Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-2 (Devralma)
Karar Sayısı : 08-29/355-116
Karar Tarihi : 17.4.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, 10
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Ilgaz SARIOĞLU, Ayşe Özlem UZUN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No: 80
06600 Kurtuluş-Ankara
D. BAŞVURUDA 20
BULUNAN : - Özgür Çimento ve Beton Endüstrisi A.Ş.
Kurşunlu Şelalesi Yolu 2. km Aksu-Antalya
E. TARAFLAR : - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
(Sümer Holding A.Ş.-Barit Öğütme Tesisi)
Ziya Gökalp Cad. No: 80 06600 Kurtuluş-Ankara
- As Çimento San. ve Tic. A.Ş.
İçeriova Alan Mevkii Bucak-Burdur
F. DOSYA KONUSU: Sümer Holding A.Ş. mülkiyetinde bulunan Barit Öğütme 30
Tesisi’nin tüm malvarlığı ve arazisinin As Çimento San. ve Tic. A.Ş.’ye
devredilmesi işlemine izin verilmesi talebi ve bahse konu işlem ertesinde
pazardaki rekabetçi yapının bozulacağı iddiası.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 07.01.2008 tarih ve 120 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 28.03.2008 tarih ve 1959 sayılı yazı ile tamamlanan Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı’nın bildirimi ve ilgili işleme yönelik olarak 23.01.2008 tarih ve 515
sayı ile Kuruma intikal eden Özgür Çimento ve Beton Endüstrisi A.Ş.’nin sahibi Cem
ÖZGÜR’ün şikayeti üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7.
maddesi ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve 40
Devralmalar Hakkında Tebliğ ile 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların
Hukuki Geçerlilik Kazanabilmesi İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde
ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri çerçevesinde hazırlanan 4.4.2008 tarih ve 2008-2-2/Öİ-08-IS sayılı
Özelleştirme Ön İnceleme Raporu, 07.4.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-120/102 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 08-28 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve dosya
08-29/355-116
2
konusunun Kurul gündeminde incelemeye alınmasına karar verilmiştir. Hazırlanan
16.4.2008 tarih ve 2008-2-2/Öİ-08-IS sayılı bilgi notu, 7.4.2008 tarih ve
REK.0.06.00.00-120/102 sayılı Başkanlık Önergesiyle birlikte 08-29 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporlarda;
1.Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından Sümer Holding A.Ş.’nin mülkiyetinde olan
Barit Öğütme Tesisi’nin tüm mal varlığı ve arazisinin özelleştirilmesi kapsamında As
Çimento San. ve Tic. A.Ş.’ye devredilmesi işleminin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 2.maddesi
kapsamında bir işlem olduğu,
2.İlgili ürün pazarı olan çimento pazarında ciro eşiğinin aşılması nedeniyle ilgili işlemin
1998/4 sayılı Tebliğ’in 5.maddesi kapsamında Rekabet Kurulu’nun iznine tabi bir işlem
olduğu,
3.İlgili özelleştirme işleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında ilgili ürün 60
pazarlarında hakim durumun yaratılması ya da hakim durumun güçlendirilmesine
neden olmayacağı, dolayısıyla işleme izin verilebileceği,
4. Satış işleminin gerçekleşmesi halinde pazarda faaliyet gösterecek As-Konya-
Göltaş-Denizli Çimento gruplarının ilgili coğrafi pazarda birlikte hakim duruma
geçecekleri
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İşlemin Niteliği 70
İnceleme konusu işlem, Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 03.01.2003 tarih ve 2003/01
sayılı kararı çerçevesinde özelleştirilmesine karar verilen Sümer Holding A.Ş.’ye ait
Barit Öğütme Tesisi’nin “satış” yöntemiyle ve “pazarlık usulü” kullanılarak
özelleştirilmesine yönelik olarak 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların
Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu’na Yapılacak Ön Bildirimlerde
ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” uyarınca
Rekabet Kurumu’na yapmış oldukları izin başvurusuna ilişkindir.
Söz konusu tesis, 26.8.1996 tarihinde 9 yıl süreyle Özgür Çimento ve Beton Endüstrisi 80
A.Ş. (Özgür Çimento)’ye kiraya verilmiş, daha sonra kira sözleşmesinin süresi, taraflar
arasında yapılan çeşitli anlaşmalarla 25.8.2008 tarihine kadar uzatılmıştır.
Esas olarak barit öğütmek üzere kurulan tesiste kurulduğu tarihten itibaren hiç barit
üretimi yapılmamıştır. Özgür Çimento, tesisi kiraladıktan sonra burada ek yatırımlar
yaparak çimento üretilebilir hale getirmiştir. Tesisin özelleştirilmesi durumunda ilave
edilen makine, ekipman ve sistemler sökülerek orijinal haliyle barit öğütme tesisi
olarak ve çalışır durumda teslim edilecektir. Bu durumda tesis, çimento üretim
özelliğini yitirecektir.
90
Tesisin satışını teminen yapılan ihaleye toplam 4 şirket teklif vermiştir. Bu şirketler
sırasıyla; Özgür Çimento ve Beton Endüstrisi A.Ş., As Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Erbeton Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Eti Metalurji A.Ş.‘dir. Bu şirketlerden en yüksek
teklif sahibi, As Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’dir.
08-29/355-116
3
I.2. Taraflar
I.2.1. Sümer Holding A.Ş. Barit Öğütme Tesisi
100
Antalya ili Kepez ilçesi sınırları içerisinde, Burdur’a 100 km uzaklıkta olan Sümer
Holding Barit Öğütme Tesisi, esasen Etibank Genel Müdürlüğü bünyesinde yer alan
Antalya Elektrometalurji Sanayi İşletmesi (Eti Metalurji) tarafından barit madeni
üretmek amacıyla 1977 yılında kurulmuştur. Daha sonra tesisin mülkiyeti Türkiye
Gübre Sanayi A.Ş. (TÜGSAŞ)’ye devredilmiş ve özelleştirme kapsamına alınarak
Sümer Holding A.Ş.’ye devredilmiştir. Tesis, 17.390 m2’lik araziye sahiptir. Arazi
içindeki binaların toplam alanı, 7.105 m2’dir. Bu arazi, Eti Metalurji’nin sahip olduğu
diğer sanayi tesislerinin de bulunduğu 350 dönümlük arazi içerisinde yer almaktadır.
Yukarıda da belirtildiği gibi, 26.08.1996 tarihinde Özgür Çimento, tesisi Etibank Genel 110
Müdürlüğü’nden kiralamış ve yaptığı ek yatırımlar ile tesisi bir çimento öğütme tesisi
haline getirmiştir. 31.08.2005 tarihinde Özgür Çimento ile TÜGSAŞ arasında yapılan
protokol ile kira süresi 25.08.2008 tarihine kadar uzatılmıştır.
Özelleştirme işlemine tabi tesisin kiracısı konumunda olan Özgür Çimento, çimento
öğütme ve hazır beton üretme faaliyetleriyle iştigal etmektedir. Şirket, klinker ihtiyacını
ithalat vasıtasıyla veya bölgedeki üreticilerden temin etmektedir. Özgür Çimento’nun
ortaklık yapısı aşağıda yer almaktadır.
Tablo 1: Özgür Çimento Ortaklık Yapısı 120
Hissedarın Adı Hisse Adedi Pay Oranı (%)
Cem ÖZGÜR 44.164 73.6
Özlem ÖZGÜR 5.272 8.79
Cemil Cenk ÖZGÜR 5.272 8.79
Begüm Cana ÖZGÜR 5.272 8.79
Zeynep Gülnur BEKMAN 5 ~0.01
Özkan GÜVEN 5 ~0.01
Cemal BAŞSU 5 ~0.01
Muzaffer KARACA 5 ~0.01
Toplam 60.000 100
Özgür Çimento’nun 2007 yılı cirosu 19.747.670,19 YTL olarak gerçekleşmiştir.
I.2.2. As Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (As Çimento)
As Çimento, As Grubu’nun çimento üretim şirketidir. Grup çimento, hazır beton,
plastik, madencilik, limancılık ve enerji alanlarında faaliyet göstermektedir. Grubun,
limancılık alanında faaliyet gösteren 2 şirketi bulunmaktadır. Bunlardan 2000 yılında
kurulan Adoport, Antalya’daki 2 limandan biri olan Antalya Serbest Bölge Limanı’nın
sahibidir. 2007 yılında kurulan As Ser Denizcilik ise yatların denize indirilme ve
çıkarılma hizmetlerini sunmaktadır. 130
Madencilik alanında Grup, Ertan BALİN‘den banka borcu nedeniyle İş Bankası’na
geçen Antalya Çakırlar’da bulunan barit öğütme tesisini 1994 yılında Ado Madencilik
adına satın alarak barit madeni öğütmeye başlamıştır. 1996 yılında, bu tesise
değirmenler konmak suretiyle çimento öğütme tesisi haline getirilmiş ve bir sene
boyunca SET Çimento’ya fason olarak çimento üretiminde bulunulmuştur. 1997
yılında Ado Çimento, kendi adı ve markasıyla çimento üretimine geçmiştir.
Çimentonun ana maddesi olan klinkerin dışarıdan satın alınmasının maliyetli olması
08-29/355-116
4
sebebiyle Ado Çimento klinker üretimine başlamış, bu amaçla 2003 yılında Burdur’un
Bucak ilçesinde üretim tesisi kurulmaya başlanılmış ve 2005 yılında faaliyete 140
geçilmiştir. 2005-2006 yıllarında Ado Çimento ortaklarının ayrılması sonucunda
Burdur’daki klinker üretim tesisi As Çimento adını almıştır. Antalya Çakırlar’da bulunan
Ado Madencilik’e ait çimento öğütme tesisi ise Ado Madencilik ile Adoçim Çimento
Beton San. ve Tic. A.Ş. (Adoçim) arasında yapılan protokol ile Adoçim tarafından
işletilmeye başlanılmıştır. Dosya konusu özelleştirme işleminde teklif sahibi olan
teşebbüs, Burdur Bucak’ta faaliyet göstermekte olan As Çimento’dur. As Çimento
ortaklık yapısı aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 2: As Çimento Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı Hisse Adedi Pay Oranı (%)
Adem SAK 49.679.100 68.9
Cem SAK 14.400.000 20
Çağlar Plastik San. A.Ş. 7.200.000 10
Ado Hazır Beton San. Nak. Tic. A.Ş. 720.000 1
Diğer 900 0,00125
Toplam 72.000.000 100
Öte yandan Adoçim’in ortaklık yapısı ise sektörde yaşanan son gelişmeler 150
çerçevesinde değişiklik göstermiştir. Adoçim’e ilişkin olarak Cem SAK ve Mustafa
Sak’ın Adoçim’de sahip oldukları hisselerin %50’sinin Salentjin Properties 1 B.V.
tarafından devralınması işlemine Rekabet Kurulu 20.3.2008 tarih ve 08-25/258-85
sayılı kararı ile izin vermiştir. Benzer şekilde, bu işlem ile paralel olarak
gerçekleştirilmesi hedeflenen Star International Investment Limited’in (Star
International), Muğla Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Muğla Çimento)’de (Muğla
Çimento) bulunan %50 oranındaki hissesinin Salentijn Properties 1 B.V (Salentijn)
tarafından devralınması işlemine de 20.3.2008 tarih ve 08-25/259-86 sayılı Rekabet
Kurulu kararı ile izin verilmiştir. Bu işlemler neticesinde Adoçim’in Antalya Çakırlar ve
Muğla Çimento’nun Muğla Bayır’daki çimento ve hazır beton tesisleri SAK Ailesi ve 160
Titan Cement Company S.A. (Titan) tarafından müştereken kontrol edilecektir.
Adoçim’in devir işlemi öncesi ve sonrası ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir.
Tablo 3: Adoçim’in Devir Öncesi Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı Hisse Adedi Pay Oranı (%)
Cem SAK 180.000 50
Mustafa SAK 176.400 49
Ayşe SAK 1.800 0.5
Gülsüm DAĞYAR 900 0.25
Ali TURGUT 900 0.25
Toplam 360.000 100
Tablo 4: Adoçim’in Devir Sonrası Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı Hisse Adedi Pay Oranı (%)
Salentjin 180.000 50
Cem SAK 90.000 25
Mustafa SAK 86.400 24
Ayşe SAK 1.800 0.5
Gülsüm DAĞYAR 900 0.25
Ali TURGUT 900 0.25
Toplam 360.000 100
Muğla Çimento’nun mevcut ortaklık yapısı ise aşağıdaki gibidir:
08-29/355-116
5
Tablo 5: Muğla Çimento’nun Devir Sonrası Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı Hisse Adedi Pay Oranı (%)
Salentjin 180.000 50
Cem SAK 90.000 25
Mustafa SAK 86.400 24
Ayşe SAK 1.800 0.5
Gülsüm DAĞYAR 900 0.25
Ali TURGUT 900 0.25
Toplam 360.000 100
Tablolardan görüldüğü gibi Adoçim ve Muğla Çimento’da kurulmuş olan ortak girişimin 170
büyük ortaklarından olan Cem SAK’ın As Çimento’da bulunan %20 hissesi sebebiyle
As Çimento ile söz konusu iki şirket arasında organik bağ bulunmaktadır. Halihazırda
Antalya Çakırlar’da Adoçim tarafından işletilmekte olan tesisin aslen Ado Madencilik’e
ait olması da aradaki bu bağı fiziki olarak da güçlendirici bir unsurdur.
As Grubu’nun hazır beton üretiminde Antalya ve Alanya civarında çalışan 7,
çalışmaları süren 6 santrali bulunmaktadır. 2008 yılında Akdeniz, Ege ve İç Anadolu
Bölgesi’nde toplam 50 santrale ulaşılması planlandığı Kurum’a intikal eden belgelerde
beyan edilmektedir.
180
I.3. İlgili Pazar
I.3.1 İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in 4. maddesine göre ilgili ürün pazarının tespitinde, birleşme veya
devralma konusu olan mal veya hizmetlerle, tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım
amaçları veya nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazar
dikkate alınır.
Bunun gibi, 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik 190
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu’na Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in 3 ve 4.
maddelerinde “özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik
birimi” ne atıf yapılmaktadır.
Dosya konusu işlem bu açıdan değerlendirildiğinde, özelleştirme işlemine tabi Barit
Öğütme Tesisi, aslen barit madeni üretmek amacıyla kurulmuş bir tesistir ve ilgili ürün
pazarı da barit madeni üretimi pazarıdır. Bununla birlikte, Eti Metalurji bu tesiste hiç
barit üretiminde bulunmamıştır. Özgür Çimento da tesisi kiralaması ertesinde yaptığı
ek yatırımlar ile tesisi bir çimento üretim tesisi haline dönüştürerek burada çimento 200
üretmeye başlamıştır. Öte yandan gerek Özgür Çimento ve gerek Özelleştirme İdaresi
tarafından gönderilen belgelerde yer alan ifadelere göre, Özgür Çimento buradaki
yatırımlarını söktüğü takdirde burası çimento üretim tesisi özelliğini yitirecektir.
Nitekim, ihale şartnamesinin ekinde yer alan tanıtım dokümanında tesisin özellikleri
hakkında aşağıdaki maddeler yer almıştır:
“Tesis, Kiracı tarafından yapılan bazı ek yatırımlarla çimento üretim hattına çevrilmiş
olmakla birlikte, Kiracı sözleşme kapsamında kiraladığı Tesisi sözleşmenin bitiminde
sözleşmenin 9. maddesi gereğince çalışır ve kullanılır durumda teslim edecektir.
08-29/355-116
6
Kiracı Tesisi, kendi ek yatırımları ile çimento (klinker) üretebilir hale getirmiş olup 210
Kiracı, yatırımlarını söktüğü ve yeni yatırım yapılmadığı takdirde Tesis çimento
özelliğini kaybedecektir.”
Bu bakımdan değerlendirildiğinde, devre konu mal, bir Barit Öğütme Tesisi özelliği
taşımakta ve ilgili ürün pazarı da barit madeni üretimi pazarı olarak görünmektedir. Bu
aşamada, dosya kapsamında tanımlanacak ilk pazarın da “barit pazarı” olması
gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
Bununla birlikte, barit pazarına ek olarak, dosya kapsamında ele alınması gereken
ikinci ilgili ürün pazarı ise çimento pazarıdır. Zira, As Çimento tarafından yapılan 220
açıklamada Barit Öğütme Tesisi’nde barit üretilmesinin düşünülmediği, tesisin barit
öğütmek için çok küçük ve demode olduğu, işin karlı olmadığı, barit öğütmenin kendi
işleri olmadığı, tesisin çimento üretimi yapmak ve limana yakın lojistik depo desteği
sağlamak amacıyla satın alınmak istendiği belirtilmiştir. Tesisin mevcut kiracısının da
bir çimento üreticisi olduğu dikkate alındığında barit üretim tesisinin çimento üretim
tesisine dönüştürülmesinin kolay ve ekonomik açıdan makul olduğu anlaşılmıştır.
Nitekim, Ado Çimento’nun da Ertan BALİN’den devraldığı barit öğütme tesisinde
çimento üretimine başlamış olması dikkate alınarak As Çimento yetkilisi Bekir Güven
BERK ile yapılan telefon görüşmesinde barit öğütmek için kullanılan silindirlerde 230
çimento dahil pek çok madenin öğütülebileceği, önemli olan hususun silindirin içine
konan madenin olduğu, alınması planlanan barit öğütme tesisinde de teknolojik olarak
bu imkanın bulunduğu, Ado Çimento’nun ilk yıllarında barit ve çimento üretimini
paralel olarak yürüttüğü, barit tesisinin satın alınması ertesinde bu tesisin klinker
öğütme ve çimento üretme tesisi olarak kullanılacağı, burada barit üretilmeyeceği,
Özgür Çimento ile anlaşılması halinde çimento üretimine ilişkin makine ve teçhizatın
satın alınacağı, tesisin stok yeri olarak kullanılıp limana yakınlığından istifade edileceği
belirtilmiştir. Bu görüşmeye istinaden Kurum’a gönderilen bilgi yazısında “barit üretme
tesislerinde çimento üretmek için gerekli tadilatlar eklemeler yapılması halinde çimento
üretilmesi mümkündür. Zaten Özgür Çimento da bu tesislerde gerekli değişiklikleri ve 240
eklemeleri yaparak aldığı günden bu yana çimento üretmektedir. As Çimento, Sümer
Holding’den alacağı, Özgür Çimento kirasında bulunan 15 ton/saat kapasiteli Barit
Öğütme Tesislerinde barit öğütmeyi kesinlikle düşünmemektedir. Zaten Özgür
Çimento, barit öğütme tesislerinin dışındaki kendi ilavelerini alır götürürse orada ne
barit öğütülmesi ve ne de çimento üretilmesi teknik ve rantabilite olarak mümkün
olmaktan çıkmıştır….Bu durumda ihracat kolaylığı bakımından limana yakın olması
dolayısıyla Sümer Holding tesislerinin satın alınması ihracatımızın aksamasız realize
edilmesi bakımından hayati önemli olarak görülmektedir. Limana yakın bir yerde
imalat ve depolama tesislerinin varlığı gemileri hiç boşta bekletmeden yüklemek için
şirketimiz ve ülkemiz adına önemli addedilmektedir.” ifadelerine yer verilmektedir. 250
Özelleştirme işlemine yönelik olarak Kurum’a şikayette bulunan Cem ÖZGÜR ile
yapılan görüşmelerde de, barit öğütme makinesinin çimento öğütmek için
kullanılabileceği, bu durumun bir örneğinin Ado Çimento olduğu belirtilmiştir. Bu
açılardan değerlendirildiğinde; özelleştirme konusu tesis her ne kadar barit üretim
tesisi görünümü arz etse de hem barit üretimi için teknolojik açıdan demode olması,
yeni yatırımlar gerektirmesi, burada hiçbir zaman barit üretimi yapılmamış olması hem
de As Çimento’nun burada barit üretmeyi planlamayıp çimento üretmeyi düşünmesi,
barit öğütmek için kullanılan silindirlerde çimento da üretilebilmesi, bir barit tesisini
çimento üretim tesisine dönüştürmenin herhangi bir üretim tesisini çimento üretim 260
08-29/355-116
7
tesisine çevirmekten göreli olarak kolay ve ekonomik açıdan makul olması, Sümer
Holding Barit Üretim Tesisi’nde çimento üretileceği, As Çimento’nun ve onunla organik
bağı bulunan şirketlerin halihazırda bölgedeki önemli çimento üreticileri oldukları
gerçeği dikkate alındığında, yoğunlaşma yaşanacak olan pazarın barit olmayıp
çimento pazarı olacağı ortaya çıkmaktadır. Rekabet hukuku incelemelerinde ilgili
işlemin hem amacı hem de etkisi dikkate alınmaktadır. Bu sebeplerle rekabet hukuku
açısından dosya kapsamında çimento pazarının da ilgili ürün pazarı olarak
belirlenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır. Nitekim Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı’nın açmış olduğu ihaleye teklif verenlerden tesisin bulunduğu arazinin
sahibi olan Eti Metalurji dışındaki tüm teklif sahipleri çimento ve/veya hazır beton 270
sektöründe faaliyet göstermektedir. Bu bakımdan, özelleştirme işleminin etkisinin esas
olarak çimento üretimi pazarında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
I.3.1.1. Barit Pazarı
Barit madeni, 19. yüzyılda Amerika Birleşik Devletlerinde boya sanayinde kullanılmak
üzere üretilmeye başlanılmıştır. 1908 yılında sondaj çamurunda katkı malzemesi
olarak kullanılması ile madenin üretim ve tüketimi önem kazanmaya başlamıştır. Barit
başlıca üç alanda kullanılmaktadır:
• %90 oranında sondaj malzemesi olarak, 280
• %7 oranında kimyasal olarak,
• %3 oranında dolgu malzemesi olarak.
Çin ve Amerika Birleşik Devletleri, barit rezervlerine sahip olmak bakımından önde
gelen ülkelerdir. Dünya barit rezervlerinin %31.2’si Çin’de, %12.5’i ABD’de yer
almaktadır. Türkiye, bu rezervlerin %4.1’ine sahiptir. Türkiye’de barit üretimi 1964
yılından sonra gelişme göstermiştir. Üretim, dış piyasanın talebine bağlıdır. Zira, iç
piyasadaki barit tüketimi, petrol sondajı katkısı ve dolgu malzemesi olarak sınırlı
miktarda kalmaktadır.
I.3.1.2. Çimento Pazarı 290
Çimento, temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna
ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük girdilerinden birisi
durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri,
mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları
üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı
gri çimentoya oranla çok azdır.
Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim
süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame 300
olması söz konusu değildir. Bu bakımından bu iki çimento türünün ayrı pazarlar olarak
ele alınması gerekmektedir.
Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama
yöntemi açısından yapılmaktadır. Ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre de çeşitli
ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento üreten bir
fabrikanın tüm bu ürünleri üretebilmesi, yani söz konusu ürünlerin arz bakımından
birbirine ikame olması nedeniyle dosya kapsamında alt pazar tanımı yapılmasına
gerek bulunmadığı, yoğunlaşmanın gerçekleşeceği pazarın “(gri) çimento pazarı”
olarak ele alınabileceği kanaatine varılmıştır. 310
08-29/355-116
8
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
I.3.2.1. Barit Pazarı
Türkiye sınırları içerisinde barit pazarı bakımından rekabet koşullarını etkileyecek
bölgesel farklılıklar olmaması sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti” olarak
belirlenmiştir.
I.3.2.2. Çimento Pazarı 320
Çimentonun yükte ağır pahada hafif niteliği, ürünün ekonomik olarak satılabildiği
bölgeyi sınırlandırmaktadır. Söz konusu bölgeyi, büyük ölçüde nakliye masraflarının
ürünün fiyatına ve/veya toplam maliyetine oranı belirlemektedir. Bu bölgenin dışına
çimento satılması, nakliye masraflarını artırmakta, bu da karlılığı ortadan
kaldırabilmektedir. Bu nedenle, çimento sektörünü konu alan rekabet hukuku
incelemelerinde ilgili coğrafi pazar, genellikle fabrikanın bulunduğu yerden esas olarak
250-300 km ile çevrelenen alan dikkate alınarak bölgesel seviyede belirlenmektedir.
Bu çerçevede, fabrikanın bulunduğu ilden en çok satış yapılan iller ve fabrikanın
bulunduğu ile en çok satış yapan tesislerin bulunduğu iller önem arz etmekte, bu bölge 330
genellikle 250-300 km ile çevrelenen alan ile örtüşmektedir. Rekabet Kurulu’nun
önceki kararlarında il tüketiminin %10’undan fazlasının karşılanması veya satışların
firmanın toplam satışları içerisinde %10’dan fazla olması durumları “en çok satış”
olarak kabul edilmiştir.
Bu çerçevede, Antalya’dan en çok satış yapılan illerin tespitinde öncelikle, Antalya’da
faaliyet gösteren Özgür Çimento ile Adoçim’in satışları dikkate alınmak durumundadır.
Özgür Çimento ve Adoçim’den gelen bilgi yazılarında her iki şirketin de Antalya ili
dışında satışının bulunmadığı belirtilmiştir.
340
Öte yandan, Antalya’ya en çok satış yapan fabrikaların bulunduğu iller Tablo 6’da yer
almaktadır. Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği (TÇMB)’nin 2007 yılı verilerinin henüz
tamamlanmamış olması ve bu sebeple il tüketimlerini karşılama oranlarına ulaşmakta
daha sağlıklı olması sebebiyle Tablo 6, 7, 8’de TÇMB’nin ve TÇMB verilerinden
farklılık arz etmesi durumunda ise şirketlerin kendi 2006 yılı verilerinden
faydalanılmıştır. Bunun gibi, 2007 yılında özelleştirme sürecine girilmesinin de etkisiyle
Özgür Çimento’nun yurt içi satışlarının yarı yarıya düşmüş olması nedeniyle 2006 yılı
verileri Antalya içi üretimi göstermesi bakımından daha gerçekçi nitelik arz etmektedir.
Tablo 6: Antalya’ya En Çok Satış Yapan Fabrikaların Bulunduğu İller
Fabrika Satış Miktarı
(ton)
Antalya Tüketimini
karşılama Oranı1 (%)
Fabrikanın Satışları
İçindeki Payı (%)
As Çimento-Burdur (……) (……) (……)
Konya Çimento-Konya (……) (……) (……)
Göltaş-Isparta (……) (……) (……)
Denizli Çimento-Denizli (……) (……) (……)
Oyak Adana-Adana (……) (……) (……)
Çimsa-Mersin (……) (……) (……)
Batısöke- Söke Aydın (……) (……) (……)
Toplam 2.696.842 --- ---
1 TÇMB verilerine göre Antalya ilinin 2006 yılı çimento tüketimi 1.449.230 ton olarak gerçekleşmiştir. Ancak bu
miktarın içine Adoçim ve Özgür Çimento ile As Çimento’nun satışları dahil edilmemiştir. Tabloda, bu satışlar dahil
edilerek Antalya’daki tüketim oranları hesaplanmıştır.
08-29/355-116
9
350
Tablo 6’daki verilere göre Antalya’ya en çok satış yapan fabrikaların bulunduğu iller
sırasıyla Burdur (As Çimento), Konya (Konya Çimento), Isparta (Göltaş) ve Denizli
(Denizli Çimento)’dir.
Burdur’da faaliyet göstermekte olan As Çimento’nun satış yaptığı iller ise aşağıdaki
tabloda yer almaktadır.
Tablo 7: As Çimento’nun En Çok Satış Yaptığı İller
İller Satış
Miktarları
(Ton)
İldeki Tüketim
Miktarı (ton)
İldeki Tüketime
Oranı (%)
Satışlar İçindeki
Payı (%)
Antalya (……) (……) (……) (……)
Burdur (……) (……) (……) (……)
Denizli (……) (……) (……) (……)
Muğla (……) (……) (……) (……)
Aydın (……) (……) (……) (……)
Isparta (……) (……) (……) (……)
Konya (……) (……) (……) (……)
Ankara (……) (……) (……) (……)
Toplam yurt içi satış 979.185 ---- ---- ---
Tablodaki verilere göre As Çimento, Burdur dışında en çok satışı Antalya’ya 360
gerçekleştirmiştir. Denizli’ye yapılan satışlar, toplam içinde %1’i teşkil etse de şehir
tüketiminin %12,2’sini oluşturmaktadır. Şirketin satışları açısından dikkat çekici olan,
Burdur Isparta arası mesafe 51 km ve Burdur Ankara arası 422 km olduğu halde
Ankara’ya yapılan satışlar çok daha fazladır. 2007 yılında da iki şehre yaklaşık aynı
miktarda satış gerçekleşmiştir. Bu durumun iki şehrin çimento tüketimleri arasındaki
farktan ve As Çimento’nun sahip olduğu arz fazlasından kaynaklanmış olabileceği
sonucuna ulaşılmaktadır. Ankara’nın çimento tüketimi 3.184.796 ton iken Isparta’nınki
305.090 tondur. Çimento tüketiminde önemli pay sahibi olan Antalya, şirketin
satışlarında %67,7 gibi büyük çoğunluğu teşkil etmektedir.
370
TÇMB verilerine göre Burdur’a satış yapan fabrikaların bulunduğu iller aşağıdaki
tabloda gösterilmektedir.
Tablo 8: Burdur’a Satış Yapan Fabrikaların Bulunduğu İller
İller Miktar
(Ton)
Satışın Tüketime
Oranı (%)
Fabrikanın Toplam Satışları İçindeki
Payı (%)
As Çimento-Burdur (……) (……) (……)
Göltaş-Isparta (……) (……) (……)
Konya Çimento-Konya (……) (……) (……)
Batısöke-Aydın Söke (……) (……) (……)
Afyon Çimento-Afyon (……) (……) (……)
Burdur’a As Çimento dışında sadece Isparta’dan önemli miktarda satış olduğu
görülmektedir.
Yukarıda yer verilen tespitler çerçevesinde;
• Antalya’dan dışarıya satış olmadığı,
• Antalya’ya Burdur, Konya, Isparta ve Denizli’den satış olduğu,
• Burdur’a sadece Isparta’dan satış olduğu 380
• Burdur’dan As Çimento tarafından yapılan satışların %67,7’sini yine Antalya’nın
oluşturduğu
ortaya çıkmaktadır.
08-29/355-116
10
Satışların Antalya’ya tek yönlü olarak gerçekleşmesinde, Antalya’da bulunan
Adoçim’in ve Özgür Çimento’nun kapasitelerinin göreli olarak düşüklüğü bir etken olsa
da Antalya’nın, etrafındaki 250-300 km uzaklıktaki şehirlerden çok daha fazla çimento
tüketimine sahip olması esas önemli sebeptir. Aşağıda Antalya, Burdur, Konya,
Isparta ve Denizli’nin 2006 yılı çimento tüketimleri sunulmaktadır.
390
Tablo 9: 2006 Yılı Çimento Tüketim Rakamları
Şehir Tüketim Miktarı (Ton)
Antalya 1.449.230
Burdur 40.909
Konya 956.278
Isparta 305.090
Denizli 571.231
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında; ikinci ilgili coğrafi pazar özelleştirmeye
tabi teşebbüsün faaliyet gösterdiği ve yoğunlaşmanın asıl hissedileceği “Antalya ve
çevresi” olarak tespit edilmiştir.
I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.4.1. 1998/4 Sayılı Tebliğ’in 2. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
400
1998/5 sayılı Tebliğ ile değişik 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların
Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu’na Yapılacak Ön bildirimlerde
ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in 2.
maddesinde; “…bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da diğer hak ve araçların
tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü değiştirecek ya da karar
organlarını etkileyecek şekilde yahut mal veya hizmet üretimine yönelik birimlerin
özelleştirme yolu ile her türlü devri”nin Tebliğ kapsamında olduğu belirtilmektedir.
Dosya konusu işlemde, Barit Öğütme Tesisi’nin tüm mal varlığı ve arazisinin
özelleştirilmesinin söz konusu olması sebebiyle söz konusu işlem 1998/4 sayılı Tebliğ 410
kapsamında bir işlemdir.
I.4.2. 1998/4 Sayılı Tebliğ’in 3. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
İlgili Tebliğ’in 3. maddesinde, özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet
üretimine yönelik birimin ilgili ürün piyasasındaki pazar payının %20’yi veya cirosunun
20 milyar YTL’yi aşması ya da bu eşikler aşılmasa bile özelleştirilecek olan
teşebbüsün hukuki veya fiili imtiyazlara sahip olması halinde, ihale şartlarının
kamuoyuna duyurulmasından önce Rekabet Kurumu’na ön bildirimde bulunulacağı
bildirilmektedir. 420
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 08.10.2007
tarih ve 6684 sayı ile intikal eden Barit Öğütme Tesisi’nin özelleştirilmesi sürecinde
Rekabet Kurumu’na ön bildirimde bulunulup bulunulmaması gerektiği hakkında görüş
isteme yazısında; Barit Öğütme Tesisi’nin barit üretmek amacıyla kurulmuş olsa dahi
burada hiç barit üretilmediği, tesisin Özgür Çimento’ya kiralandığı ancak kira süresinin
sona ermesi veya sözleşme süresi içinde özelleştirilmesi durumunda ilave edilen
makine, ekipman ve sistemlerin sökülerek orijinal haliyle tesisin devredileceği
08-29/355-116
11
belirtilerek söz konusu tesisin özelleştirilmesinin 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında ön
bildirime tabi olup olmadığı hakkındaki tereddüt ifade edilmiştir. 430
Söz konusu yazıya cevaben gönderilen yazıda özetle; 1998/4 sayılı Tebliğ’de hangi
özelleştirme işlemlerinin ön bildirime tabi olduğunun düzenlendiği ve özelleştirilecek
teşebbüsün ilgili ürün pazarında herhangi bir cirosunun veya imtiyazının bulunmaması
halinde işlemin ön bildirime tabi olmayacağı, söz konusu işlemin ön bildirime tabi olup
olmayacağının da bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak,
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın Kurumumuza bir ön bildirim başvurusu olmamıştır.
Bununla birlikte, barit sektörü açısından tesisin üretiminin olmaması ve çimento
sektörü açısından Özgür Çimento’nun pazar payı ve ciro rakamlarının Tebliğ’de
öngörülen eşikleri aşmaması nedenleriyle işlemin ön bildirime tabi olmadığı 440
anlaşılmaktadır.
I.4.3. 1998/4 Sayılı Tebliğ’in 5. ve 7. Maddeleri Açısından Yapılan Değerlendirme
1998/4 sayılı Tebliğ’in “İzin Başvurusuna Tabi Özelleştirme Yolu ile Devralmalar”
başlıklı 5. maddesine göre; “Bu Tebliğ uyarınca Rekabet Kurumu’na ön bildirimde
bulunulması zorunlu olan özelleştirme yolu ile devralma işlemlerinde ve ön bildirime
tabi olmamakla birlikte bu Tebliğ kapsamında olan özelleştirme yolu ile devralma
işlemi taraflarının ilgili ürün piyasasındaki, toplam pazar paylarının %25’i veya
cirolarının yirmi beş trilyon Türk Lirasını aşması halinde; devralma işlemlerinin hukuki 450
geçerlilik kazanabilmeleri için Rekabet Kurulu’ndan izin alınması zorunludur”. Aynı
Tebliğ’in 7. maddesinde 1997/1 sayılı Tebliğ’in bu Tebliğ’e aykırı olmayan
hükümlerinin özelleştirme yoluyla devralma işlemleri uygulamalarında devam edileceği
belirtilmektedir. Bu çerçevede öncelikle barit pazarı değerlendirildiğinde, devre konu
Barit Öğütme Tesisinde barit üretilmemesi ve devralan taraf olan As Çimento’nun barit
pazarında herhangi bir faaliyeti olmaması nedeniyle, eşiklerin aşılmadığı
görülmektedir. Diğer taraftan çimento pazarı ele alındığında, tek başına As
Çimento’nun cirosunun (2007 yılı için (…………… YTL) dahi 25 milyon YTL eşiğini
aşması bakımından ilgili işlem, Rekabet Kurulu’nun iznine tabi bir nitelik arz
etmektedir. 460
I.4.4. 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
I.4.4.1. Özelleştirme İşlemi Sonrası Pazar Yapısı
Özelleştirme işlemi, Antalya ve çevresi çimento pazarında faaliyet gösteren ve
pazarda %5 civarında bir paya sahip olan bir oyuncunun pazardan çıkması sonucunu
doğuracaktır. Aşağıda, özelleştirme işlemi öncesinde yukarıda tespit edilen ilgili
coğrafi pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar payları sunulmaktadır. Pazar
paylarının elde edilmesinde “Antalya ve çevresi”ne satış yapan teşebbüslerin bu
coğrafi pazardaki toplam tüketim/satışlar içindeki oranlarına bakılmıştır. 470
Tablo 10: Özelleştirme Öncesi Antalya ve Çevresi Çimento Pazarı Satış Miktar. ve Pazar Payları (2006)
Teşebbüs Satış Miktarı
(ton)
Antalya Tüketimini Karşılama Oranı2 (%)
As Çimento (……) (……)
Konya Çimento (……) (……)
2 TÇMB verilerine göre Antalya ilinin 2006 yılı çimento tüketimi 1.449.230 ton olarak gerçekleşmiştir. Ancak bu
miktarın içine Adoçim ve Özgür Çimento ile As Çimento’nun satışları dahil edilmemiştir. Tabloda, bu satışlar dahil
edilerek Antalya’daki tüketim oranları hesaplanmıştır.
08-29/355-116
12
Göltaş (……) (……)
Adoçim (……) (……)
Denizli Çimento (……) (……)
Özgür Çimento (……) (……)
Oyak Adana-Adana (……) (……)
Çimsa-Mersin (……) (……)
Batısöke- Söke Aydın (……) (……)
Toplam (……) (……)
İşlem sonrasında As Çimento’nun devredilen tesislerde üretim yapmaması halinde
mevcut satış rakamlarından Özgür Çimento’nun satışlarının çıkarılarak toplam satışlar
üzerinden payların yeniden hesaplanması durumunda, As Çimento’nun pazar payı
%25,8’e, Adoçim’in payı %15,1’e ve toplam payları %40,9’a yükselecektir. Özgür
Çimento’nun ekipmanlarını almaları ve en az onun kadar üretim yapmaları durumunda
ise As Çimento’nun pazar payı toplamı % 29,55 olacaktır. Adoçim’in payı ile birlikte bu
oran %43,95’e yükselmektedir.
480
Diğer yandan, ilgili coğrafi pazarlarda bulunan tesislerin kapasiteleri açısından
yapılacak değerlendirmede ise aşağıdaki tespitlere ulaşılmaktadır.
Tablo 11: Burdur, Isparta, Konya, Denizli ve Antalya’daki Fabrikaların Kapasiteleri
Tesis Kapasitesi (ton/yıl)
As Çimento (……)
Konya Çimento (……)
Göltaş- (……)
Denizli Çimento (……)
Adoçim (……)
Özgür Çimento (……)
Toplam (……)
Tek başına As Çimento’nun toplam kapasite içindeki payı, %26,49 iken Özgür
Çimento ile birlikle %28,1 ve Adoçim ile Özgür Çimento’yla birlikte %33,1’dir.
As Çimento yetkilisi Bekir Güven BERK ile yapılan telefon görüşmesine istinaden
Kuruma gönderilen yazıda yer verilen bilgilere göre As Çimento’nun “halen kurulmakta
olan ve Haziran 2008’de devreye girmesi planlanan iki adet çimento değirmeni ile yıllık 490
çimento üretim kapasitesi, 5.000.000 tona ulaşacaktır.” Bu durumda coğrafi pazardaki
toplam kapasite ve ilgili teşebbüslerin payları aşağıdaki şekilde olacaktır. Söz konusu
payların hesaplanmasında Özgür Çimento’nun kapasitesinde herhangi bir artırımın
yapılmadığı durum veri olarak alınmıştır.
Toplam kapasite 14.081.000 ton/yıl
As Çimento’nun payı %35,5
As ile Özgür Çimento %37,2
As, Özgür ve Adoçim %42,2
500
Taraflar başlığında belirtildiği üzere, Adoçim ile Titan arasında Muğla’da kurulması
planlanan ortak girişim işlemine Rekabet Kurulu’nun 20.3.2008 tarih ve 08-25/259-86
sayılı kararı ile izin verilmiştir . 2010 yılında faaliyete geçirilmesi planlanan çimento
fabrikası ile Antalya, Burdur ve Muğla üçgenindeki çimento tesisleri arasında organik
bağ olacaktır. Muğla-Antalya arası 313 km, Muğla-Burdur arası 241 km’dir. Söz
konusu tesisin kurulması ile As Çimento ile Adoçim’in bölgedeki toplam çimento üretim
kapasitesi içindeki payları %42,2’nin de üzerine çıkacaktır.
08-29/355-116
13
Batı Akdeniz Bölgesi çimento pazarına yönelik olarak Kurulun vermiş olduğu önceki
kararlarda bölgede arz fazlası olduğu belirtilmektedir. Bu durumun bir göstergesi, As 510
Çimento’nun Burdur’dan 422 km uzaklıktaki Ankara’ya satışları bulunurken Ankara ve
civarından bölgeye herhangi bir satışın yapılmamasıdır. Hem planlanan hem de
devam etmekte olan kapasite artırımları ile bölgedeki arz fazlası daha belirgin hale
gelecek, As Çimento ve Adoçim arasında bulunan organik bağ sebebiyle yoğunlaşma
bu teşebbüsler açısından söz konusu olacaktır.
Bölgedeki kapasite fazlasının değerlendirilmesinde ihracat oranlarına bakılması
faydalı olacaktır. Dosya mevcudu belgelere göre, Göltaş’ın satışlarının %(…)’ü, As
Çimento’nun %23,2’si ve Özgür Çimento’nun %14,8’i ihracat şeklinde gerçekleşmiştir.
As Çimento yetkilisi Bekir Güven BERK tarafından yapılan açıklamada 2008 yılı için 520
ihracat bağlantılarının mevcut durumda 1.7 milyon tona ulaştığı, bütün bağlantıların
peşin nakit veya akreditif açmak suretiyle kesinleştirildiği, yeni bağlantılarla ve spot
satışlarla ihracat rakamının 2.5 milyon tona ulaşmasının planlandığı, bu durumda
ihracat kolaylığı bakımından limana yakın olması ve limana yakın bir yerde imalat ve
depolama tesislerinin varlığının gemileri hiç boşta bekletmeden yüklemek için Sümer
Holding tesislerinin alınmasının planlandığı belirtilmektedir. Barit Öğütme Tesisleri’nin
As Çimento tarafından alınması halinde tesisin ihracat ağırlıklı olarak kullanılacağı
varsayılsa dahi Rekabet Kurulu’nun 3.10.2006 tarih ve 06-69/930-267 sayılı kararında
Ado Beton’da yapılan incelemeler sırasında elde edilen “Göltaş Çimento ile yeni
klinker alım anlaşması çerçevesinde yeni değerlendirmeler” başlıklı belgede yer alan 530
ifadeler, dosya kapsamında değerlendirilen özelleştirme işlemi açısından dikkate
alınması gerekli hususlar içermektedir:
“…Olması Gereken Strateji: Batı Akdeniz pazarında mücadelelerin en sonunda
ekonomik sebeplerden dolayı %90’lık hakimiyet Göltaş ile Ado Çimento eline
geçecektir. Diğer fabrikalar ya çekilecekler ya da etkinlikleri kalmayacaktır. Ado
Çimento, klinker entegre yatırımına hız vermesinden dolayı 1.5-2 yıl içerisinde
tamamlayacaktır. Dolayısıyla ana üretici olacak, pazarda hakim rol oynayacaktır. Ado
Çimento’nun yatırımının tamamlanmasından sonra iki fabrika zaten mecburen pazar
ittifakı yapmak durumunda olacaktır. Hem iç piyasada hem de dış piyasada birlikte 540
hareket edeceklerdir. Tıpkı Çimentaş-Batıçim beraberliği ya da Çimsa-Adana
beraberliği ya da İstanbul fabrikalarının birlikte paralel hareket etmeleri örnekleri gibi.
Birbirlerini sevmeseler bile iç ve dış piyasada birlikte davranış sergilemektedirler…”
Göltaş ile Ado Beton arasındaki söz konusu yazışmadaki ifadeler çerçevesinde Batı
Akdeniz Bölgesinde Ado (As Çimento) ile Göltaş’ın birlikte hakim duruma gelme
şüphesine yol açmaktadır.
I.4.4.2. Özgür Çimento Tarafından Yapılan Şikayet
550
Özgür Çimento yetkilisi Cem ÖZGÜR tarafından özelleştirme işlemine yönelik olarak
yapılan şikayet dilekçesinde aşağıdaki hususlara yer verilmektedir;
“Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 10.01.2007 tarihinde Antalya ilinde üretim yaptığımız
tesisin satışını ihale yoluyla yapmış ve Sümer Holding A.Ş. mülkiyetindeki tesis, nihai
pazarlık görüşmesi sonucunda satış yapılmıştır. İhaleye dört firma katılmış ve
görüşme sonucunda 5.565.000 ABD Doları ile oldukça irrasyonel olan en yüksek teklifi
AS Çimento Sanayi Ticaret A.Ş. vermiştir….. Alan firma, As Çimento ile Adoçim aynı
08-29/355-116
14
ekonomik birlik içinde yer aldığından Antalya merkez pazarında çimentoda hakim
duruma gelecekleri gibi hazır betondaki paylarını da önemli ölçüde arttırabileceklerdir. 560
Ayrıca, başta Denizli Çimento olmak üzere pazarda payı olan diğer kuruluşlarla birlikte
hakim durum yaratacakları kesindir. Bu da pazarda rekabetçi yapıyı bozacaktır. Satışa
konu olan her ne kadar gayrimenkul ve barit öğütme makineleri olsa da tesisin
Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca da esasında çimento üretim tesisi olarak görüldüğü
ve halen çimento üretimi yapıldığı da gerçektir. Yapılan ihale sonucunda 70 km
mesafede kurulu, aynı aile fertlerine ait Adoçim’in çimento üretimiyle birlikte direkt
olarak Antalya merkez çimento piyasasının %50’sini kontrol eden tüzel kişilik haline
gelecektir.
Özelleştirme suretiyle satışı yapılan işletmede, yalnız çimento üretimi değil aynı 570
zamanda hazır beton tesisi de vardır…Ağır sanayi ürünü olarak çimentonun yükte ağır
pahada hafif niteliğiyle birlikte ekonomik olarak satılabildiği bölgenin bir hinterland
oluşturarak belli bir uzaklığı geçmemesi, daha uzağa nakliye edilmesi halinde nakliye
maliyetinin çok yükselerek karlılığı ortadan kaldırması nedeniyle çimento pazarı satış
yapılabilen hinterland göz önüne alınarak belirlenmektedir. …Avrupa Birliği ve Türk
rekabet hukuku otoriteleri 250-300 km’lik uzaklıkları çimento ilgili ürün pazarı için
coğrafi pazarın sınırlarını çizen tespitlerinde temel almaktadır. Ancak 1999 yılından
beri Avrupa ve dolayısıyla Türkiye benzin/mazot fiyatı belirlemekte emsal alınan Brent
Petrol’ün varil başına Euro fiyatı 1999 yılında 22 Euro iken bugün 77 Euro’dur. Bizce
bu gelişmelerden ötürü 250-300 km’lik yarıçap en iyi ihtimalle 200-250 km arasına 580
gerilemiştir.
Bu kuralı yerleşkeler için uygularsak, Antalya ili nüfusunun yaklaşık %50’sinin yaşadığı
Antalya merkez ilçesinin 250 km yarı çapında 4 adet çimento üretim tesisi
bulunmaktadır:
Göltaş (Isparta)- Antalya’ya mesafesi 129 km
As Çimento- Antalya’ya mesafesi 84 km
Ado Çimento- Antalya’ya mesafesi 5 km
Özgür Çimento- Antalya’ya mesafesi 5 km
590
İhaleyi alan firma olan As Çimento firmasının Burdur Bucak’ta kurulu 1,150.000 ton
çimento üretme kapasitesine sahip fabrikası bulunmaktadır. Firmanın çoğunluk
ortakları Adem SAK ve Cem SAK’tır. Firmayı murahhas aza olarak temsil etmeye
yetkili kişi Adem SAK’tır. İkinci tesis Adoçim Çimento’ya aittir. Bu tesisin çoğunluk
hissesi Adem SAK’ın oğulları olan Cem SAK ve Mustafa SAK’ındır. Görüldüğü üzere
As Çimento ile Adoçim ayrı şirket olmalarına rağmen aynı ekonomik birlik içinde ve
aynı ailenindir….Dördüncü şirket olan Göltaş Çimento A.Ş. ise TMSF denetim ve
yönetimi altındadır. Söz konusu dört teşebbüsün toplam pazar payı neredeyse %100
ve geri kalan 2 teşebbüs olan Konya Çimento ve Denizli Çimento’nun toplam pazar
payları 250 km’den daha uzak oldukları için kayda değer olmadığı tahmin 600
edilmektedir. Denizli Çimento fabrikası 280 km, Konya Çimento fabrikası ise 325 km
mesafededir. Bu çerçevede hakim duruma yönelik analizlerin söz konusu 4 teşebbüs
üzerinden yapılması daha sağlıklı bir sonuca ulaştıracaktır. Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı tarafından çimento tesisi olarak değerlendirilen tesisine As Çimento hariç
başvuran klinker üreticisi bulunmamaktadır. Özgür Çimento geçmişte kartele karşı
hareket ederek Rekabet Kurumu’na şikayette bulunmuştur. As Çimento ve Adoçim’in
ortaklık yapılarında ciddi benzerlikler bulunmaktadır, ayrıca baba ve oğulları şeklinde
bulunan 1. derece kan bağından ötürü paralel hareket etme potansiyeli ve kazancı
olduğu ortadadır. Nitekim Cem SAK ve Mustafa SAK 2006 yılına kadar As Çimento
08-29/355-116
15
şirketinde yönetim kurulu üyesi olarak yer almışlardır. Ayrıca Adoçim Çimento 610
Özelleştirme İdaresinden ihale şartnamesi bile almamıştır. Kendi piyasasında son
dönemdeki gelişmeyi takip etmemesi dikkat çekicidir. As Çimento, Özgür Çimento’nun
da tesisini alarak direkt ve indirekt olarak Antalya ili üretim kapasitesinin %50’sini
tahmini satış hacminin de %46.9’unu kontrol etme fırsatını elde edecektir. Bu sayede
As Çimento piyasayı çok ciddi şekilde kontrol altına alacak ve bir oyuncuyu eksiltmiş
olacaktır.
Aile içi bağların ne ölçüde güçlü olduğunu göstermesi bakımından 13.03.2005 tarihli
Akşam Gazetesi’nde çıkan yazıda Mustafa SAK, “…bizim ailede herkes işini iyi
yapmaya çalışıyor. Herkes kendi markasını kendi yaratıyor. Eğer bir fabrikada sen 620
finansa, sen üretime bak dediğin zaman kuvvetler ayrılığı çıkıyor. Almanya’da 150-200
yıllık şirketler var. Koskoca Türkiye Cumhuriyeti’nde asırlık şirket bir elin parmaklarını
geçmez. Bugün Türkiye’ye bırakın üçüncü kuşağı, ikinci kuşağa bile geçen şirket
sayısı çok az. Koç’lar, Sabancı’lar bile yeni devrediyor. Biz Türkiye’de üçüncü kuşağa
geçen nadir ailelerden biriyiz.” açıklamasında bulunmuştur.
Satışa konu arsa, bina ve tesislerin üç tarafı Elektrometalurji A.Ş. tarafından çevrilidir.
Yani söz konusu 17 dönüm yer Elektrometalurji’nin 350 dönüm arazisinin içine bir
bıçak gibi saplanmaktadır. Bu şirket, kendi çok büyük arazisinin rantını doğrudan
ilgilendiren tesisler ve arsası için sadece 1,000,000 ABD Doları civarında bir teklifte 630
bulunmuştur. As Çimento’nun teklifi Elektrometalurji’nin beş misline yakındır.
Tesisler imarsız ve plansız bir arazi üzerine kurulmuştur. Bu durumu açıkça dile
getiren doküman ihale şartnamesinde mevcuttur. Ayrıca tesislerin izinleri Özgür
Çimento adına alınmıştır, çimento üretim makineleri de Özgür Çimento’nun
demirbaşıdır….Tesisin konumu ve arazinin imarsız olması sebebiyle yeni gelecek
şirketin tekrar üretim izni alamayacağını ilgili belediye beyan etmiştir. Başka bir deyişle
tesisin el değiştirmesi halinde çimento veya barit üretimine son verilmesi
kaçınılmazdır….As Çimento’nun satışa konu aktifi gerçek ederinin çok üstünde alma
girişiminin tek hedefi vardır; çimento pazarında söz dinlemez bir oyuncunun 640
eksiltilmesidir…Ado ve As Çimento, geçmişte özellikle Denizli Çimento ile pazar
paylaşımı protokolleri hazırlamışlardır. Bu durum Rekabet Kurulu’nun 06-69/930-267
sayılı kararında yer almıştır.”
Bunlara ek olarak, Cem ÖZGÜR ile raportörlerin yaptığı görüşmelerde; çimento
pazarında 500.000 tonluk kapasite ile fiyatın 1$ aşağıya çekilerek 10.000 tonluk
kapasitelik pazarın altüst edilebileceği ve piyasa fiyatının etkilenebileceği, Antalya
pazarında kendi rolünün bu olduğu, As Çimento ile Adoçim’in bu bölgede kendi hazır
beton tesisleri olduğu, çimento üreticisinin kendi beton tesisini kurunca betonu daha
ucuza üretebilip çimentoyu dışarıdan alan bağımsız hazır beton üreticilerini yıkıma 650
uğrattığı belirtilmiştir.
I.4.4.3. Bir Teşebbüsün Hakim Durum Yaratmasına İlişkin Değerlendirme
Satış işlemi sonrasında As Çimento, Adoçim ve Özgür Çimento’nun ilgili coğrafi
pazardaki payı %(…)’e, mevcut kapasite içindeki payı %(…)’e, Haziran 2008’de
tamamlanması planlanan kapasite artırımı ile %(…)’ye ulaşacaktır. Kapasite artırımı
ertesinde satışların artacağını, bu anlamda pazar payı ve/veya gücünün artacağını
öngörmek mümkündür. 2010 yılında faaliyete geçmesi planlanan Muğla’daki
fabrikanın satışları ile bu oranlar daha da yükselecektir. 660
08-29/355-116
16
Pazarın genel yoğunlaşma oranı incelendiğinde, pazarda faaliyet gösteren en büyük 4
firma ele alındığında (As Grubu, Konya Çimento, Göltaş ve Denizli Çimento) CR4’ün
işlem öncesinde %(…); Özgür Çimento’nun satışları çıkarılarak yapılacak işlem
sonrası CR4’ün %(…); Özgür Çimento’nun satışları As Grubu’na dahil edilecek işlem
sonrası CR4’ün ise %(…) civarında olduğu görülmektedir.
Pazar görüldüğü üzere, halihazırda sıkı bir oligopolistik yapı sergilemekte, işlem
sonrasında ise bu yapı biraz daha güçlenmektedir. Devir işlemi öncesinde, Özgür
Çimento’nun 1$’lık indirim ile bütün piyasada rakiplerinin fiyatlarının düşmesine neden 670
olduğu bilinmektedir. Bu durumda, işlem öncesi As Grubu’nun %(…) civarındaki
toplam payına rağmen rakibi olan Özgür Çimento’dan bağımsız davranabildiğini ve
dolayısıyla hakim durumda olduğunu söylemek mümkün değildir.
Bu durum, 3.10.2006 tarih ve 06-69/930-267 sayılı Kurul kararında yer verilen
hususlar ve Cem ÖZGÜR tarafından yapılan şikayette dile getirilen pazardaki fiyat
kırıcı oyuncunun piyasadan çıkacak olması, çimento ile hazır beton arasında var olan
ilişki sebebiyle bölgedeki bağımsız hazır beton üreticilerinin durumdan zarar göreceği
iddiaları çerçevesinde değerlendirildiğinde; dosya konusu özelleştirme işleminin Barit
Öğütme Tesisi’nin As Çimento’ya satılması durumunda ilgili pazarlarda koordinasyon 680
riskini artıracağı ihtimalini ortaya çıkarmaktadır. Bununla beraber, As Grubu’nun
piyasadaki iki önemli rakibi olan Konya Çimento ve Göltaş’ın toplam %(…) civarında
bir payı olduğu değerlendirildiğinde, mevcut pazar yapısı içinde As Grubu’nun
rakiplerinden bağımsız hareket edebilecek bir güce sahip olmayacağı, dolayısıyla tek
başına hakim duruma gelmeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
Bununla beraber, piyasanın sıkı oligopolistik yapısı ve As Grubu ile Göltaş arasındaki
geçmiş pazar davranışları göz önünde bulundurulduğunda, dosya konusu devralma
işleminin ilgili pazarda birlikte hakim durumun yaratılmasına neden olabileceği olasılığı
çerçevesinde değerlendirme yapılmıştır. 690
I.4.4.4. Birden Fazla Teşebbüsün Hakim Durumda Olmasına (Birlikte Hakim
Durum) İlişkin Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde ….hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile
yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve
yasaktır.” denilmek suretiyle birlikte hakim duruma atıf yapılmaktadır.
Avrupa Komisyonu’nun Yatay Birleşmelere İlişkin Kılavuzunda yer aldığı üzere, 700
birleşme ve devralmaların piyasalarda birlikte hakim durum ya da işbirliği etkisi
yaratabilmesi için, teşebbüslerin işbirliğinin şekli konusunda ortak bir anlayışa sahip
olabilmelerine imkan veren bir pazar yapısının varlığı gerekmektedir. Buna ilaveten
işbirliğinin sürdürülebilir olması için üç koşul belirlenmiş ve birlikte hakim
durum/işbirliğinin varlığı için tüm koşulların sağlanması öngörülmüştür. Bu koşullar
- Gizli işbirliği içindeki firmaların işbirliğine uygun davranışlarının piyasadan takip
edilebilir olması,
- İşbirliğinden sapma olduğu takdirde caydırıcı mekanizmaların varlığı ve
uygulanabilirliği ve
08-29/355-116
17
- Piyasada müşteriler, mevcut ya da potansiyel rakipler gibi işbirliğinin tarafı 710
olmayan ancak işbirliğinin beklenen sonuçlarını tehlikeye atmayan tarafların
bulunmasıdır.
Yukarıda yer alan kriterler dikkate alınarak, dosya konusu Antalya ili ve çevresi
çimento pazarında birlikte hakim durum veya teşebbüsler arası etkileşimin varlığı
açısından inceleme yapılmıştır.
I.4.4.4.1. İlgili Pazardaki Oyuncuların Sayısı
İlgili pazarda faaliyet gösteren firmaların az sayıda olması söz konusu teşebbüslerin 720
gizli bir anlayışa-işbirliğine ulaşmalarını ve bunu uzun bir süre muhafaza etmelerini
kolaylaştırmaktadır.
As Çimentonun Barit Öğütme Tesisi’ni alması ile Antalya merkezde faaliyet gösteren
şirketler sadece As Çimento ve Adoçim olacaktır. Bu durumda Antalya merkezde
üretim yapan oyuncu sayısı teke inecektir. Öte yandan, ilgili coğrafi pazar bölümünde
de açıklandığı üzere, dışarıdan Antalya’ya satış yapan firmaların bulunduğu iller
sırasıyla Burdur, Konya, Isparta, Denizli, Mersin ve Aydın-Söke’dir. Burdur’da faaliyet
gösteren firma As Çimento’dur. Dolayısıyla Antalya ili çimento pazarında rekabet
yaratmak açısından bu ilin dikkate alınmaması gerekmektedir. Bunun gibi, Mersin, 730
Söke ve Adana’dan yapılan satışlar hem şehir tüketiminin hem de fabrika satışlarının
%10’undan azına tekabül etmektedir, diğer bir ifadeyle, bu satışların Antalya
pazarında rekabetçi baskı yaratmak bakımından güçleri zayıftır. Bu açıdan Konya,
Isparta ve Denizli illerindeki firmalar ön plana çıkmaktadır. Böylece, As ve Özgür
Çimento ile birlikte toplam 5 çimento firmasının olduğu (Konya, Göltaş, Denizli, As,
Özgür) ve satış işlemi ile bu sayının 4’e ineceği görülmektedir. Aşağıda, Antalya’ya
yapılan satışlar gösterilmektedir. Tablodan da görüldüğü gibi, Antalya’ya satışların en
önemli bölümünü As, Konya ve Göltaş Çimento gerçekleştirmekte, Denizli Çimento bu
firmaların yarısı kadar satış yapmaktadır.
740
Tablo 12: Antalya’ya Dışarıdan Satış Yapan Fabrikaların Bulunduğu İller
Fabrika Satış Miktarı
(ton)
Antalya Tüketimini
karşılama Oranı (%)
Fabrikanın Satışları
İçindeki Payı (%)
As Çimento-Burdur (…..) (…..) (…..)
Konya Çimento-Konya (…..) (…..) (…..)
Göltaş-Isparta (…..) (…..) (…..)
Denizli Çimento-Denizli (…..) (…..) (…..)
Oyak Adana-Adana (…..) (…..) (…..)
Çimsa-Mersin (…..) (…..) (…..)
Batısöke- Söke Aydın (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..)
Söz konusu dört fabrikanın pazar payı % (.…)’dır. Geriye kalan % (.…)’lük pay
Batısöke, Çimsa ve Oyak Adana fabrikaları arasında paylaşılmıştır. Bu tesislerin her
birinin Antalya ilindeki payı oldukça küçük olup en büyük payı % (.…) ile Oyak Adana
oluşturmaktadır. Bu bakımdan, birlikte hakim duruma yönelik analizler söz konusu 4
teşebbüs üzerinden yapılmıştır.
750
08-29/355-116
18
I.4.4.4.2. Giriş Engelleri
İktisat literatüründe, pazara giriş engeli kavramı, endüstriye yeni girecek firmanın
katlanmak zorunda olduğu, fakat mevcut firmanın katlanmak zorunda olmadığı üretim
maliyeti olarak tanımlanmaktadır. Avrupa Birliği Hukuku uygulamasında sermaye
ihtiyacı, dikey entegrasyon, fazla kapasite, ürün farklılaşması ve sınai mülkiyet hakları
gibi, piyasaya yeni girecek olan teşebbüsler için zorluk teşkil eden çok çeşitli faktörler
giriş engeli olarak nitelendirilmektedir.3
760
Çimento üretiminde; hammadde değirmeninde öğütülen kalker, marn, kil gibi
hammaddeler daha sonra fırınlarda belli bir ısıda pişirilerek klinkere dönüştürülmekte,
daha sonra klinkerin öğütülmesi ve çeşitli katkı maddelerinin eklenmesiyle çimento
elde edilmektedir. Tüm bu aşamaların gerçekleştirilebilmesi için gerekli olan yüksek
miktarda sermaye ihtiyacı ve batık maliyetlerin mevcudiyeti ciddi giriş engellerine yol
açmaktadır.
Ayrıca, çimento sektöründe, ana işlemin basit olması, ürünün homojen olması ve
teknolojinin herkes tarafından uygulanabilir olması sebebiyle, ölçek ekonomilerinin
sabit maliyet ve emek maliyetleri üzerinde önemli bir etkisi bulunmaktadır. Bu nedenle, 770
sektöre yeni girecek teşebbüsün fiyat rekabeti yapabilmesi için büyük miktarlarda
yatırım ve geniş ölçekte üretim yapması gerekmektedir.
Bir sektördeki arz fazlasının o sektöre giriş açısından bir engel teşkil ettiği açıktır.
Talepte bir artış yasansa dahi, ülkemiz çimento sektöründeki kapasite fazlası ve ölçek
ekonomilerinden faydalanan firmaların varlığı nedeniyle yeni firmaların pazara girme
olasılığı düşük görülmektedir.
Dikey entegrasyon açısından bakıldığında ise; klinker, çimento ve hazır beton
pazarlarının hepsinde birden faaliyet gösteren entegre teşebbüsler, üretim için gerekli 780
ana girdileri temin etmek için bu teşebbüslere muhtaç olan bağımsız çimento ya da
hazır beton üreticileri açısından sıkıntı yaratabildiği gibi, yeni girişlerin önünde ciddi bir
engel oluşturmaktadır.
Özellikle torbalı çimento satışının, temel olarak, bayilik sistemi aracılığıyla yapılması
ve tek satıcıdan mal alma zorunluluğu getiren bayilik sistemi nedeniyle mevcut dağıtım
ağına dahil olmak oldukça zordur. Bu nedenle, çimento pazarına girmek isteyen yeni
çimento üreticilerinin yeni bir dağıtım ağı kurması gerekliliği de giriş engeli teşkil
etmektedir.
790
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, coğrafi pazarda rekabet gücüne sahip olan
üretim tesislerinin arz fazlasına sahip olup olmadıkları incelenmiştir.
Tablo 13: Burdur, Isparta, Konya, Denizli ve Antalya’daki Fabrikaların Kapasiteleri
Tesis Kapasitesi (ton/yıl)
As Çimento (…..)
Konya Çimento (…..)
Göltaş- (…..)
Denizli Çimento (…..)
Adoçim (…..)
Özgür Çimento (…..)
Toplam (…..)
3 19.10.2006 tarih ve 06-77/992-287 sayılı Kurul Kararı.
08-29/355-116
19
As Çimento’nun Haziran 2008’de pazar payının 5.000.000 tona ulaşacağı, 2010
yılında Muğla’da yeni bir çimento tesisinin faaliyete geçeceği ve 2006 yılında
Antalya’nın çimento tüketiminin 1.449.000 ton olduğu göz önüne alındığında, bölgede
çimento pazarındaki arz fazlası ortaya çıkmaktadır. Nitekim As Çimento’nun
Burdur’dan 422 km uzaklıktaki Ankara’ya satışlarının bulunuyor olması da arz
fazlasının bir göstergesidir. 800
Bu noktada, piyasaya uzun bir süredir yeni firma girişinin olmamasının da bir engel
olarak rekabet otoritelerince değerlendirmeye alındığını belirtmek yerinde olacaktır4.
Dosya konusu coğrafi pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerden Özgür Çimento’nun
tesisi Eti Metalurji’den kiralamasının tarihi 26.08.1996’dır. Öte yandan As Çimento ile
Adoçim’in kökeni olan Ado Madencilik de 1996 yılında çimento üretmeye başlamıştır.
Bu tarihten sonra Antalya pazarına belirgin bir giriş olmamıştır. Adoçim ile birlikte ortak
kurulacak olan Muğla’daki çimento tesisi bölgedeki en yeni yatırımdır. Bu yatırımın
gerçekleşmesinde yine bölgede faaliyet gösteren teşebbüslerden birinin katkısının 810
bulunduğu dikkate alındığında söz konusu pazarda giriş engellerinin bulunduğu kanısı
güçlenmektedir.
Öte yandan, Konya Çimento hariç olmak üzere bölgede bulunan tesislerin klinker,
çimento ve hazır beton üretim faaliyetleri göstermeleri piyasaya girişte bir engel
yaratabilecek dikey entegrasyonun varlığını göstermektedir.
Yukarda yer verilen açıklamaların ışığında Antalya ili ve çevresi pazarı olarak da
nitelendirilebilecek ilgili pazarda “yüksek giriş engellerinin” mevcut olduğu kanaatine
ulaşılmıştır. 820
I.4.4.4.3. İlgili Ürün Pazarının Özellikleri
Rekabet Kurulu’nun Ege Bölgesi’nde faaliyet gösteren çimento üreticileri hakkında
aldığı kararından5 bazı bölümlere aşağıda yer verilmiştir:
“Çimento, homojen bir yapı malzemesidir. İlgili ürün pazarı başlığı altında daha detaylı
bilgi verildiği üzere, içerisine katılan katkı maddelerine göre bazı farklı özellikler
kazandırılabilmekte, bu durum ürünün kullanım alanında küçük değişiklikler
yapmaktadır. Örneğin sülfata dayanıklı çimento (SDÇ), suyla temasında daha iyi 830
mukavemet gösterdiğinden, havuz, baraj gibi inşaatlarda tercih edilmektedir. Çimento
türleri arasındaki özellikleri bakımından birbirine benzeyen, ikamesi kolay bir ürün olan
çimentonun özelliklerinin farklılaştırılması, dolayısıyla da farklı müşteri kitlesine hitap
etmesi ya da farklı fiyatlandırma yapılması oldukça kısıtlıdır. Örneğin sabunda olduğu
gibi, kokusu, rengi, ambalajı değiştirilerek farklılaştırılamamaktadır. Ürün özelliklerini
daha fazla değiştirme imkanı olmadığından, pazarda rekabet aracı olarak sadece fiyat
kullanılmaktadır.
4 Jos. Schlitz Brewing Co. v. United States davasında Mahkeme, ilgili piyasaya 19 yıl boyunca yalnızca tek bir yeni
firma girişinin olmasının bir “giriş engeli” teşkil ettiğine hükmetmiştir. Keza, United States v. Healthco, Inc.
davasında Mahkeme, son 7 yıl içerisinde piyasaya belirgin bir giriş olmamasını “giriş engeli” olarak
değerlendirmiştir.
5 19.10.2006 tarih ve 06-77/992-287 sayılı Kurul Kararı.
08-29/355-116
20
Çimento, uzun süre stoklarda duramadığı için üreticiler ve satıcılar bakımından kısa
zamanda satışının yapılması gereken bir üründür. Stok ömrü 3 ay olan çimentonun, 840
stokta bu sürenin aşılması durumunda kalitesi bozulur. Bu nedenle sektörde, nisbeten
stoklanma süresi uzun olan klinker stoklanmakta, ancak klinkerin de uzun süre
stoklanması mümkün olmamaktadır. Sektörde stok süresi kısa olduğundan, talep
tahminleri ve ürünün üretiminden itibaren kısa sürede satılması önemlidir.
Çimento pazarında talebin fiyat esnekliği düşüktür. Talebin fiyat esnekliğini kısaca,
talep miktarının fiyat değişimlerine vereceği tepki olarak tanımlayabiliriz. Talebin fiyat
esnekliğinin düşük olması durumunda, müşterinin pazarlık gücü zayıftır. Talebin fiyat
esnekliği düşükse, satıcıların da fiyat indirimi yapmaları ortak menfaatlerine terstir.
Çünkü yapacakları indirimle, bu indirimi karşılayıp hatta kara geçecekleri talep artışıyla 850
karşılaşmazlar. Bu nedenle de, talep esnekliği ne kadar düşerse, pazarda yapılan fiyat
anlaşmalarının kalıcılığı da o kadar muhtemel hale gelebilecektir.
Teknolojik gelişme, daha önce tatmin edilmemiş ihtiyaçları tatmin edecek yeni ürün
veya yeni üretim süreci geliştirilmesine olanak sağlar. Oysa çimento sektöründe enerji
ve yakıt tasarrufu sağlayan bazı gelişmeler dışında pek bir teknolojik gelişme
yaşanmaz.
Çimento pazarında, üretici fabrikalar belirli dönemlerde fiyat listeleri yayınlayarak
fiyatlarını bayilerine ve müşterilerine duyurmaktadır. Ancak genellikle söz konusu fiyat 860
listelerine uyulmamakta, yapılan iskontolarla fiili fiyat daha düşük olmaktadır. Fiyat
listelerinin üzerinden yapılan iskontoların oranını ise bölgedeki talebin durumu,
çimentosu satılan üretici sayısı, bölgenin rekabetçi olup olmaması ve nakliye mesafesi
belirlemektedir. Ortak bayilerin de bulunduğu bir pazar olması dolayısıyla, çimento
üreticisi rakiplerin, ortak bayiler ya da diğer çimento müşterilerinden, rakiplerin fiili
fiyatlarını çok kısa bir zamanda öğrenmeleri mümkündür. Bu nedenle, az sayıda
üreticinin olduğu dar bir oligopol pazar olan çimento pazarı, oldukça şeffaf bir
pazardır.”
Rekabet Kurulu’nun çimento sektöründe uzun yıllar boyunca yaptığı önaraştırma ve 870
soruşturmalarda elde edilen bilgiler çerçevesinde çimento, hazır beton ve gazbeton
gibi yapı malzemelerini içeren sektörlerde rakiplerin birbirlerinin fiyat, üretim ve satış
gibi rakamlarını birbirlerinin bayilerinden, kontrat yaptıkları müteahhitlerden pazar
araştırmaları vasıtasıyla gecikmeksizin öğrenebildiklerini söylemek mümkündür.
Çimento sektöründe fiyat listelerinin büyük önemi bulunmaktadır. Fiyat listelerinin
yazılı, faks, e-mail gibi yöntemlerle dağıtıcılara ulaştırıldığı bilinmektedir. Ayrıca,
sektörel dernekler, birlikler piyasaların şeffaflaştırılması açısından büyük önem arz
etmektedir. Türkiye çimento pazarında faaliyet gösteren ve hemen hemen tüm
çimento üreticilerinin üye olduğu TÇMB oldukça faal bir mesleki birlik konumundadır.
880
Yukarıda yer verilen açıklamaların ışığında; çimentonun homojen bir ürün olması, ilgili
çimento talebinin fiyat esnekliğinin düşük olması, ilgili pazarın teknolojik gelişmelere
açık olmaması neticesinde teknolojik doygunluğa ulaşmış olması, şeffaf olması
şeklinde özetlenebilecek unsurlar ilgili pazarda fiyat-miktar gibi parametreler üzerinde
teşebbüsler arasında etkileşimin doğması riskine yol açmaktadır.
Bu çerçevede, Antalya ili ve çevresinde, ilgili pazar yönünden çimento üretimi, satışı
ve fiyatı gibi teşebbüslerin piyasadaki rekabetçi davranışlarına ilişkin göstergelerin
İzlenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
08-29/355-116
21
J. SONUÇ 890
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından Sümer Holding A.Ş. mülkiyetinde
bulunan Barit Öğütme Tesisi’nin tüm mal varlığı ve arazisinin özelleştirilmesi
kapsamında As Çimento San. ve Tic. A.Ş.’ye devredilmesi işleminin, 4054
sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı
“Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin
Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip
Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, 900
2. Bahse konu muhtemel devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde
belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme
izin verilmesinde sakınca bulunmadığına,
3. Antalya ili ve çevresinde, (gri) çimento pazarı yönünden çimento üretimi, satışı
ve fiyatı gibi teşebbüslerin piyasadaki rekabetçi davranışlarına ilişkin
göstergelerin 3 ayda bir üç yıl süreyle izlenmesine, bu bilgilerin temini için 4054
sayılı Kanun’un 14. maddesinin uygulanması konusunda Başkanlığa yetki 910
verilmesine,
4. Özgür Çimento ve Beton Endüstrisi A.Ş. tarafından dosyaya ilişkin olarak
yapılan başvurunun reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy