Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-37
Karar Sayısı : 08-28/325-108
Karar Tarihi : 10.4.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, 10
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : M. Haluk ARI, Esin AYGÜN
C. ŞİKAYET EDEN : Üçes Oto Servis Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Nato Cd. No:54 Seyrantepe/İstanbul
D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN : İsotlar Grup Ltd. Şti.
Ankara Asfaltı Yakacık Yan Yol Üzeri İsotlar İş Merkezi No:27
Kartal/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: İsotlar Grup Ltd. Şti. (İsotlar) ile Üçes Oto Servis Hiz. San.
ve Tic. Ltd. Şti. (Üçes) arasında akdedilmiş bulunan yetkili servislik 20
sözleşmesinin, 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve
Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı olarak feshedildiği
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, İsotlar ile yapmış oldukları Tata marka
araçlara ilişkin yetkili servislik sözleşmesinin, 2005/4 sayılı Tebliğ’e, aykırı olarak
feshedilmiş olduğu belirtilerek bu teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun uyarınca işlem
yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.2.2008 tarih, 1083 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 31.3.2008 tarih, 2008-4-37/İİ-08-MHA sayılı İlk İnceleme Raporu,
3.4.2008 tarih, REK.0.08.00.00-110/85 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-28 sayılı Kurul 30
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- Mesin Group Ltd. Şti. ile Üçes arasında imzalanmış olan 14.3.2005 tarihli ve İsotlar
ile yine Üçes arasında imzalanmış olan 13.3.2006 tarihli yetkili servislik
sözleşmelerinin süre ve feshi ihbara ilişkin hükümlerinin 1998/3 ve 2005/4 sayılı
Tebliğlere aykırı olduğu, ancak açık ihlal niteliğinde hükümler içermemesi nedeniyle
Önaraştırma veya soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- Taraflar arasında akdedilmiş olan ve şikayet dilekçesinin ekinde yer alan Yetkili
Servislik Sözleşmesi’nin, ekleri hariç olmak üzere bu haliyle 2005/4 sayılı Tebliğ’e
aykırı olmadığı, 40
- Esas itibarıyla taraflar arasında akdedilmiş olan sözleşmenin feshinin haklı olup
olmadığına yönelik olan ve bu nedenle mahkemelerce halli gereken şikâyet konusuna
ilişkin olarak ise herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı
08-28/325-108
2
görüşlerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Başvuru dilekçesinde, şikayetçinin Tata marka araçların yetkili servisliğini ilk olarak,
15.3.2005 yılında bir yıl süreli bir sözleşme ile aldığı, daha sonra sağlayıcının Mesin
Group Ltd. Şti. olan unvanını İsotlar Grup Ltd. Şti. olarak değiştirdiği ve 14.3.2006
tarihinde tekrar bir yıllık sözleşme, 1.3.2007 tarihinde ise 2 yıllık bir sözleşme
imzaladıkları belirtilmektedir. 50
Dilekçede ayrıca, sağlayıcının 2007 yılı içerisinde yeni kriterler belirlediği, teminatların
yükseltilmesini talep ettiği ve yeni bir yol bakım aracı alınmasını istediği, tüm bunların
yerine getirildiği ifade edilmektedir. Şikayetçiye göre, markaya yönelik bu yatırımlara
karşın, 2007 yılı içerisinde, çok sayıda garanti kapsamında işlem yapmaları
dolayısıyla, özellikle Satış Sonrası Garanti Departmanı ile aralarında uyuşmazlık
çıkmış olup, 14.1.2008 tarihinde sağlayıcının yetkilileri ile sorunlar hakkında yaptıkları
görüşmenin ardından 16.1.2008 tarihinde kendilerine ilk defa olmak üzere ihtarname
gönderilmiştir. Takiben, 22.1.2008 tarihinde gelen bir elektronik posta mesajında,
yetkili servislik sözleşmelerine son verildiği belirtilmiştir. Dilekçede, ayrıca, sağlayıcının
bir başka teşebbüsü yetkili servis olarak atamak amacıyla kendileriyle olan 60
sözleşmeye son verdiği de ileri sürülerek, buna ilişkin fotoğraflar ek olarak
sunulmaktadır.
I.1. Yetkili Servis Sözleşmeleri
Şikayet dilekçesinde ek olarak taraflar arasında akdedilmiş olan üç adet yetkili
servislik sözleşmesine yer verilmiştir.
14.3.2005 tarihini taşıyan ve Beyoğlu 23. Noterliği tarafından onaylanmış olan ilk
Sözleşme’de 4054 sayılı Kanun bakımından dikkat çekici olan husus, Sözleşme’nin
süresinin bir yıl olmasıdır. Diğer hükümler esas olarak 4077 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde yerine getirilecek
yükümlülüklere ilişkindir. Taraflarca 13.3.2006 tarihinde imzalanmış ve Kartal 5. 70
Noterliği tarafından onaylanmış olan ikinci sözleşme de ilk sözleşme ile aynıdır.
1.3.2007 tarihinde ise taraflar 17 maddelik yeni bir sözleşme imzalamışlardır.
“Sözleşmenin Konusu ve Amacı” başlıklı ilk maddede, 2005/4 sayılı Tebliğ uyarınca
hazırlandığı, konusunun Türkiye’de Tata marka araçlara ilişkin satış sonrası servis
hizmetlerinin sunumu olduğu ve yazılı seçim kıstaslarını belirlediği hususlarına yer
verilmiştir. Sözleşme’nin 4. maddesinde, Sağlayıcı’nın servis hizmetlerinin müşteriye
sunumuna ilişkin fiyat tavsiye edebileceği belirtilmektedir. “Yetkili Servisin Hak ve
Yükümlülükleri” başlıklı 5. maddede 12 alt madde halinde yetkili servisin yerine
getirmek zorunda olduğu yükümlülükler ve hakları düzenlenmiştir. Bunlar arasında,
Tata marka araçlara bakım-onarım sunma hakkı, sözleşmeye ilişkin hak ve 80
yükümlülüklerini devretmeme yükümlülüğü, ödemeler ve minimum net işletme
sermayesi, rapor tutma yükümlülüğü, teminat verme yükümlülüğü gibi haller
bulunmaktadır. Sözleşme’nin 7. maddesinde düzenlenen hususlar arasında, başka
markalara ilişkin olarak da hizmet verilmesi halinde, “her takvim yılında, TATA markası
dışındaki markalardan yeni araç alımlarının, bir önceki yıl gerçekleştirilen yeni araç
alımlarının toplam değerinin %70’ini geçmeyeceği” ifadesi de yer almaktadır.
Sözleşmenin süresi ve sona ermenin düzenlendiği 11. maddede Sözleşme’nin
imzalandığı tarihte yürürlüğe gireceği, sözleşmede öngörülen şekillerde feshedilmediği
08-28/325-108
3
müddetçe yürürlükte kalacağı ve feshi ihbar süresinin her ne nam altında olursa olsun
hiçbir tazminat hakkı doğurmaksızın, her iki taraf için de iki yıl olduğu hükme 90
bağlanmıştır.
I.2. Sağlayıcı Tarafından Gönderilen Feshi İhbar ve Üçes’in Cevabı
Sağlayıcı İsotlar tarafından çekilen, 22.1.2008 tarihli Kartal 5. Noterliği’ne ait
ihtarname şu şekildedir:
“5.1.2007 tarihinde yenilenen Tata Yetkili Servis Sözleşmesi’nde belirtilen
yükümlülüklerden;
5.7: Rapor Tutma Yükümlülüğü
5.11: Genel Satış ve Garanti Şartlarına Uyma Yükümlülüğü
6.1: Teftiş etme hakkı
6.2: Bülten yayınlama hakkı 100
Maddelerine uyulmaması sebebiyle 25/08/2006, 05/09/2006, 26/09/2006, 12/02/2007,
05/09/2007, 14/01/2008 tarihlerinde ihtarname ile tarafınıza iletilmiştir.
Madde 12 (Sözleşme Dışı Durumlarda Sona Erme) gereğince, 22.01.2008 tarihi itibarı
ile Tata Yetkili Servisliğiniz iptal edilmiştir.”
Buna karşılık, Üçes’in, İsotlara yazmış olduğu cevabi ihtarnamede, 14.1.2008 tarihli
olan hariç olmak üzere kendilerine herhangi bir ihtarname gönderilmediği,
Sözleşmenin 12. maddesinde değinilen koşulların oluşmamış olduğu, sağlayıcının
garanti departmanındaki çalışanlardan bazılarının tüketici haklarını da hiçe sayarak
görevlerini yerine getirmedikleri ve asıl ihtilafın da buradan çıktığı, fesih sırasına
2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırı davranıldığı hususlarına yer verilmektedir. 110
I.3. Değerlendirme
Sağlayıcı ile şikâyetçi arasındaki sözleşmelere bakıldığında, 4054 sayılı Kanun ve
motorlu taşıtlar sektörüne yönelik olarak çıkarılmış olan 1998/3 ve 2005/4 sayılı
Tebliğ’ler bağlamında değerlendirilebilecek hükümlerin bulunduğu görülmektedir. İlk iki
sözleşme bakımından ancak süreye ilişkin bir değerlendirme yapılması mümkündür.
Her ne kadar süreleri bir yıl olsa da sadece servise yönelik olan sözleşmelerden
ilkinin, satış-servis-yedek parçanın birlikte olduğu anlaşmaları kapsayan 1998/3 sayılı
Tebliğ’e göre değerlendirme olanağı olmadığı için süreye ilişkin olarak uyulması
gereken bir zorunluluk da bulunmamaktadır. İkinci Sözleşme ise 13.3.2006 tarihinde
yapılmış olması dolayısıyla 2005/4 sayılı Tebliğ dönemine tekabül etmektedir. Ancak 120
anılan Tebliğ’in tanımış olduğu geçiş dönemine tekabül eden ve süre dışında
değerlendirilecek bir hükmü bulunmayan ve yürürlükten kalkmış olan Sözleşme’ye
ilişkin olarak geriye dönük bir değerlendirme yapılmasına gerek bulunmadığı
kanaatine varılmıştır.
Şikâyet konusunun da dayanağını oluşturan 1.3.2007 tarihli Sözleşme ise 2005/4
sayılı Tebliğ esas alınmak suretiyle hazırlanmıştır. Sözleşme’nin ilgili maddeleri ve
bunların 2005/4 sayılı Tebliğ karşısındaki durumları şu şekildedir:
1. “Sağlayıcının Yetkili Servis’e Fiyat Bildirimi” başlıklı 4.1. madde, “Yetkili Servis’in
sözleşme konusu hizmetleri yerine getirmek üzere Sağlayıcı’dan satın alacağı yedek
parça ürünlerine ilişkin alım şartları ve fiyatları ve tavsiye mahiyetinde olmak üzere 130
08-28/325-108
4
servis hizmetlerinin müşteriye sunum fiyatları Sağlayıcı tarafından bildirilir.” hükmünü
taşımaktadır.
Sağlayıcıya fiyat tavsiye etme olanağı tanıyan bu hüküm, 2005/4 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile uyumludur.
2. “TATA Marka Araçlara Ait Bakım Onarım Hizmetlerini Sunma Hakkı” başlıklı 5.1.
madde, “Yetkili Servis, Sağlayıcı tarafından pazarlanan yedek parça, ekipman ve
aksesuarları veya onlarla aynı kalite düzeyine sahip yedek parça, ekipman ve
aksesuarları kullanacağını (bununla birlikte sorumluluğunu kısmen veya tamamen
Sağlayıcı’nın üstlendiği hallerde Yetkili Servis sadece Sağlayıcı tarafından tedarik
edilen yedek parça, ekipman ve aksesuar kullanacaktır) ve bu durumdan müşteriyi 140
haberdar edeceğini…” şeklindedir.
Söz konusu madde 2005/4 sayılı Tebliğ’in eşdeğer yedek parça kullanımına ilişkin 5.
maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi ve Kılavuz’un “3.3.3. Yedek Parçalar ve Yetkili
Servis” başlıklı bölümüne uygun olarak hazırlanmıştır.
3. “Sözleşme’ye İlişkin Hak ve Yükümlülükleri Devretmeme Yükümlülüğü” başlıklı 5.3.
madde, 2005/4 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi ile
uyumludur.
4. Sözleşme’nin 5. maddesi ile teftiş etme hakkı, bülten yayımlama hakkı, yetkili
servislere eşit muamele etme yükümlülüğü, sağlayıcının hak ve yükümlülükleri olarak
sayılmıştır. 150
5. “Diğer Sağlayıcı Teşebbüslerle İlişkiler” başlıklı 7. maddede yetkili servis, Tata
markası dışında bir veya daha fazla markanın araçlarına ait satış sonrası bakım
onarım hizmetleri ile ilgili herhangi bir başka faaliyetle ilgilenmek istemesi durumunda,
kendisinin Sağlayıcı tarafından seçilmesinde esas alınan seçme kıstaslarına eksiksiz
şekilde uyacağını taahhüt etmektedir. Ayrıca yetkili servis Tata markası dışında bir
veya daha fazla markanın satış sonrası bakım onarım hizmetlerini sunması halinde
özellikle;
-Servis hizmetlerinin sunumu, asgari stok miktarları ve Tata’ya ait özel alet ve
ekipmanlar hususundaki reklam ve tanıtım hizmetleri ile ilgili olarak markalar arasında
karışıklık yaratmayacağını; 160
-Her takvim yılında, Tata markası dışındaki markalardan yeni araç alımlarının, bir
önceki yıl gerçekleştirilen yeni araç alımlarının toplam değerinin %70’ini
geçmeyeceğini;
-Yetkili servis faaliyetine ilişkin olmak üzere Tata markasına özgü ekipman ve
Sağlayıcı’nın sahip olduğu know-how başta olmak üzere tüm fikri haklardan hiçbir
üçüncü şahsı yararlandırmayacağını
taahhüt etmektedir.
Bu madde, 2005/4 sayılı Tebliğ’in çok markalılığa ilişkin hükümlerle paralellik arz
etmektedir. Ancak ilk paragrafta yer alan “kendisinin Sağlayıcı tarafından seçilmesinde
esas alınan seçme kıstaslarına eksiksiz şekilde uyacağını taahhüt etmektedir.” 170
ifadesinin uygulamaya yansıması bakımından bazı hususlara dikkat edilmesi
gerekmektedir. Zira bilindiği üzere 2005/4 sayılı Tebliğ’in önemle altını çizdiği
hususların başında çok markalılığın sağlanması gelmektedir. Bu amaç doğrultusunda
gerek Tebliğ’de gerekse Kılavuz’da muhtelif hükümlere yer verilmiştir. Bunların
08-28/325-108
5
başında ise yetkili satıcı veya servisin başka marka araçların da dağıtıcılığını yapması
veya bakım-onarım hizmeti vermeye başlaması halinde, kriterlerin yumuşatılmasına
ilişkin hususlar gelmektedir. Söz konusu madde bu haliyle 2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırı
olmamakla birlikte, çok markalılık bakımından Kılavuz’un 2.4.1. “Çok Markalılık” ve
3.3.4. “Yetkili Servisler İçin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” bölümlerinde yer verilen
hususlara uygun olarak işlem yapılması gerektiğine dikkat edilmelidir. 180
6. Bağımsız uzmana veya hakeme başvurma koşullarını düzenleyen, Sözleşme’nin
14. maddesi hükmü 2005/4 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin dördüncü fıkrası ile
paraleldir.
Yukarıda yer alan sözleşme hükümlerine bakıldığında esas olarak 2005/4 sayılı
Tebliğ’e aykırı olarak değerlendirilebilecek bir düzenleme dikkat çekmemektedir.
Ancak Sözleşme’nin ekinde yer alan niteliksel kriterleri belirleyen düzenleme ile birlikte
değerlendirilmesi gerektiği, böyle bir değerlendirme yapılmaksızın, 2005/4 sayılı
Tebliğ’e uygun olup olmadığının kesin bir şekilde tespit edilemeyeceği kanaatine
varılmıştır. Bu nedenle bu aşamada, sadece, kendi eklerinden bağımsız olarak
değerlendirildiğinde, Yetkili Servislik Sözleşmesi’nin 2005/4 sayılı Tebliğ’e uygun 190
olduğunun tespit edilmesi ile yetinilmiştir.
Şikâyet konusu açısından bakıldığında ise taraflar arasında bir uyuşmazlık olduğu ve
bunun neticesinde, Yetkili Servislik Sözleşmesi’nin feshedildiği anlaşılmaktadır.
Şikâyetçi, uyuşmazlığın garantiye ilişkin olarak yaptıkları işlemlerin, sağlayıcı
tarafından gereksiz görülmesi ve garanti işlemlerini yürütmekle görevli birimdeki
çalışanların uygulama ve davranışları neticesinde olduğunu ileri sürmektedir. Buna
karşılık, sağlayıcı tarafından çekilen ihtarnamede ise farklı gerekçeler gösterilmiştir.
Sağlayıcı tarafından yapılan feshin ise Sözleşme’nin 5. maddesinde düzenlenen
“Yetkili Servisin Hak ve Yükümlülükleri“ başlıklı madde ile 12. maddesinde düzenlenen
“Sözleşme Dışı Durumlarda Sona Erme” başlıklı maddelere ilişkin olduğu 200
görülmektedir.
Öte yandan, yukarıda da yer verildiği üzere, Sözleşme’nin süreye ilişkin hükümleri
2005/4 sayılı Tebliğ’e uygun olarak düzenlenmiştir. Anlaşmanın süresine ve feshi
ihbara ilişkin hükümler, yetkili satıcı ve servislerin sağlayıcı karşısındaki bağımsızlığını
korumayı ve böylece pazarda marka içi rekabet bakımından daha rekabetçi bir
yapının kurulmasını sağlamak amacıyla getirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda olmak
üzere, ana yükümlülüklerden birinin yerine getirilmemesi halinde, süre gözetilmeksizin
fesih hakkı saklı kalmak üzere, feshi ihbarın iki yıl süreli olması öngörülmüş ve buna
dair bildirimin de mutlaka yazılı olarak yapılması, fesih nedenlerinin objektif ve şeffaf
bir şekilde açıklanması gerekli kılınmıştır. Grup muafiyetinden yararlanabilmek için bu 210
hususların varlığı gerekli olmakla birlikte, bir feshin haksız olup olmadığını veya
taraflar ve sözleşme konusu açısından ana yükümlülük olarak kabul edilip
edilmeyeceğini belirlemenin mahkemelerin görev alanına girdiği kuşkusuzdur.
Söz konusu feshe ilişkin şikâyetçi tarafından ileri sürülen hususlar ve taraflar
arasındaki uyuşmazlıklara ilişkin belgelere bakıldığında, konunun esas itibarıyla yargı
mercilerinin görev alanına giren bir hukuki uyuşmazlık olduğu anlaşılmaktadır.
Araştırılması gereken husus, feshe ilişkin gerekçede ileri sürülen hususların
sözleşmenin ani olarak feshini gerektirecek ana yükümlülük olarak tanımlanıp
tanımlanamayacağı ve bu bağlamda feshin haklı olup olmadığıdır ki bunun tespiti
08-28/325-108
6
Rekabet Kurulu’nun yetkisine girmemektedir. Bu nedenle şikâyet konusuna ilişkin 220
olarak bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
Diğer taraftan, şikâyet dilekçesinde, sağlayıcı teşebbüs olan İsotlar’ın garanti ile ilgili
uygulamaları bakımından 4077 sayılı Kanun ve buna ilişkin mevzuata aykırı olabilecek
nitelikte bilgilere yer verildiği görülmektedir. Konunun bu yönüyle incelenmesi
bakımından T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na gönderilmesi gerektiği neticesine
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
- Mesin Group Ltd. Şti. ile Üçes Oto Servis Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında
imzalanmış olan 14.3.2005 tarihli ve İsotlar Grup Ltd. Şti. ile yine Üçes Oto Servis Hiz. 230
San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanmış olan 13.3.2006 tarihli yetkili servislik
sözleşmelerinin süre ve feshi ihbara ilişkin hükümlerinin 1998/3 ve 2005/4 sayılı
Tebliğlere aykırı olduğuna, ancak açık ihlal niteliğinde hükümler içermemesi nedeniyle
önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
- Taraflar arasında akdedilmiş olan ve şikayet dilekçesinin ekinde yer alan Yetkili
Servislik Sözleşmesi’nin, bu haliyle 2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırı olmadığına,
- Esas itibariyle taraflar arasında akdedilmiş olan sözleşmenin feshinin haklı olup
olmadığına yönelik olan ve bu nedenle mahkemelerce halli gereken şikâyet konusuna
ilişkin olarak ise herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 240
Full & Egal Universal Law Academy