teklifini sunmuştur.
Hatırlanacağı üzere Malatya TRASİN’in bölgesi içerisinde yer almaktadır.
Firmaların birbirlerine gönderdikleri teklifler aşağıdaki gibidir:

TRASİN Sinyalizasyon
Q300 Oto Sinyal Verici (………….) (………….)
Q200 Oto Sinyal Verici (………….) (………….)
Q200 İkili (………….) (………….)
Q200 Yaya Sinyal Verici (………….) (………….)
TOPLAM 5.631.000.000 5.960.000.000

Tekliflerden görüldüğü üzere TRASİN’in tüm birimler için teklifi daha düşüktür.

İhalede sunulan teklifler ise aşağıdaki gibidir: 1730

FİRMA FİYATLAR33
TRASİN 5.631.000.000
Best 5.877.000.000
Sinyalizasyon 5.960.000.000

Görüldüğü üzere TRASİN ve Sinyalizasyon birbirlerine gönderdikleri fiyat
tekliflerini idareye de aynen sunmuşlardır. İhaleyi TRASİN kazanmıştır.

TKS’de yerinde yapılan incelemelerde SFA’nın ve TKS’nin Aksaray Belediyesi
için fiyat teklif belgeleri bulunmuştur. TKS’nin fiyat teklifleri ile ilgili olarak hem
üzerinde el yazısı ile birçok ifadenin yer aldığı bir çalışma metni hem

33 Fiyatlar KDV hariçtir.
08-26/283-91
46
belediyeye gönderilmek için hazırlanan teklif mevcuttur. Bilindiği gibi Aksaray
TKS’nin bölgesinde yer almaktadır. Firmalarda bulunan hazırlık teklifleri 1740
aşağıdaki gibidir. TKS’nin hem çalışma notunda yer alan hem de nihai olarak
sunulduğu anlaşılan tekliflerinin her ikisine de tabloda yer verilmiştir. Nihai
teklif metni el yazısı ile doldurulmuştur.

Malzeme SFA TKS Çalışma Notu TKS Teklif Metni
200 lük tekli sinyal verici (………….) (………….) (………….)
Başüstü direk (………….) (………….) (………….)
7*1.5 Nyy Kablo (………….) (………….) (………….)
Flaşör Kartı (………….) (………….) (………….)
TOPLAM 5.913.500.000 5.710.000.000

İhalede Belediye’ye sunulan teklifler aşağıdadır:

Malzeme SFA EMT TKS
200’lük tekli sinyal verici (………….) (………….) (………….)
Başüstü direk (………….) (………….) (………….)
7*1.5 Nyy Kablo (………….) (………….) (………….)
TOPLAM 5.913.500.000 5.710.000.000 5.495.000.000

Görüldüğü üzere SFA ihalede aynen daha önce TKS’ye göndermiş olduğu
teklifi vermiş, TKS’nin teklif metni olarak hazırlanan fiyatlar EMT tarafından 1750
sunulmuş, TKS ise söz konusu tekliflerin biraz daha aşağısını vererek kendi
bölgesindeki ihaleyi kazanmıştır.

SİNTEK’te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 29.8.2003 tarihli Fetih
ÜRKMEZ (Siemens) tarafından SİNTEK’e gönderilen elektronik postanın
ekinde C.YEKE (Siemens-İzmir Büro) tarafından hazırlanmış 28.8.2003 tarihli
Sinyalizasyon ve Otomatik Bariyer Sistemi işi ile ilgili durum raporu mevcuttur.
Söz konusu Raporda aşağıda yer alan ifadeler mevcuttur:

“…Diğer bir konu olan Trafik Sinyalizasyon Sistemi ihaleleri ile ilgili 1760
olarak, EMT ve SFA’nın girdiği 18.8.2003 tarihinde Bölge’de yapılan
ihale sonucunda, 21.8.2003 tarihinde tarafınıza gönderdiğim raporda
da belirttiğim gibi, teklif mektubu ve keşif tutarları birbirini
tutmamaktadır. Teklif mektubu keşif tutarından 40 milyar daha düşük
olduğu halde keşif tutarları esas alındığından, ihale tutarı çok yüksek
kalmıştır. Aradaki fark diğer firmalara göre 140 milyar dolayındadır.
Daha sonra keşif tutarının teyidi resmi olarak istenmiştir. Sayın Cebrail
Bey (SFA) EMT olarak ilgili mektuba cevap yazmış ve teyid
vermiştir. Fakat tarafımca ilgili mektuba bir satır ilavesi ile düşük fiyat
olan ön teklifimizin geçerli sayılabilmesi ve bizimde bu fiyatı kabul 1770
edebileceğimiz hakkında bir taahhüt notu eklenmiştir. …”

Yukarıda yer alan ifadelerden anlaşıldığı üzere SFA’dan Cebrail Bey EMT
adına işlem yapmaktadır. Ayrıca işlemler hakkında Siemens’in de bilgisi hatta
müdahalesi olduğu yine belgede yer alan ifadelerden anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen çok sayıda örnekte yer alan;

08-26/283-91
47
- Bayilere ait zarf ve mühürlerin diğer bayilerde bulunması,
- İdarelere teklif verilmesi öncesinde tekliflerin birbirlerine gönderilerek 1780
esasen kimin ne kadar teklif vermesi gerektiğinin birlikte kararlaştırılması,
- Birden fazla teklif verilmesi gerekebilecek durumlarda bölge sahibi bayinin
diğer bayilerin tekliflerini de hazırlaması veya diğer bayileri de temsil
etmesi

ve benzeri durumlara ilişkin delillerin ve hususların varlığı, bayilik sistemi
içerisinde yer alan teşebbüslerin tam bir koordinasyon içerisinde hareket
ettiklerini ve ihalelerin sistemde yer alan firmalar tarafından kazanılması için
danışıklı teklifler verdiklerini açık bir şekilde göstermektedir34.
1790
İhalelerdeki rekabet karşıtı davranışlar esasen daha önce bayilik sistemi ile
varılan mutabakatın bir sonucudur. Kurulan bayilik sistemi ile esas olarak
firmalar arası rekabetin önlenerek ihalelerin hem sistemde yer alan firmalar
tarafından hem de yüksek fiyatlar ile kazanılması amaçlanılmıştır.

I.3.1.4. Ultra’nın Sisteme Dahil Edilmesi

Siemens’in 2001 yılında 6 teşebbüs ile oluşturduğu bayilik sistemine, 2003
yılında son olarak Ultra firması da eklenmiştir. Ultra firması, entegratörlük
sözleşmesi35 öncesi piyasada üretim yapan ve hem Siemens’in hem de 1800
bayilerin rakibi olan bir teşebbüstür.

Ultra’nın bayilik sistemine dahil edilmesi, Siemens ile Ultra arasında
entegratörlük sözleşmesi akdedilerek yerine getirilmiştir. Bayiler ile Ultra
arasında imzalanan entegratörlük sözleşmelerine Siemens yazılı olarak
muvafakat vermiştir.

8.7.2003 tarihli ve Siemens’ten tüm bayilere gönderilen elektronik postada şu
ifadeler yer almaktadır:
1810
“Sn. Bayiler;

Bilindiği üzere sürdürülen altbayilik çalışmaları sonucu Siemens hukuk
bölümünün hazırladığı entegratörlük sözleşmesi ekte görüşlerinize
sunulmuştur. Entegratörlük sözleşmesi Siemens ile bayileri arasındaki
sözleşmenin bir benzeri olup Ultra ile yapılan görüşmeler çerçevesinde
imzaya hazır hale getirilmiştir. Tarafınızın da görüşleri doğrultusunda
her bayi ile ULTRA arasında imzalanacak entegratörlük sözleşmesi
(aramızdaki sözleşme gereği) Siemens’in de onayı ile yürürlüğe
girebilecektir. 1820

Cuma akşamına kadar sözleşmenin tarafınızdan incelenmesi ve

34 Bu durum piyasadaki rekabeti sınırladığı gibi söz konusu ihalelerdeki rekabeti de olumsuz
etkilemektedir. Dolayısı ile konunun hem 4054 sayılı RKHK hem de 4734 sayılı KİK açısından
değerlendirilmesi gerekmektedir.
35 Entegratörlük sözleşmelerinin konusu, bayinin veya Siemens’in trafik sektörü ile ilgili
ürünlerdeki tüm pazarlama ve satış yetkilerinin bir kısmının bağımsız olarak çalışan
entegratöre devridir.
08-26/283-91
48
imzasını takiben cumartesi günü Ultra’ya topluca imzalatılacaktır. …”

Yapılan incelemelerde bayiler ile Ultra arasındaki sözleşmelerin imzalı
nüshaları elde edilememiştir. Ancak hem Siemens tarafından verilen
muvafakatlar hem de yukarıda yer verilen belgedeki ifadeler bayiler ile Ultra
arasındaki sözleşmelerin varlığını ortaya koymaktadır.

Daha önce açıklandığı üzere bayilik sözleşmeleri öncesinde imzalanan 1830
25.9.2001 tarihli tutanakta:

“…Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin
oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı
Siemens’in veto etme yetkisi vardır. …”

ifadelerine yer verilerek, sisteme eklenecek yeni bayiler konusunda izlenecek
yol belirlenmiştir.

Bayiler ile Ultra arasındaki -imzasız- entegratörlük sözleşmelerine 1840
bakıldığında, söz konusu sözleşmelerin bayiler ile Siemens arasında
imzalanan sözleşmenin hemen hemen aynısı olduğu görülmektedir. En önemli
fark entegratörlük sözleşmesinde Siemens’in rolünü bayilerin, bayilerin rolünü
ise Ultra’nın üstlenmesidir. Yani, Ultra tarafından iş alınması durumunda, Ultra
Siemens marka ürünleri işin alındığı bölgenin münhasır bayisi üzerinden
alacaktır.

Konuyla ilgili olarak SFA, Ultra hakkında fazla bir bilgilerinin olmadığını ancak
Siemens ile bayilerin biraraya gelerek Ultra konusunu görüştüklerini beyan
etmiştir. Görüşmelerin konusunun ne olduğu ise yerinde incelemeler 1850
esnasında Raportörlere EMT tarafından:

“Ultra ile entegratörlük sözleşmesi, Ultra’nın bölgesinde yer alan bayinin
Ultra’nın da sisteme dahil edilmesi önerisi üzerine gerçekleşmiştir.”

şeklinde belirtilmiştir.

Ultra’nın bölgesinde yer alan bayinin Ultra’nın da sisteme neden dahil
edilmesini istediği ise SIEMENS’in Raportörlere yerinde incelemeler
esnasında açıkladığı şu ifadelerinden anlaşılmaktadır: 1860

“Ultra firması daha önce kendisi ihalelere katılmaktaydı. Firma zor
durumda bulunduğu için ihalelerde düşük fiyat teklif etmekteydi. Söz
konusu firma ile bizim bayilerimiz arasında bir sözleşme akdedilmiştir.
Yani firma bir nevi bayilerimizin bayisi gibi bir konuma gelmiştir.”

Yerinde incelemeler sırasında TKS’den elde edilen ve SİNTEK tarafından
gönderilen bir toplantıya çağrı yazısında şu ifadeler yer almaktadır:

“Saat 11:00 da Sintek Ltd. Şti. büroda Ultra, Buharalılar ve Odisan 1870
Firmalarının durumunu görüşmek üzere toplantı yapılacaktır.
Bilgilerinize arz olunur.
08-26/283-91
49
Saygılarımızla
14.07.2003”

Görüldüğü üzere toplantıya çağrı tarihi Haziran 2003’tür. Ultra ile imzalanan
entegratörlük sözleşmeleri bayiler tarafından 1.8.2003 tarihinde imzalanmış
ve bu sözleşmelere Siemens tarafından 5.8.2003 tarihinde muvafakat
verilmiştir. Ultra, Siemens’in bayilik ağında bir rahatsızlığa yol açınca bayiler
bir araya gelerek rakibin durumunu tartışmaya açmışlardır. Sonuçta, Ultra’nın 1880
bayiler üzerinde oluşturduğu rekabetçi baskı, Ultra’nın da bu sisteme bir
entegratörlük sözleşmesi ile dahil olmasıyla çözümlenmeye çalışılmıştır.

Bayilerin rakibi olan Ultra’nın bir entegratörlük sözleşmesi ile sisteme dahil
edilmesinde yine rekabetçi yapıyı ortadan kaldırma amacıyla hareket edildiği
entegratörlük sözleşmesi öncesinde yapılan haberleşmelerden de
anlaşılmaktadır.

Örneğin Ultra tarafından SİNTEK’e gönderilen 21.7.2003 tarihli bir elektronik-
posta ekinde yer alan belgede Ultra’nın tek olarak (İstanbul, Bursa, Manisa, 1890
Mersin, Denizli, Adana, Trabzon) ve diğer bayilerle ortak olarak faaliyet
göstereceği (Kayseri, Diyarbakır, Çorum, Antalya, Samsun, Erzurum, Ankara,
Konya, Gaziantep, İzmir, Eskişehir, İzmit) iller ve TCK bölgeleri belirtildikten
sonra, herhangi bir bayilik sisteminin kurulmasının altında yatan temel
amaçlarla bağdaşmayacak şekilde bir sistem kurulduğu anlaşılmaktadır. Bu
noktada, birer bağımsız teşebbüs gibi hareket etmesi beklenen bayilerin, bu
bağımsızlığı ortadan kaldıracak şekilde bir koordinasyon içinde oldukları
anlaşılmaktadır. Söz konusu belgenin sonunda aynen;

“Bayilerin diğer illerdeki trafik işlerinden %5 Ultra’ya verilecektir.” 1900

ifadesi yer almaktadır.

Görüldüğü gibi Ultra’nın bayilik sistemine entegre edilmesi ile Ultra’nın
ihalelerde Siemens’in bayilerine karşı düşük fiyat vermesi yani diğer bir
deyişle rekabet etmesi engellenmiş olmaktadır.

Yerinde incelemeler esnasında TKS’de bulunan el yazılı bir belgede de aynen
şu ifadeler yer almaktadır:
1910









1920

Her ne kadar, bayiler tarafından, Ultra ile bir sözleşme akdetmedikleri iddia
İlgilenilecek konular:
1. Ortak bölgelerde işi olmayan tarafa en az ihale bedelinin %10’u kar olarak verilecek.
Eğer normal hesaplanan kar hesabı bu oranı geçiyorsa yüksek olan kar geçerli
olacak.
2. İş sırası gelen diğerine devir ederse yukarıdaki hesap aynen uygulanacak ayrıca
bunun üstüne ihale bedelinin %5’i kar olarak işi devreden tarafa ödenecek.
3. Faturalaşma düzeninde işi kim alıyorsa, Siemens satışı diğer tarafa kesecek diğer
taraf da kar payını ekleyip faturayı işi alan tarafa kesecek. Bu konu zeyilname ile
halledilecek.
4. Entegratör sözleşmesinin Siemens tasdiki için resmi yazışmalar yapılacak.
08-26/283-91
50
ediliyor olsa da, gerek Siemens tarafından verilen muvafakatler, gerekse
Ultra’nın bayilerden mal istediğini gösteren sipariş mesajları, fiiliyatta bu
sözleşmelerin varlığını ispat eder niteliktedir.

Kararın daha önceki bölümlerinde yer verilen tablolardan, Ultra’nın Siemens’in
ve bayilerinin rakibi olduğu, onların bölgelerinde ihalelere girmiş olduğu açıkça
görülmektedir.
1930
I.4. Teşebbüsün Savunmaları ve Savunmaların Değerlendirilmesi

I.4.1. Sinyalizasyon’un Savunması

Sinyalizasyon’un yaptığı savunmalarda aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:

- Bayilikten ayrıldıktan sonra gerçek bir rekabet oluştuğu, Sinyalizasyon’un
ihalelerin %60’ını aldığı,

- Siemens’in suçu üzerinden atmak için Sintek ve EMT’yi hemzemin 1940
konusunda yüzüstü bıraktığı,

- Siemens’in bayilerine savunmalarında değinecekleri hususları belirttiği,

- Siemens’in ileri teknolojinin paylaşımı diye arkasına saklandığı şeyin
tamamen gerçek dışı ve rekabeti yanıltıcı olduğu, Sinyalizasyon’un TCK
7. Bölgede 8 adet kavşağa Yeşil Dalga Sistemini kurduğu ve başarılı bir
çalışma sergilediği,

- Ekonomik krizden dolayı Siemens’in bayilik teklifinin kabul edildiği, 1950

- Oluşumun tüm sorumlusunun Siemens olduğu,

- Siemens’in baskısı sonucu Ortana ile de bayilik sözleşmesi imzalandığı.

I.4.2 Sinyalizasyon’un Savunmasının Değerlendirilmesi

Sinyalizasyon’un savunmasınada yer alan hususlar Kararda yer alan iddiaları
destekler nitelikte olduğundan ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.
1960
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

J.1. Siemens Bayilik Sistemi

Trafik sinyalizasyon piyasasının yapısına ilişkin olarak dosyada yer verilen
bilgiler çerçevesinde, Siemens tarafından 2001 yılında o zamandaki rakipleri
ile oluşturulan bayilik sisteminin ve bu piyasada Siemens ve bayiler tarafından
gerçekleştirilen eylemlerin bu piyasada rekabeti bozucu etki ve sonuçlarının
olduğu görülmektedir. Söz konusu piyasada temel alıcının kamu, üretici
niteliğindeki satıcıların sayısının az ve alımların ihale yöntemi ile gerçekleştiği 1970
de göz önüne alındığında, böyle bir piyasada rakip teşebbüsler ile bir bayilik
sisteminin oluşturulması, bayilik sisteminde bölge paylaşımına gidilerek her
08-26/283-91
51
bayinin danışıklı teklif gerektiren ihaleler hariç diğer bölgelerdeki ihalelere
girmemesi, bayilerin kendi aralarında ve bayilerle Siemens arasında ihalelerde
özellikle rakiplerin de yer alması durumunda uygulanacak fiyat indirimlerine
yönelik bir işbirliğinin bulunması, bahsedilen rekabeti bozucu hususlardan
yalnızca birkaçıdır.

Bunların yanı sıra bayilerin üretim araçlarının kullanılamaz hale getirilmesi ve
ayrıca Siemens ve bayileri arasında imzalanmış bulunan bayilik 1980
sözleşmesinde yer alan bayilik sona erdikten sonra devam edecek olan
rekabet yasağının 3 yıl olması zaten az sayıda üreticinin bulunduğu bu
piyasada, mevcut bayilerin tekrar üretici olması sonucunda oluşabilecek
potansiyel rekabeti de engellemektedir.

Teşebbüsler arasındaki rekabetin genellikle pazar içinde değil, pazar için
olduğu, alım-satımın ihaleler yolu ile gerçekleştiği böyle bir piyasada
oluşturulan bayilik sistemi ile ihalelerde danışıklı tekliflerin verilmesi, bayilik
sisteminin sürekli bir uygulaması haline gelmiş ve piyasadaki rekabet
ortamının bozulmasına yol açmıştır. 1990

Siemens’in yazılı savunmasında, bayilerin Siemens’in üretim faaliyetinde
bulunduğu alanlardan çekilmesi ile sözleşmelerin grup muafiyeti kapsamına
girdiği ifadeleri yer almaktadır.

Bu noktada, söz konusu sözleşmelerin hem 2001 yılında yürürlükte olan
1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
hem de 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında değerlendirilmesinin yapılması faydalı olacaktır.
2000
Hem 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyet
Tebliği’nin;

“Aynı malların veya kullanıcı tarafından nitelikleri, fiyatı ve kullanım
amaçları bakımından eş sayılan malların üreticilerinin bu mallar için
kendi aralarında tek taraflı olarak tek elden dağıtım anlaşmaları
yapmaları,”

şeklindeki 4. maddesinin (b) bendi ile, hem de 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin; 2010

“Rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalar, bu Tebliğ ile
tanınan muafiyetten yararlanamaz.”

şeklindeki 2. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde, bayilik ağı
oluşturulmadan önce Siemens ile mevcut bayilerin birbirlerine rakip
teşebbüsler oldukları göz önüne alındığında söz konusu bayilik
sözleşmelerinin yapıldıkları anda grup muafiyeti tebliğlerinin sağladığı
korumadan yararlanamayacağı çok açık bir biçimde anlaşılmaktadır.
2020
Bir başka deyişle, esasen, oluşturulan bayilik yapısının ilgili ürün piyasasında
değerlendirilmesi ile sözleşmelerin, yapıldığı anda, dikey değil yatay etkiler
08-26/283-91
52
doğuran bir anlaşma niteliği taşıdığı görülmektedir.

Ayrıca, daha önce de belirtildiği gibi konu tek bir teşebbüsün üretim faaliyetine
son verip rakibinin bayisi olması değildir. Ortada beraberce oluşturulan bir
sistem bulunmaktadır. Siemens piyasadaki rakibi konumundaki çoğu üreticiye
bayilik teklifinde bulunmuş ve bayilik sistemi Siemens ve bayilerin belirlediği
(uzlaştığı) şartlar dahilinde teşekkül etmiştir. Sistemin de temelinde yalnızca
bayilik ağı kurmak değil, rakip olan üreticilerin bayi haline getirilmesi 2030
yatmaktadır. Bu durum birçok bayilik sisteminde görülmeyen (dönüşümlü
bölge paylaşımı, havuz uygulaması, bölge dışı ihaleler için fiyat teklifi
verilmesi vb. ) bayilik koşulları ile çok rahatlıkla tespit edilebilir. Bu anlamda
tek bir üretici teşebbüsün rakibinin bayisi olması değil, çok sayıdaki üreticinin
(rakibin) aynı çatı etrafında toplanmasını temin eden sistem sorgulanmaktadır.
Üstelik hiçbir bayi Siemens bayisi olmayı kabul etmeksizin üretimine son
vermiş ve “pazarın dışına çıkmış” değildir. Üretim faaliyetine tüm bayilerin eş
zamanlı olarak son vermesinin nedeni soruşturmanın konusunu oluşturan
Siemens bayilik sistemidir.
2040
Daha önceki bölümde yer verilen bilgi ve belgelerden açıkça görüldüğü üzere,
bayilik sistemi 7 rakip teşebbüs arasında yapılan sözleşmeler ile meydana
getirilmiştir. Sözleşmeler ile Siemens’in rakipleri Siemens’in bayileri haline
gelmişlerdir. Söz konusu sistemin temel amacı rekabetin olabildiğince
sınırlandırılması ile kazancın olabildiğince artırılmasıdır.

Bu noktada oluşturulan bayilik sisteminin neden herhangi bir piyasadaki
bayilik sisteminin ötesinde bir işleve sahip olduğu konusuna öncelikle
değinmekte fayda bulunmaktadır.
2050
Siemens’e göre bayilik sisteminin temel amacı müşterilerin tüm Türkiye
çapındaki alıcılar olması sebebiyle merkezden kontrolün zor olması ve alım
usulünün ihaleler olması nedeniyle ihalelerin takibinin güçlüğüdür. Bu durum
Siemens’in birinci yazılı savunmasında yer alan:

“… Müşteri ağı Türkiye geneline yayılmış Karayolları Bölgeleri ve
Belediyelerden oluştuğu için satış faaliyet giderleri buna bağlı olarak
çok yüksektir. Bu durum geçmiş yıllar boyunca yürütülen faaliyetlerin
ciro/kar oranları açısından karsız, hatta zararına gerçekleşmesi
sonucunu doğurmuştur. Bütün bu sebepler bayilik sistemine geçme 2060
kararının oluşmasına neden olmuştur. …”

ifadeleri ile tekrarlanmaktadır.

Bilindiği gibi genel olarak bayilik sistemlerinin temel amaçlarından biri değişik
coğrafi bölgelerdeki müşteriye yakın olmak ve bu anlamda ülke çapında
kurulacak bir dağıtım sistemi ile müşterilere ulaşabilmek ve hizmeti en etkin
bir biçimde müşterilere sunabilmektir. Siemens’te kendi bayilik sistemi için
aynı gerekçeleri ileri sürmektedir. Ancak Siemens’in bayilik sistemi içerisinde
dikkat çekici olan nokta bayilerin Türkiye’nin değişik bölgelerinde değil 2070
tamamının Ankara’da mukim olmalarıdır.

08-26/283-91
53
Siemens tarafından bayilik oluşumuna ilişkin olarak ileri sürülen ikinci temel
gerekçe tüm Türkiye çapındaki ihalelerin takibinin zorluğudur. Bilindiği gibi
kamu alımlarına ilişkin olarak düzenlenecek ihaleler resmi gazetede
yayınlanmakta ve internettede ayrıca duyurulmaktadır. Buna ek olarak ihaleler
ile ilgili internet sitelerinin varlığı bilinmektedir. Bunun dışında bayilerin
tamamının Ankara’da mukim oldukları düşünüldüğünde, bayilerin de
Siemens’e benzer yollar ile ihalelerin varlığından haberdar oldukları
anlaşılmaktadır. Bir başka deyişle bayilik sisteminin ihalelerin takibine getirdiği 2080
hiçbir yenilik bulunmamaktadır.

Görüldüğü üzere Siemens’in bayilik sistemi için ileri sürdüğü en önemli
argümanlar dayanaktan yoksundur. Ancak söylenenlerin dışında bayilik
sisteminin aşağıda yer verilen hususları sağladığı ise kuşkusuzdur:

- Bayilik sistemi ile hem Siemens ile bayiler hem de bayilerin kendi
aralarındaki rekabet ortadan kaldırılmıştır.

- Bayilik sözleşmeleri tüm bayilere kendi bölgelerinde münhasır koruma 2090
sağlamasına ve varılan mutabakat gereği bayilerin bölge dışındaki
ihalelere katılması yasak olmasına rağmen, bazı ihalelere bayilik
sözleşmelerine aykırı olarak bölgenin ait olduğu bayi dışında diğer bazı
bayilerin de iştirak etmesi ile ihalelerde danışıklı teklifler verilerek,
ihalenin sistem içerisinde kalması amaçlanmaktadır. Bir başka deyişle,
bayilik sistemi ile özellikle kamu alımlarında rekabetin olabildiğince
ortadan kaldırılması ve ihalelerin sistemde yer alan firmalar tarafından
rekabetçi olmayan fiyatlar ile kazanılması amacı güdülmüştür.

Dolayısı ile oluşturulan bayilik sisteminde; 2100

- Siemens; tüm bayilerin malları kendisinden temin edeceği
düşünüldüğünde hem daha iyi fiyat hem de daha çok satış yapma ve
hem de rekabeti olabildiğince azaltma konusunda36,

- Bayiler ise; kendilerine ayrılan bölgede Siemens’in ve diğer bayilerin
rekabetinden kurtularak hatta onlarında yardımı ile hem ihaleleri
kazanma hem de daha iyi fiyattan kazanma konusunda

rekabetin ortadan kaldırılmasından faydalanmak istemiştir. 2110

Nitekim, daha önce yer verilen 24.10.2001 tarihli bayi toplantısına ait tutanağa
göre toplantıda, fiyatların yükseldiği yönünde (sinyalizasyon ürünlerini bu
teşebbüslerden satın alarak kamu alımlarına katılan) müşteri şikayetleri
olduğu konuşulmuştur.

Bu anlamda bayilik sistemi ile esasen amaçlananın;

- 8 firma arasındaki rekabeti sonlandırarak, kamu alımlarının sistemde

36 Örneğin bayilik sözleşmelerine göre bayiler belirli miktardaki alımları taahhüt etmektedirler.
Bu konuda sözleşmenin 3. maddesi ile ek protokole bakılabilir. 2003 yılı için satın alma
taahhüdü 350.000 Euro’dur.
08-26/283-91
54
yer alan firmalar tarafından kazanılması için ortaklık tesis etmek, 2120

- Rekabetin azalması sonrası ihaleleri yüksek tekliflerden kazanarak
elde edilen karı artırmak

olduğunu söylemek mümkündür.

Söz konusu amaçları gerçekleştirmek için; Türkiye belirli bölgelere ayrılarak,
sistemde yer alan her firmaya bir bölge tahsis edilmiş ve ihaleleri sistem
dışında yer alan firmaların almasını engellemek veya ihalede rekabet
yaşandığı görüntüsü vermek veya düzenlemeleri bertaraf etmek amacıyla -2130
merkezden yapılan planlama- ile danışıklı teklifler verilmiştir.

Siemens ve bayileri arasında yapılan sözleşmeler ve bir bütün olarak bayilik
sistemi incelendiğinde;

- Münhasır bölge tahsisi,

- Ortak bölgelerden kazanılacak bedellerin aktarıldığı havuz sistemi ve
buradan bayilere yapılacak ödemeler,
2140
- Bayilerin alım taahüdü ve Siemens’e verilen teminat çekleri,

- Rekabet yasağı ile ilgili hükümler,

- Bayilerin üretim araçlarını imha etmeleri ve bunun karşılığında
Siemens tarafından bayilere yapılan ödemeler,

- Merkezi koordinasyon,

- Bayilerin birbirleri adına ihaleler için teklif hazırlamaları, 2150

- Bölge dışı teklif verilmesi yasak olmasına rağmen, ihalelerin bölge
sahibi bayi tarafından kazanılması amacıyla verilen danışıklı teklifler,

gibi konuların varlığı Siemens ile bayiler arasında yapılan sözleşmelerin
bayilik sözleşmesi ötesinde, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında
rekabeti kısıtlamak amacıyla rakipler arasında akdedilen bir anlaşma
olduğunu ortaya koymaktadır.

4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinde “Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci 2160
maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek
teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir
önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa
nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından
saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para
cezası verilir.” ifadeleri yer almaktadır. Bu anlamda sistemi oluşturan Siemens
ve bayilerin; Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan eylemleri gerçekleştirmeleri
nedeniyle Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, idari para cezası
ile cezalandırılmaları gerekmektedir. Bu çerçevede ilgili kararlarda
08-26/283-91
55
Sinyalizasyon ile aynı kategoride yer alan bayilere yıllık gayri safi gelirlerinin 2170
%6’sına kadar çeşitli oranlarda para cezaları verilmiştir.

Ancak 23.1.2008 tarihinde yapılan değişikliklerle şekillenen 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin 6. fıkrasında ise; “Kurul, üçüncü fıkraya göre idarî
para cezasına karar verirken, 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun 17 nci maddesinin ikinci fıkrası bağlamında, ihlalin tekerrürü,
süresi, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlalin
gerçekleşmesindeki belirleyici etkisi, verilen taahhütlere uyup uymaması,
incelemeye yardımcı olup olmaması, gerçekleşen veya gerçekleşmesi
muhtemel zararın ağırlığı gibi hususları dikkate alır. Kanuna aykırılığın ortaya 2180
çıkarılması amacıyla Kurumla aktif işbirliği yapan teşebbüs ya da teşebbüs
birlikleri veya bunların yöneticileri ve çalışanlarına, işbirliğinin niteliği, etkinliği
ve zamanlaması dikkate alınarak ve gerekçesi açık bir şekilde gösterilmek
suretiyle üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen cezalar verilmeyebilir veya
bu fıkralara göre verilecek cezalarda indirim yapılabilir.” ifadeleri yer
almaktadır. Bu çerçevede Rekabet Kurulu’nun 10.3.2005 tarih ve 05-13/156-
54 sayılı nihai kararında, söz konusu tarihte geçerli olan hükümler gereğince
asgari düzeyde para cezası verilmesine hükmolunan hakkında soruşturma
yürütülen teşebbüslerden birisi olan Sinyalizasyon’un, hem Rekabet Kurulu
kararına konu incelemeyi başlatmasında hem de yürütülen soruşturma 2190
sürecinde oynadığı rol ile birlikte sağlamış olduğu bilgi ve belgeler ve ayrıca
Kurumla yapmış olduğu aktif işbirliği, 23.1.2008 tarihinde yapılan değişiklikler
ile şekillenen Kanun’un 16. maddesinin 6. fıkrasında yer verilen şartların
gerçekleşmiş olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede yapılan değişikliğin
hakkında soruşturma yürütülen taraf lehine uygulanması ve Kanun’da yer
verilen şartların yukarıda açıklandığı üzere gerçekleşmiş olduğunun
anlaşılması üzerine, Sinyalizasyona herhangi bir ceza verilmesine yer
olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu noktada dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta da mevcut dosyada yer 2200
verilen rekabet ihlallerinin ortadan kaldırılması ve tekrarlanmaması için nelerin
yapılması gerektiğidir.

Bu anlamda sözleşmelerde yer almamasına rağmen uygulamada rastlanan
fiili durumlara (danışıklı teklif gibi) derhal son verilmesi gerektiği açıktır.

Ultra ile Siemens arasında imzalanan ve Ultra ile bayiler arasında imzalanan
Entegratörlük Anlaşmalarının da, aynen Siemens ve bayiler arasında
imzalanan bayilik sözleşmelerinin sahip olduğu nitelikte anlaşmalar olduğu ve
Tebliğ ile getirilen muafiyetten faydalanamayacağı anlaşılmaktadır. 2210

Bir başka ifade ile söz konusu anlaşmanın aynen Siemens ve bayiler arasında
imzalanan bayilik sözleşmeleri gibi rakipler arası ve koordinasyon doğurucu
anlaşmalar olarak kabulü gerekmektedir. Bu anlaşmalar sayesinde Ultra’nın
bir nevi bayilerin bayisi yapıldığı, daha önceden ihalelerde düşük fiyat veren
bir rakibin elimine edilmesinin amaçlandığı yukarıda yer verilen delillerde
açıkça ortaya konulmuştur.

Bir bayilik anlaşmasının temel varlık nedeni olan ticari etkinlikler yaratılması ile
08-26/283-91
56
bağdaşan hiç bir yönü bulunmayan bu anlaşmanın amacı, tarafların kasıtları 2220
açıkça ifade edilmemiş olsaydı dahi, bizzat içerdiği hükümler ile de ortaya
çıkmaktadır. Başka bir deyişle, anlaşma getirdiği düzenlemelerle amaç
yönünden rekabeti sınırlayıcı niteliktedir. Bu durumda piyasada doğurduğu ya
da doğurabileceği etkilerin incelenmesine gerek dahi yoktur. Yine de, bu
etkiler incelenecek olduğunda da, en başta rekabet hukuku açısından önemli
olan fiyat rekabetinin sınırlanması etkisi, başlı başına yasaklamaya gerekçe
olabilecek niteliktedir.

Bu gerekçelerle, Ultra ile Siemens ve Ultra ile bayiler arasındaki Entegratörlük
Anlaşmalarının, sinyalizasyon pazarında rakipler arası rekabeti engelleme, 2230
bozma veya kısıtlama amacı taşıdığı ve Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği
anlaşılmaktadır.

Ultra ile yapılan anlaşmaların ihlal niteliği Siemens tarafından da kabul edilmiş
ve bu durum ilk yazılı savunmada da dile getirilmiştir. Siemens, 6.5.2004
tarihinde Kurum’a gönderdiği yazı ile, 5.5.2004 tarihi itibarıyla tarafların
karşılıklı rızaları ile Siemens ile Ultra arasındaki Entegratörlük Anlaşması’nın
sona erdirilmiş olduğunu bildirmiştir. Buna göre, taraflar arasında imzalanan
İkale Sözleşmesi çerçevesinde fesih işlemi gerçekleşmiş, karşılıklı borçlar
mahsup edilmiş ve Ultra’nın Siemens bayilik sistemi içindeki konumu sona 2240
ermiştir. Bu noktada, tarafların kendi iradeleri ile ihlali ortadan kaldırdıklarının
kabulü gerekmektedir.

Bu açıklamalar çerçevesinde, Siemens ile Ultra arasındaki Entegratörlük
Anlaşması’nın 1.10.2003 ile 5.5.2004 tarihleri arasında, soruşturmadaki diğer
ihlallere nispeten daha kısa bir süre için uygulanmış olması ve ihlalin
taraflarca öğrenilmesinden kısa bir süre sonra sona erdirilmiş olması hafifletici
unsur olarak kabul edilmiştir.

K. SONUÇ 2250

Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma
tutanakları, raporlar, Danıştay’ın iptal kararları, tüm dosya münderecatında yer
alan bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

1- Siemens Sanayi ve Tic. A.Ş.’nin koordinatörlüğünde oluşturulan Siemens
bayilik sistemi ve söz konusu sistem sonrası kamu alımlarında (ihalelerde)
gerçekleştirilmiş olan rekabete aykırı eylemler ve ek olarak entegratörlük
sözleşmesi ile Ultra Ulaşım ve Trafik San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin de bu sisteme
dahil edilmesinin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti sınırlama amaç ve 2260
etkileri nedenleriyle,

Sinyalizasyon Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin

- Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.
- TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik
Sigorta Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Ultra Ulaşım ve Trafik San. ve Tic. Ltd. Şti.
08-26/283-91
57
- SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş. 2270
- Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
- EMT Elektrik ve Mekanik Tesisat İşleri Ltd. Şti.

ile birlikte 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine,

2- Kanun’un 16. maddesinin altıncı fıkrasında yer verilen şartların
gerçekleşmesi nedeniyle takdiren Sinyalizasyon Elektronik İnşaat San. ve Tic.
Ltd. Şti.’ne ceza verilmesine yer olmadığına,

3- 5388 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi 2280
kapsamında yer alan anlaşmalar bakımından bildirim yükümlülüğünün
kaldırılmış olması nedeniyle bu konuda karar verilmesine yer olmadığına

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy