Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-4-201 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-31/388-129
Karar Tarihi : 1.5.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : M. Haluk ARI, Esin AYGÜN
C. ŞİKAYET EDEN : Teknik Fuarcılık Yayıncılık Reklamcılık Danışmanlık
Ticaret Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Muhittin ALİOĞLU, Av. Işıl EREN ALİOĞLU
Büyükdere Cd. Fulya Mh. GaraJ Sk. No:3 Kat:2 20
Mecidiyeköy/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : TÜYAP Tüm Fuarcılık Yapım A.Ş.
E-5 Karayolu Gürpınar Kavşağı Beylikdüzü/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulu’nun 6.10.2005 tarih, 05-65/934-254 sayılı
kararının Danıştay 13. Dairesi’nin 23.11.2007 tarih, 2007/7683 K. sayılı kararı ile
kısmen iptali üzerine, TÜYAP tarafından müşterilere gönderilen 7.6.2005 tarih
ve 14191 sayılı ihtarnamenin 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.8.2005 tarih, 6047 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 26.9.2005 tarih, 2005-4-201/BN-05-EÇ sayılı Bilgi Notu, Kurul’un
6.10.2005 tarihli toplantısında görüşülerek, 05-65/936-M sayı ile, dosyanın 26.9.2005
tarih, 2005-4-201/İİ-05-EÇ sayılı sayılı İlk İnceleme Raporu’nun ekinde bulunduğu
REK.0.08.00.00-110/242 sayılı Başkanlık önergesi ile Kurul gündemine alınan aynı
konuya ilişkin dosya ile birleştirilmesine karar verilmiştir. Konu, Kurul’un 05-65 sayılı
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
Söz konusu karar Danıştay 13. Dairesi’nin 23.11.2007 tarih, 2007/7683 K. sayılı
kararı ile, “…TÜYAP tarafından tüm fuar müşterilerine gönderilen 07.06.2005 tarih 40
ve 14191 sayılı ihtarnamenin içeriğinde bahsedilen hususların fuar müşterileri
üzerinde etkili olup olmadığı ve ayrıca davacının 2006 yılı ve sonrası yapacağını
ifade ettiği fuarlara katılınmaması yolunda telkinde bulunulduğundan, bu hususun
4054 sayılı Yasanın 4.maddesinin d) fıkrası kapsamında bir ihlâl oluşturup
oluşturmadığı değerlendirilmeden, bu iddiaların kapsamı ve etkileri hakkında
08-31/388-129
2
önaraştırma yapılmadan karar verilmesinde hukuk uyarlık bulunmamaktadır.”
gerekçesiyle kısmen iptal edilmiştir.
Anılan Danıştay kararı uyarınca hazırlanan 9.4.2008 tarihli Bilgi Notu, Kurul’un
17.4.2008 tarih, 08-29 sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-29/350-M sayı ile karar verilmiştir. 50
İlgili karar uyarınca düzenlenen 24.4.2008 tarih, 2005-4-201/ÖA-08-MHA sayılı
Önaraştırma Raporu 24.4.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/112 sayılı Başkanlık
önergesi ile 08-31 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; TÜYAP tarafından müşterilere
gönderilen 7.6.2005 tarih ve 14191 sayılı ihtarnamenin 4054 Sayılı Kanun
kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmadığı; bu nedenle soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Yönetim Kurulu’nun 27.2.2007 tarih, 242
sayılı Kararına istinaden, 30.3.2007 tarihinde yürürlüğe girmiş olan “Yurt İçinde Fuar
Düzenlenmesine Dair Usul ve Esaslar”da fuar türleri genel fuarlar ve ihtisas fuarları
olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Tanımların yer aldığı 5. maddeye göre:
“a) Genel fuar; belirli bir sektörü veya ürün grubunu esas almadan, çeşitli mal ve
hizmetlerin birlikte sergilendiği ve bunların ticari tanıtımının yapıldığı, içinde sosyal ve
kültürel etkinliklerin de bulunabileceği, en az elli katılımcının yer aldığı, süresi on beş 70
günü geçmeyen etkinliklerdir.
b) İhtisas fuarı; belirli bir ürün veya hizmet grubu ya da sektörle doğrudan ilgili ve
sektöre yönelik mal ve hizmet üreten katılımcıların, teknolojik ve uygulamalı bilgi
alışverişinin arttırılması ve ticari işbirliğine yönelik bilgi değişimi ortamının yaratılması
ile ihtiyaç duyulan ürün siparişlerinin verilmesini amaçlayan, en az yirmi katılımcının
yer aldığı, süresi on günü geçmeyen etkinliklerdir.”
Anılan düzenlemenin 6. maddesine göre uluslararası fuarın niteliği ise şu şekilde
belirlenmektedir: “Bir fuarın uluslararası nitelikte olması ve ’uluslararası’ unvanının
kullanılabilmesi için, fuarın aynı düzenleyici tarafından, aynı isim ve konuda son yedi
yıl içerisinde en az üç defa düzenlenmiş olması; ayrıca doğrudan veya dolaylı 80
(temsilcileri kanalıyla) yabancı katılımcı sayısının tüm katılımcı toplamı içerisinde en
az yüzde on beşe ulaşması veya yabancı katılımcıya tahsis edilen net metrekare
stand alanı büyüklüğünün toplamın en az yüzde onuna ulaşmış olması veya yabancı
ziyaretçi sayısının toplam ziyaretçi sayısı içerisinde en az yüzde iki buçuğu bulması
gerekmektedir.“
Bir hizmet sektörü olan fuar organizasyonunda üç taraf söz konusudur:
08-31/388-129
3
1) Fuar mekanları işletmesi,
2) Fuar organizatörü kuruluşlar,
3) Fuara konu sektör temsilcileri.
Fuarcılık hizmetlerinin talep tarafını fuarda ürünlerini sergileyen firmaların sektörleri 90
oluşturmaktadır. Arz tarafında ise fuar organizatörü şirketler bulunmaktadır.
İlgili pazarın tanımlanmasında firmaların karşılaşmış oldukları rekabetçi sınırlar
genellikle üç temel kriter ele alınarak ortaya konur. Bunlardan ilki ve en önemlisi talep
ikamesi, ikincisi talep ikamesine eşdeğerli etkilerin ortaya çıkması halinde arz ikamesi
ve sonuncusu potansiyel rekabetdir.
Herhangi bir mal veya hizmetin fiyatında meydana gelen değişiklikten dolayı
müşterilerin bir diğer mal veya hizmete yönelmelerini ifade eden talep ikamesi
açısından bakıldığında, herhangi bir ihtisas fuarının bir diğeriyle ikame edilemeyeceği
açıktır. Herhangi bir sektör için yapılan fuara doğal olarak o sektördeki firmalar
katılacaktır. Bir ihtisas fuarının fiyatında veya niteliğinde meydana gelebilecek 100
herhangi bir değişikliğin diğer bir sektör firmaları için tercih edilebilir olması söz
konusu değildir.
Her ne kadar müşteriler açısından bir diğer mal veya hizmete yönelmek söz konusu
olmasa da, arz ikamesi tanımının ifade ettiği şekliyle üreticiler, bir mal veya hizmetin
fiyatındaki değişiklik dolayısıyla o mal veya hizmeti üretmeye başlayabilir. Bu tanım
çerçevesinden bakıldığında fuar organizatörü firmaların birden çok sektöre yönelik
fuarlar organize edebildiği görülmektedir. Ancak fuar organizasyonu çok ciddi bir
tanınmışlık, reklam kampanyası, sektörün çok iyi tanınması gibi bir çok özelliğin
birarada yerine getirilmesi neticesinde yapılabilmektedir. Dolayısıyla bir fuar
organizatörünün, karlılığın görülmesi neticesinde, daha önce faaliyette bulunmadığı 110
bir sektöre yönelik olarak bir yıl içerisinde başarılı bir fuar organize etmesi, başta
katılımcıların ikna edilmesi olmak üzere uygulamada bazı zorluklar içermektedir. Yine
de her ne kadar belirli fuarlar bakımından kısa sürede başarılı bir fuar organize etmek
zor olsa da, bu durumun giriş engeli olarak nitelendirilebilecek kadar uzun bir süre
olmadığı da belirtilmelidir. Bu bağlamda belli sektöre yönelik fuarların diğer bir deyişle
"ihtisas fuarları"nın ayrı birer ilgili ürün pazarını oluşturacağının kabul edilmesi
gerekmektedir.
Bu noktada, bölgesel ve uluslararası nitelikteki fuarların ayrımını da yapmak
gerekmektedir. Bölgesel olarak, bölge kalkınmasına katkıda bulunması maksadıyla
yapılan fuarlar, bütün ülkeye hitap eden hatta uluslararası nitelikteki ihtisas 120
fuarlarından ayrı olarak değerlendirilmektedir. Önaraştırmaya konu olan tekstil
makinelerine yönelik fuarlar açısından bakılacak olursa, 2008 fuar takvimine göre
Denizli, Bursa gibi illerde de tekstil makineleri fuarı düzenlenecek olmasına karşın
bölgesel fuarların, nitelik (katılımcı ve ziyaretçilerin profili, büyüklük, vs…) olarak
uluslararası nitelikteki fuarlardan ayrı düşünülmesi gerekir. Esasen yukarıda
görüldüğü üzere “Yurt İçinde Fuar Düzenlenmesine Dair Usul ve Esaslar”da da
uluslararası fuarlar ayrı olarak tanımlanmıştır. Bu açıklamalar çerçevesinde, inceleme
konusu tekstil makineleri fuarının kapsamı, yapıldığı yer, hitap ettiği ziyaretçi ve
katılımcı kitlesi göz önünde bulundurulduğunda, bölgesel fuarlardan farklı olduğu
08-31/388-129
4
ortaya çıkmakta ve pazar tarifi olarak uluslararası nitelikte fuarların esas alınması 130
gerekmektedir.
Sonuç olarak, sektöre yönelik genel değerlendirmeler neticesinde önaraştırma
konusu olayda ilgili pazar, "tekstil makineleri sektörüne yönelik uluslararası nitelikteki
ihtisas fuarları" olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırmaya konu fuar organizasyonu faaliyetlerinin yukarıda yer alan nitelikleri
dikkate alındığında, ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti Sınırları"dır.
H.2. Değerlendirme
H.2.1. Hakim Durum Değerlendirmesi
Şikayetçinin iddiaları çerçevesinde tespit edilmesi gereken hususlardan biri TÜYAP’ın 140
hakim durumda olup olmadığıdır. Bu değerlendirmenin hem fuar alanı işletmeciliği
hem de fuar organizatörlünü bakımından yapılması gerekmektedir.
Yukarıda değinildiği üzere, bir hizmet sektörü olan fuar organizasyonunda fuar alanı
işletmeciliği, fuar organizatörlüğü ve katılımcı firmalar olmak üzere başlıca üç taraf
söz konusudur. Anahtar konumunda olan fuar organizatörü, organizasyona konu
fuarı düzenlemek için uygun nitelikte yere sahip olan fuar alanı işletmecisinden
mekânı kiralamak suretiyle, fuarda ürünlerini sergilemek isteyen firmalarla fuara
katılım için sözleşmeler imzalamaktadır.
TOBB tarafından açıklanan verilere göre, yurtiçi fuarları düzenleme konusunda “Yurt
İçinde Fuar Düzenlenmesine Dair Usul ve Esaslar”a uygun olarak yetki belgesine 150
sahip 157 teşebbüs bulunmaktadır. Her ne kadar başarılı bir ihtisas fuarı organize
etmek belirli ölçüde zaman gerektiren bir faaliyet ise de pazara giriş engeli olarak
kabul edilebilecek bir durumdan bahsetme olanağı da bulunmamaktadır. Dileyen fuar
organizatörünün ilgili alana girmek suretiyle fuar organize etmesi mümkündür ve
uygulamada da fuar organizatörleri birden fazla alanda fuar organize etmektedirler.
Bu nedenle, mevcut rakiplerin sayısı ve giriş engellerinin olmaması dikkate alınarak
fuar organizatörü olarak TÜYAP’ın hakim durumda olmadığı kanaatine varılmıştır.
Fuar alanı açısından bakıldığında, Türkiye’deki belli başlı fuar alanları şunlardır:
- İstanbul Dünya Ticaret Merkezi (İDTM): 100.000 metrekarelik alana yayılmıştır ve
birbiri ile bağlantısı bulunan 10 adet kapalı fuar salonu bulunmaktadır. Fuar salonları 160
28.000 metrekarelik açık alan ile çevrili olup daha sonraki yıllarda meydana
gelebilecek büyüme düşünülerek kuzeye doğru genişleme alanı bırakılmıştır. Bu
salonlardan ilk sekiz salonun işletmeciliği CNR Uluslararası Fuarcılık A.Ş. tarafından,
9. ve 10. hollerin işletmeciliği İDTM tarafından yapılmaktadır.
- TÜYAP İstanbul Sergi Sarayı: İki kat üzerine kurulu bulunan merkez, toplam 7.000
metrekare kapalı alana sahiptir. Toplam 7.000 metrekare olan açık alan ise gezi ve
park alanı olarak ayrılmış durumdadır.
08-31/388-129
5
- TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi: Toplam 141.000 metrekarelik bir alana kurulu olan
merkez 44.000 metrekare kapalı, 30.000 metrekare açık fuar alanına sahiptir.
- İstanbul Hilton Exhibition Center: 6.000 metrekare kapalı alana sahip olan merkezin 170
net sergileme alanı ise 2.000 metrekaredir.
- İstanbul FM Meliha Avni Sözen Kültür Merkezi: 4 kattan oluşan merkezde, 12.600
metrekare fuar alanı bulunmaktadır.
- Ankara ANFA Altınpark Excocenter Fuar Merkezi: Merkez 7.000 metrekare kapalı
alana sahiptir.
- İzmir Fuar Alanı: Fuar alanında 14 kapalı sergi alanı bulunmaktadır.
- Antalya Cam Piramit: Toplam 15.000 metrekarelik kapalı bir alan üzerine kurulu
olan Cam Piramit, ilave bir tesis yapılarak 18.000 metrekareye ulaşmıştır.
- Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Uluslararası Fuar Merkezi-İzmit: 82.000 metrekare
toplam saha üzerinde tek çatı ve tek katta 35.000 metrekare kapalı alanla ülkemizin 180
en büyük fuar merkezlerinden biridir. Fuar Merkezinde, sergi, kongre, toplantı amaçlı
üç ayrı hol bulunmaktadır ve istenildiğinde hepsi tek mekân haline getirilebilmektedir.
Binaların yerleşim alanları sırasıyla 14.000, 11.000 ve 8.000 metrekare’dir.
- Antalya 2000 Uluslararası Fuar Merkezi: 60.000 metrekarelik bir alan üzerine
kurulan merkez, havaalanına 1, kent merkezine 11 kilometre uzaklıktadır. 12.000
metrekare net stand alanına sahip bulunan merkezin sahip olduğu açık alan ise
39.000 metrekaredir.
Yukarıda sayılanlar dışında ilgili ürün pazarı olan tekstil makineleri fuarı pazarında
Bursa ve Denizli illerinde de fuar düzenlendiği dikkate alındığında, söz konusu fuarın
düzenleneceği alanın özel bir takım nitelikleri taşımasının gerekli olmadığı yeterli 190
büyüklükte bir fuar alanında organize edilmesinin mümkün olduğu ortaya
çıkmaktadır.
Görüldüğü üzere, bir ihtisas fuarı olan tekstil makineleri fuarını düzenlemek için gerek
İstanbul’da gerekse diğer illerde yeter sayıda fuar alanı bulunmaktadır. Bu nedenle
TÜYAP’ın fuar alanı işletmeciliği pazarında hakim durumda olduğunu iddia etmek
mümkün değildir. Nitekim fuarcılık sektöründe Kurumca yapılan önceki incelemelerde
de makine fuarı gibi fuarlar bakımından, fuar alanı işletmeciliği pazarında hakim
durumun söz konusu olmadığı belirlenmiştir.
H.2.2. Genel Değerlendirme
Önaraştırma, Danıştay 13. Dairesi’nin 23.11.2007 tarih, 2007/7683 K. sayılı kararı ile 200
Kurul’un 6.10.2005 tarih, 05-65/934-254 sayılı kararının iptali üzerine yapılmıştır.
Danıştay’ın iptal kararı, şikayet dilekçesinin ekinde yer alan ve TÜYAP tarafından
fuar katılımcılarına gönderilmiş olan bir belgenin pazar üzerindeki etkisinin
değerlendirilmemiş olması gerekçesine dayanmaktadır.
Şikayete konu İhtarname’de, TÜYAP tarafından, 2004 yılında Teknik Fuarcılık
Yayıncılık Reklamcılık Danışmanlık Ticaret Ltd. Şti. (Teknik Fuarcılık) ile müştereken
hazırladıkları fuardan doğan alacakların tahsili için açılan davaların TÜYAP lehine
08-31/388-129
6
sonuçlanması halinde davalıdan tahsil edilemeyen alacaklar için, davalı şirketin
katılımcılardan muhtemel alacaklarına başvurulacağı, söz konusu davaların
etkilerinden katılımcıların zarar görmemesi için bu yönde bilgi verildiği belirtilmektedir. 210
İhtarname’de 2006 yılı ve sonrasında yapılacak fuarlara firmaların katılmamaları
yönünde bir telkinde bulunulması söz konusu olmayıp, Teknik Fuarcılık firmasının
düzenleyeceği fuarlara yönelik olarak gerekli görülen davaların açılacağı bildirilmiştir.
Buna ek olarak söz konusu davalarda kullanılmak üzere firmaların sözleşme ve
ödeme belgeleri talep edilmiştir. Dolayısıyla İhtarname, katılımcıların TÜYAP ve
Teknik Fuarcılık arasındaki davadan ve davanın olası sonuçlarından haberdar
edilmesinden ibarettir. Dava dilekçesinde konuya ilişkin olarak, TÜYAP’ın ortada
hiçbir mahkeme kararı yokken mahkeme kararı varmış gibi birtakım tehditlerde
bulunduğu ve yargılaması devam eden bir dava hakkında Teknik Fuarcılık aleyhinde
delil ve belge elde etmeye çalıştığı iddia edilmektedir. Ancak bu yönde bir iddia 4054 220
Kanun kapsamında değerlendirilemez.
Rekabet hukuku açısından, şikayet konusunun Kanun’un 4. ve 6. maddeleri
kapsamında yer alıp almadığının belirlenmesi gerekir:
TÜYAP’ın katılımcılara göndermiş olduğu İhtarname, tek taraflı bir davranış niteliğini
haizdir ve bu davranışın 4. madde kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
Esasen 4. madde, birden fazla teşebbüsün gerçekleştirdiği rekabeti sınırlayıcı
anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar ile rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki teşebbüs birliği
kararlarını konu edinmektedir. Dolayısıyla iptal kararının dayanağını teşkil eden 4.
maddenin (d) fıkrasının uygulanabilmesi için, birden fazla teşebbüsün anlaşma veya
kararının veya bir teşebbüs birliği kararının mevcudiyeti gerekmektedir. Oysa şikayet 230
dilekçesinin eki olan ihtarname, TÜYAP’ın tek taraflı bir davranışının sonucudur. Bu
nedenle söz konusu ihtarnamenin Kanun’un 4. maddesine aykırılığından bahsetmek
mümkün değildir.
Tek taraflı bir davranışın, 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilmesi, ancak
ilgili teşebbüsün hakim durumda bulunduğunun tespit edilmesi ile mümkündür.
Yukarıda görüldüğü üzere TÜYAP fuar organizatörlüğü pazarında ve tekstil
makineleri sektörüne yönelik fuar alanı işletmeciliği pazarında hakim durumda
değildir. Nitekim daha önce Kurum’ca yapılan incelemelerde de TÜYAP’ın hakim
durumda bulunmadığı tespit edilmiştir: 5.12.2000 tarih, 00-48/508-276 sayılı Kurul
Kararı’nda, fuar organizatörlüğü hizmetlerinde CNR, TÜYAP, INTERTEKS gibi önde 240
gelen teşebbüslerin %13-17 arasında değişen pazar paylarına sahip olduğu
belirtilmiştir. 26.7.2007 tarih, 07-62/755-270 sayılı Karar’da ise, Türkiye’deki başlıca
fuar alanlarının İDTM, TÜYAP İstanbul Sergi Sarayı, İstanbul Hilton Exhibition
Center, İstanbul FM Meliha Avni Sözen Kültür Merkezi, Ankara ANFA Altınpark
Excocenter Fuar Merkezi, İzmir Fuar Alanı, Antalya Cam Piramit, Interteks
Uluslararası Fuar Merkezi-İzmit, Antalya 2000 Uluslararası Fuar Merkezi olduğu ve
hepsinin çok sayıda fuara ev sahipliği yaptığı ifade edilmiştir.
Öte yandan, dosya mevcudu bilgilere göre, TÜYAP ile olan uyuşmazlığın ardından
Teknik Fuarcılık Uluslararası Tekstil Makineleri Fuarı (ITM)’nı CNR Expo`da
gerçekleştirmiştir. 250
08-31/388-129
7
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, dosya konusuna yönelik olarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy